I SA/Bk 396/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2007-04-27
NSApodatkoweWysokawsa
podatek akcyzowysamochody osobowenabycie wewnątrzwspólnotoweprawo wspólnotowezasada pierwszeństwa prawa UEart. 90 TWEdyskryminacja podatkowanadpłata podatkurejestracja pojazdu

WSA w Białymstoku uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej, uznając, że polskie przepisy o podatku akcyzowym od samochodów osobowych naruszają prawo wspólnotowe (art. 90 TWE) poprzez dyskryminacyjne opodatkowanie pojazdów sprowadzanych z UE.

Skarżący domagał się stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego od wewnątrzwspólnotowo nabytego samochodu, argumentując, że obowiązek zapłaty nie powstał, gdyż pojazd nie został zarejestrowany. Organy celne odmówiły, powołując się na przepisy krajowe. WSA w Białymstoku uchylił decyzję, stwierdzając, że polskie przepisy o podatku akcyzowym od samochodów osobowych naruszają art. 90 TWE, dyskryminując pojazdy sprowadzane z innych państw członkowskich UE w porównaniu do krajowych.

Sprawa dotyczyła odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego od wewnątrzwspólnotowo nabytego samochodu osobowego. Skarżący M. S. argumentował, że obowiązek zapłaty podatku akcyzowego nie powstał, ponieważ samochód nie został zarejestrowany w kraju, a przepisy ustawy o podatku akcyzowym (art. 81, 82) uzależniają zapłatę od rejestracji. Organy celne obu instancji utrzymały w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nadpłaty, wskazując na przepisy krajowe (art. 80 ust. 1, 3 ustawy o podatku akcyzowym) i Ordynację podatkową (art. 72, 75), które ich zdaniem nakładały obowiązek zapłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że organy administracyjne są związane prawem wspólnotowym, które ma pierwszeństwo przed prawem krajowym w przypadku kolizji. Analizując przepisy TWE, sąd stwierdził, że polskie regulacje dotyczące podatku akcyzowego od samochodów osobowych naruszają art. 90 ust. 1 TWE, który zakazuje dyskryminacyjnego opodatkowania produktów z innych państw członkowskich. W szczególności, sposób naliczania stawki akcyzy dla samochodów sprowadzanych z UE, w zależności od ich wieku, prowadził do wyższego opodatkowania niż w przypadku podobnych samochodów krajowych, które po pierwszej rejestracji nie podlegały już akcyzie. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organom uwzględnienie zakazu dyskryminacji wynikającego z prawa wspólnotowego przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, polskie przepisy naruszają art. 90 TWE, ponieważ prowadzą do dyskryminacyjnego opodatkowania samochodów osobowych sprowadzanych z innych państw członkowskich UE w porównaniu do podobnych samochodów krajowych.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że sposób naliczania podatku akcyzowego od samochodów osobowych w Polsce, uzależniony od wieku pojazdu i faktu rejestracji, prowadził do sytuacji, w której samochody używane sprowadzane z UE były opodatkowane wyżej niż podobne samochody krajowe, które po pierwszej rejestracji nie podlegały już akcyzie. Taka konstrukcja narusza zasadę równego traktowania produktów krajowych i importowanych zawartą w art. 90 TWE.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.a. art. 80 § ust. 1 i 3

Ustawa o podatku akcyzowym

Akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju. Obowiązek podatkowy w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego powstaje z chwilą nabycia prawa rozporządzania samochodem jak właściciel, nie później jednak niż z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju.

u.p.a. art. 81 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa o podatku akcyzowym

Podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych niezarejestrowanych na terytorium kraju są obowiązane złożyć deklarację uproszczoną w terminie 5 dni od nabycia oraz dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji pojazdu w kraju.

Pomocnicze

u.p.a. art. 75 § ust. 1

Ustawa o podatku akcyzowym

Stawka akcyzy na wyroby akcyzowe niezharmonizowane wynosi 65% podstawy opodatkowania.

rozp. MF art. 7 § ust. 2

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego

Określa wzór do obliczenia stawki akcyzy dla samochodów osobowych sprzedawanych na terytorium kraju oraz sprowadzonych z innych krajów Wspólnoty po upływie dwóch lat od daty produkcji, co może prowadzić do podwyższenia realnej stawki podatku.

o.p. art. 72 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku.

o.p. art. 75 § § 2 pkt 1 lit. a

Ordynacja podatkowa

Uprawnienie do żądania stwierdzenia nadpłaty podatku przysługuje podatnikom, którzy wykazali zobowiązanie nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek.

o.p. art. 75 § § 3

Ordynacja podatkowa

Podatnik kwestionujący zasadność pobrania podatku lub jego wysokość, zobowiązany jest do złożenia równocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty skorygowanego zeznania (deklaracji).

o.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy władzy działają na podstawie i w granicach prawa.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Polskie przepisy o podatku akcyzowym od samochodów osobowych naruszają art. 90 TWE poprzez dyskryminacyjne opodatkowanie pojazdów sprowadzanych z UE. Organy administracyjne mają obowiązek stosowania prawa wspólnotowego i odmowy zastosowania przepisów krajowych sprzecznych z prawem UE.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów celnych oparta na przepisach krajowych (ustawa o podatku akcyzowym, Ordynacja podatkowa) dotyczących obowiązku zapłaty podatku akcyzowego od wewnątrzwspólnotowo nabytego samochodu, mimo braku jego rejestracji.

Godne uwagi sformułowania

Organy podatkowe, zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa (...) mają obowiązek stosowania nie tylko przepisów prawa krajowego, ale również przepisów prawa wspólnotowego. W przypadku kolizji przepisów prawa wspólnotowego z przepisami krajowymi, zgodnie z zasadami bezpośredniego skutku i pierwszeństwa organy te powinny odmówić zastosowania przepisów krajowych na rzecz mających bezpośrednie zastosowanie przepisów prawa wspólnotowego. Konstrukcja podatku akcyzowego od samochodów osobowych narusza przepis art. 90 ust. 1 TWE, mówiący o zakazie dyskryminacji jakichkolwiek towarów w obrębie Wspólnoty Europejskiej. Wyroki Trybunału Sprawiedliwości wydane na podstawie art. 234 TWE mają moc quasi prawodawczą i muszą być uwzględniane zarówno przez sądy jak i organy krajowe.

Skład orzekający

Sławomir Presnarowicz

przewodniczący

Janusz Lewkowicz

sprawozdawca

Wojciech Stachurski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania prawa wspólnotowego przez organy administracyjne i sądy, zasada pierwszeństwa prawa UE, interpretacja art. 90 TWE w kontekście opodatkowania samochodów osobowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2006/2007 roku. Zmiany w prawie UE i krajowym mogły wpłynąć na aktualność niektórych argumentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje kluczową rolę prawa wspólnotowego w polskim porządku prawnym i jego wpływ na krajowe przepisy podatkowe, co jest istotne dla prawników i przedsiębiorców zajmujących się handlem międzynarodowym.

Polski podatek akcyzowy od aut z UE niezgodny z prawem UE? Sąd administracyjny wskazuje na dyskryminację.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bk 396/06 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2007-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Janusz Lewkowicz /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Urszula Barbara Rymarska
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne
Podatek akcyzowy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 29 poz 257
art. 80 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 23, art. 25, art. 28 i art. 90
Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7 i 87
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Tezy
Organy podatkowe, zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa (art. 7 Konstytucji RP, art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa) mają obowiązek stosowania nie tylko przepisów prawa krajowego, ale również przepisów prawa wspólnotowego.
W przypadku kolizji przepisów prawa wspólnotowego z przepisami krajowymi, zgodnie z zasadami bezpośredniego skutku i pierwszeństwa organy te powinny odmówić zastosowania przepisów krajowych na rzecz mających bezpośrednie zastosowanie przepisów prawa wspólnotowego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia NSA Janusz Lewkowicz (spr.), asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Marcin Kojło, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego M. S. kwotę 715 zł (słownie: siedemset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2006r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w B. z [...] czerwca 2006 r. nr [...], w której odmówiono M. S. stwierdzenia i zwrotu nadpłaty w podatku akcyzowym
w kwocie [...] zł z odsetkami z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Citroen [...].
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził,
że stosownie do treści przepisu art. 80 ust. 1 ustawy z 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29 poz. 257 ze zm.) akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Natomiast zgodnie z art. 80 ust. 2 pkt 2 powołanej ustawy podatnikami akcyzy
od samochodów są podmioty dokonujące ich nabycia wewnątrzwspólnotowego. Obowiązek podatkowy w akcyzie od samochodów osobowych powstaje w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego z chwilą nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak niż z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym - art. 80 ust. 3 pkt
3 ustawy. Zgodnie z art. 81 ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodów osobowych niezarejestrowanych
na terytorium kraju zgodnie z przepisami o ruchu drogowym są obowiązane
po przywozie na terytorium kraju złożyć deklarację uproszczoną do właściwego naczelnika urzędu celnego w terminie 5 dni, licząc od dnia nabycia wewnątrzwspólnotowego oraz dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji tego pojazdu w kraju. Stawki podatku akcyzowego zostały określone
w § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 87, poz. 825 ze zm.) i nie mogą być one wyższe niż 65% podstawy opodatkowania. W powyższej sprawie stawka podatku akcyzowego od nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego wyniosła 51,1%.
Dyrektor Izby Celnej w B. podkreślił, iż przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy podatek akcyzowy uiszczony przez stronę stanowi podatek nadpłacony lub nienależnie zapłacony. Na tle powyższego organ wskazał, że w myśl art. 72 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
(Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.) za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Świadczenie należy uznać za nienależnie uiszczone w sytuacji, gdy podatnik dokonuje zapłaty określonej kwoty pieniężnej, mimo że nie jest do tego zobowiązany bądź, gdy w chwili spełnienia świadczenia podstawa prawna do jego dokonania wprawdzie istniała, lecz po jego spełnieniu podstawa ta odpadła.
Odnosząc się do zarzutu strony, iż naruszone zostały przepisy art. 75 Ordynacji podatkowej (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) mające wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż odwołujący nie dokonał nadpłaty ww. podatku mimo, iż został on ściągnięty bez podstawy prawnej, Dyrektor Izby Celnej w B. stwierdził, że zgodnie z art. 72 § 1 pkt 1 ustawy a dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 z późn. zm.) za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Z art. 75 § 2 pkt 1 lit.
a Ordynacji podatkowej wynika, że uprawnienie do żądania stwierdzenia nadpłaty podatku przysługuje podatnikom, których zobowiązanie podatkowe powstaje
w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 jeżeli w zeznaniach (deklaracjach)
o których mowa w art. 73 § 2, wykazali zobowiązanie nienależne lub w wysokości większej od należnej i wpłacili zadeklarowany podatek albo wykazali nadpłatę
w wysokości mniejszej niż należna. Zgodnie z art. 75 § 3 Ordynacji podatkowej, podatnik kwestionujący zasadność pobrania podatku albo wysokość pobranego podatku, zobowiązany jest do złożenia równocześnie z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty skorygowane zeznanie (deklarację). Strona nie złożyła korekty deklaracji pomimo wysłania w dniu 19 kwietnia 2006 r. pisma przez Urząd Celny
w B. W odwołaniu od decyzji strona nie kwestionuje prawidłowego zastosowania przez organ podatkowy norm materialnoprawnych zawartych
w ustawie o podatku akcyzowym dotyczących powstania obowiązku podatkowego
w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego a ogranicza się jedynie do stwierdzenia, iż żaden z przepisów ustawy nie nakłada obowiązku uiszczenia takiego podatku w sytuacji, gdy samochód nie jest zarejestrowany. Z przytoczonych w niniejszej decyzji przepisów prawa oraz szerokiej w tym zakresie argumentacji organ odwoławczy stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje ani podatek nadpłacony, ani podatek nienależnie zapłacony,
a zatem brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia nadpłaty w trybie art. 72 §
1 ustawy Ordynacja podatkowa. Ponieważ podatnik dokonał nabycia wewnatrzwspólnotowego samochodu osobowego, to od tego nabycia winien zapłacić podatek akcyzowy
M. S. reprezentowany przez adwokata J. M., złożył do Sądu skargę, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji lub stwierdzenie ich nieważności i zasądzenie kosztów. Powyższej decyzji skarżący zarzucił:
I. naruszenie art. 75, 187 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. nr 137 poz. 926 z późn. zm.) mające wpływ na wynik sprawy poprzez nienależyte rozpatrzenie materiału dowodowego na skutek przyjęcia, iż fakt nie zarejestrowania opisanego w decyzji pojazdu nie zwalniał z obowiązku uiszczenia podatku akcyzowego a tym samym, że skarżący nie dokonał nadpłaty takiego podatku;
II. naruszenie art. 81, 82 ustawy o podatku akcyzowym poprzez błędną ich interpretację na skutek przyjęcia, że na skarżącym ciążył obowiązek uiszczenia podatku akcyzowego od przedmiotowego samochodu, mimo iż nie został on zgłoszony do rejestracji.
W uzasadnieniu autor skargi podał, że organy celne obu instancji dokonały błędnej interpretacji art. 81 oraz art. 82 ustawy o podatku akcyzowym przyjmując, iż obowiązek zapłaty podatku akcyzowego wbrew literalnemu brzmieniu tych przepisów nie jest uzależniony od samego faktu rejestracji pojazdu. Pogląd taki jest sprzeczny
z treścią tych przepisów, z których wprost wynika, że najpóźniejszą chwilą odprowadzenia podatku akcyzowego od przedmiotowego pojazdu jest data jego rejestracji. Obszerne wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowią wyraz rozszerzającej wykładni tych przepisów, co jest niedopuszczalne w stosowaniu prawa podatkowego. Skoro ustawodawca w art. 81 ust 1 pkt 2 postanowił, że podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu samochodowego zobowiązany jest "dokonać zapłaty akcyzy nie później niż z chwilą rejestracji tego pojazdu w kraju", to nie można narzucić na niego obowiązku zapłaty tego podatku wcześniej, niż z chwilą jego rejestracji. Tym samym, skoro skarżący nie zgłosił tego pojazdu do rejestracji, to brak było podstaw do ściągnięcia od niego przedmiotowego podatku.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł
o jej oddalenie. Zaznaczył, że podniesione w skardze zarzuty stanowią w większości powtórzenie argumentów zawartych w odwołaniu i w tym zakresie organ podtrzymuje w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Wyjściową dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stała się kwestia zakresu, w jakim organy administracyjne w swej działalności orzeczniczej związane są prawem wspólnotowym, a w szczególności to, czy ewentualna sprzeczność prawa krajowego z prawem wspólnotowym pozwala organom administracyjnym
na bezpośrednie stosowanie prawa wspólnotowego.
W myśl art. 87 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Z dniem przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, czyli od 1 maja 2004 r. cały dorobek prawny Wspólnot, tzw. acquis communautaire obejmujący prawo pierwotne, w tym podstawowe zasady prawne sformułowane przez Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich (ETS),
oraz prawo pochodne tworzone przez organy Wspólnoty został inkorporowany
do wewnętrznego porządku prawnego i stał się prawem obowiązującym
na terytorium Polski. Zasada poszanowania acquis communautaire
ma fundamentalne znaczenie dla jednolitości wspólnotowego porządku prawnego.
Jedną z podstawowych zasad wspólnotowego prawa pierwotnego jest zasada pierwszeństwa. Znajduje ona zastosowanie w przypadku sprzeczności norm krajowych i wspólnotowych poprzez nałożenie obowiązku stosowania normy wspólnotowej z pominięciem normy krajowej. Prymat porządku wspólnotowego
nad wewnętrznymi porządkami prawnymi ETS proklamował w klasycznym
już orzeczeniu z 1964 r. w sprawie Costa (6/64 Flaminio Costa v. Enel). Pogląd
o nadrzędności prawa wspólnotowego nad krajowym jest w orzecznictwie ETS-u ugruntowany i systematycznie rozwijany. Zasada pierwszeństwa ma charakter bezwarunkowy i nieograniczony. Oznacza to z jednej strony, iż z pierwszeństwa korzystają wszystkie normy prawa wspólnotowego, zawarte zarówno w prawie pierwotnym jak i wtórnym, z drugiej zaś, iż żadna norma prawa krajowego nie może mieć pierwszeństwa przed prawem wspólnotowym (wyrok w sprawie 11/70 Internationale Handelsgesellschaft z 1970 r.).
Należy jednocześnie wskazać, iż zgodnie z powyższą zasadą, na każdym organie Państwa Członkowskiego, w tym również na organach administracyjnych
i podatkowych spoczywa obowiązek stosowania przepisu wspólnotowego
z pominięciem sprzecznego z nim przepisu krajowego. W tym aspekcie mamy
do czynienia z bezpośrednim stosowaniem przepisów wspólnotowych, które
w przypadku kolizji z przepisami krajowymi mają pierwszeństwo zastosowania. Organy administracji publicznej mają obowiązek stosowania prawa wspólnotowego, jako elementu krajowego porządku prawnego.
W świetle tych uwag należy więc uznać, że orzekające w tej sprawie organy podatkowe, zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa (art.
7 Konstytucji RP, art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa), miały obowiązek stosowania nie tylko przepisów prawa krajowego, ale również przepisów prawa wspólnotowego. W przypadku kolizji przepisów prawa wspólnotowego z przepisami krajowymi, zgodnie z omówionymi powyżej zasadami bezpośredniego skutku
i pierwszeństwa organy te powinny odmówić zastosowania przepisów krajowych na rzecz mających bezpośrednie zastosowanie przepisów prawa wspólnotowego. Naczelnik Urzędu Celnego wydając decyzję o odmowie stwierdzenia nadpłaty
w podatku akcyzowym w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego, jak i Dyrektor Izby Celnej utrzymując powyższą decyzję w mocy, nie mogli pominąć przepisów wspólnotowych.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności
z prawem wspólnotowym, należy w pierwszym rzędzie wskazać, że Państwa członkowskie, w tym Polska mogą regulować kwestie związane z opodatkowaniem podatkiem akcyzowym w taki sposób, aby nie naruszało to fundamentalnych swobód rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w szczególności swobodnego przepływu towarów. Swoboda przepływu towarów jest najważniejszą ze swobód składających się na Wspólny Rynek. Wyraża się ona w zapewnieniu nieograniczonej barierami celnymi, podatkowymi, prawnymi lub technicznymi swobody cyrkulacji towarów
na całym terytorium Wspólnoty Europejskiej. Realizowana jest przez nakazy
i zakazy, w tym m.in. zakaz stosowania ceł i opłat o podobnym skutku (zakaz barier taryfowych) i zakaz dyskryminacyjnego lub protekcjonistycznego stosowania podatków. Regulacje związane ze swobodą przepływu towarów zawierają
m.in. art. 25, art. 28 i art. 90 TWE.
Stosownie do art. 25 TWE, zakazane jest stosowanie ceł importowych
lub eksportowych w obrocie handlowym między państwami członkowskimi Wspólnoty Europejskiej. Zakaz ten interpretowany jest szeroko i jest on zakazem bezwzględnym, w odróżnieniu od ograniczeń ilościowych i środków o skutku podobnym (art. 28 TWE), od których stosowania dopuszczalne są odstępstwa
(art. 30 TWE). Jeżeli więc Państwo nałoży opłatę z tytułu przekroczenia przez towar granicy w sposób sprzeczny z art. 25 TWE importer lub eksporter może odmówić
jej uiszczenia, powołując się wprost na ten przepis. Cłem jest nakładana
przez Państwo opłata pieniężna pobierana z tytułu przekroczenia granicy
przez towar, liczona od wartości, ilości lub wagi. Z kolei do opłat o skutku podobnym do cła, zgodnie z orzecznictwem ETS zaliczane są np. opłaty za badania fitosanitarne, weterynaryjne, opłaty za utrzymanie składów celnych. Zgodnie
z tym orzecznictwem, jakakolwiek opłata pieniężna, bez względu
na jej przeznaczenie i sposób nałożenia, nałożona jednostronnie na towary z powodu przekroczenia granicy, niebędąca cłem w wąskim rozumieniu, stanowi opłatę
o równoważnym skutku w rozumieniu art. 23 i art. 25 TWE (por. Wprowadzenie
do prawa Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) pod redakcją Andrzeja Wróbla, Zakamycze 2002, s. 264-265).
Kwestionowane przez skarżącego przepisy ustawy o podatku akcyzowym opodatkowują wszystkie samochody osobowe, rejestrowane po raz pierwszy
na terytorium RP, bez względu na to, czy są one pochodzenia krajowego,
czy zagranicznego. Zaznaczyć należy, że powstanie obowiązku podatkowego
w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego nie wiąże się z przekroczeniem granicy państwa członkowskiego, lecz z nabyciem prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel – art. 80 ust. 3 pkt 3 ustawy
o podatku akcyzowym. Jak wyjaśnił to ETS w wydanym na wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyroku z 18 stycznia 2007 r. w sprawie
C-313/05, podatek akcyzowy ustanowiony w Polsce na podstawie cyt. ustawy
o podatku akcyzowym, który nie jest nakładany na pojazdy osobowe w związku
z przekroczeniem przez nie granicy, nie stanowi cła przywozowego ani opłaty
o skutku równoważnym w rozumieniu art. 25 TWE. Nie można zatem mówić
o sprzeczności obowiązujących w tym zakresie przepisów krajowych z art. 25 TWE. W przywołanym orzeczeniu ETS stwierdził również, że art. 28 TWE nie znajduje zastosowania do deklaracji uproszczonej, takiej jak przewidziana w art. 81 ust. 1
pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym, a art. 3 ust. 3 dyrektywy Rady 92/12/EWG
z dnia 25 lutego 1992 r. w sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, ich przechowywania, przepływu oraz kontrolowania nie sprzeciwia się takiej deklaracji, jeżeli sporne uregulowanie można interpretować w ten sposób, że deklarację tę należy złożyć z chwilą nabycia prawa
do rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak niż
z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym.
Pozostaje więc dokonanie oceny zaskarżonej decyzji przez pryzmat uregulowania zawartego w art. 90 TWE. Zgodnie z tymże przepisem żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe. Ponadto żadne państwo członkowskie nie nakłada na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych, które pośrednio chronią inne produkty. Artykuł 90 TWE zawiera zatem zakaz dyskryminacji lub protekcjonistycznego stosowania krajowego systemu podatkowego i ma charakter bezwzględny. Przepis ten wymaga jednakowego traktowania podobnych produktów krajowych i importowanych. Należy interpretować go szeroko, tak, by objął on wszystkie przepisy podatkowe,
które pozostają w sprzeczności z zasadą równego traktowania produktów krajowych
i produktów importowanych (ETS 148/77 Hansen przeciwko Hauptzollamt Flensburg).
Oceniając zgodność przepisów prawa krajowego regulujących opodatkowanie podatkiem akcyzowym samochodów osobowych niezarejestrowanych na terenie kraju z przytoczonym art. 90 TWE należy wskazać, iż w myśl art. 80 ust. 1
cyt. ustawy o podatku akcyzowym, akcyzie podlegają samochody osobowe niezarejestrowane na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Podatnikami akcyzy od samochodów są podmioty dokonujące każdej sprzedaży samochodu osobowego przed pierwszą jego rejestracją na terytorium kraju. Jednocześnie w ustępie 3 art. 80 ustawy wskazuje się, że obowiązek podatkowy
w akcyzie od samochodów w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego powstaje z chwilą nabycia prawa rozporządzania samochodem osobowym jak właściciel, nie później jednak niż z chwilą jego rejestracji na terytorium kraju, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym. Stawka akcyzy, stosownie do treści art. 75 ust. 1 ustawy
na wyroby akcyzowe niezharmonizowane wynosi 65 % podstawy opodatkowania,
z wyjątkiem stawki na energię elektryczną.
Korzystając z zawartego w ustawie upoważnienia Minister Finansów
w cyt. wyżej rozporządzeniu z 22 kwietnia 2004 r. obniżył i zróżnicował stawki podatku akcyzowego dla samochodów osobowych. Dla pojazdów rocznych
i dwuletnich stawki wynosiły 3,1% lub 13,6% podstawy opodatkowania w zależności od pojemności silnika – poz. 27 załącznika nr 1 do rozporządzenia. Jednak
w przypadku sprzedaży samochodów osobowych na terytorium kraju oraz sprowadzonych z innych krajów Wspólnoty po upływie dwóch lat kalendarzowych
od daty produkcji, do obliczenia stawki zastosowanie miał wzór wskazany w § 7
ust. 2 tego rozporządzenia. Zastosowanie tego wzoru prowadzi do podwyższenia realnej stawki podatku ponad poziom 3,1% lub 13,6% podstawy opodatkowania
(w zależności od pojemności silnika). Jak trafnie zauważył to WSA w Lublinie, tylko teoretycznie stawki podatkowe dla podobnych samochodów osobowych sprzedawanych w kraju jako nowe i używane są jednakowe w porównaniu do stawek dla nowych i używanych samochodów nabywanych wewnątrzwspólnotowo (wyrok
z 25 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Lu 77/05, opubl. "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 2006, nr 5, poz. 94). Objęcie zakresem przedmiotowym ustawy wyłącznie samochodów niezarejestrowanych na terenie kraju spowodowało bowiem, że sprzedawane na terenie kraju używane samochody osobowe nie podlegają opodatkowaniu akcyzą (gdyż wcześniej były zarejestrowane), sprowadzane
zaś z państw członkowskich Unii obciążone są podatkiem akcyzowym, którego wysokość uzależniona jest od wieku pojazdu.
W świetle powyższego nie może budzić wątpliwości wniosek, że powyższa konstrukcja podatku akcyzowego od samochodów osobowych narusza przepis
art. 90 ust. 1 TWE, mówiący o zakazie dyskryminacji jakichkolwiek towarów
w obrębie Wspólnoty Europejskiej. Wskazać w tym miejscu należy na wiążący niniejszy sąd krajowy, powołany wcześniej wyrok ETS z 18 stycznia 2007 r.
w sprawie C-313/05, w którym Trybunał stwierdził, że artykuł 90 akapit 1 TWE zostaje naruszony, gdy podatek nakładany na produkty przywożone zza granicy
i podatek nakładany na podobne produkty krajowe są obliczane w różny sposób
i zgodnie z innymi zasadami, co prowadzi – chociażby tylko w niektórych przypadkach – do wyższego opodatkowania towaru przywiezionego zza granicy. Podatek akcyzowy nie powinien obciążać produktów pochodzących z innych państw członkowskich bardziej, niż obciąża on podobne produkty krajowe. Podkreślić także należy, iż wyroki Trybunału Sprawiedliwości wydane na podstawie art. 234 TWE mają moc quasi prawodawczą i muszą być uwzględniane zarówno przez sądy
jak i organy krajowe poszczególnych państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej.
W konkluzji należy stwierdzić, że art. 80 ust. 1 cyt. ustawy o podatku akcyzowym oraz przepis § 7 ust. 2 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia
22 kwietnia 2004 r. w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego
nie uwzględniają zasad wynikających z art. 90 TWE. Zatem pomiędzy przepisami krajowymi i prawem wspólnotowym zachodzi sprzeczność, która winna być, zgodnie z zasadą pierwszeństwa i bezpośredniego stosowania rozstrzygnięta poprzez zastosowanie prawa wspólnotowego. Powyższe oznacza, że organy celne
obu instancji wydając zaskarżone decyzje powinny uwzględnić z urzędu treść art. 90 akapit 1 TWE, czego, w niniejszej sprawie nie uczyniły.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niezastosowanie w tej sprawie przepisu art. 90 ust. 1 TWE. Powyższe uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji
na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią wynikający z art. 90 TWE zakaz obciążania podatkiem akcyzowym używanych samochodów osobowych pochodzących z innych państw członkowskich Unii Europejskiej bardziej, niż obciąża on podobne produkty krajowe.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI