I SA/BK 439/25

I SA/Bk 439/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako
Małgorzata Anna Dziemianowicz /sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1 i § 4, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3,  art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2298
art. 27 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na  rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 5 września 2025 r. nr 9010-2025-001958 w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na 2024 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz skarżącego T. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
T. B. (dalej jako: "skarżący") złożył 1 lipca 2024 r. za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniosek o przyznanie płatności na rok 2024, w którym ubiegał się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej - zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020, w tym: pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, wariant 4.4 - półnaturalne łąki wilgotne do powierzchni 1,95 ha i pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, wariant 5.4 - półnaturalne łąki wilgotne do powierzchni 14,82 ha, wariant 5.5 - półnaturalne łąki świeże do powierzchni 3,76 ha.
W dniach: 12 lipca 2024 r., 13 lipca 2024 r. i 30 września 2024 r. skarżący składał zmiany do wniosku (powierzchnia nie uległa zmianie).
W dniu 16 września 2024 r. skarżący złożył zmianę do wniosku, w której zmniejszył żądanie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w pakiecie 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, wariant 4.4 - półnaturalne łąki wilgotne do powierzchni 1,94 ha.
W dniu 30 września 2024 r. skarżący złożył oświadczenie o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej.
Decyzją z 13 czerwca 2025 r., nr 0198-2025-013651, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) w części dotyczącej powierzchni wycofanej, odmówił przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach realizacji wariantu 5.5, nakładając jednocześnie sankcję, odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, przyznał skarżącemu płatność w ramach realizacji wariantu 4.4 do powierzchni deklarowanej, w ramach realizacji wariantu 5.4. do powierzchni stwierdzonej oraz ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży decyzją z 5 września 2025 r., nr 9010-2025-001958, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu Dyrektor szeroko przytoczył treść przepisów: art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: "k.p.a."); art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2023 r. poz. 2298, dalej jako: "ustawa PROW"); § 2 ust. 1, § 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, § 12 ust. 7, § 15 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 415, dalej jako: "rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne"); art. 28 ust. 2, art. 2 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., str. 487, dalej jako: "rozporządzenie nr 1305/2013"); art. 5 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz. UE L 181 z 20 czerwca 2014 r., str. 48, oraz Dz.Urz. UE L 225 z 19 sierpnia 2016 r., str. 41, dalej jako: "rozporządzenie nr 640/2014"); art. 4 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 32 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz. UE L z 20 grudnia 2013 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 1307/2013"); art. 67, art. 68, art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L. z 20 grudnia 2013 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 1306/2013"); art. 48 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31 lipca 2014 r., str. 69, dalej jako: "rozporządzenie nr 809/2014").
Następnie organ wskazał, że ustalając stan faktyczny przedmiotowej sprawy oparł się na wynikach kontroli administracyjnej oraz pomiarach maksymalnego kwalifikowalnego obszaru (MKO) i ustalił powierzchnię kwalifikującą się do przyznania płatności zgodnie z poniższym:
- Pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000, wariant 4.4 - półnaturalne łąki wilgotne: płatność przyznano zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku;
- Pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, wariant 5.4 - półnaturalne łąki wilgotne: powierzchnia deklarowana – 14,82 ha, powierzchnia stwierdzona – 14,79 ha, różnica procentowa – 0,20%; w oparciu o art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia nr 640/2014, bez uszczerbku dla kar administracyjnych zgodnie z art. 19, w przypadku wniosków o przyznanie pomocy lub wniosków o płatność w ramach systemów pomocy obszarowej lub środków wsparcia obszarowego, jeżeli obszar zgłoszony przekracza obszar zatwierdzony dla danej grupy upraw, o której mowa w art. 17 ust. 1, pomoc oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego dla tej grupy upraw;
- Pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000, wariant 5,5 - półnaturalne łąki świeże: powierzchnia deklarowana – 3,76 ha, powierzchnia stwierdzona – 1,42 ha, różnica procentowa – 100%; zastosowano art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, zgodnie z którym jeśli różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50%, w odniesieniu do danej grupy upraw nie przyznaje się żadnej pomocy obszarowej ani wsparcia obszarowego; ponadto beneficjent podlega dodatkowej karze równej kwocie pomocy lub wsparcia odpowiadającej różnicy między obszarem zgłoszonym a obszarem zatwierdzonym zgodnie z art. 18; organ wskazał, że w myśl art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014, jeśli kwota obliczona zgodnie z ust. 1 i 2 nie może być w całości odliczona w ciągu trzech kolejnych lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym dokonano ustalenia, to zgodnie z art. 28 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 anuluje się saldo pozostałe do spłaty; zdaniem Dyrektora prawidłowo odmówiono skarżącemu przyznania płatności, nakładając jednocześnie sankcję, w wysokości 3.502,98 zł.
Organ odwoławczy wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce, w odniesieniu do złożonego 30 września 2024 r. przez skarżącego oświadczenia o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej, zasadnie odmówił jej uznania w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] (działka rolna oznaczona identyfikatorem R o powierzchni 2,34 ha), wskazując, że skarżący zadeklarował w 2024 r. do płatności działkę, na której nie prowadził działalności rolniczej zgodnie z zasadami, o których mowa w § 2 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Ponadto zadeklarowany obszar nie spełnia warunku do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej określonego w art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013 w zw. z art. 32 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 i § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, a oświadczenie o wystąpieniu siły wyższej na wskazanej działce skarżący złożył również w roku 2021, 2022, 2023, jak też i w roku 2024. W ocenie organu na przedmiotowej działce nie wystąpiły przypadki nadzwyczajne i nieprzewidywalne wykraczające ponad przeciętność, potwierdzające wystąpienie siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności.
Jednocześnie Dyrektor stwierdził, że złożone przez stronę odwołanie nie zawiera wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując analizy naniesionych na ortofotomapę zdjęć deklarowanych przez skarżącego działek ewidencyjnych, stwierdzono, że powierzchnie kwalifikujące się do płatności w granicach przedmiotowych działek ewidencyjnych są mniejsze od powierzchni deklarowanych do płatności, a powierzchnia wykluczona z przyznania płatności stanowi obszar niekwalifikujący się do płatności.
Zarzuty zawarte w treści odwołania dotyczące niesłusznie wykluczonej powierzchni działki ewidencyjnej nr [...] są niezasadne, bowiem skarżący, deklarując działkę K, zgłosił do płatności część powierzchni drogi (która jak wynika z ortofotomapy rozdziela działkę). Zmniejszenie powierzchni wykluczonej z przyznania płatności na przedmiotowej działce stanowi teren nieuprawniony, czyli deklarowany fragment drogi, której szerokość przekracza 2 m.
Odnosząc się do działki ewidencyjnej [...], organ odwoławczy wyjaśnił, że na przedmiotowej działce strona deklarowała dwie działki rolne I z uprawą TUZ oraz AW z uprawą żyto ozime. Zmniejszenie powierzchni wykluczonej z przyznania płatności na działce I wynika z faktu, że na powierzchni wykluczonej (0,02 ha) nie stwierdzono TUZ, lecz uprawę żyta ozimego (grunt orny). W związku z tym MKO TUZ wynosi 0,51 ha i do tej powierzchni płatność została przyznana.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie zarzutów złożonego odwołania, a pomimo to utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w oparciu o niepełny i dowolnie oceniany materiał dowodowy, w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji;
2) art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PROW, poprzez naruszenie zasady praworządności, prawdy obiektywnej oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów władzy publicznej, w szczególności poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego w odniesieniu do:
a) działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) i niewyjaśnienie przyczyn zmniejszenia powierzchni przedmiotowych działek kwalifikujących się do przyznania płatności, w sytuacji gdy obszar działek zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez ARiMR za kolejne lata (2024 i 2025) - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem z płatności powierzchni działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]);
b) działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) i przyjęcie, że w odniesieniu do przedmiotowej działki nie wystąpiła siła wyższa lub inne nadzwyczajne okoliczności, w sytuacji gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skoszenie biomasy znajdującej się na przedmiotowej działce nie było możliwe przez szkody spowodowanego przez deszcz nawalny i bobry, natomiast w latach poprzednich - 2021 r. i 2022 r., biomasa została skoszona i zebrana, zaś organ pierwszej instancji w kampaniach za 2021 i 2022 r. uznawał obszar tej działki jako kwalifikujący się hektar - co skutkowało nieuzasadnioną odmową uznania wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]), poprzez przyjęcie, że nie jest prowadzona na niej działalność rolnicza i nałożenia z tego tytułu sankcji w wysokości 3.502,98 zł;
3) art. 77 § 4 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie faktów znanych organom pierwszej i drugiej instancji z urzędu dotyczących:
a) skoszenia i zebrania biomasy w latach 2021 r. i 2022 r. na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) - oświadczenia zostały złożone 28 lutego 2024 r. do spraw o przyznanie płatności za 2021 r. i 2022 r., w sytuacji gdy skarżący podkreślał ten fakt w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, a pomimo tego organy instancji przyjęły, że działka ewidencyjna [...] nie jest przez skarżącego użytkowana rolniczo, co skutkowało nieuzasadnioną odmową uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]);
b) wyznaczenia w bazach referencyjnych prowadzonych przez ARiMR maksymalnego kwalifikowanego obszaru na działce oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) na lata kolejne (2024 i 2025 r.) większego aniżeli obszar stwierdzony przez organy w niniejszym postępowaniu, w sytuacji gdy przedmiotowa działka była i nadal jest użytkowane przez skarżącego w tożsamym, zadeklarowanym we wniosku zakresie zarówno w 2024 r. i 2025 r., co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) z płatności;
4) art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PROW, poprzez oparcie ustaleń na podstawie niepełnego i wybiórczo ocenionego materiału dowodowego, w szczególności:
a) oparcie ustaleń dotyczących maksymalnego kwalifikowanego obszaru dla działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) wyłącznie na podstawie ortofotomapy, widoku satelitarnego Google Earth, czy też zdjęć satelitarnych z systemu Sentinel bez przeprowadzenia kontroli na miejscu (oględzin w terenie) w celu oceny przebiegu granic obszaru użytkowanego rolniczo wykluczonych obszarów działek, w sytuacji gdy obszar działki zadeklarowany we wniosku o przyznanie płatności jest (i był) użytkowany rolniczo, co zgłaszał skarżący w trakcie postępowania administracyjnego i co potwierdza maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez ARiMR za kolejne lata (2024 i 2025);
b) nieprzeprowadzenie analizy, czy na wykluczonych przez organy obszarach dla działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) była prowadzona działalność rolnicza, w sytuacji gdy okoliczność ta była podnoszona i znajduje odzwierciedlenie w bazach referencyjnych prowadzonych przez ARiMR za kolejne lata (2024 i 2025);
c) nieprzeprowadzenie analizy, czy na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) była w poprzednich latach prowadzona działalność rolnicza, w sytuacji gdy w latach poprzednich (2021 i 2022 r.) biomasa na przedmiotowej działce została skoszona - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) z płatności oraz nieprawidłowym przyjęciem, że na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) nie była prowadzona działalność rolnicza, a w konsekwencji błędnym przyjęciem, że zasadna jest odmowa uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w stosunku do przedmiotowej działki;
5) art. 80 k.p.a., poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przyjęcie wadliwych ustaleń prowadzących w efekcie do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez uznanie, że:
a) maksymalny kwalifikowany obszar dla działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) wynosi 5,40 ha, w sytuacji gdy obszar ten jest większy i wynosi 5,43 ha;
b) na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) nie jest i nie była w latach 2021, 2022 prowadzona działalność rolnicza oraz że brak możliwości skoszenia łąki wynikający ze szkód spowodowanych przez deszcz nawalny i bobry nie może być potraktowany jako siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, w sytuacji gdy w latach 2021 i 2022 r. biomasa z przedmiotowej działki została skoszona i zebrana, a zatem brak możliwości skoszenia łąki w 2024 r. należy uznać za nadzwyczajną i nieprzewidywalną okoliczność niezależną od producenta rolnego, której nie można było uniknąć pomimo zachowania należytej staranności, rozpoczynając 5-cio letni program na tą łąkę w 2020 r.;
6) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez uzasadnienie decyzji w sposób wybiórczy i niepełny, w szczególności poprzez niewyjaśnienie motywów, którymi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności:
a) niewskazanie podstaw faktycznych zmniejszonej powierzchni kwalifikowanej, poprzez wskazanie co konkretnie w ocenie organu znajdowało się na powierzchni wykluczonej i z jakich powodów uniemożliwiło uznanie tego obszaru za kwalifikowany, bez sprecyzowania z czego wynikają rozbieżności pomiędzy powierzchniami deklarowanymi a stwierdzonymi na działce oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) i z jakiej przyczyny maksymalny kwalifikowany obszar dla przedmiotowych działek za następne lata (2024 r. i 2025 r.) jest większy i odpowiada powierzchniom zadeklarowanym we wniosku o przyznanie płatności za 2024 r.;
b) niesprecyzowanie na podstawie jakich dowodów organ ustalił, że na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) w latach 2021 i 2022 nie była prowadzenia działalność rolnicza oraz z jakiej przyczyny w obliczu faktycznego prowadzenia przedmiotowej działalności - organ odmówił uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły skoszenie i zebranie biomasy w 2024 r. - co skutkowało nieuzasadnionym wykluczeniem części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) z płatności oraz nieprawidłowym przyjęciem, że na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) nie była prowadzona działalność rolnicza w 2024 r., a w konsekwencji błędnym przyjęciem, że zasadna jest odmowa uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w stosunku do przedmiotowej działki;
7) art. 24 ust. 1 i 4 w zw. z art. 26 ust. 3 w zw. z art. 28 ust. 1 rozporządzenia nr 809/2014, poprzez przeprowadzenie nieprawidłowej kontroli administracyjnej i nieprzeprowadzenie kontroli na miejscu w zakresie dotyczącym powierzchni zadeklarowanej działki do płatności oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) oraz R (działka ewidencyjna [...]), w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym podkreślano, że obszar zadeklarowany jest użytkowany rolniczo, co skutkowało nieuzasadnionym pomniejszeniem powierzchni stwierdzonej do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej;
II. przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) § 2 ust. 1 w zw. z § 12 ust. 7 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania płatności w odniesieniu do części powierzchni działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) oraz całej działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]), w sytuacji gdy skarżący podjął i wypełnił zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne na zadeklarowanym przez niego obszarze i wypełnił wszystkie warunki, które winny skutkować przyznaniem pomocy w odniesieniu do zadeklarowanego przez niego obszaru;
2) § 12 ust. 7 w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 5 ust. 4 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego w zw. z art. 4 ust. 1 lit. c, e i h rozporządzenia nr 1307/2013, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż obszary zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności dla działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) oraz całej działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) podlegają wykluczeniu z powierzchni zakwalifikowanej do przyznania płatności, w sytuacji gdy spełniają one przesłanki do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej;
3) art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 w zw. z § 12 ust. 7 w zw. z § 15 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego w zw. z art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż obszary zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności dla działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]) przekraczają maksymalny kwalifikowany obszar i w tej części podlegają wykluczeniu z powierzchni zakwalifikowanej do przyznania płatności, w sytuacji gdy nie przekraczają one maksymalnego kwalifikowanego obszaru;
4) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 59 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.187, dalej jako: "rozporządzenie nr 2021/2116"), poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie uznania wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających skoszenie biomasy na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]), w sytuacji gdy brak możliwości terminowego wykonania zobowiązania wynikał z okoliczności nadzwyczajnych, których skarżący nie mógł przewidzieć i którym nie mógł zapobiec pomimo zachowania należytej staranności (deszcz nawalny, aktywność bobrów), co winno skutkować uznaniem wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności, a w konsekwencji winno skutkować nabyciem prawa do otrzymania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w miejsce nałożonej sankcji;
5) art. 19 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie przyznania płatności do działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) i nałożenia sankcji w wysokości 3.502,98 zł, w sytuacji gdy brak było do tego podstaw, gdyż przedmiotowa działka spełniała kryteria kwalifikowalności w 2020, 2021, 2022 roku, natomiast jej skoszenie w 2023 i 2024 r. nie było możliwe z uwagi na okoliczności nadzwyczajne, których nie można było przewidzieć zwłaszcza przystępując w 2020 roku do 5-cio letniego programu na tą działkę i którym nie można było zapobiec pomimo zachowania należytej staranności (deszcz nawalny, aktywność bobrów).
W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji; zasądzenie od organu na rzecz strony kosztów postępowania. Jednocześnie strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów w postaci:
a) oświadczenia z 28 lutego 2024 r. (dotyczące wniosku o przyznanie płatności za 2021 r., oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
b) oświadczenia z 28 lutego 2024 r. (dotyczące wniosku o przyznanie płatności za 2022 r., oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu)
- dowody wymienione w podpunktach a i b włącznie na następujące fakty: prowadzenia działalności rolniczej na działce oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) w latach 2021 r. i 2022 r., a w konsekwencji bezpodstawności przyjęcia przez organy, że w łatach poprzedzających 2023 i 2024 r. na działce ewidencyjnej [...] nie była prowadzona działalność rolnicza, a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie;
c) kopia ortofotomapy na działkę rolną K i R z wniosku o przyznanie płatności za 2021 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
d) kopia ortofotomapy na działkę rolną K i R z wniosku o przyznanie płatności za 2022 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
e) kopia ortofotomapy na działkę rolną K i R z wniosku o przyznanie płatności za 2023 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
f) kopia ortofotomapy na działkę rolną K i R z wniosku o przyznanie płatności za 2024 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
g) decyzji o przyznaniu płatności za 2021 r. wydana 7 marca 2024 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu),
h) decyzji o przyznaniu płatności za 2022 r. wydana 18 marca 2024 r. (oryginał znajduje się w aktach przedmiotowej sprawy i jest znany organowi z urzędu)
- dowody wymienione w podpunktach c i f włącznie na następujące fakty: obejmowania działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna [...]) wnioskiem o przyznanie płatności w latach poprzedzających kampanię za 2023 i 2024 r. i przyjmowania przez organ pierwszej instancji, iż przedmiotowa działka spełnia przesłanki do uznania jej za kwalifikującą się do przyznania płatności, a w konsekwencji wadliwego ustalenia stanu faktycznego w sprawie;
i) zrzutów ekranów z aplikacji eWniosekPlus dotyczących działki ewidencyjnej [...] (powołane w treści uzasadnienia) na następujące fakty: maksymalnego kwalifikowanego obszaru działki ewidencyjnej [...] w roku 2024 i 2025 r., które są większe aniżeli wyznaczone na 2023 r., w sytuacji gdy obszar użytkowany rolniczo nie uległ zmianie;
j) zaświadczenie z Centrum Rehabilitacji O.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Spór w sprawie dotyczy w głównej mierze dwóch kwestii: prawidłowości ustalenia przez organy maksymalnego kwalifikowanego obszaru dla działki oznaczonej kodem literowym K (działa ewidencyjna nr [...]) oraz uznania przez organy, że w sprawie nie wystąpiła siła wyższa lub inne nadzwyczajne okoliczności w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym R (działka ewidencyjna nr [...]), co poskutkowało nałożeniem na skarżącego sankcji.
Zdaniem składu orzekającego rozstrzygnięcie organu odwoławczego utrzymujące w mocy decyzję organu pierwszej instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Organ drugiej instancji nie przeanalizował bowiem nawet w minimalnym stopniu istotnych kwestii powoływanych przez skarżącego, które mogłyby mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Decyzję dotkniętą tą wadą należy uznać za wydaną przedwcześnie, a jednocześnie niedostatecznie uzasadnioną, co czyni ją niepoddającą się kontroli w wymaganym zakresie.
Sąd nie kwestionuje, że postępowanie w ramach przyznania wsparcia, płatności toczy się wedle odmiennych reguł niż klasyczne postępowanie administracyjne z Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim widoczne jest to na tle ciężaru dowodzenia, który w niniejszym przypadku spoczywał na skarżącym. Przekonuje o tym treść art. 27 ust. 1 i 2 ustawy PROW, zgodnie z którym organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów
i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 1). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie
z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust. 2).
Niemniej, jeżeli wnioskodawca utrzymuje, że w sprawie istnieją podstawy do odmiennej oceny zastanego stanu faktycznego, to organ powinien należycie udokumentować swoją ocenę i przekonująco wyjaśnić w decyzji powody takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Obowiązkiem organu jest rzetelne ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę argumentów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości, a także przeprowadzania dowodów mających znaczenie dla sprawy, które dotyczą okoliczności niedostatecznie wyjaśnionych/stwierdzonych innymi dowodami. O ile obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, zaś organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także - do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny, to jednak postępowanie o ustalenie nienależnie pobranych płatności powinno także uwzględniać stanowisko strony, jej argumenty, wyjaśnienia i wnioski zgłaszane w trakcie postępowania administracyjnego, tym bardziej, że ciężar dowodzenia w tych sprawach ustawodawca przerzucił na stronę tego postępowania.
W postępowaniu dotyczącym przyznania płatności organy Agencji nie są zwolnione od przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego,
w tym przede wszystkim zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Wydając rozstrzygnięcie i przedstawiając jego pisemne motywy, organ powinien w ramach uzasadnienia faktycznego wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w ramach zaś uzasadnienia prawnego - wyjaśnić podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zadaniem uzasadnienia jest przekonanie strony o prawidłowości rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno
być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady
ogólnej przekonywania. Równocześnie uzasadnienie powinno umożliwić organowi nadzoru oraz sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia (zob. np. P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 107 oraz przywołane tam judykaty). W szczególności zaś decyzje odmowne lub nakładające sankcje względem wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione,
a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie realizować winno, wyrażoną w art 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2029 r. sygn. akt
I SA/Rz 1011/18, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt
II SA/Bk 137/20).
Zdaniem sądu, powyżej scharakteryzowane reguły zostały w tej sprawie naruszone.
W realiach niniejszej sprawy organy zakwestionowały powierzchnię zgłoszonej przez stronę działki oznaczonej kodem literowym K (działka ewidencyjna [...]). Jak wskazywała strona, składając wniosek, zadeklarowała powierzchnie, które są przez nią użytkowane rolniczo i które jednocześnie nie wykraczają poza MKO; w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym K skarżący zadeklarował jako 5,41 ha, natomiast organy przyjęły, że maksymalny kwalifikowany obszar wynosi 5,40 ha. Skarżący wskazywał, że zakres prowadzonej przez niego działalności rolniczej na działce K nie uległ zmianie od 2023 r. i pokrywa się z zadeklarowanymi powierzchniami. Przy tym, do skargi strona dołączyła zrzuty ekranu z systemu eWniosekPlus, z których wynika, że zarówno w przypadku wniosku o przyznanie płatności za 2024 r., jak i za 2025 r., maksymalny kwalifikowany obszar wynikający z baz referencyjnych prowadzonych przez ARiMR dla spornej działki wynosi 5,43 ha.
Organ jednak w 2024 r. wykluczył część powierzchni działki, a jednocześnie w żaden sposób nie odniósł się do tego, z jakiej przyczyny MKO jedynie za 2024 r. została zmniejszona. Wskazano jedynie, że skarżący, deklarując działkę K, zgłosił do płatności część powierzchni drogi (która jak wynika z ortofotomapy rozdziela działkę), a zmniejszenie powierzchni wykluczonej z przyznania płatności na przedmiotowej działce stanowi teren nieuprawniony, czyli deklarowany fragment drogi, której szerokość przekracza 2 m. Jak wskazywała strona, nie zostało to zaimplementowane na kolejne lata w bazie organu. Skarżący zwracał ponadto uwagę, że na spornej działce znajduje się droga polna - dwie koleiny, a pomiędzy pas zieleni, który jest koszony, a zatem "koleiny" stanowiące drogę nie przekraczają 2 m każda z nich, przez co droga polna nie powinna podlegać wykluczeniu. Z akt sprawy nie wynika, by organ nad tą okolicznością się pochylił. Nie wskazał chociażby, jak ustalona przez niego okoliczność ma się do kwestii kwalifikowalności hektarów na tle przepisów regulujących tą procedurę.
Dalej, z zaskarżonej decyzji wynika, że w zakresie wykluczonym nie jest przez skarżącego prowadzona działalność rolnicza, natomiast ustalenie tego odbyło się na podstawie obrazu z ortofotomapy, widoku satelitarnego Google Earth, czy też zdjęć satelitarnych z systemu Sentinel; organ jednak nie sprecyzował, na jaki dzień zostały wykonane przedmiotowe zdjęcia (wskazał na jedynie ortofotomapę z 27 maja 2024 r.) i do których konkretnie zdjęć się odnosi. Rozstrzygnięcie organu nie może budzić żadnych wątpliwości co do swojej rzetelności, a także charakteryzować się kompletnością – strona, a w dalszej kolejności także sąd, nie mogą domyślać się do jakich dowodów organ się odwołuje i w jaki sposób je interpretuje, szczególnie, że nie wynika to z kontekstu całości jego wypowiedzi. Co istotne, skarżący wskazywał, iż działalność rolnicza prowadzona jest przez niego na zadeklarowanym obszarze, przez co w skardze zarzucał nieprzeprowadzenie kontroli na miejscu.
Skarżona decyzja nie zawiera w powyżej opisanych kwestiach kompleksowego i rzetelnego uzasadnienia, utrudniając tym samym sądową jej kontrolę. Wypowiedź organu odwoławczego sprowadza się de facto do ogólnego wskazania, że odwołanie jest niezasadne, stwierdzenia prawidłowości postępowania przed organem pierwszej instancji oraz wyjaśnienia, że skarżący odpowiada za treść wniosku. W ocenie sądu organ odwoławczy powinien wprost odnieść się do zarzutów poprzez wskazanie jakie znaczenie w sprawie mają podnoszone przez stronę okoliczności
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy szeroko opisał metody ustalania powierzchni działek do płatności. Sąd nie kwestionuje wskazań organu dotyczących narzędzi do ustalania maksymalnego kwalifikowalnego obszaru (MKO), w tym stosowania ortofotomap czy zdjęć satelitarnych. Niebudzącą wątpliwości w orzecznictwie zasadą, opartą na przepisach prawa unijnego i krajowego, jest stwierdzanie MKO za pomocą narzędzi kontroli administracyjnej (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2009, II GSK 1069/08; postanowienie NSA z 15 listopada 2018 r., I GSK 799/18; wyrok NSA z 27 lutego 2018 r., II GSK 4956/16; wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., I GSK 1992/19; powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie pozwala to jednak organowi odwoławczemu na zignorowanie podnoszonych twierdzeń odnoszących się do prawidłowości tych ustaleń. Adresat decyzji powinien mieć przekonanie, że jego sprawa została rozpatrzona kompleksowo w sposób merytoryczny. Zaskarżona decyzja takiego przekonania nie daje, przez co nie jest respektowana zasada budzenia zaufania do organu. Tego rodzaju decyzja nie poddaje się również kontroli sądowej. Sądowi nie jest bowiem znane stanowisko organu odwoławczego co do zagadnień kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy. Skład orzekający zauważa przy tym, że o ile np. ortofotomapa pozwala na poczynienie ogólnych ustaleń, to w niektórych przypadkach może okazać się niezbyt dokładna, przez co konieczne może być skorzystanie z instytucji kontroli na miejscu.
W opinii sądu wątpliwości budzą również ustalenia i wnioski organu co do wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym R.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 (na gruncie sprawy niniejszej to te rozporządzenie, nie zaś jak wskazywała strona rozporządzenie nr 2021/2116, znajduje zastosowanie) "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących wypadkach: a) śmierć beneficjenta; b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym; d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym; e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw; f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.
Z treści tego przepisu wynika, że katalog przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest katalogiem otwartym, co wynika z użytego przez prawodawcę zwrotu "w szczególności". Z orzecznictwa Trybunału wynika (np. wyrok TSUE w sprawie C-28/20), że aby uznać, iż okoliczności związane z określonymi zdarzeniami można zakwalifikować, jako nadzwyczajne, konieczne jest spełnienie dwóch kumulatywnych przesłanek. Pierwsza przesłanka polega na tym, że powiązane zdarzenie nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danej strony postępowania (w tym przypadku producenta rolnego/beneficjenta). Druga przesłanka polega na tym, że zdarzenie nie podlega skutecznej kontroli tejże strony (tu: producenta rolnego/beneficjenta) ze względu na charakter lub źródło owego zdarzenia. Z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika również, że pojęcie siły wyższej należy rozumieć jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne okoliczności niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje, których następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności (zob. np. wyrok NSA z 20 lutego 2025 r., I GSK 854/21 i powołane tam orzecznictwo).
Chociażby z tego powodu nie można pozbawić strony możliwości dowodzenia swych racji. Organy ARiMR nie zostały zwolnione od przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności - art. 6 k.p.a., oraz zasady pogłębiania zaufania – art. 8 § 1 k.p.a. Organy Agencji mają obowiązek w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, niemniej nieuzasadnione nieuwzględnienie twierdzeń strony sprawia, że materiał tej sprawy nie może być uznany za kompletny - "cały".
W realiach niniejszej sprawy skarżący podnosił, że realizacja zobowiązania na działce oznaczonej kodem literowym R jest niemożliwa z uwagi na szkody spowodowane przez deszcz nawalny i bobry. Potwierdziło to dwoje świadków. Wskazywał, że była to okoliczność, której nie był w stanie przewidzieć, zwłaszcza przystępując do programu 5-cio letniego w 2020 r., i której nie był w stanie zapobiec, albowiem warunki atmosferyczne i aktywność dzikich zwierząt są czynnikami, na które nie ma żadnego wpływu. Tymczasem organ przyjął, iż przypadek ten nie kwalifikuje się na podlegający pod działanie siły wyższej, a w konsekwencji odmówił uznania działania siły wyższej na przedmiotowych działkach, wykluczył działkę oznaczoną kodem literowym R z płatności i jednocześnie nałożył na skarżącego sankcję; zdaniem organu na przedmiotowej działce skarżący nie prowadził działalności rolniczej i rokrocznie składał analogiczne oświadczenie.
Sąd zauważa jednak, że niepozbawione racji są stwierdzenia strony, że jako producent rokrocznie składa wnioski o przyznanie płatności, zaś przedmiotowa działka jest objęta zobowiązaniem 5-letnim w ramach programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, a zatem była objęta wnioskiem zarówno w 2021, jak i 2022 r. Strona w skardze podnosiła, że na początku jesieni 2021 r. i 2022 r. uważała, że skoszenie łąki na działce będzie niemożliwe z uwagi na szkody w postaci deszczu nawalnego i aktywności bobrów, dlatego kolejno 30 września 2021 r. i następnie 17 października 2022 r. złożyła w tym przedmiocie stosowne oświadczenia. Mimo złożonych wniosków stronie udawało się skosić biomasę ręcznie. W poprzednich latach działka była zatem użytkowana rolniczo i organ uznawał ją za obszar użytkowany rolniczo (na tę okoliczność skarżący przedłożył decyzje o przyznaniu płatności za lata 2021 i 2022 oraz oświadczenia dotyczące tych lat z wnioskami o uznaniu wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w ww. okresach za bezzasadne). Skarżący wskazywał, że w 2023 i 2024 r. skoszenie ręczne nie było już możliwe z uwagi na stan zdrowia - uraz i deformacja kręgosłupa (na tę okoliczność strona przedstawiła zaświadczenie z centrum rehabilitacji), natomiast szkody powstałe na działce (deszcz nawalny, aktywność bobrów) uniemożliwiły skoszenie działki przy użyciu maszyn rolniczych.
Niezrozumiałe zatem jest arbitralne stwierdzenie organu, iż "siła wyższa to okoliczność wyjątkowa, a nie powtarzająca się corocznie". Sporna działka objęta jest 5-letnim zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, a zatem przewidywanie szczegółowych warunków pogodowych czy zmian w zachowaniu dzikich zwierząt na przestrzeni całego okresu realizacji zobowiązania jest co najmniej znacznie utrudnione; nawet przy corocznym składaniu wniosku, nieprzewidywalne zdarzenia losowe mogą uniemożliwić realizację obowiązków na działce. Organowi z urzędu powinno być wiadome, że w latach poprzednich – mimo uprzedniego złożenia oświadczenia o wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej – skarżący ostatecznie je cofał i poprzez ręczne skoszenie realizował podjęte zobowiązania; okoliczność ta była podnoszona również w odwołaniu. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, na podstawie jakich dowodów ustalono, że na działce R w latach 2021, 2022 i 2023 nie była prowadzenia działalność rolnicza oraz z jakiej przyczyny w obliczu prowadzenia przedmiotowej działalności odmówiono uznania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły skoszenie i zebranie biomasy w 2024 r.
Wobec powyższego sąd stwierdził, że organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy art. 6, art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1 i § 4 w zw. z art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z § 3, a w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie jest zasadniczo powieleniem decyzji organu pierwszej instancji, uzupełnionym o treść przepisów oraz cytatów z orzeczeń sądów administracyjnych, ze zdawkowym jedynie odniesieniem się do treści złożonego odwołania. Zwraca uwagę sądu to, że mimo skonkretyzowanych uwag skarżącego i jego wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia, Dyrektor nie podjął próby odpowiedzi na stanowisko strony skarżącej, zostawiając ją w niepewności co do motywów rozstrzygnięcia. Skarżący miał prawo oczekiwać od organu wytłumaczenia racji, jakimi ten się kierował. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom, jakie winna spełniać decyzja wydawana w drugiej instancji, a przez to wymyka się spod sądowej kontroli.
Na marginesie wypada dodać, że złożona przez organ odpowiedź na skargę strony w żaden sposób nie rozwiewa wątpliwości tak strony skarżącej, jak i sądu – napisana jest w sposób na tyle lapidarny, iż buduje w odbiorcy wrażenie zignorowania przez organ postępowania prowadzonego przed sądem. Stwierdzenie przez organ, że skarga "nie zawiera nic nowego" jest tendencyjne, szczególnie gdy porówna się zakres i obszerność kontrolowanego przez sąd środka zaskarżenia oraz rozpatrywanego wcześniej przez organ odwołania.
Jednocześnie sąd zauważa, w związku z powyższym, że przedwczesne byłoby w tym wypadku odnoszenie się do zarzutów prawa materialnego i przesądzenie sprawy. Na tym etapie sąd nie może jednoznacznie stwierdzić czy organy prawidłowo ustaliły MKO, czy podnoszone dowody i twierdzenia są uzasadnione i czy istniała potrzeba wykonania kontroli na miejscu. Zagadnienia te, podobnie jak kwestia ewentualnych różnic między ustaleniami MKO w latach poprzednich i następnych w stosunku do kontrolowanego okresu, powinny zostać w pierwszej kolejności ocenione przez organ odwoławczy. Rozpoznając zatem sprawę ponownie, organ odwoławczy w sposób skrupulatny przeanalizuje treść złożonego odwołania, skupiając się na czynnikach opisanych powyżej w zakresie: ustalenia MKO dla działki oznaczonej kodem literowym K oraz wystąpienia siły wyższej lub innych nadzwyczajnych okoliczności w odniesieniu do działki oznaczonej kodem literowym R. Konieczne w tym wypadku będzie skonstruowanie przez organ rzetelnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia.
Z uwagi na powyższe sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postanowiono po myśli art. 200 p.p.s.a., zasądzając stronie od organu uiszczony wpis sądowy od skargi.