I SA/Bk 311/22

I SA/Bk 311/22 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2022-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini /przewodniczący/
Dariusz Marian Zalewski
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 122, art. 187 par. 1, art. 210 par. 4, art. 133 par. 1, art. 133a par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło(spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Fundacji "P." w B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału jako strony postępowania do sprawy z zakresu podatku od nieruchomości za miesiące od kwietnia do grudnia 2018 r. uchyla zaskarżone postanowienie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. nr[...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.utrzymało w mocy postanowienie z dnia
[...] kwietnia 2021 r., w którym na podstawie art. 133a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej: "o.p."), odmówiono dopuszczenia Fundacji "P." do sprawy S. B. z zakresu podatku od nieruchomości za miesiące IV-XII 2018 r. dot. nieruchomości [...]i [...]położonych wN.
Kolegium wyjaśniło, że postanowienie wydane zostało w oparciu o art. 133a o.p., ponieważ kwestia udziału organizacji społecznej w postępowaniu uregulowana został w tym przepisie. Z kolei, przepis art. 133 o.p., na który powołała się Fundacja dotyczy tych podmiotów, do których czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu dotyczy (np. z uwagi na ciążące zobowiązania podatkowe). Stroną zobowiązania podatkowego z zakresu podatku od nieruchomości za IV - XII 2018 r. jest S.B. Fakt, że Fundacja, której prezesem jest S. B., użycza od małżonków G. nieruchomości, nie zmienia podmiotu zobowiązanego do uiszczania podatku. O tym, kto jest podatnikiem, stanowi ustawa o podatkach i opłatach lokalnych. Z tego powodu
art. 133 o.p. nie ma zastosowania w sprawie.
Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 133a o.p. i wyjaśnił, iż ww. przepis oznacza, że organ administracji publicznej jest obowiązany ustalić z urzędu, czy cele określone w statucie organizacji społecznej uzasadniają jej udział
w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby. W ocenie Kolegium, zapisy Statutu nie wskazują, aby dopuszczenie do udziału w postępowaniu podatkowym
i udział na prawach strony w tym postępowaniu wynikał z celów statutowych Fundacji. Celem tej organizacji jest udzielanie wszelkiej pomocy osobom, które mają zamiar powrócić w ojczyste strony (czyli obcokrajowcom), repatriantom i imigrantom, Polakom pozostającym za granicą, uchodźcom politycznym. Z brzmienia wniosku nie wynika, że strona wymaga pomocy Fundacji z racji tego, że jest repatriantem. Nadto w celach fundacji nie ujęto pomocy w sprawach podatkowych.
Zdaniem organu odwoławczego, fakt zawarcia umowy użyczenia z M.G. i W.G. nie wpływa na kwestie opodatkowania nieruchomości. Zapis w umowie użyczenia, że Fundacja będzie ponosić koszty utrzymania nieruchomości, w tym podatek od nieruchomości, nie powoduje zmiany podmiotu zobowiązanego do uiszczenia podatku i nie powoduje automatycznie, że organizacja społeczna, jako biorący do użyczenia, ma możliwość udziału w postępowaniu podatkowym.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, Fundacja złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzuciła:
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122 o.p., poprzez zaniechanie działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności nieustalenie, czy Fundacja ma interes prawny w byciu stroną postępowania o zapłatę podatku od nieruchomości, którą zajmuje – na podstawie art. 133 o.p.;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnym zastosowaniu jedynie art. 133a o.p. i jednoczesnym pominięciu art. 133 tej ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 310/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Fundacji.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Fundacji, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 5103/21, uchyli zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu jest ocena prawidłowości odmowy uwzględnienia wniosku Fundacji o przystąpienie do udziału w sprawie podatkowej S. B. Fundacja nie zgadza się z poglądem organu, że w analizowanym przypadku nie ma zastosowania art. 133 o.p. Poza tym utrzymuje, że dopuszczenie jej do udziału
w postępowaniu podatkowym jest uzasadnione celami statutowymi (art. 133a o.p.).
Zgodnie z art. 133 § 1 o.p., stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa
w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.
W myśl art. 133a § 1 o.p., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby, za jej zgodą, występować z żądaniem: 1) wszczęcia postępowania,
2) dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu - jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes publiczny. Stosownie do art. 133a § 2 o.p., organ podatkowy, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Organizacja społeczna uczestniczy
w postępowaniu na prawach strony (art. 133a § 3 o.p.).
