I SA/Bk 297/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2023-10-04
NSApodatkoweŚredniawsa
zaległości podatkoweumorzenieulgi podatkowedłużnik rzeczowyOrdynacja podatkowaskarżącyegzekucjanieruchomośćhipotekastrona postępowania

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właścicielki nieruchomości obciążonej hipoteką na zaległości podatkowe męża, uznając, że jako dłużnik rzeczowy nie ma ona legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie tych zaległości.

Skarżąca, będąca właścicielką nieruchomości obciążonych hipoteką na zaległości podatkowe męża, wniosła o umorzenie tych zaległości wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania, wskazując, że skarżąca nie jest podatnikiem i nie posiada legitymacji do złożenia takiego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, potwierdzając, że dłużnik rzeczowy nie ma prawa do wnioskowania o umorzenie zaległości podatkowych, które nie wynikają z jego własnego zobowiązania.

Sprawa dotyczyła skargi B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych męża skarżącej, wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Skarżąca, będąca jedyną właścicielką nieruchomości obciążonych hipoteką na te zaległości, argumentowała, że jako dłużnik rzeczowy posiada legitymację do złożenia wniosku o umorzenie, powołując się na ważny interes podatnika i interes publiczny oraz konstytucyjne zasady równości i prawa własności. Organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania, stwierdzając, że skarżąca nie jest podatnikiem w rozumieniu Ordynacji podatkowej i nie posiada legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie zaległości męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że zgodnie z art. 67a Ordynacji podatkowej, wnioski o umorzenie zaległości podatkowych mogą składać wyłącznie podatnicy. Dłużnik rzeczowy, mimo że jego majątek jest obciążony egzekucją, nie jest podatnikiem i nie posiada interesu prawnego chronionego przez prawo materialne w rozumieniu art. 133 § 1 o.p. Sąd podkreślił autonomiczność prawa podatkowego i brak przepisów nakazujących traktowanie dłużnika rzeczowego jako strony postępowania podatkowego w tym zakresie. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, w tym wadliwości uzasadnienia, zostały uznane za niezasadne, gdyż uzasadnienia organów zostały uznane za logiczne, spójne i kompletne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dłużnik rzeczowy nie jest podatnikiem w rozumieniu Ordynacji podatkowej i nie posiada legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, które nie wynikają z jego własnego zobowiązania.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na art. 67a Ordynacji podatkowej, który stanowi, że wnioski o umorzenie zaległości podatkowych mogą składać wyłącznie podatnicy. Dłużnik rzeczowy nie jest podatnikiem, a jego interes w sprawie ma charakter faktyczny, a nie prawny chroniony przez prawo materialne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

o.p. art. 67a § § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Umorzenie zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej może nastąpić na wniosek podatnika.

o.p. art. 165a § § 1

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych przyczyn nie może być wszczęte.

Pomocnicze

o.p. art. 67c § § 2

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 165 § § 1

Ordynacja podatkowa

Postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu.

o.p. art. 133 § § 1

Ordynacja podatkowa

Stroną postępowania podatkowego jest każdy, kto posiada w nim interes prawny.

o.p. art. 7 § § 1

Ordynacja podatkowa

Podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu.

o.p. art. 4

Ordynacja podatkowa

Obowiązkiem podatkowym jest nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego wynikająca z ustaw podatkowych.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 32 § ust. 1

Zasada równości wobec prawa.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 45 § ust. 1

Prawo do sądu.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej art. 64 § ust. 1

Prawo własności.

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dłużnik rzeczowy nie jest stroną postępowania podatkowego w rozumieniu Ordynacji podatkowej w zakresie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, które nie są jego własnym zobowiązaniem. Prawo podatkowe jest autonomiczne i nie nakazuje traktowania dłużnika rzeczowego jako strony postępowania w tym zakresie, nawet jeśli jego majątek jest obciążony egzekucją. Uzasadnienia organów podatkowych były zgodne z wymogami prawa i pozwalały na kontrolę sądową.

Odrzucone argumenty

Skarżąca jako dłużnik rzeczowy posiada legitymację do złożenia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych męża. Odmowa wszczęcia postępowania narusza konstytucyjne zasady równości i prawa własności. Uzasadnienia organów podatkowych były wadliwe i niepełne.

Godne uwagi sformułowania

Interes prawny podatnika w udzieleniu ulgi ma wynikać z przepisów prawa materialnego, być z nimi zgodny oraz przez nie chroniony. Natomiast interes dłużnika hipotecznego ma jedynie charakter faktyczny. Prawo podatkowe funkcjonuje na pograniczu prawa publicznego i prawa prywatnego. Zasadą jest autonomiczność prawa podatkowego.

Skład orzekający

Paweł Janusz Lewkowicz

przewodniczący

Justyna Siemieniako

członek

Dariusz Marian Zalewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku legitymacji dłużnika rzeczowego do wnioskowania o umorzenie zaległości podatkowych innych osób oraz autonomii prawa podatkowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dłużnika rzeczowego w kontekście wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, nie obejmuje innych form interwencji dłużnika rzeczowego w postępowaniu egzekucyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legitymacji procesowej w prawie podatkowym, szczególnie w kontekście odpowiedzialności majątkowej osób trzecich. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym i egzekucyjnym.

Czy właściciel nieruchomości może wnioskować o umorzenie cudzych długów podatkowych? Sąd wyjaśnia granice legitymacji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bk 297/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 67a § 1 pkt 3, art. 67c § 2, art. 165a § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako,, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 października 2023 r. sprawy ze skargi B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 23 maja 2023 r. nr 2001-IEW.4263.5.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania z wniosku o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę i kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. B. W. (dalej powoływana także jako skarżąca) wystąpiła z wnioskiem z 4 lutego 2023 r. (data wpływu do organu: 7 lutego 2023 r.)
o umorzenie należności podatkowej wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że występują przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Dodała, że postępowanie egzekucyjne niesie za sobą negatywne skutki w zakresie bytu i decydowania o swojej własności, gdyż straci dach nad głową i zabezpieczenie bytu. Podała nadto, że zaległości dotyczą męża, za które nie ponosi odpowiedzialności w żadnym zakresie i nie można z niej czynić niewolnika ekonomicznego. Zdaniem skarżącej sprzedaż domu spowoduje konieczność korzystania z pomocy Państwa i pomocy materialnej, kiedy ani skarżąca, ani mąż nie mają pracy i nie osiągają żadnych dochodów. Skarżąca podała, że brak dochodu nie pozwala jej na samodzielne finansowanie bez pomocy społecznej bieżących potrzeb bytowych, leczenia oraz wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości, kredytu hipotecznego i kart kredytowych, jak również zobowiązań podatkowych męża. Wskazała także, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej zobowiązanie podatkowe wraz z odsetkami (łącznie ok. 1 mln 160 tys. zł).
2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suwałkach (dalej powoływany jako organ I instancji, Naczelnik US) postanowieniem z 9 lutego 2023 roku nr 2012-SEW.4263.7.2023 odmówił wszczęcia postępowania z wniosku z 4 lutego 2023 r. o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę i kosztów postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie posiada żadnych zaległości podatkowych, a względem wniosku o umorzenie zaległości męża nie jest stroną i organ podatkowy nie może rozpatrywać go merytorycznie i zgodnie z przepisem art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako: o.p.), zobowiązany był do odmowy wszczęcia postępowania.
3. W następstwie zażalenia skarżącej od powyższego postanowienia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) postanowieniem z 23 maja 2023 r., nr 2001-IEW.4263.5.2023 utrzymał je w mocy.
W uzasadnieniu DIAS wskazał, że jak podała sama skarżąca, zaległości podatkowe dotyczą jej męża, powstały w okresie kiedy skarżąca była z nim w ustroju rozdzielności majątkowej. Nie można więc uznać, że jest ona podatnikiem (stroną) i ma prawo do składania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych męża, bez jego pełnomocnictwa. W związku z powyższym brak jest możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku.
4. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 165a § 1 w związku z art. 67a § 1 pkt 3 o.p., w związku z art. 32 ust. 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niezasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej z wniosku Skarżącej - dłużnika rzeczowego i w konsekwencji bezpodstawne zróżnicowanie sytuacji dłużnika osobistego i rzeczowego, naruszające konstytucyjną zasadę równości oraz prawo do sądu;
2. art. 67c § 2 o.p. w związku z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji poprzez jego niezastosowanie i nierozważenie przez organy podatkowe istnienia po stronie skarżącej legitymacji do żądania wszczęcia postępowania, a w konsekwencji naruszenie konstytucyjnie gwarantowanego skarżącej prawa własności i pozbawienie możliwości jego obrony oraz niezgodne z zasada równości różnicowanie sytuacji dłużnika rzeczowego na gruncie administracyjnym, w sytuacji gdy na gruncie cywilistycznym właściciel nieruchomości niebędący dłużnikiem osobistym może, podnosić zarzuty przysługujące dłużnikowi osobistemu;
3. art. 121 § 1 w związku z art. 210 § 4 w zw. z art. 217 § 2 i w zw. z art. 219 o.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów podatkowych, co przejawia się w szczególności w braku w postanowieniu zarówno organu I, jak i II instancji należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, niewyjaśnienia w sposób dostateczny okoliczności, którymi kierował się organ podatkowy, odmawiając skarżącej wszczęcia postępowania w przedmiocie dotykających jej należności podatkowych oraz w wydaniu skarżonego postanowienia bez rzeczywistej weryfikacji legitymacji skarżącej do wszczęcia postępowania umorzeniowego.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że z uwagi na status dłużnika rzeczowego w sprawie zaległości podatkowych jej męża T. W., skarżąca posiada prawo do złożenia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Podniósł, że organy w swoich rozstrzygnięciach całkowicie pominęły tę okoliczność.
Wyjaśnił także, że skarżąca jest jedynym właścicielem nieruchomości gruntowej położonej: [...], dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...] oraz nieruchomości gruntowej położonej: [...], dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...].
Z udziału w każdej z ww. nieruchomości prowadzona jest aktualnie egzekucja należności podatkowych dłużnika osobistego – T. W. przypadających na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach. Z powyższych względów autor skargi wywodzi, że skarżąca posiada status dłużnika rzeczowego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wszczętym z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z dnia 25 lipca 2022 r., znak sprawy: 2023-SEW.725.1.2020.21, w którym to piśmie organ podatkowy sam określa w ten sposób B. W.
Wskazano również, że sam fakt niebycia stroną – podatnikiem w rozumieniu art. 67a § 1 o.p. – nie przesądza o braku prawa do wnioskowania o umorzenie należności podatkowej, z uwagi na fakt, że uprawnienie to wynikać może ze specyficznego statusu, który w danej sprawie posiada wnioskujący, a który w określonych okolicznościach upoważniać go może do takiego działania, co ma miejsce w niniejszej sprawie.
Podniesiono ponadto, że różnicowanie dłużnika osobistego i rzeczowego w prawie do wniesienia o umorzenie należności, jak i różnicowanie uprawnień tego dłużnika na gruncie cywilistycznym i administracyjnym jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Wskazano ponadto na naruszenie konstytucyjnego prawa własności.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji; a ponadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie od organu podatkowego na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4. Skarżąca jest jedynym właścicielem nieruchomości gruntowej położonej: w miejscowości T., dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze KW [...] oraz innej nieruchomości gruntowej położonej tamże dla której Sąd Rejonowy w Suwałkach VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze KW [...]. Z akt sprawy wynika, że z 1/2 udziału w każdej z ww. nieruchomości prowadzona jest aktualnie egzekucja należności podatkowych dłużnika osobistego –T. W. przypadających na rzecz Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach. Z powyższych względów Skarżąca posiada status dłużnika rzeczowego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wszczętym z wniosku Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach. W ocenie Skarżącej uznanie przez organy podatkowe, że Skarżąca w przypadku ww. zaległości podatkowych nie jest stroną postępowania nie przesądza jednoznacznie o braku możliwości złożenia przez nią wniosku o umorzenie tych należności.
Skarżąca podała, że uznanie przez organy podatkowe, że w sytuacji Skarżącej uprawnionym do złożenia wniosku o umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej jest jedynie dłużnik osobisty – T. W. stałoby w jej ocenie w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości, skoro należności podatkowe, a właściwie ich egzekucja w równym stopniu wpływają na sytuację dłużnika osobistego i Skarżącej jako dłużnika rzeczowego.
W ocenie Skarżącej nie do zaakceptowania jest przyjęte przez organy podatkowe różnicowanie w traktowaniu dłużnika osobistego oraz dłużnika rzeczowego. Zgodnie z przyjętym przez organy rozumowaniem dłużnik osobisty ma prawo do zainicjowania postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, której de facto nie ma już jak z niego ściągnąć, natomiast dłużnik rzeczowy, z majątku którego rzeczona należność ma być ściągnięta, takiego prawa nie ma.
W konsekwencji, właściciel nieruchomości, z których prowadzona jest egzekucja (nie jego własnych należności, ale zaległości osoby trzeciej), w rzeczywistości nie ma żadnego prawa do wnioskowania o umorzenie tych należności mimo, że w sposób bezpośredni oddziałują one na jego majątek. Takie położenie uzależnia go więc od wniosku dłużnika osobistego, który może nie mieć interesu w wszczynaniu takiego postępowania, skoro to już nie jego majątku dotyczy egzekucja lub może nie spełniać przesłanek udzielenia takiej ulgi.
5. Przedmiotem sprawy jest zatem ocena czy organy podatkowe w sposób uprawniony, na podstawie art. 165a o.p., odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności podatkowej wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego.
Przepis art. 165 § 1 o.p. ustanawia generalną zasadę, że postępowanie podatkowe może być wszczęte na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a. Zgodnie z przepisem art. 165a § 1 o.p. organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych przyczyn nie może być wszczęte. Przepis ten stanowi wyjątek od przewidzianej w art. 165 § 3 o.p. zasady, że postępowanie na żądanie strony zostaje wszczęte z datą doręczenia organowi żądania. W świetle art. 165a § 1 o.p. przyczyną odmowy wszczęcia postępowania jest brak przymiotu strony oraz niedopuszczalność jego wszczęcia z innych przyczyn.
Pojęcie strony definiuje przepis art. 133 § 1 o.p. Konstrukcja strony postępowania zgodnie z tym przepisem opiera się na kryterium interesu prawnego. Interes ten ma wynikać z przepisów prawa materialnego, być z nimi zgodny oraz przez nie chroniony. Poza tym ma bazować na konkretnej normie prawa materialnego. Oznacza to, że stroną postępowania jest wyłącznie ten podmiot, którego uprawnienia lub obowiązki podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu podatkowym. Prowadzi to do wniosku, że w rozumieniu art. 133 § 1 o.p., wymienione w tym przepisie podmioty są stroną postępowania podatkowego, jeśli jego przedmiotem jest indywidualizacja uprawnień lub obowiązków tych podmiotów.
Udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości na wniosek podatnika reguluje przepis art. 67a o.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu art. 67a o.p. jednoznacznie wynika, że udzielenie ulg określonych w tym przepisie może nastąpić na wniosek podatnika. Podatnikiem, stosownie do art. 7 o.p. jest podmiot, który podlega na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu.
Zgodnie z art. 7 § 1 o.p. podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Przepis art. 4 o.p. stanowi, że obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach.
Jak podała sama Skarżąca, zaległości podatkowe dotyczą jej męża, powstały w okresie kiedy była z nim w ustroju rozdzielności majątkowej. Rację ma więc organ, że nie można uznać, że Skarżąca jest podatnikiem (stroną) i ma prawo do składania wniosków o umorzenie zaległości podatkowych męża, bez jego pełnomocnictwa.
Zgodnie ze wskazywanym już art. 67a ustawy o.p. ulg w spłacie zobowiązań podatkowych - w tym umorzenia zaległości - udziela się na wniosek podatnika. Tymczasem dłużnik rzeczowy - hipoteczny nie jest podatnikiem. Interes prawny podatnika w udzieleniu ulgi ma wynikać z przepisów prawa materialnego, być z nimi zgodny oraz przez nie chroniony. Natomiast interes dłużnika hipotecznego ma jedynie charakter faktyczny. Nie jest on podatnikiem, bowiem dług obciążający jego nieruchomość nie wynika z jego zobowiązania podatkowego.
Sąd w tej sprawie podziela i uznaje za własną ocenę wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 30.12.2013 r., I SA/Ke 657/13 (wszystkie cytowane w uzasadnieniu wyroki są dostępne na https://orzeczenia.nsa.gov.pl) zgodnie z którą dłużnik rzeczowy nie może wystąpić o umorzenie zaległości obciążających hipotekę jego nieruchomości.
W związku z powyższym organy podatkowe nie mogły merytorycznie rozpatrzyć wniosku Skarżącej.
Należy ponadto podnieść, że Ordynacja podatkowa przewiduje dwa sposoby wszczęcia postępowania, które nawiązują do zasady skargowości oraz do zasady oficjalności w zakresie inicjatywy procesowej. Sposób wszczęcia postępowania podatkowego jest w istotny sposób uzależniony od przepisów prawa materialnego. Wszczęcie postępowania podatkowego na żądanie strony wiąże się zazwyczaj z realizacją jej materialnoprawnych uprawnień. Wniosek o umorzenie zaległości podatkowych złożony przez stronę może być zatem rozpatrywany wyłącznie na podstawie art. 67a o.p. Strona nie może natomiast skutecznie inicjować postępowania, które na podstawie przepisów prawa materialnego może toczyć się wyłącznie z urzędu. Norma prawa materialnego - art. 67d o.p. przyznaje uprawnienie do wszczęcia postępowania, o którym mowa w tym przepisie, wyłącznie organowi podatkowemu. Oznacza to, że postępowanie w tym zakresie nie może być wszczęte na wniosek strony. Wniosek strony o umorzenie zaległości podatkowych z przyczyn określonych w art. 67d § 1 o.p. może stanowić wyłącznie sygnał dla organu, że zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, z tym że decyzja co do ewentualnego wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należy wyłącznie do organu.
6. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, w ocenie Sądu zarzuty naruszenia przepisów procesowych zawarte w skardze nie mogły odnieść skutku.
Sąd nie podzielił więc zarzutu naruszenia przez organ . art. 121 § 1 w związku z art. 210 § 4 w zw. z art. 217 § 2 i w zw. z art. 219 o.p. wyrażającego się poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia uniemożliwiające kontrolę instancyjną i poznanie motywów, które stały za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu podkreślenia wymaga, sporządzone uzasadnienie jest logiczne, spójne i kompletne i poddaje się merytorycznej kontroli sądowej. Wyczerpująco też informuje stronę o motywach, którymi kierował się organ odwoławczy, załatwiając przedmiotową sprawę, odzwierciedla tok jego rozumowania, a w szczególności zawiera ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez DIAS wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 397/22).
Zaskarżone postanowienie spełnia również wymogi wynikające z przepisów art. 210 §4 O.p. w związku z art. 219 O.p. Zawiera bowiem wszystkie wymagane prawem elementy, w tym prawidłową podstawę prawną rozstrzygnięcia i właściwe uzasadnienie faktyczne i prawne. Z powyższych względów nie można przyznać racji skarżącej, gdyż zaskarżone postanowienie w ocenie Sądu zawiera wszystkie elementy, objęte dyspozycją art. 217 §1 i 2 O.p. w związku z art. 210 §4 O.p. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest kompletne i w pełni wyjaśnia przyczyny odmowy wszczęcia postępowania, sytuację faktyczną i prawną strony skarżącej wraz z odwołaniem do orzecznictwa sądów.
Zdaniem Sądu orzekającego, organ zebrał i w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały materiał dowodowy. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego była logiczna i zgodna z przepisami prawa i doświadczenia życiowego. Zawarte w decyzji ustalenia dowodzą, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a postępowanie administracyjne nie zostało obarczone żadnymi istotnymi wadami, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
Przepis art. 67c § 2 o.p. nie ma w tej sprawie zastosowania, gdyż skarżąca jako dłużnik rzeczowy nie jest podmiotem w tym przepisie wymienionym. Z pewnością nie jest spadkobiercą podatnika lub płatnikiem oraz osobą trzecią w rozumieniu ww. artykułu. Organ nie naruszył więc prawa nie stosując ww. przepisu, a w związku z tym zarzuty naruszenia art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji nie są zasadne.
Nie zasadny jest także stawiany w tym zakresie zarzut niezgodnego z zasadą równości różnicowanie sytuacji dłużnika rzeczowego na gruncie administracyjnym, w sytuacji gdy na gruncie cywilistycznym właściciel nieruchomości niebędący dłużnikiem osobistym może, podnosić zarzuty przysługujące dłużnikowi osobistemu.
Prawo podatkowe funkcjonuje na pograniczu prawa publicznego i prawa prywatnego. Prawo podatkowe określa skutki podatkowe zdarzeń prawnych regulowanych przez inne normy niż przepisy podatkowe. Zdarzenia te tworzą podatkowy stan faktyczny opisany w normach prawa podatkowego i ich wystąpienie rodzi określone skutki podatkowe, najczęściej powstanie obowiązku podatkowego lub (...) uprawnienia podatnika do skorzystania z ulgi podatkowej. Zasadą jest autonomiczność prawa podatkowego. Uregulowania autonomiczne wynikają wprost z przepisów o.p. Żaden przepis prawa nie nakazuje traktować jako strony postępowania podatkowego dłużnika rzeczowego, który nie jest zobowiązany jako podatnik.
Reasumując, w ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego lub procesowego w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami procedury, zgromadziły i w sposób wyczerpujący oceniły cały zebrany materiał dowodowy. W ocenie Sądu nie przekroczono swobody uznania administracyjnego oceny dowodów w prowadzonym postępowaniu podatkowym ani nie naruszono jego zasad, w tym zasady legalności, zasady zaufania i zasady prawdy obiektywnej.
7. Podsumowując, wobec prawidłowych ustaleń, że w sprawie zachodzi przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, organ zasadnie na podstawie art. 165a § 1 o.p. odmówił wszczęcia postępowania.
8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
9. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI