I SA/Bk 471/18

I SA/Bk 471/18 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2018-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Jacek Pruszyński
Małgorzata Anna Dziemianowicz /sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 492/21 - Postanowienie NSA z 2022-09-28
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 1015
art.64 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Jacek Pruszyński, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2018 r. sprawy ze skargi P. [...] w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].03.2018 r. Nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz skarżącego P. [...] w W. kwotę 357 zł (słowie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...], wydane w sprawie obciążenia wierzyciela – Prezesa Zarządu Państwowego Funduszy Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – kosztami egzekucyjnymi w kwocie 15.151,70 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...].
Z akt sprawy wynika, że Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. prowadził na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne do majątku podmiotu S. Spółka z o.o. W toku tego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] maja 2017 r. zajął wierzytelność z rachunku bankowego w I. S.A., B. S.A. i m. S.A. Zawiadomienia te wraz z tytułami wykonawczymi Spółka otrzymała [...] czerwca 2017 r. w trybie art. 44 Kpa, natomiast dłużnicy zajętej wierzytelności - w systemie OGNIVO - w dniu dokonania zajęć.
W dniu [...] października 2017 r., w celu dokonania czynności egzekucyjnych, poborca skarbowy udał się do Spółki na adres wskazany w tytułach wykonawczych.
Postanowieniem z [...] listopada 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 15.151,70 zł, na które składają się kwoty: 2.431,70 zł (z tytułu opłaty manipulacyjnej, tj. 1% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż 1 zł 40 gr od każdego tytułu wykonawczego), 12.690,00 zł (z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego – 5% kwoty egzekwowanej należności od każdego tytułu wykonawczego, nie mniej niż 4,20 zł), 13,60 zł (opłata egzekucyjna za kolejne dokonane zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego
w B. S.A.), 13,60 zł opłata egzekucyjna za kolejne dokonane zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I. S.A.), 2,80 zł (z tytułu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny na opłacenie przejazdu poborcy skarbowego). W podstawie prawnej organ egzekucyjny wskazał przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 64b § 1 pkt 1, art. 64c § 1 , 4 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.").
Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w B. uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na ww. podstawie tytułów wykonawczych. Obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest następstwem umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. Skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego w tej sytuacji było to, że koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a w konsekwencji - zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. - obciążają wierzyciela.
Organ drugiej instancji zauważył, że w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. ustawodawca określił wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości w wysokości 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200,00 zł. Zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne.
W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego
i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Mając na uwadze różnice w wysokości opłat przyjętych przez ustawodawcę, zachowując ustawową proporcję, zasadne jest przyjęcie, że za zajęcie rachunku bankowego maksymalna opłata wynosi 21.375,00 zł. Zaś maksymalna opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Opłaty za zajęcie rachunku bankowego w celu wyegzekwowania należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie przekroczyły ww. kwot.
Organ stwierdził jednocześnie, że brak środków na rachunku bankowym zobowiązanego nie powoduje bezskuteczności zastosowanego środka, gdyż
w każdej chwili może nastąpić ich wpływ. W przypadku bowiem, gdy kwota
na zajętym rachunku bankowym zobowiązanego nie wystarcza na zaspokojenie należności, zakres zajęcia obejmuje także kwoty, które zostały wpłacone
na rachunek bankowy już po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a.) i wówczas bank przekazuje te kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma obowiązku wykazania, czy w chwili dokonywania zajęcia na rachunku znajdują się jakiekolwiek kwoty. Bank przyjmując zajęcie do realizacji potwierdził skuteczność zastosowanego środka, co spowodowało konieczność naliczenia opłat w wysokości określonej wart. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Mając także na uwadze art. 7 u.p.e.a. po otrzymaniu od wierzyciela tytułu wykonawczego organ egzekucyjny był zobligowany do stosowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do realizacji obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Powyższe wiąże się z powstaniem opłat za czynności i wydatków, o których mowa w art. 64 i art. 64b u.p.e.a., które w sytuacji gdy nie można ich wyegzekwować od zobowiązanego, pokrywa wierzyciel. Zdaniem organu drugiej instancji, organ egzekucyjny posiadając informację o rachunku bankowym zobowiązanego miał zatem obowiązek jego zajęcia. Organ ten przed dokonaniem zajęcia nie mógł wiedzieć czy środek ten doprowadzi do realizacji należności.
Odnosząc się do przywołanego w zażaleniu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt Sk 31/14, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził,
że wejście w życie tego orzeczenia nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. - z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Organ wskazał dalej,
że w zakresie swoich kompetencji nie ma uprawnień do wyznaczenia górnej granicy wysokości opłat, o których mowa w wyroku TK, ma je jedynie ustawodawca.
Reasumując organ stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela. Wierzyciel nie może uchylić się
od obowiązku pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego też z tego powodu,
że było ono nieefektywne. Ustawodawca bowiem nie uzależnia powyższego obowiązku od efektywności prowadzonego postępowania.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się wierzyciel i w skardze złożonej
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Działający w imieniu strony skarżącej pełnomocnik podniosła zarzuty:
1) naruszenia art. 190 § 4 Konstytucji RP, poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;
2) naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności
z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;
3) błędnej oceny stanu faktycznego polegającej na uznaniu, że doszło
w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym, podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności obciążenia wierzyciela – Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W. kosztami postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego wobec zobowiązanego S. Spółka z o.o. w B. w sytuacji, gdy nie nastąpiło faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a jedynie doszło do zajęcia rachunku bankowego na którym nie było jakichkolwiek środków. Pozytywne rozstrzygnięcie w tej kwestii umożliwi dokonanie kontroli wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel.
Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12 celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie wzięto pod uwagę unormować zawartych w u.p.e.a.
Organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.
Bez wątpienia prowadzenie egzekucji wiąże się z ponoszeniem kosztów egzekucyjnych w postaci opłat egzekucyjnych i wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.
Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. Ustawa w powołanym przepisie dokonuje wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty we wskazanej wysokości. W pkt 4 ww. artykułu, na który to przepis powołał się organ egzekucyjny w postanowieniu o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, określono wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności innej niż zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę.
W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków pieniężnych. Należy zauważyć, że organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia po części z tym stanowiskiem się zgodził, uznając, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku.
Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r.( II FSK 693/15) w podobnej sprawie( także dotyczącej obciążenia kosztami wierzyciela) wskazując, że " opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64§ 1 pjt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych".
Uchylając rozstrzygnięcie organu I i II instancji do ponownego rozpoznania organ winien zatem uwzględnić wykładnię prawa przedstawioną w powyższym wyroku.
Ustalając uprzednio, iż co do zasady wierzyciel nie powinien być obciążany kosztami egzekucyjnymi wynikającymi z art. 64§ 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy nie dochodzi do zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym dłużnika bezprzedmiotowe stają się rozważania co do wysokości opłaty egzekucyjnej pobranej na takiej podstawie. Niezależnie jednak od tego Sąd za celowe widzi odesłanie- bez potrzeby cytowania w tym miejscu - do uzasadnienia wskazanego wyżej wyroku NSA i rozważań Sądu na gruncie wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 na rozstrzygnięcie organów w niniejszej sprawie.
Z powołanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 217, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 220 i 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.