I SA/Bk 300/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił postanowienie organu celnego, uznając, że postępowanie egzekucyjne nie mogło być prowadzone wobec byłego wspólnika spółki cywilnej, która już nie istniała.
Sprawa dotyczyła egzekucji należności celnych skierowanej do byłego wspólnika spółki cywilnej. Skarżący zarzucił błąd co do osoby zobowiązanego, wskazując, że spółka została zlikwidowana przed wszczęciem postępowania. Organ celny utrzymywał, że wspólnicy odpowiadają solidarnie, nawet po rozwiązaniu spółki. WSA uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdzając, że po likwidacji spółka traci podmiotowość prawną i nie można prowadzić postępowania wobec nieistniejącego podmiotu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznał skargę L. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B., które utrzymało w mocy wcześniejsze postanowienie odrzucające zarzut skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym. Sprawa dotyczyła egzekucji należności celnych, pierwotnie skierowanej do spółki cywilnej "C". Po likwidacji spółki, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wobec L. S., byłego wspólnika. Skarżący podniósł zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, argumentując, że decyzja celna dotyczyła nieistniejącej spółki, a on sam wystąpił ze spółki przed jej rozwiązaniem. Organy celne twierdziły, że wspólnicy odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki, nawet po jej likwidacji, powołując się na przepisy Kodeksu cywilnego i orzecznictwo. WSA uchylił zaskarżone postanowienie, podkreślając, że z chwilą rozwiązania spółki cywilnej traci ona podmiotowość prawną i zdolność procesową. Nie można prowadzić postępowania administracyjnego wobec nieistniejącego podmiotu. Sąd uznał, że decyzja celna nie została prawidłowo doręczona L. S., ponieważ spółka, której dotyczyła, już nie istniała, a on sam nie był już jej wspólnikiem w momencie wydania decyzji. W konsekwencji, zarzut błędu co do osoby zobowiązanego był zasadny, a postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego było wadliwe.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, po likwidacji spółka cywilna traci podmiotowość prawną i zdolność procesową, co uniemożliwia prowadzenie postępowania administracyjnego wobec nieistniejącego podmiotu.
Uzasadnienie
Spółka cywilna, jako podmiot prawa publicznego, istnieje tylko tak długo, jak długo trwa więź między wspólnikami. Z chwilą rozwiązania traci podmiotowość prawną i zdolność procesową. Nie można prowadzić postępowania wobec nieistniejącego podmiotu, a decyzja wydana na nieistniejącą spółkę nie może być podstawą do egzekucji wobec byłych wspólników, jeśli nie przeprowadzono wobec nich odrębnego postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (22)
Główne
u.p.e.a. art. 33 § pkt 4
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Brak tożsamości podmiotu, którego dotyczy decyzja, oraz podmiotu, wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, stanowi przesłankę uwzględnienia zarzutu do tytułu egzekucyjnego.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 33 § pkt 4
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 59 § § 1 pkt 4
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Wierzyciel powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku uwzględnienia zarzutu do tytułu egzekucyjnego.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ powinien działać w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ powinien podejmować czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.
k.c. art. 860
Kodeks cywilny
Definicja spółki cywilnej jako cywilnoprawnego stosunku obligacyjnego.
k.c. art. 864
Kodeks cywilny
Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki cywilnej.
u.p.e.a. art. 18
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Odesłanie do przepisów Ordynacji podatkowej w postępowaniu egzekucyjnym.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 59 § § 1 pkt 4
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.c. art. 860
Kodeks cywilny
k.c. art. 864
Kodeks cywilny
k.c. art. 3 § § 1 pkt 10
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny
Definicja 'osoby' dla celów prawa celnego obejmująca jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, w tym spółki cywilne.
k.c. art. 209 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny
Powstanie długu celnego z mocy prawa w dacie dopuszczenia towaru do obrotu.
k.c. art. 242 § § 4
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny
Termin przedawnienia dochodzenia należności celnych (5 lat).
k.c. art. 242 § § 5
Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny
Przerwanie biegu przedawnienia przez wszczęcie egzekucji lub postępowania sądowego.
o.p. art. 133 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Stroną postępowania w zakresie praw i obowiązków wynikających z podmiotowości prawnej spółki cywilnej jest spółka.
p.p.s.a. art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o niewykonalności uchylonego postanowienia.
p.p.s.a. art. 200 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółka cywilna po likwidacji traci podmiotowość prawną i zdolność procesową. Postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone wobec nieistniejącego podmiotu. Decyzja celna wydana na nieistniejącą spółkę nie może być podstawą egzekucji wobec byłych wspólników bez odrębnego postępowania. Doręczenie decyzji na adres siedziby zlikwidowanej spółki nie jest skuteczne wobec byłych wspólników.
Odrzucone argumenty
Wspólnicy spółki cywilnej odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania, nawet po likwidacji. Doręczenie decyzji na adres spółki, wymienionej z nazwiskami wspólników, jest skuteczne wobec wszystkich wspólników. Organ celny nie miał obowiązku ustalania, czy spółka została rozwiązana lub czy wspólnik wystąpił ze spółki.
Godne uwagi sformułowania
Z chwilą rozwiązania spółki cywilnej nie może być ona już traktowana jako podmiot stosunku publicznoprawnego. Rozwiązanie (likwidacja) spółki cywilnej powoduje, że traci ona podmiotowość prawną, a w konsekwencji w tym samym momencie traci ona również zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Nie ma prawnej możliwości wszczynania i prowadzenia postępowania administracyjnego wobec nieistniejącego podmiotu, w tym również zlikwidowanej spółki cywilnej. Choć podmiotem zobowiązanym jest spółka, to odpowiedzialność za wynikający z tego zobowiązania dług spoczywa na wspólnikach.
Skład orzekający
Urszula Barbara Rymarska
przewodniczący sprawozdawca
Józef Orzel
sędzia
Wojciech Stachurski
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie podmiotowości prawnej spółki cywilnej w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym po jej likwidacji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji likwidacji spółki cywilnej i egzekucji należności celnych. Interpretacja przepisów Kodeksu celnego i Ordynacji podatkowej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podmiotowości prawnej spółek cywilnych w kontekście odpowiedzialności za długi po ich likwidacji, co ma praktyczne znaczenie dla wielu przedsiębiorców.
“Czy likwidacja spółki cywilnej chroni wspólników przed długami? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Bk 300/06 - Wyrok WSA w Białymstoku Data orzeczenia 2006-10-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-08-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Sędziowie Janusz Lewkowicz Józef Orzel Urszula Barbara Rymarska /przewodniczący sprawozdawca/ Wojciech Stachurski Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Celnej Treść wyniku Uchylono zaskarżone postanowienie Powołane przepisy Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954 art. 33 pkt 4 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn. Tezy Z chwilą rozwiązania spółki cywilnej nie może być ona już traktowana jako podmiot stosunku publicznoprawnego. Rozwiązanie (likwidacja) spółki cywilnej powoduje, że traci ona podmiotowość prawną, a w konsekwencji w tym samym momencie traci ona również zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Nie ma prawnej możliwości wszczynania i prowadzenia postępowania administracyjnego wobec nieistniejącego podmiotu, w tym również zlikwidowanej spółki cywilnej Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Sędziowie sędzia NSA Józef Orzel, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2006 r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego L. S. kwotę 355 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Dnia [...] marca 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w W. wszczął wobec skarżącego L. T. S. postępowanie egzekucyjne w celu ściągnięcia należności celnych określonych w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w B. z [...] lipca 2001 r. nr [...].W decyzji określono kwotę długu celnego z tytułu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu odzieży używanej sortowanej oraz wezwano importera do zapłaty kwoty [...] zł w terminie 7 dni od dnia jej doręczenia. Decyzja została ona skierowana do "C" Spółka cywilna – T. T., L. T. S., ul. [...] S. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było początkowo wobec Spółki "C", jednak po stwierdzeniu, iż Spółka ta została zlikwidowana postępowanie to zostało umorzone, a następnie tytuł wykonawczy został wystawiany na L. T. S. W toku prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego jego pełnomocnik pismem z 29 marca 2006 r. wniósł do organu egzekucyjnego zarzut naruszenia art. 33 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W ocenie pełnomocnika strony tytuł egzekucyjny zawiera błąd co do osoby zobowiązanego. Tytuł egzekucyjny dotyczy należności z decyzji odnoszącej się do Spółki "C", w której L. T. S. prowadził działalność do 1 czerwca 2000 r. Dyrektor Izby Celnej w W. przekazał w/w pismo wierzycielowi – Dyrektorowi Izby Celnej w B. w celu ustosunkowania się do przedstawionego w nim zarzutu. Postanowieniem z [...] kwietnia 2006 r. nr [...] wierzyciel uznał zarzut za nieuzasadniony. Stwierdził, że postępowanie celne zostało wszczęte i prowadzone w stosunku do spółki cywilnej "C" z siedzibą przy ul. [...] S., której współwłaścicielem, w dniu dokonania zgłoszenia celnego, tj. na [...] marca 1999 r. był L. T. S. Decyzja określała zobowiązania Spółki (kwota długu celnego) z dnia objęcia przedmiotowego towaru procedurą dopuszczenia do obrotu tj. [...] marca 1999 r. Podniesiono, że postanowienie o wszczęciu postępowania oraz powyższa decyzja doręczona została pod adresem siedziby Spółki w ilości egzemplarzy dla każdego ze współwłaścicieli. W trakcie postępowania przed organem, organ celny nie został poinformowany, iż skarżący wystąpił ze spółki z dniem 1 czerwca 2000 r. Końcowo organ stwierdził, że zgodnie z treścią art. 864 Kodeksu cywilnego za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiadają solidarnie. Na skutek wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Celnej w B. wydał dnia [...] czerwca 2006 r. postanowienie nr [...], w którym utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji. Organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ przywołał także pogląd wyrażony w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 listopada 1994 r., sygn. akt l ACr 502/94, że "odpowiedzialność byłego wspólnika za zobowiązania z okresu jego uczestnictwa w spółce cywilnej nie ustaje przez wystąpienie ze spółki, i to bez względu na to, czy nastąpiło ono na podstawie osobnej umowy między wspólnikami, czy na podstawie wypowiedzenia swego udziału przez wspólnika. Chodzi tu przy tym o zobowiązania, które powstały w czasie trwania spółki tj. powstały przed wystąpieniem wspólnika ze spółki...". Dyrektor Izby Celnej w B. stwierdził ponadto, że w sytuacji, gdy spółka cywilna jako podmiot gospodarczy ma jedną siedzibę, a decyzja dotycząca spółki w nagłówku obok nazwy spółki wymienia nazwiska i imiona wspólników i jest doręczona na adres siedziby i odebrana przez któregokolwiek ze wspólników, to nie można czynić zarzutu nieprawidłowości w doręczeniu decyzji spółce, a tym samym zarzutu braku należytego powiadomienia wszystkich wspólników o treści decyzji. Pogląd powyższy wyraził Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Białymstoku w wyroku z dnia 2 lipca 1998 r. sygn. akt SA/BK 940/97. Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu w kwestii przedawnienia dochodzonego obowiązku organ stwierdził, że zgodnie z art. 242 § 4 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, ze zm.) kwot należności celnych można dochodzić w ciągu 5 lat licząc od dnia, w którym zostały one zarejestrowane. W przedmiotowej sprawie należności celne zostały zarejestrowane w rejestrze długu celnego z dniem wydania decyzji nr [...], tj. z dniem [...] lipca 2001 r. Zgodnie z art. 242 § 5 ustawy Kodeks celny bieg przedawnienia terminu, o którym mowa w § 4, przerywa wszczęcie egzekucji lub wszczęcie postępowania karnego lub postępowania przed sądem administracyjnym. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte [...] marca 2006 r., kiedy to strona otrzymała odpis tytułu wykonawczego o nr [...] z [...] lutego 2006 r. Na powyższe postanowienie pełnomocnik L. T. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę, w której zarzucił wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów: - art. 33 pkt 4 cyt. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 59 § 1 pkt 4 tej ustawy; - art. 8 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi jej autor argumentował, że prowadzone wobec L. T. S. postępowanie egzekucyjne dotyczy wydanej przez Urząd Celny w B. decyzji z [...] lipca 2001 r., która skierowana była do spółki "C" s.c. T. T., L. T. S. W momencie wszczęcia postępowania przez organ celny, jak i w momencie wydania decyzji skarżący nie był już wspólnikiem spółki cywilnej "C". Świadczy o tym uwierzytelniona za zgodność kopia zaświadczenia wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., z którego wynika, iż Skarżący prowadził działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej "C" jedynie do 1 czerwca 2000 r. Organy celne nie wszczęły i nie prowadziły w stosunku do L. T. S. oddzielnego postępowania celnego, tymczasem został do niego skierowany tytuł egzekucyjny. Zdaniem pełnomocnika Skarżącego powyższe okoliczności wskazują, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym naruszony został art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak tożsamości podmiotu, którego dotyczy wydana decyzja celna oraz podmiotu, wobec którego prowadzone jest postępowanie celne, stanowi na podstawie art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym wystarczającą przesłankę uwzględnienia przez wierzyciela zarzutu do tytułu egzekucyjnego. Wierzyciel powinien w związku z powyższym na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym umorzyć prowadzone postępowanie egzekucyjne. W ocenie strony skarżącej na brak prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie ma jakiegokolwiek wpływu to, iż organ celny nie został poinformowany o fakcie wystąpienia przez L. S. ze spółki cywilnej "C". Nie ciążył bowiem na nim taki obowiązek. Pełnomocnik Skarżącego podniósł ponadto, że postępowanie egzekucyjne względem L. T. S. wszczęte zostało dopiero [...] marca 2006 r. Przez cały okres od wydania decyzji do momentu wszczęcia postępowania minęło niespełna 5 lat, w trakcie których naliczane były odsetki za zaległość. Po raz pierwszy o istnieniu decyzji organu celnego skarżący został poinformowany dopiero upomnieniem z [...] stycznia 2006 r. Takie postępowanie wierzyciela należy ocenić jednoznacznie negatywnie w świetle przepisów art. 8 oraz art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do podniesionych w skardze zarzutów organ stwierdził na wstępie, że strona nie skorzystała ze środków prawnych wzruszenia decyzji Dyrektora Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] marca 2002r. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w B., Skarżący nie uwzględnia przyjętych w prawie celnym uregulowań dotyczących podmiotowości. Zgodnie z zawartą w art. 3 § 1 pkt 10 Kodeksu celnego definicją określającą dla celów tej ustawy zakres pojęcia "osoba" to: osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej. Organ celny jako stronę decyzji określił "C" spółka cywilna T. T., L. T. S. Zakwalifikował, więc spółkę cywilną zgodnie z art. 3 § 1 pkt 10 Kodeksu celnego jako jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej. Wydanie decyzji, jak i sam sposób jej doręczenia - na adres podany jako siedziba spółki - było prawidłowe. Postępowanie celne prowadzone z udziałem spółki cywilnej jako strony tego postępowania staje się jednocześnie postępowaniem prowadzonym z jednoczesnym udziałem jej wspólników. Solidarna odpowiedzialność powoduje, iż odpowiadają nie tylko wspólnym majątkiem, ale również majątkiem osobistym. Odpowiedzialność osobista wspólnika spółki cywilnej za zobowiązania spółki trwa również w razie rozwiązania spółki. Skarżący nie zawiadomił organów celnych o wystąpieniu ze spółki, a tym samym organy celne nie miały podstaw do dokonywania ustaleń w tym zakresie, bowiem do kompetencji organów celnych prowadzących postępowanie w sprawie długu celnego nie należy ustalanie, czy spółka cywilna uległa rozwiązaniu lub czy nastąpiło naruszenie postanowień umowy spółki. Organ celny doręczył decyzję w sposób określony w art. 151 Ordynacji podatkowej. Odbiór decyzji potwierdził T. T., wspólnik wskazany w zgłoszeniu celnym jako osoba odpowiedzialna za sprawy finansowe spółki. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych skutek prawny doręczenia pisma jednostkom organizacyjnym nie mającym osobowości prawnej powstaje przez sam fakt jego odbioru dokonanego przez osobę upoważnioną i wobec tego doręczenie następuje w dacie potwierdzenia przez tę osobę odbioru pisma. Na jej ustalenie nie ma wpływu to, czy osoba ta przekazała następnie pismo osobom powołanym do dokonania czynności, których pismo dotyczyło. Odpowiadając na podnoszoną w uzasadnieniu skargi okoliczność nie wszczęcia i nie prowadzenia oddzielnego postępowania celnego wobec Skarżącego organ wyjaśnił, że egzekwowane od Skarżącego zobowiązanie to dług celny. Wszczęcie i prowadzenie postępowania celnego wobec spółki cywilnej wyłączało wydawanie decyzji indywidualnych na wspólników - osoby fizyczne (art. 3 § 1 pkt 10 Kodeksu celnego). W postępowaniu celnym prowadzonym na podstawie przepisów obowiązujących w dacie przyjęcia w/w zgłoszenia celnego i powstania z mocy prawa długu celnego nie miały zastosowania art. 111-120 Ordynacji podatkowej o odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. Niedopuszczalne jest, więc wydawanie tego typu decyzji w postępowaniu celnym. Egzekwowana należność powstała z mocy prawa w dacie dopuszczenia towaru do obrotu (art. 209 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego). Skarżący w dniu 29 sierpnia 1999 roku był członkiem spółki cywilnej, która dokonała importu, a więc obciąża go powstały wówczas dług celny. Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 59 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Celnej w B. wyjaśnił, że jest wierzycielem zaś organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest Dyrektor Izby Celnej w W., który na mocy art. 59 § 3 w/w ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest uprawniony do umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadkach wskazanych w w/w ustawie. Odpowiadając natomiast na zarzut naruszenia art. 8 oraz art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego organ stwierdził, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego dopiero w marcu 2006 roku wynikało z niemożności doręczenia pism kierowanych do Skarżącego od 2001 r. na adres zameldowania na pobyt stały. Po ustaleniu miejsca faktycznego pobytu, w dniu [...] stycznia 2006 r. wysłano Skarżącemu upomnienie. Organ podkreślił, że zarówno przepisy celne, tj. art. 267 Kodeksu celnego, jak i art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego mającego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym przez odesłanie zawarte w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na stronę nakładają obowiązek informowania organu o zmianie adresu pod rygorem uznania za doręczone pisma przesłanego na wcześniej podany adres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. Zasadniczą do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie kwestią było ustalenie, czy wierzyciel – Dyrektor Izby Celnej w B. mógł na podstawie decyzji z [...] lipca 2001 r. nr [...] skierowanej do "C" Spółka cywilna – T. T., L. T. S., ul. [...] S. wystawić tytuł wykonawczy na jej byłego wspólników – L. T. S. Na wstępie związanych z tym rozważań należy wskazać, że spółka cywilna jest powszechnie spotykaną formą prowadzenia działalności gospodarczej. W tradycyjnym ujęciu spółka cywilna jest cywilnoprawnym stosunkiem obligacyjnym, łączącym określoną grupę osób. Zobowiązują się one dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez oznaczony sposób (art. 860 Kodeksu cywilnego). Wynikałoby z tego, że w sferze stosunków zewnętrznych podmiotem praw i obowiązków są wszyscy wspólnicy, a mówiąc "spółka" mamy na myśli określoną grupę osób. Spółka cywilna, czy też osoby ją tworzące, są podmiotami stosunków nie tylko cywilnoprawnych, lecz także wynikających z prawa publicznego. W wielu, bowiem aktach prawnych, jako podmioty określonych praw i obowiązków publicznoprawnych wskazuje się na "jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej". Mimo, że nie ma legalnej definicji tego pojęcia, to jednak przyjmuje się, że takimi jednostkami są także spółki cywilne. Podmiotowość prawą spółki cywilnej dopuszcza również prawo celne, co w stanie prawnym dotyczącym niniejszej sprawy znajdowało oparcie w przepisie art. 3 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Dlatego też w orzecznictwie sądowym spółkom cywilnym konsekwentnie odmawia się podmiotowości na gruncie prawa cywilnego i równie konsekwentnie uznaje się za podmioty tzw. prawa daninowego (por.: uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 31 marca 1993 r. III CZP 176/92, opubl. OSNCP Nr 10, poz. 171; uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z 26 stycznia 1996 r. III CZP 111/95, opubl. OSNCP 1996 Nr 5, poz. 63; a także wyroki NSA z 21 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 950/98, opubl. LEX nr 47464, z 5 listopada 1999 r. sygn. akt III SA 7074/98, opubl. LEX nr 43962). Jak długo istnieje spółka cywilna, tak długo to ona na gruncie określonych stosunków publicznoprawnych jest więc podmiotem zobowiązanym. W świetle mającego zastosowanie do postępowania w sprawach celnych przepisu art. 133 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), gdy prawo materialne przyznaje spółce cywilnej podmiotowość prawną poprzez ustanowienie jej podmiotem zobowiązanym, stroną postępowania w zakresie praw i obowiązków wynikających z tejże podmiotowości jest spółka cywilna. Ona też powinna być adresatem decyzji podatkowej, jako podmiot samodzielny, odrębny od wspólników (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2001 r., I SA/Wr 24443/98, opubl. OPP 2002, Nr 1, s. 63). Z istoty spółki cywilnej wynika natomiast, że istnieje ona tak długo, jak długo istnieje więź obligacyjna między jej wspólnikami. Z chwilą rozwiązania spółki cywilnej nie może być ona już traktowana jako podmiot stosunku publicznoprawnego. Rozwiązanie (likwidacja) spółki cywilnej powoduje, że traci ona podmiotowość prawną, a w konsekwencji w tym samym momencie traci ona również zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Nie ma prawnej możliwość wszczynania i prowadzenia postępowania administracyjnego wobec nieistniejącego podmiotu, w tym również zlikwidowanej spółki cywilnej. Zakończenie działalności spółki cywilnej nie zawsze jednak będzie się wiązało z wykonaniem ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych. Powstaje, więc problem, czy organ administracji może dochodzić tych należności wobec byłych wspólników spółki. W pierwszym rzędzie należy wskazać, że spółka cywilna - jako taka - nie posiada żadnego majątku. Wkłady wniesione przez wspólników oraz dochody uzyskane w ramach spółki w czasie jej trwania są wspólnym majątkiem wspólników. Stąd na gruncie prawa cywilnego odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej jest w istocie przypisana osobom uczestniczącym w spółce (art. 864 Kodeksu cywilnego). Odpowiada to koncepcji odróżnienia długu od odpowiedzialności za ten dług. W doktrynie prawa cywilnego podkreśla się, iż dług jest wyrazem powinności, tj. obowiązku świadczenia dłużnika, podczas gdy odpowiedzialność odnosi się nie do samej powinności, lecz do kwestii pokrycia długu (zob. W. Czachórski, Zobowiązania. Zarys wykładu, Wydawnictwa Prawnicze PWN, Warszawa 1995, s. 43). Podobnie należy również przyjąć w odniesieniu do ciążących na spółce cywilnej zobowiązań publicznoprawnych. Choć podmiotem zobowiązanym jest spółka, to odpowiedzialność za wynikający z tego zobowiązania dług spoczywa na wspólnikach. Choć w stanie prawnym, którego sprawa dotyczy ustawodawca nie przewidywał wydawania oddzielnych decyzji, w których organ orzekałby o odpowiedzialności byłych wspólników spółek cywilnych za dług celny, to nie oznacza jednak, że wspólnicy ci byli zwolnieni z obowiązku pokrycia tego długu. W przeciwnym razie rozwiązanie spółki cywilnej dawałoby nieograniczoną możliwość ucieczki od wykonywania ciążących na spółce cywilnej zobowiązań, a tego nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Organ administracyjny, który zamierza dochodzić należności publicznoprawnych od wspólników zlikwidowanej spółki cywilnej winien jednak przeprowadzić postępowanie wymiarowe z ich udziałem. Z przyczyn, o których wyżej była mowa nie można zgodzić się z wyrażonym w tej sprawie stanowiskiem Dyrektora Izby Celnej w B., że gdy decyzja dotycząca spółki w nagłówku obok nazwy spółki wymienia nazwiska i imiona wspólników i jest doręczona na adres siedziby i odebrana przez któregokolwiek ze wspólników, to można przyjąć, że nastąpiło prawidłowe powiadomienie o treści decyzji wszystkich wspólników. Taki pogląd byłby zasadny tylko w odniesieniu do spółki cywilnej, która istniała w dniu doręczania decyzji. Takiej też sytuacji dotyczył powoływany w tej sprawie przez organ celny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Białymstoku z dnia 2 lipca 1998 r., sygn. akt nr SA/BK 940/97. Wyrażonego w tym wyroku poglądu nie można natomiast odnosić do decyzji wydanej po likwidacji spółki cywilnej. Skoro spółka nie istnieje, to nie istnieje również jej siedziba, pod której adresem można byłoby doręczać decyzje ze skutkiem dla wszystkich wspólników. W niniejszej sprawie postępowanie, w ramach którego wydana została decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w B. z dnia z [...] lipca 2001 r. nr [...], było wszczęte i prowadzone w okresie, w którym Spółka "C" już nie istniała. Ponadto skarżący L. S. wystąpił ze Spółki "C" jeszcze przed jej rozwiązaniem. Na tym tle twierdzenie wierzyciela, że "Skarżący nie zawiadomił organów celnych o wystąpieniu ze spółki, a tym samym organy celne nie miały podstaw do dokonywania ustaleń w tym zakresie, bowiem do kompetencji organów celnych prowadzących postępowanie w sprawie długu celnego, nie należy ustalanie, czy spółka cywilna uległa rozwiązaniu lub czy nastąpiło naruszenie postanowień spółki", należy uznać za całkowicie nieuzasadnione. Jeżeli organ administracji wszczyna z urzędu określone postępowanie, to dla zapewnienia stronie czynnego w nim udziału winien ustalić jej miejsce pobytu, aby móc następnie pod ten adres doręczać kierowane do niej pisma procesowe. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy należy, więc stwierdzić, że decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w B. z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] nie została doręczona L. T. S. Skarżący nie może być, więc uznany za podmiot zobowiązany z tej decyzji. W konsekwencji trafny okazał się zgłoszony w toku postępowania egzekucyjnego zarzut o błędzie, co do osoby zobowiązanej. Tym samym wydane przez Dyrektora Izby Celnej w B. postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela do zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym należy uznać za naruszające przepis art. 33 pkt 4 cyt. wyżej ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone naruszenie prawa uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O niewykonalności uchylonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 §1 i art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy celne uwzględnią wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną sprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI