I SA/Bk 281/23

I SA/Bk 281/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-10-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Inne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 10a ust. 1 i ust. 1a pkt 1-4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zo ust. 1 pkt 4 i ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło,, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr 9010-00000001195/23 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez oddala skargę.
Uzasadnienie
J. B. (dalej jako: "skarżący") złożył 30 maja 2022 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w Sokółce wniosek o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez wraz z załącznikami.
W dniu 30 sierpnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce powiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Pismo zostało skutecznie doręczone 31 sierpnia 2022 r.
Skarżący 2 września 2022 r. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Sokółce oświadczenie wraz z żądaniem dopuszczenia dokumentów z akt sprawy "wniosku o dopłaty".
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce 7 października 2022 r. wydał postanowienie o włączeniu do akt sprawy następujących dokumentów: pismo skarżącego z 30 maja 2022 r. z żądaniem wypełnienia z urzędu wniosku o przyznanie płatności na rok 2022, odpowiedz Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z 30 maja 2022 r., ponaglenie skarżącego z 30 maja 2022 r. oraz postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży.
Decyzją z 7 października 2022 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał decyzję nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM, na mocy której odmówił przyznania pomocy finansowej skarżącemu.
Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na bezczynność organu pierwszej instancji w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych.
W dniu 24 października 2022 r. skarżący złożył odwołanie do Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z 7 października 2022 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM.
W dniu 7 grudnia 2022 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży uchylił zaskarżoną decyzję nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 16 grudnia 2022 r., I SAB/Bk 9/22, oddalił skargę skarżącego na bezczynność organu pierwszej instancji w przedmiocie żądania wypełnienia wniosku o przyznanie płatności na rok 2022.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce postanowieniem z 2 stycznia 2023 r. włączył do akt sprawy wyrok WSA w Białymstoku z 16 grudnia 2022 r., I SAB/Bk 9/22, oraz powiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia.
Po rozpatrzeniu akt sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał decyzję z 24 stycznia 2023 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM/1, na mocy której odmówił skarżącemu przyznania pomocy.
Od przedmiotowej decyzji skarżący złożył odwołanie, w którym nie zgodził się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji.
Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży 28 lutego 2023 r. wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania zawartego w piśmie z 7 lutego 2023 r.
W dniu 6 marca 2023 r. skarżący w odpowiedzi na ww. wezwanie wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce 22 marca 2023 r. wydał postanowienie o uzupełnieniu rozstrzygnięcia decyzji nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM/1 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez.
W dniu 31 marca 2023 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży w odpowiedzi na pismo z 6 marca 2023 r. poinformował skarżącego o braku możliwości ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu.
Skarżący 12 kwietnia 2023 r. wniósł o zawieszenie postępowania odwoławczego w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy do czasu rozpoznania przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sokółce wniosku Burmistrza Sokółki z 19 sierpnia 2021 r. opatrzonego numerem sprawy GR.K.6140.8.2021.GF o ubezwłasnowolnienie i ustanowienie kuratora do prowadzenia wszystkich spraw administracyjnych.
Decyzją z 20 kwietnia 2023 r., nr 9010-00000001195/23, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o udzielenie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez złożony został przez skarżącego w Biurze Powiatowym ARiMR w Sokółce 30 maja 2022 r. Tymczasem, jak wynika z § 13zo ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie RM"), jednym z podstawowych warunków przyznania pomocy jest złożenie wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w.2022 r. przed złożeniem przedmiotowego wniosku. Warunek ten nie został spełniony i przedmiotowa płatność nie może być przyznana. W związku z powyższym, decyzja o odmowie przyznania przedmiotowej płatności jest decyzja prawidłową.
Postanowieniem z 20 kwietnia 2023 r., nr 9010-00000001194/23, Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży odmówił zawieszenia postępowania odwoławczego od decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Sokółce z 24 stycznia 2023 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM/1, o odmowie przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez.
W uzasadnieniu organ wskazał, że zawieszenie postępowania zagrażałoby interesowi społecznemu. Działanie takie prowadziłoby do naruszenia prawidłowego wydatkowania środków publicznych. Zatem w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 98 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "k.p.a."). W sprawie nie zachodzą również okoliczności wskazane w art. 97 k.p.a., obligujące organ do zawieszenia postępowania z urzędu. Skarżący nie przedstawił prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego stwierdzającego jego ubezwłasnowolnienie, zatem brak jest podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a. W ocenie organu rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zatem nie zaistniała przesłanka zawieszenia z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której zaskarżył decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży z 20 kwietnia 2023 r., nr 9010-00000001195/23, w całości oraz postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży z 20 kwietnia 2023 r., nr 9010-00000001194/23, o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z 24 stycznia 2023 r., nr BP198.8110.7642.2022TS/DM/1, o odmowie przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 64 § 2 k.p.a. oraz przepisów postępowania z art. 10a ust. 1 i ust. 1a pkt 1-4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "ustawa o ARiMR"), przez niezasadne i przedwczesne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, na skutek braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału w postępowaniu odwoławczym z naruszeniem zasad praworządności i zasad demokratycznego państwa prawa, w sytuacji gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji zostało przeprowadzone w sposób niebudzący jakiegokolwiek zaufania skarżącego do organów władzy publicznej, wobec uchylenia się przez ten organ od stosowania zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania obywatela, bez pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych będących przedmiotem postępowania i uniemożliwiania czynnego udziału w każdym stadium postępowania,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 111 § 1, § 1a i § 2 k.p.a., przez uznanie za dopuszczalne uzupełnienia z urzędu przez organ pierwszej instancji wydanej decyzji, po upływie 14 dni od jej doręczenia stronie, a tym samym pozbawienia strony możliwości wniesienia nowego odwołania w terminie biegnącym od doręczenia postanowienia uzupełniającego decyzję, co naruszyło prawa strony do dwuinstancyjnego postępowania z art. 15 k.p.a. i pozbawiło stronę możliwości odwołania,
- art. 28 k.p.a., przez naruszenie praw strony w prowadzonym postępowaniu w obu instancjach na skutek niezapewnienia przez oba podmioty publiczne, na wniosek osoby ze szczególnymi potrzebami, komunikacji alternatywnej określnej w tych wnioskach, co stanowiło naruszenie przepisów art. 6 pkt 2 i 3 a oraz art. 7 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz. U. z 2022 r. poz. 2240 ze zm.) i przepisów art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 848 ze zm.), co naruszało konstytucyjna zasadę równości wobec prawa i dostępu do urzędów publicznych osobie niepełnosprawnej i przejawiało się odmową - niedopełnieniem obowiązku organu wydruku urzędowego formularza wniosku o dopłaty na rok 2022 wraz z niezbędnym materiałem graficznym, co było bezpośrednią przyczyną niemożności spełnienia jednego z warunków formalnych wnioskowanej pomocy finansowej,
- art. 98 ust. 1 k.p.a. w zw. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., przez dowolną odmowę zawieszenia postępowania odwoławczego z bezpodstawnym powołaniem się na niesprecyzowane zagrożenie interesowi społecznemu , mającemu doprowadzić do nieprawidłowego wydania środków publicznych, w sytuacji gdy organ zobligowany jest brać pod uwagę także słuszny interes wnioskującego obywatela, odwołującego się do wskazanych jednostek chorobowych, mających wpływ na rozumienie podejmowanych czynności prawnych i faktycznych, które to naruszenia przepisów postępowania łącznie miały istotny wpływ na wynik postępowania,
- § 13zo ust. 1 pkt 4 i ust. 2 rozporządzenia RM, przez wadliwą jego wykładnię i niezasadne uznanie, iż w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez, skarżący nie złożył wniosku o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r., w sytuacji gdy taki wniosek skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Sokółce 30 maja 2022 r., a ustawodawca nie postawił dodatkowych wymogów formalnych dla takiego wniosku w zakresie jego skuteczności lub merytorycznej zasadności, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe strona wniosła o:
- uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz uchylenie w całości postanowienia tego organu z 20 kwietnia 2023 r., nr 9010-00000001194/23, o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego oraz uchylenie w całości poprzedzającej decyzji Kierownika Sokólskiego Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z 24 stycznia 2023 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM/1, o odmowie przyznania pomocy i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w całości organowi pierwszej instancji,
- zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu według norm przepisanych, powiększonego o podatek VAT - pełnomocnik oświadczył, że nie zostały one opłacone w całości ani w części.
Ponadto autor skargi złożył wniosek o przywrócenie terminu dla skarżącego do wniesienia niniejszej skargi do WSA w Białymstoku wraz z uzasadnieniem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z 10 sierpnia 2023 r. sąd przywrócił termin do złożenia skargi.
Na rozprawie 18 października 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zawieszenie postępowania, wskazując, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie uzależnione jest od prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie I SAB/Bk 4/23 i wyjaśnił, że w sprawie I SAB/Bk 4/23 zapadł wyrok oddalający skargę, który jest nieprawomocny, a ten, na który powołuje się organ w odpowiedzi na skargę został uchylony do ponownego rozpoznania – I SAB/Bk 9/22. Sąd postanowił oddalić ten wniosek.
Dodatkowo skarżący na rozprawie wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na to, że w takiej sytuacji nie będzie już środków finansowych do rozdysponowania – w ten sposób, jak wskazał, prostuje stanowisko pełnomocnika z urzędu. Podniósł, że organ powinien unieważnić decyzje obu instancji. Wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, złożył nadto spis kosztów utraconego zarobku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Meritum sprawy dotyczy odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu w okresie od 1 września 2021 r. do 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez.
Zgodnie z § 13zo ust. 1 rozporządzenia RM, w 2022 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu: 1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, 2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014, 3) któremu zagraża utrata płynności finansowej w związku z ograniczeniami na rynku spowodowanymi epidemią COVlD-19, 4) który do dnia złożenia wniosku o tę pomoc złożył wniosek o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w 2022 r. - na dofinansowanie zakupu w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 15 maja 2022 r. nawozów mineralnych innych niż wapno nawozowe i wapno nawozowe zawierające magnez od podmiotów prowadzących działalność w zakresie obrotu łub sprzedaży nawozów.
Przenosząc powyższe uregulowania do realiów niniejszej sprawy, przypomnieć trzeba, że skarżący złożył przedmiotowy wniosek 30 maja 2022 r., przy czym do tego dnia nie wpłynął do organu wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Tym samym nie został spełniony jeden z podstawowych warunków przyznania pomocy, o którym mowa w § 13zo ust. 1 pkt 4 rozporządzenia RM.
Strona stanęła jednak na stanowisku, że powołany wyżej przepis mówi jedynie o złożeniu wniosku o płatności bezpośrednie, nie rozstrzygając o jego zasadności, kompletności ani prawidłowości. Skarżący tymczasem podnosi, że w wymaganym ustawowo terminie, tj. w tym wypadku 30 maja 2022 r., złożył pismo tożsame z wnioskiem o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach ramach wsparcia bezpośredniego w 2022 r.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo złożone przez skarżącego, w którym oświadcza, że nie jest w stanie złożyć wniosku w wersji elektronicznej, a przy tym nie może ze względu na stan zdrowia skorzystać z pomocy technicznej zapewnionej przez Biuro Powiatowe ARiMR. W związku z tym skarżący wniósł m.in. o wypełnienie za niego z urzędu wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 przez wprowadzenie i elektroniczne przetworzenie podanych przez wnioskodawcę danych, jednocześnie wskazując, że "oświadczenia i zobowiązania zostaną podpisane po wydrukowaniu ich przez ARiMR". Do pisma dołączono zaświadczenie o niepełnosprawności. Jak wskazuje strona w skardze, formułując zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. w powiązaniu z art. 6 pkt 2 i 3 lit. a oraz art. 7 ust. 1, 2 i 3 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych, organu nie dokonał wydruku urzędowego formularza wniosku o dopłaty na rok 2022, co było bezpośrednią przyczyną niemożności spełnienia jednego z warunków formalnych wnioskowanej pomocy finansowej.
Dla jasności wypada wskazać, że art. 6 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wskazuje minimalne wymagania służące zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, w tym w zakresie dostępności cyfrowej - wymagania określone w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (pkt 2) oraz w zakresie dostępności informacyjno-komunikacyjnej. Art. 7 ustawy reguluje zaś tzw. dostęp alternatywny i wynika z niego, że w indywidualnym przypadku, jeżeli podmiot publiczny nie jest w stanie, w szczególności ze względów technicznych lub prawnych, zapewnić dostępności osobie ze szczególnymi potrzebami w zakresie, o którym mowa w art. 6 pkt 1 i 3, podmiot ten jest obowiązany zapewnić takiej osobie dostęp alternatywny (ust. 1). Dostęp alternatywny, o którym mowa w ust. 1, polega w szczególności na: 1) zapewnieniu osobie ze szczególnymi potrzebami wsparcia innej osoby lub 2) zapewnieniu wsparcia technicznego osobie ze szczególnymi potrzebami, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii, lub 3) wprowadzeniu takiej organizacji podmiotu publicznego, która umożliwi realizację potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami, w niezbędnym zakresie dla tych osób (ust. 2). W przypadku braku możliwości zapewnienia osobie ze szczególnymi potrzebami dostępności w zakresie, o którym mowa w art. 6 pkt 2, zastosowanie mają przepisy art. 7 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych (ust. 3).
Z kolei art. 7 ust. 1 ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych stanowi, że w przypadku gdy podmiot publiczny nie jest w stanie zapewnić dostępności cyfrowej elementu strony internetowej lub aplikacji mobilnej, zapewnia alternatywny sposób dostępu do tego elementu. Ten alternatywny sposób dostępu polega w szczególności na zapewnieniu kontaktu telefonicznego, korespondencyjnego, za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o których mowa w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2020 r. poz. 344), lub za pomocą tłumacza języka migowego, lub tłumacza-przewodnika, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2023 r. poz. 20), jeżeli podmiot publiczny udostępnia taką możliwość (ust. 2).
W opinii składu orzekającego analiza akt administracyjnych oraz okoliczności sprawy pozwalają na stwierdzenie, że organ nie naruszył powyższych przepisów.
Z pisma Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce z 30 maja 2022 r. skierowanego do skarżącego wynika, że Kierownik poinformował stronę, że Biuro Powiatowe ARiMR w Sokółce, jak organ administracji publicznej, nie może udzielać czynnej pomocy przy wypełnianiu wniosków w zakresie postępowań, które będą zakończone rozstrzygnięciem należącym do kompetencji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR – udzielanie takiego wsparcia oznaczałoby, że to organ administracji publicznej, a nie strona, decyduje o zakresie postępowania administracyjnego. Kierownik podkreślił, że rolnicy, którzy z różnych przyczyn nie poradzą sobie z wypełnieniem e-wniosków, mogą liczyć na pomoc pracowników biura; w placówce przygotowane jest specjalne stanowisko komputerowe, by można było wysłać wniosek, a wsparciem w kwestiach technicznych służy oddelegowany pracownik biura.
Taki rodzaj wsparcia został skarżącemu udzielony. Z notatki urzędowej Naczelnika Wydziału WDSŚPB Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce, sporządzonej 9 września 2022 r., w związku z wniesionym przez skarżącego ponagleniem w sprawie niedokonania czynności wprowadzenia danych z wniosku papierowego o dopłaty do formularza elektronicznego oraz pozostawienia wniosku o dopłaty bez rozpoznania bez wydania stosownego postanowienia, wynika, że z uwagi na brak możliwości przeniesienia danych wg wskazanych wytycznych bez udziału rolnika, zgodnie z procedurą, Naczelnik poprosił skarżącego o wspólne z pracownikiem ARiMR wypełnienie wniosku w wersji elektronicznej. Niezbędnym w tym celu było podpisanie oświadczenia o skorzystaniu z pomocy technicznej. Jak wynika z notatki, prośby pracowników urzędu zostały przez stronę zignorowane, a przy próbie przekonania do skorzystania z pomocy technicznej według opisanych wyżej zasad, skarżący skwitował je słowami (cyt.) "zdrowie ważniejsze" i "chyba wyraziłem się jasno", po czym opuścił siedzibę biura.
Zdaniem sądu trudno poszukiwać w opisanym działaniu organu jakiegokolwiek naruszenia przepisów (zasad) postępowania, a wybiegając wprzód – także przepisów Konstytucji RP, mówiących m.in., że władze publiczne udzielają osobom niepełnosprawnym pomocy m.in. w komunikacji społecznej (art. 69), a prawo do komunikacji ma swoje oparcie w konstytucyjnej godności człowieka stanowiącej źródło wolności i praw człowieka i obywatela (art. 30) oraz zasadzie równego traktowania i niedyskryminacji (art. 32). Wymaga jednak podkreślenia, że tak jak organ działa na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), tak i skarżącego, występującego przed organem jako wnioskodawca, obowiązują szczególne przepisy, zasady. Skoro więc skarżący legitymował się jako osoba niepełnosprawna i potrzebująca pomocy przy złożeniu e-wniosku, to adekwatna do jego żądania pomoc została mu zaproponowana. Z takiej pomocy skarżący jednak nie skorzystał, co w sprawie jest bezsporne, przy czym w skardze pominięty został element motywacji, jaką strona się w tym zakresie kierowała. Niezależnie jednak od tego, wnioskodawca nie mógł oczekiwać od pracowników urzędu obsługującego organ, że ci za niego wypełnią wniosek elektroniczny, dodatkowo bez oświadczenia strony na tę okoliczność. Takie działanie – czynna pomoc przy wypełnieniu wniosku - stanowiłoby zdecydowanie przekroczenie granic pomocy technicznej.
Wypada zaznaczyć, że istotnie wyrok WSA w Białymstoku z 16 grudnia 2022 r., I SAB/Bk 9/22, oddalający skargę na bezczynność Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce w przedmiocie żądania wypełnienia wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 został uchylony orzeczeniem NSA z 5 lipca 2023 r., I GSK 381/23. Przyczyną wyeliminowania wyroku pierwszej instancji były względy procesowe związane z wadliwością uzasadnienia wyroku. Rozpoznając sprawę ponownie, WSA w Białymstoku wyrokiem z 27 września 2023 r., I SAB/Bk 4/23, po raz kolejny oddalił skargę, stwierdzając brak bezczynności organu. Choć zatem kwestia ta była przedmiotem oceny w odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym, to w odpowiedzi na podniesiony w skardze zarzut, a także ogólny związek ze sposobem procedowania przez organ – który miał bezpośredni wpływ na wydane rozstrzygnięcie – skład orzekający uznał za zasadne odniesienie się do tej kwestii, rozważając ją pod innym kątem, niż ma to miejsce w przypadku postępowań ze skargi na bezczynność. Niezależnie jednak od tego, skład orzekający całkowicie popiera argumentację sądu wyrażoną w sprawie I SAB/Bk 4/23, uznając ją za kompleksową i stanowiącą dodatkowe wzmocnienie stanowiska także w sprawie niniejszej.
Z uwagi na powyższe, sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty naruszenia - § 13zo ust. 1 pkt 4 i ust. 2 rozporządzenia RM oraz art. 28 k.p.a., w zw. z art. 6 pkt 2 i 3 lit. a oraz art. 7 ust. 1, 2 i 3 ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i przepisów art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Skarżący do dnia złożenia wniosku o dofinansowanie zakupu nawozów nie złożył skutecznego wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W zakresie procedowania dotyczącego wniosku organ nie dopuścił się naruszeń przepisów procesowych, proponując skarżącemu – dopuszczalną przez przepisy – pomoc w złożeniu wniosku, z której strona jednak z własnej woli nie skorzystała. W sprawie nie było przy tym podstaw do wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, gdyż wniosek o dofinansowanie zakupu nawozów był kompletny.
Przechodząc do kwestii pobocznych, sąd za nieuzasadniony uznał zarzut obrazy art. 98 ust. 1 k.p.a. w zw. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., przez dowolną odmowę zawieszenia postępowania odwoławczego. Postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży z 20 kwietnia 2022 r., nr 9010-00000001194/23, odpowiada prawu.
Z art. 98 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Skład orzekający zgadza się z organem, że w tym wypadku zawieszenie postępowania zagrażałoby interesowi społecznemu. Przede wszystkim w interesie społecznym jest prawidłowe gospodarowanie środkami publicznymi, jak też wydawanie rozstrzygnięć z zachowaniem zasady szybkości postępowania z art. 12 k.p.a., w terminach określonych w art. 35 k.p.a. Wydatkowanie środków publicznych musi być rygorystycznie przestrzegane w świetle obowiązującego prawa. Organ nie miał zatem podstaw do zawieszenia postępowania jedynie ze względu na interes strony – nota bene powołany przepis nie zawiera takiej przesłanki.
W sprawie nie zaistniały także przesłanki zawieszenia postępowania z urzędu.
Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a., organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych. Przy czym w judykaturze i literaturze jednoznacznie podkreśla się, że przesłanka utraty przez stronę lub jej przedstawiciela ustawowego zdolności do czynności prawnych może dotyczyć tylko takich osób fizycznych, które wcześniej tę zdolność posiadały i następuje z momentem ich ubezwłasnowolnienia (a nie np. z chwilą ujawnienia się choroby psychicznej; por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 1970 r., I CZ 84/70, OSNC 1971/5, poz. 90) – zdolność tę utraciły. Jest to przesłanka zawieszenia postępowania z tej racji, że osoby, które utraciły zdolność do czynności prawnych, nie mogą, z chwilą jej utraty, podejmować skutecznie żadnych czynności procesowych. Konieczne jest wyznaczenie dla nich przedstawiciela ustawowego (zob. M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 97). W realiach niniejszej sprawy skarżący nie przedstawił prawomocnego postanowienia sądu stwierdzającego jego ubezwłasnowolnienie, zatem nie zaistniała omawiana przesłanka zawieszenia.
Art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. reguluje przesłankę obligatoryjnego zawieszenia postępowania przez organ w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Takim zagadnieniem nie może być jednak rozpoznanie przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Sokółce wniosku Burmistrza Sokółki z 19 sierpnia 2021 r. o ubezwłasnowolnienie (całkowite lub częściowe) i ustanowienie skarżącemu kuratora. Sąd przypomina, że ujawnione w sprawie zagadnienie można identyfikować jako kwestię wstępną wtedy, gdy od jego rozstrzygnięcia w ogóle zależy możliwość rozpatrzenia sprawy administracyjnej, nie zaś to, czy w sprawie wydana zostanie decyzja o określonej treści, w szczególności pozytywna dla strony (wyroki NSA: z 15 listopada 2022 r., II OSK 1542/20; z 3 grudnia 2021 r., III OSK 673/21; z 30 listopada 2021 r., I OSK 859/21; z 28 lipc a2021 r., II OSK 3082/18; z 14 lipca 2020 r., I OSK 2660/19; z 8 października 2019 r., II GSK 2509/17; z 27 czerwca 2017 r., II GSK 2690/15). Takiego związku między ww. zagadnieniem a kontrolowaną sprawą administracyjną sąd nie dostrzega.
Zdaniem sądu nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 111 § 1, § 1a i § 2 k.p.a., przez uznanie za dopuszczalne uzupełnienia z urzędu przez organ pierwszej instancji wydanej decyzji, po upływie 14 dni od jej doręczenia stronie. Art. 111 § 1 k.p.a. stanowi, że strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach. Z kolei z § 1a tego przepisu wynika, że organ administracji publicznej, który wydał decyzję, może ją uzupełnić lub sprostować z urzędu w zakresie, o którym mowa w § 1, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że strona może żądać uzupełnienia lub sprostowania decyzji w terminie 14 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji; w tym samym czasie organ administracji publicznej może uzupełnić lub sprostować decyzję z urzędu (art. 111 § 1a) (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, art. 111).
"Uzupełniona" decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, tj. z 24 stycznia 2023 r., nr BP198.8110.7642.2022.TS/DM/1, została doręczona skarżącemu 26 stycznia 2023 r. W dniu 7 lutego 2023 r. skarżący złożył osobiście w Biurze Powiatowym ARiMR w Sokółce pismo odwoławcze zawierające wniosek o uzupełnienie ww. decyzji ("Wnoszę o: (...) nadanie jej następującego brzmienia..."), zaś Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Sokółce wydał postanowienie o uzupełnieniu rozstrzygnięcia ww. decyzji w przedmiocie przyznania prawa pomocy 22 marca 2023 r. Skarżący złożył więc swoje żądanie w czternastodniowym terminie, zatem organ obowiązany był je rozpoznać. Przy czym, wbrew twierdzeniom skarżącego, organ, który rozpoznaje wniosek o uzupełnienie decyzji nie jest związany czternastodniowym terminem liczonym od dnia doręczenia tej decyzji – ten termin wiąże organ jedynie przy uzupełnieniu decyzji z urzędu.
Do uzupełnienia decyzji na wniosek odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy art. 35 k.p.a., dotyczące terminów załatwiania spraw administracyjnych. Sąd uznał, że wobec wniesienia przez stronę odwołania od decyzji organu pierwszej instancji i zawarcia wniosku o uzupełnienie w tym właśnie środku zaskarżenia, terminem właściwym powinien być termin miesięczny wyznaczony w § 3 powołanego wyżej przepisu. Przy czym, należy zwrócić uwagę, że organ m.in. pismem z 28 lutego 2022 r. zwracał się do skarżącego m.in. o sprecyzowanie żądania złożonego przez niego 7 lutego 2023 r. pisma. Skarżący odpowiedział na nie 6 marca 2023 r., i dopiero od tego dnia, zdaniem składu orzekającego, należy zacząć liczyć miesięczny termin na załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego. Nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniem strony, że została pozbawiona możliwości wniesienia nowego odwołania w terminie biegnącym od doręczenia postanowienia uzupełniającego decyzję. Art. 111 § 2 k.p.a. wprost wynika, że w przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w § 1b, termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia jego doręczenia lub ogłoszenia (o czym skarżący został też pouczony przez organ). Postanowienie o uzupełnieniu decyzji skarżący odebrał 4 kwietnia 2023 r., jednak z akt sprawy nie wynika, by w czternastodniowym terminie złożył kolejne odwołanie – tym samym organ, już po upływie tego terminu, był uprawniony do wydania zaskarżonej do sądu decyzji z 20 kwietnia 2023 r., którą rozpoznał złożone wcześniej odwołanie.
Konsekwencją stwierdzenia niezasadności powyższych zarzutów jest uznanie za nieusprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 64 § 2 k.p.a. oraz przepisów postępowania z art. 10a ust. 1 i ust. 1a pkt 1-4 ustawy o ARiMR. Wydana decyzja odpowiada prawu pod względem materialnym, jak i formalnym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, został oceniony prawidłowo, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się przy tym żadnych innych naruszeń, które powodowałyby uchylenie zaskarżonej decyzji.
Odnośnie sugestii skarżącego podniesionej na rozprawie, by stwierdzić nieważność decyzji organów obu instancji, sąd zauważa, że przesłanki do wydania takiego orzeczenia wymienione zostały enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Skład orzekający zbadał skarżone rozstrzygnięcia pod kątem tychże przesłanek, jednak nie stwierdził ich zaistnienia.
Końcowo sąd zauważa, że nie też dostrzegł podstaw do zawieszenia postępowania sądowego na wniosek strony motywowany tym, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie uzależnione jest od prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie I SAB/Bk 4/23, w której zapadł wyrok oddalający skargę, który jest nieprawomocny. W myśl art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu (w realiach niniejszej sprawy sugestia taka wyszła ze strony skarżącego) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zauważyć więc trzeba, że postępowanie dotyczące bezczynności organu w przedmiocie wypełnienia wniosku o przyznanie płatności nie ma bezpośredniego związku z postępowaniem w sprawie niniejszej dotyczącej oceny zasadności zarzutów wniesionych przez skarżącego w oparciu o aktualnie istniejący w sprawie stan faktyczny. Niezależnie od tego jednak sąd, nie przesądzając o ostatecznym wyniku postępowania ze skargi kasacyjnej przed NSA, stwierdza, że uzasadnienie wyroku w sprawie I SAB/Bk 4/23 jest przekonujące, a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni popiera wydane rozstrzygnięcie. Skoro zatem skład orzekający uznał powołane wyżej orzeczenie za kompleksowe, a przy tym nie dostrzegł przeszkód do orzekania przed wyrokowaniem przez NSA, władny był do samodzielnego wydania orzeczenia w tej sprawie. Skądinąd przypomnieć wypada, że zawieszenie postępowania przez sąd na powołanej wyżej podstawie nie ma charakteru obligatoryjnego.
Z uwagi na powyższe orzeczono o oddaleniu skargi w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634).