I SA/Bk 4/12

I SA/Bk 4/12 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2012-02-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Jacek Pruszyński /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 34 par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), sędzia WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Ośrodka Szkolenia Kierowców s.c. T. L. I.B. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej
w B. z [...] listopada 2011 r. nr [...]utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] września 2011 r. nr [...] w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. o numerach od [...]do [...] , obejmujących zaległości z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od listopada 2003 r. do sierpnia 2004 r. i od listopada 2004 r. do grudnia 2009 r., na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za październik 2004 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2003 r. do listopada 2004 r. i od marca do października 2005 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne
do majątku O. S. K. s.c. I. B., T. L. w Z., na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Podstawą ich wystawienia była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. z [...] kwietnia 2011 r. nr [...], określająca wysokość zadłużenia Spółki z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, która stała się prawomocna z dniem [...] maja 2011 r.
W celu realizacji wskazanych należności organ egzekucyjny zawiadomieniami z [...] sierpnia 2011 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w P. B. P. S.A. w S. Odpisy zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego wraz
z odpisami tytułów wykonawczych Spółce doręczono [...] września 2011 r.
Pismem noszącym datę [...] września 2011 r. Spółka zgłosiła zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podniosła, że nie z własnej winy posiada zaległości, błąd powstał
ze strony wierzyciela. Ponadto Spółka przechodzi kryzys finansowy spowodowany sytuacją w kraju, powstała również całkowita utrata jej płynności finansowej.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., jako organ egzekucyjny postanowieniem z [...] września 2011 r. znak [...] uznał wniesiony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego
za bezzasadny oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W zażaleniu do Dyrektora Izby Skarbowej w B. Spółka wniosła
o zmianę zaskarżonego postanowienia ze względu na uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego oraz nieprawidłowości, jakie wynikły w prowadzonej egzekucji. Podniosła, że organ egzekucyjny twierdząc, iż zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego zostały skutecznie doręczone spółce próbuje zniekształcić fakty. W jej ocenie, organ egzekucyjny przekroczył swoje uprawnienia, ponieważ zablokował nie tylko konta bankowe Spółki, ale również konta bankowe rodzin dłużników.
Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymując w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne stwierdził, że niezasadny jest zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Brak winy zobowiązanego w powstaniu zaległości z tytułu składek mógł być podnoszony przed wierzycielem,
w postępowaniu kontrolnym prowadzonym w Spółce przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz w postępowaniu w sprawie określenia tych zaległości. Nie może on podlegać rozpoznaniu w postępowaniu egzekucyjnym, które jest postępowaniem wykonawczym w stosunku do postępowania administracyjnego i ma na celu jedynie doprowadzenie do wykonania stwierdzonego obowiązku. Zarzutu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie uzasadniają także trudności finansowe i brak płynności finansowej Spółki. Nie powodują one niewykonalności egzekwowanego obowiązku. Organ egzekucyjny ma obowiązek doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanego obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien liczyć się z możliwością powstania trudnej sytuacji finansowej, mogącej doprowadzić do utraty płynności finansowej. Ponieważ celem egzekucji jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, dlatego zadaniem organu egzekucyjnego jest szybko, skutecznie
i jak najmniejszym nakładem środków doprowadzić do wykonania obowiązku. Egzekucja z rachunku bankowego jest jednym ze środków egzekucyjnych wymienionym w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. (dalej "u.p.e.a."). W myśl art. 7 § 1 i 2 tej ustawy organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio
do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zatem nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie mniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym będzie zajęcie wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego, które nie powoduje powstania wysokich kosztów egzekucyjnych. Natomiast w toku postępowania egzekucyjnego Spółka nie wykazała żadnego innego środka umożliwiającego zaspokojenie wierzyciela z tytułu dochodzonych należności, który byłby jej zdaniem mniej uciążliwy.
Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że odpisy zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego wraz z odpisami tytułów wykonawczych skierowano na adres siedziby O. S. K. s.c. w Z., gdzie odebrał je jeden
ze wspólników spółki – T. L. Czynność ta nie przekracza zakresu zwykłych czynności spółki, w których mowa w art. 865 k.c., a zatem doręczenie było zgodne z prawem.
Organ odwoławczy uznał za bezskuteczny podniesiony w zażaleniu zarzut zablokowania przez organ egzekucyjny prywatnych kont rodzin dłużników (art. 33
pkt 6 u.p.e.a.), jako wniesiony po terminie. Wskazał, że Spółka otrzymała odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami w dniu [...] września 2011 r., które zawierały pouczenie o przysługującym prawie wniesienia zarzutów w terminie 7 dni, termin do wniesienia zarzutu upłynął zatem [...] września 2011 r.
Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że z treści przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a. wynika, że w postępowaniu w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji rozstrzyganie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy zostaną one uznane za uzasadnione. Skoro
w sprawie zgłoszony zarzut nie został uwzględniony, nie było podstaw do umorzenia postępowania.
W skardze do sądu administracyjnego Spółka wystąpiła o umorzenie postępowania w sprawie zarzutów zarzucając, iż było ono od początku prowadzone błędnie, ponieważ jeden ze wspólników spółki – I. B. został pominięty w tym postępowaniu. Spółka podniosła, że w sprawie od wszczęcia postępowania występował tylko T. L., drugi wspólnik – I. B. nie podejmował żadnych decyzji, nie występował jako strona. Skarżąca wskazała, że ze sprawy nie wynika, aby I. B. utracił prawa przekraczające zakres zwykłego zarządu spółki. Zdaniem Spółki tak prowadzone postępowanie stało się bezprzedmiotowe, w tym także egzekucja, wobec czego podlegają one umorzeniu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ podniósł, że żaden ze wspólników Spółki nie został pominięty w postępowaniu w sprawie zarzutów. Wprawdzie pismo zawierające zarzuty zostało podpisane przez jednego
ze wspólników – T. L., jednak wszystkie pisma organu były kierowane do Spółki, zaś drugi ze wspólników I. B. podpisał zażalenie w pełni podtrzymując zgłoszone zarzuty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Biorąc pod uwagę wnioski Spółki zawarte w skardze, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, kiedy w związku ze zgłoszonymi zarzutami zachodzi możliwość umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. Otóż zgodnie
z art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów,
a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo
o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny rozpatrując zgłoszone zarzuty może zatem wydać postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jedynie wtedy, gdy uzna zarzuty za uzasadnione. Bez wpływu na prowadzoną egzekucję pozostaje natomiast ewentualne umorzenie postępowania w sprawie zarzutów.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi, zdaniem Sądu w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym nie doszło do pominięcia jednego z dwóch wspólników Spółki tj. I. B. Twierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Wynika z nich, że postanowienia organu pierwszej
i drugiej instancji, podobnie jak inne pisma, były kierowane do O.S. K. s.c. T. L. I. B., na adres Spółki w Z. przy ul. [...] . Spółka, a zatem i wspólnicy byli informowani
o wszystkich działaniach organów. Stronie zapewniono więc w wymaganym przez prawo zakresie czynny udział w postępowaniu.
W skardze Spółka zdaje się podważać skuteczne wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie. Rzeczywiście pismo z [...] września 2011 r. zawierające zarzuty Spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostało podpisane przez jednego z dwóch wspólników Spółki T. L. Należy zatem ocenić, czy osoba ta była uprawniona do złożenia tego wniosku.
Niewątpliwie zarzuty są środkiem zaskarżenia przysługującym zobowiązanemu. Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym stosownie
do art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała
w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. W analizowanym przypadku zobowiązanym jest O. S. K. s.c. I. B., T. L. w Z., wobec którego prowadzona jest egzekucja na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. o numerach od [...]do [...].
Odnośnie spółki cywilnej przepisy Kodeksu cywilnego (art. 860-875 k.c.) stanowią, że każdy ze wspólników spółki cywilnej jest jednocześnie uprawniony jak
i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki. Przepisy te rozróżniają w art. 865 k.c. "prowadzenie spraw spółki" i w art. 866 k.c. "reprezentowanie spółki". Prowadzenie spraw spółki odnosi się do dziedziny stosunków wewnętrznych i zarządzania jej sprawami w tym zakresie, natomiast reprezentowanie spółki obejmuje problematykę składania i przyjmowania oświadczeń woli w sprawach prawno-majątkowych
w dziedzinie stosunków zewnętrznych. Uprawnienia te pozostają ze sobą w ścisłym związku, gdyż na podstawie art. 866 k.c., o ile umowa lub uchwała wspólników inaczej tego nie normuje, zakres umocowania do reprezentowania spółki uzależniony jest od zakresu uprawnień wspólnika do prowadzenia jej spraw. Bez podjęcia uprzedniej uchwały przez wszystkich wspólników każdy z nich może prowadzić sprawy, które nie przekraczają zwykłych czynności spółki oraz wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty (art. 865 § 2 i 3 k.c.). Do prowadzenia spraw, które przekraczają zakres zwykłych czynności spółki, wspólnik jest upoważniony, jeżeli wynika to z umowy lub z podjętej uchwały upoważniającej wspólnika do takich czynności.
Przepisy nie wyjaśniają, czym są "sprawy, które nie przekraczają zwykłych czynności spółki". Wskazuje się, że zakres tego pojęcia wyznacza się indywidualnie w odniesieniu do konkretnego stosunku spółki i przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności dotyczących tej działalności. W szczególności oceny tej dokonuje się uwzględniając głównie rodzaj i rozmiary prowadzonej przez spółkę działalności, jej cel, wielkość majątku lub obrotów, a także wartość zobowiązań spółki. Okolicznością, którą należy uwzględnić, jest również wpływ danej czynności na działalność spółki, na możliwość osiągnięcia wspólnego celu, na wielkość jej aktywów i pasywów (por. A. Kidyba (red.), K. Kopaczyńska-Pieczniak, Komentarz do art. 865 kodeksu cywilnego, LEX 2010). Czynności nie przekraczają zakresu zwykłego zarządu wtedy, gdy mają na celu zachowanie majątku i osiąganie z niego normalnych korzyści (por. M. Smyk, Pełnomocnictwo według kodeksu cywilnego, Oficyna 2010, LEX)
Zdaniem Sądu w grupie spraw nie przekraczających zwykłych czynności spółki mieści się zgłoszenie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty stanowią podstawowy środek ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne interesy lub egzekucja jest niedopuszczalna. Czynność ta nie rodzi dla tego podmiotu żadnych zobowiązań, ma natomiast na celu ochronę jego interesu, zachowanie majątku, do którego kierowana jest egzekucja. Czynność tę może zatem skutecznie podjąć w imieniu spółki cywilnej także jeden z jej wspólników. W sytuacji złożenia w imieniu spółki cywilnej pisma zawierającego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podpisanego przez jednego ze wspólników organ winien zatem podjąć czynności związane z jego rozpoznaniem.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy zauważyć, że drugi wspólnik spółki – I. B. podpisał zażalenie z [...] września 2011 r. (k. 301 akt adm.). Jego treść nie wskazuje, że kwestionował on prawo T. L. do złożenia pisma zawierającego zarzuty, nie wynika z niej również, aby I. B. nie wiedział o wniesionych zarzutach, ani że nie zgadzał się z ich treścią. Przeciwnie zażalenie dowodzi, że obaj wspólnicy popierali zarzuty wniesione pismem z [...] września 2011 r.
W stwierdzonych okolicznościach brak było jakichkolwiek podstaw do uznania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów.
W szczególności strona nie utraciła tego przymiotu, popierała zgłoszone żądanie
i nie wnosiła o umorzenie postępowania, nie przestał także istnieć obowiązek będący przedmiotem egzekucji.
W skardze strona nie podnosi zarzutów w stosunku do dokonanej przez organy merytorycznej oceny zgłoszonego zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.). Dokonując kontroli tejże oceny
z urzędu Sąd nie stwierdził w tym zakresie naruszenia prawa. Niewątpliwie podnoszone przez stronę argumenty dotyczące braku winy w powstaniu zaległości, trudności finansowych i utraty płynności finansowej nie mogły uzasadniać postawionego zarzutu. Jak trafnie podniósł organ odwoławczy postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym w stosunku do postępowania administracyjnego, ma ono na celu doprowadzenie wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. W postępowaniu tym organ nie może zatem oceniać kwestii zasadności egzekwowanego obowiązku, która winna być rozstrzygnięta w postępowaniu wymiarowym. Także trudności finansowe i brak płynności finansowej zobowiązanego, nie mogą samodzielnie skutkować uwzględnieniem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zadaniem organu egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Stosownie do art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy nie rozstrzygają kwestii stopnia uciążliwości poszczególnych środków egzekucyjnych (wyjątek stanowi art. 110 § 1 u.p.e.a.), w znacznej mierze decydują o tym okoliczności konkretnej sprawy. Organ egzekucyjny dokonuje wyboru środka egzekucyjnego, natomiast zobowiązany może wskazać inny, tak samo skuteczny środek, a mniej dla niego uciążliwy. Organ zastosował w sprawie dostępny środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12
lit. a tiret 4 u.p.e.a. dokonując zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego. Spółka podnosząc zarzut, iż środek ten jest zbyt uciążliwy, nie wskazała żadnego innego środka umożliwiającego zaspokojenie wierzyciela z tytułu dochodzonych należności, który byłby jej zdaniem mniej uciążliwy. W tej sytuacji zasadnym jest wniosek, że w braku innego wskazania organ zastosował najmniej dotkliwy środek egzekucyjny. Środek ten wiąże się oczywiście z określonymi dolegliwościami dla zobowiązanego, jednak są one dopuszczalne, o ile są konieczne dla zrealizowania nadrzędnego celu postępowania egzekucyjnego, jakim jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Należy w pełni podzielić stanowisko, iż jeżeli w konkretnej sprawie organ egzekucyjny
ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, ale i zobowiązany do jego stosowania (por. wyrok WSA w Gdańsku
z 8 kwietnia 2008 r., I SA/Gd 1013/07, LEX nr 467689 i WSA w Białymstoku
z 25 sierpnia 2009 r., I SA/Bk 235/09, LEX nr 555126).
Nie budzi również zastrzeżeń Sądu stanowisko organu odwoławczego odnośnie bezskuteczności zgłoszonego po upływie ustawowego terminu zarzutu niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego.
Wobec faktu, iż kontrola zaskarżonego postanowienia nie dała podstaw
do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270
ze zm.), orzekł o jej oddaleniu.