Rozstrzygając przedmiotowy spór sąd podkreśla w pierwszym rzędzie, że jest związany oceną prawną i stanowiskiem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 5103/21 uchylającym wyrok tut. sądu i nie może kontrolować zaskarżonego rozstrzygnięcia Kolegium
w oderwaniu od stanowiska sądu kasacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Sąd kasacyjny we wspomnianym wyroku stwierdził, że sąd pierwszej instancji z powodu błędnego odkodowania treści art. 133 § 1 o.p. nie poddał analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego celem sprawdzenia, czy wynika
z niego, iż Fundacja jest podmiotem wymienionym w art. 110-117c, albo czy materiał dowodowy jest wystarczający, by dokonać kwalifikacji według kryteriów określonych w tych przepisach oraz w art. 133 § 1 o.p. Tymczasem skarżąca twierdzi, że spełnia warunki z art. 114a § 1 i 1a o.p., gdyż jest użytkownikiem nieruchomości i w związku z tym odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem będącym właścicielem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych wynikających z opodatkowania nieruchomości, powstałych podczas użytkowania. Poza tym między użytkownikiem a podatnikiem istnieją powiązania o charakterze rodzinnym, ponieważ użyczająca nieruchomość na rzecz Fundacji M. G., jest córką Prezesa tej Fundacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się też ze skarżącą, iż Sąd pierwszej instancji naruszył art. 133a § 1 o.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Sąd pierwszej instancji wykluczył bowiem udział Fundacji w postępowaniu podatkowym
z tej przyczyny, że w statucie Fundacji nie ujęto pomocy w sprawach podatkowych. Podniósł, iż z wniosku nie wynika, że strona postępowania, do którego chce przystąpić Fundacja wymagała pomocy Fundacji z racji tego, że jest repatriantem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd ten dokonał niewłaściwej interpretacji zapisów statutu, a to przełożyło się na dokonanie nieprawidłowej subsumcji stanu faktycznego do normy z art. 133a § 1 o.p. Otóż w statucie zapisano, że celem Fundacji jest m.in. udzielanie wszelkiej pomocy repatriantom i imigrantom. W ocenie NSA, nie sposób nie zgodzić się ze skarżącą, że w ramach "wszelkiej pomocy" mieści się każda pomoc, w tym w sprawach podatkowych. Istotne jest by była ona udzielana podmiotom wskazanym w statucie. Skarżąca jeszcze na etapie postepowania instancyjnego twierdziła, że M. G. jest repatriantką
i tej okoliczności nie zakwestionował organ odwoławczy, ani Sąd pierwszej instancji. Również S. B.twierdzi, że jest repatriantem. Zdaniem NSA, przyjąć więc należało, że dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym
w przedmiocie podatku od nieruchomości prowadzonym wobec S. B. jest uzasadnione celami statutowymi. Odnośnie do drugiej przesłanki warunkującej dopuszczenie Fundacji do udziału w tym postępowaniu, tj. dotyczącej interesu publicznego NSA stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w tym zakresie.
Uwzględniając powyższe stanowisko NSA, tut. sąd - w kontekście art. 133 o.p. oraz argumentów strony skarżącej, która twierdzi, że spełnia warunki z art. 114a § 1
i 1a o.p., gdyż jest użytkownikiem nieruchomości – pragnie zauważyć, że w aktach brak jest umowy łączącej Fundację z M.i W. G., co utrudnia ocenę jej kwalifikacji według kryteriów określonych w tych przepisach. Z uwagi na brak materiału źródłowego w oparciu o który organ poczynił ustalenia przedstawione
w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd uznaje, że rozstrzygnięcie to wymyka się spod kontroli sądowej. Organ powinien zatem dołączyć do akt dokument przedmiotowej umowy i następnie ponownie przeanalizować zapisy tej umowy oraz ocenić, czy mogą one świadczyć o posiadaniu przez Fundację przymiotu strony postępowania podatkowego w rozumieniu art. 133 § 1 o.p. Sąd zauważa, że stanowisko prezentowane przez skarżącą wskazuje i potwierdza, że chodzi tu
o umowę użyczenia. Zważywszy na odrębność umowy użyczenia (art. 710 i nast. Kodeksu cywilnego) oraz instytucji użytkowania (art. 252 i nast. Kodeksu cywilnego), rzeczą organu będzie zatem również ocena, czy przepis art. 133 § 1 w zw. z art. 114a o.p. odnosi się do podmiotów, które zawarły umowę użyczenia. Dopiero pogłębiona analiza postanowień umowy, na którą powołuje się Fundacja
w kontekście ww. przepisów pozwoli sądowi na ocenę ewentualnego rozstrzygnięcia organu w tym zakresie (czy art. 133 o.p. ma/nie ma zastosowania w sprawie).
Odnosząc się natomiast do oceny zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia przesłanek do udziału Fundacji w postępowaniu podatkowym jako organizacji społecznej na zasadach wynikających z art. 133a § 1 o.p., sąd zauważa, że Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że dopuszczenie Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym w przedmiocie podatku od nieruchomości prowadzonym wobec S. B. jest uzasadnione celami statutowymi. W świetle art. 190 p.p.s.a. aktualnie orzekający sąd nie może z tym poglądem polemizować.
Z przepisu art. 133a § 1 o.p. wynika jednak, że przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, czyli: cel statutowy organizacji społecznej, który uzasadnia żądanie, oraz fakt, że za dopuszczeniem do udziału
w postępowaniu przemawia interes publiczny - muszą wystąpić łącznie.
W kontrolowanym przypadku organ nie wypowiedział się w ogóle w zakresie drugiej
z tych przesłanek i nie ocenił, czy za dopuszczeniem Fundacji do ww. postępowania podatkowego przemawia interes publiczny. Ocena wystąpienia tej przesłanki należy do organu podatkowego. Sąd nie może zatem zając stanowiska w tej kwestii nie znając poglądu organu.
W świetle powyższych okoliczności sąd uznał, że doszło do naruszenia
art. 122, art. 187 § 1, art. 210 § 4 o.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy te nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz zebrania i rozpatrzenia
w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Z kolei uzasadnienie faktyczne rozstrzygnięcia zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa.
W tym stanie rzeczy sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia za podstawę przyjmując art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi
art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni stanowisko zawarte
w niniejszym wyroku oraz w wyroku NSA o sygn. III FSK 5103/21.