I SA/Bk 27/21

I SA/Bk 27/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Jacek Pruszyński /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Siemieniako
Małgorzata Anna Dziemianowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 562/21 - Wyrok NSA z 2024-11-08
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28 ust. 1-3b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 19 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję nr [...] wydaną w pierwszej instancji w dniu [...] sierpnia 2020 r., w której odmówiono M. A. (dalej również jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek.
Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS, utrzymując w mocy własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji, w pierwszej kolejności dokonał oceny przesłanek prowadzących do przedawnienia. Organ wyjaśnił w tym przedmiocie, że zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm. – dalej jako "u.s.u.s.") należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony, m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W ślad za decyzją wydaną w I instancji, organ wskazał, że zaległości za okres 11/2012 - 2/2013 nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, tj. od dnia doręczenia upomnienia (dot. zaległości za 11/2012-1/2013), na podstawie którego wszczęto przymusowe dochodzenie należności oraz od dnia odebrania tytułów wykonawczych (dot. zaległości za 2/2013), do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ zwrócił uwagę, że postępowanie egzekucyjne prowadzono na podstawie tytułów wykonawczych: [...] dotyczących zaległości za okres 11/2012-1/2013 (doręczonych 12 kwietnia 2013 r.), wystawionych po upomnieniu odebranym 8 marca 2013 r., a także [...] dotyczących zaległości za okres 2/2013 (doręczonych 5 sierpnia 2013 r.), wystawionych po upomnieniu odebranym 5 kwietnia 2013 r., a zakończono postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. o umorzeniu postępowania z 21 września 2017 r.
Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał więc oceny przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że: (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; (-) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - 31 lipca 2013 r. nastąpiło wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej, brak jest również majątku, z którego obecnie można egzekwować należności, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku małżonka i następców prawnych; (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi, bowiem został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy, tj. postanowieniem z [...] września 2017 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. umorzył prowadzone wobec skarżącego na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z jego uzasadnienia wynika, że w trakcie prowadzonego postępowania nie ustalono źródeł dochodu i majątku skarżącego, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Skarżący nie posiadał rachunku bankowego, z którego możliwa byłaby egzekucja. Nie pobierał świadczenia z ubezpieczenia społecznego ani wynagrodzenia za pracę. Był osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Nie posiadał pojazdów (zostały sprzedane) ani nieruchomości. Nie prowadził działalności gospodarczej od 2013 roku. Natomiast w miejscu zamieszkania skarżącego brak było majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja. Wskazano, że skarżący utrzymuje się z pracy dorywczej. Ponadto skarżący posiada zadłużenie z tytułu niespłaconego kredytu w wysokości ok. 70.000,00 zł w Banku Pekao S.A. wobec czego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. W tej sytuacji, w ocenie organu egzekucyjnego prowadzone postępowanie egzekucyjne jako bezskuteczne podlegało umorzeniu; (-) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. zachodzi - istnieją podstawy do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Prowadzone na przestrzeni lat postępowania egzekucyjne zarówno przez Dyrektora Oddziału ZUS w B., a następnie przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. nie doprowadziły do wyegzekwowania żadnych kwot - ostatecznie postępowanie zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Organ zaznaczył, że od czasu umorzenia przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. postępowania egzekucyjnego w 2017 r., ZUS do dnia dzisiejszego nie wszczął ponownie postępowania egzekucyjnego, gdyż sytuacja skarżącego nie uległa żadnej zmianie-skarżący nie posiada żadnych ruchomości oraz nieruchomości, nie pracuje, nie pobiera świadczeń, od ponad dwóch lat nie posiada nawet żadnego tytułu do ubezpieczeń. Organ ustalił, że skarżący nie posiada żadnych składników majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Organ stwierdził, że powyższe zostało również potwierdzone przez skarżącego w złożonym 18 marca 2020 r. w ZUS oświadczeniu o majątku ruchomym, nieruchomościach oraz prawach majątkowych.
Pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie wskazanych wyżej przesłanek, mogących skutkować umorzeniem należności, organ postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału - odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek. Prezes ZUS podkreślił, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jego uwzględniania. Organ uznał, że skarżący jest osobą młodą, posiada możliwości zarobkowe, w szczególności jest zdolny do pracy, posiada doświadczenie zawodowe w branży wykończenia wnętrz, a ponadto w ocenie organu sytuacja skarżącego jest przejściowa. Organ zauważył również, że w toku postępowania skarżący zawarł związek małżeński, we wcześniejszej wniesionym oświadczeniu nie wskazując jednak, że prowadzi gospodarstwo domowe z tą osobą, a jedynie, że posiada na utrzymaniu córkę. Organ ocenił możliwość zastosowania przesłanki umorzenia pomimo niezaistnienia całkowitej nieściągalności, stwierdzając, że nie zachodzi w tej sprawie uzasadniony przypadek, gdyż nie zaistniały żadne nadzwyczajne okoliczności, a skarżący, podejmując działalność gospodarczą, powinien liczyć się z koniecznością uiszczania należności składkowych. Organ wskazał również, że skarżący nie przedstawił dowodów na konieczność leczenia czy też konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Dodał, że należności skarżącego dotyczą składek za kilka miesięcy, a jednocześnie nie muszą być regulowane jednorazowo, to znaczy możliwe jest ubieganie się o ulgę w spłacie w postaci rozłożenia należności na raty.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca wywiodła skargę do tut. sądu. Zaskarżając decyzję Prezesa ZUS w całości podniosła zarzuty naruszenia:
I. przepisów prawa materialnego:
1. art. 28 ust. 1- 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365 – dalej jako "rozporządzenie MGPiPS") poprzez ich niezastosowanie i dokonanie błędnej subsumcji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, poprzez ustalenie, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu składek; błędnym ustaleniu, że nie zachodzą określone w art. 28 ust. 1- 3 pkt 3, 5, 6, ust. 3a, ust. 3b i ust. 4 u.s.u.s. okoliczności uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że w stosunku Skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem Skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, postępowania egzekucyjne wobec Skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych.
2. art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm. – dalej jako "o.p.") w związku z art. 31 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu, że zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia; błędnym przyjęciu, że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia poprzez samo zastosowanie środka egzekucyjnego, podczas gdy dla przerwaniu biegu przedawnienia wymagane jest zastosowanie środka egzekucyjnego oraz skuteczne zawiadomienie o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia roszczenia.
II. przepisów procesowych:
1. art. 7 w zw. z art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji opartej na okolicznościach, które nie zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że gdyby okoliczności sprawy zostały wyjaśnione w sposób prawidłowy, nie doszłoby do wydania zaskarżonej decyzji w takim kształcie;
2. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i niedokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, podczas gdy z ustalonych faktów oraz zebranego materiału dowodowego wynika, że zebranie kompletnego materiału dowodowego oraz dokonanie prawidłowej oceny stanu faktycznego skutkowałoby niewydaniem lub uchyleniem zaskarżonej decyzji;
3. art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego, braku należytego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mających znaczenie w sprawie; nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, niepogłębianiu prowadzonym postępowaniem zaufania do organu; braku wskazania przez organ w uzasadnieniu decyzji faktów, które uznał za udowodnione; przyczyn z powodu, których dowodom i zarzutom Skarżącego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej swojej decyzji, a w szczególności niekompletnego uzasadnienia decyzji; wyjaśnienia podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia [...]08.2012 r. Nr [...].
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2020 r. w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący, oprócz omówienia podniesionych zarzutów, wskazał, że w związku z wystąpieniem siły wyższej, tj. wprowadzeniem przez rząd RP stanu zagrożenia epidemiologicznego na terenie całego kraju, nastąpiło jeszcze bardziej pogorszenie stanu majątkowego skarżącego, gdyż w chwili obecnej nie otrzymuje od państwa żadnego wsparcia, ma coraz bardziej ograniczone możliwości zarobkowe. W ocenie skarżącego zaistniałą sytuację epidemiologiczną, ekonomiczną, gospodarczą i polityczną, organ powinien wziąć pod uwagę przy orzekaniu i uznać, iż jest to ważna, niezależna od skarżącego przyczyna stanowiąca przesłankę do uwzględnienia wniosku M. A. w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
W niniejszej sprawie należało poddać ocenie dwie podstawowe kwestie, kluczowe z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący w toku postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 18 marca 2020 r. o umorzenie należności z tytułu składek podniósł zarzut przedawnienia należności, a organ zarzut ten poddał ocenie w zaskarżonej decyzji. Kwestię tę należało zbadać w pierwszej kolejności. Następnie Sąd poddał kontroli prawidłowość postępowania organu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
Przechodząc zatem do oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie podniesionego zarzutu przedawnienia, należy wskazać, że prawidłowym było sprawdzenie przez organ czy doszło do przedawnienia należności, o których umorzenie wnosił skarżący. Dokonana w tym zakresie ocena organu okazała się prawidłowa. Co do zasady, zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednak w myśl ust. 5b tego przepisu bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zasadnie organ wskazał, że w niniejszej sprawie wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzono na podstawie tytułów wykonawczych: (-)[...] dotyczących zaległości za okres 11/2012-1/2013 (doręczonych 12 kwietnia 2013 r.), wystawionych po upomnieniu odebranym 8 marca 2013 r., (-)[...] dotyczących zaległości za okres 2/2013 (doręczonych 5 sierpnia 2013 r.), wystawionych po upomnieniu odebranym 5 kwietnia 2013 r., a zakończono postanowieniem Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. o umorzeniu postępowania z 21 września 2017 r. Zasadnie organ podał, że w zakresie zaległości za okres 11/2012-1/2013 zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło już od dnia doręczenia upomnienia, zaś w zakresie zaległości za 2/2013 od dnia odebrania tytułu wykonawczego, a stan ten trwał aż do zakończenia postępowania egzekucyjnego. Powyższe wskazania organu były wystarczające, by stwierdzić, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Skarżący nie zakwestionował ustaleń organu w tym zakresie, w szczególności co do okresu, w jakim bieg terminu przedawnienia był zawieszony. Wobec faktu, że należności z tytułu składek nie przedawniły się, nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 9 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.
Należało zatem przejść do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej prawidłowości w świetle art. 28 u.s.u.s. Zasadą jest, w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W tym przypadku szczegółowe zasady umarzania określa rozporządzenie MGPiPS. Zasadnie organ przystąpił najpierw do określenia czy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Stosowanie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wymienione przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, gdy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Postępowanie w zakresie ustalenia istnienia ww. przesłanek jest obowiązkiem organu i w tym zakresie organ nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Zasadnie zatem organ podjął się zbadania istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności. W toku postępowania organ ustalił, że spośród przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie zaistniały te wymienione w pkt 1-4b, natomiast miały miejsce przesłanki wymienione w pkt 5 i 6. Ustalenia organu w tym zakresie są wyczerpujące i wyjaśnione w sposób prawidłowy. Oczywistym jest, że nie zachodzi przesłanka z pkt 1, nie budzi również wątpliwości, że nie zaistniały przesłanki określone w pkt 2, 4 i 4b. Organ nie stwierdził, by sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, a także nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Niewątpliwym jest również, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem nie istnieje przesłanka z pkt 4a. Skarżący nie kwestionuje prawidłowości ustaleń organu w tym zakresie.
Natomiast, jak wynika z treści zarzutu skarżącego, ma on zastrzeżenia do ustaleń odnośnie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. i wskazuje, że zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, albowiem skarżący nie posiada majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, postępowania egzekucyjne wobec skarżącego zostały umorzone przez komornika z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a tym samym zachodzi okoliczność uzasadniająca umorzenie należności składkowych. W tym zakresie organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, zgodnie ze wskazaniami skarżącego, istnienie przesłanek określonych w pkt 5 i 6 oraz wyjaśnił wyczerpująco, na jakich podstawach doszedł do takich wniosków. Prawidłowość tych ustaleń nie budzi zastrzeżeń sądu. Organ stwierdził, że skarżący nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję na podstawie ustaleń uprawnionych w tym zakresie organów egzekucyjnych, tj. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. Zaistniała również przesłanka określona w pkt 6, co organ stwierdził na podstawie własnych ustaleń, jak również na podstawie twierdzeń samego skarżącego. Zasadnie organ nie uznał za istniejącą przesłanki określonej w pkt 3 omawianego przepisu. Choć nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, to z ustaleń organu wynika w sposób niekwestionowany, że 4 września 2020 r. skarżący zawarł związek małżeński, ma także małoletnią córkę. Zatem zarzut skarżącego w tym zakresie nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia, skoro organ stwierdził, że całkowita nieściągalność zachodzi. Należy jednocześnie wyjaśnić, że stwierdzenie przesłanek całkowitej nieściągalności nie jest równoznaczne z koniecznością umorzenia należności składkowych, bowiem nawet w przypadku ustalenia, że całkowita nieściągalność zachodzi, organ nie jest zobowiązany do umorzenia należności z tytułu składek. W tym zakresie organ działa bowiem w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności działań organu. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego. W ocenie sądu organ sprostał tym wymaganiom, gdyż w sposób szczegółowy uzasadnił swoją decyzję i dokonał skrupulatnej analizy zebranego materiału dowodowego w sprawie, w tym dokumentów przedłożonych przez skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odniósł się do mających znaczenie okoliczności sprawy, a zatem w szczególności do sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego oraz jego możliwości zarobkowych. Organ wskazał, że skarżący posiada możliwości zarobkowania, co zostało poparte posiadaniem doświadczenia zawodowego w branży wykończenia wnętrz, umożliwiającego podjęcie stałego zatrudnienia, a także stosunkowo młodym wiekiem. Jednocześnie stwierdził brak podstaw do uznania, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy. Organ odniósł się również do postawy skarżącego, która budzi wątpliwości w świetle kategorii ważnego interesu osoby zobowiązanej, zauważając, że skarżący powinien podjąć zatrudnienie również w celu spłaty zadłużenia publicznoprawnego i nie może upatrywać w jego istnieniu przyczyny zaniechania aktywności zawodowej. Wywód organu wskazuje na to, że zaskarżonej decyzji nie cechuje dowolność rozstrzygnięcia, lecz oparcie na uzasadnionych podstawach faktycznych.
Organ zbadał również czy istnieje przesłanka, która umożliwia mu umorzenie należności pomimo niezaistnienia całkowitej nieściągalności. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi wyjątek od zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W zakresie ustalenia spełnienia tej przesłanki organ również nie działa w ramach uznania administracyjnego. "Uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały skonkretyzowane w rozporządzeniu MGPiPS, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Organ przeanalizował stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, a następnie stwierdził, że nie uzasadniają one zastosowania wobec niego instytucji umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie organu umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ poddał analizie oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym. Wskazał na brak udokumentowania twierdzenia, że skarżący zmaga się z problemami zdrowotnymi, zarówno co do kosztów leczenia, jak i podjęcia pracy, w szczególności nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy czy stopniem niepełnosprawności, zatem posiada możliwości uzyskiwania dochodu. Niewątpliwie nie zaistniała również w przypadku skarżącego konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ nie stwierdził również, by stan majątkowy skarżącego powstał w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń czy też klęsk żywiołowych. Choć organ nie zaprzecza, że skarżący posiada ograniczone możliwości płatnicze, to w jego ocenie nie oznacza to spełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, co jest uzasadnione, szczególnie w kontekście braku wiarygodności twierdzeń skarżącego. Skarżący, wbrew twierdzeniom skargi, nie przedłożył w zasadzie żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jego stan zdrowia. Podobnie skarżący nie przedstawił dowodów, z których wynikałoby, że jego obecna sytuacja materialna była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń.
Zasadnie organ podkreśla, że skarżący nie zaprezentował swojej sytuacji rodzinnej w sposób rzetelny, gdyż w toku postępowania zawarł związek małżeński, z czego organ przekonująco wywodzi, że prowadzi wspólnie z małżonką gospodarstwo domowe. Skarżący nie zaprzecza tej okoliczności. Z ustaleń organu wynika, że małżonka skarżącego posiada własne źródło dochodu. Uzasadniona jest również krytyczna ocena twierdzeń przedstawionych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Zasadnie organ wywodzi, że przedstawione tam wydatki znacznie przewyższają dochody, a przy tym skarżący nie wyjaśnia, w jaki sposób pokrywa te wydatki. Organ podkreślił, że skarżący nie korzysta z żadnych form pomocy w postaci zasiłków dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej, czemu trudno znaleźć racjonalne podstawy, mając na uwadze deklarowane niskie dochody. Zauważył ponadto, że skarżący posiada znaczne zadłużenie z tytułu kredytu oraz inne zobowiązania, zatem zadłużenie z tytułu składek stanowi niewielką jego część i nawet umorzenie składek nie wpłynie na sytuację materialną skarżącego. Nie można też odmówić słuszności założeniu organu, że jeżeli skarżący jest w stanie na bieżąco regulować swoje zobowiązania na przestrzeni lat, pomimo deklarowanej niskiej kwoty dochodu, to nie ma podstaw, by interesy innych wierzycieli przedkładać ponad zobowiązania publicznoprawne względem ZUS. W orzecznictwie wskazuje się, że aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 103/20, CBOSA). Niewątpliwie posiada uzasadnione podstawy konstatacja organu, że nie ma on możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Należy stwierdzić, że te braki i nieścisłości w materiale dowodowym są wynikiem zaniechań skarżącego, gdyż to przede wszystkim w jego gestii było przedstawienie swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej za pomocą odpowiednich dowodów. Przedstawione przez skarżącego twierdzenia w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym okazały się wybiórcze i budziły uzasadnione wątpliwości. W przeprowadzonym postępowaniu organ w szczegółowy zbadał sytuację materialną skarżącego, dowodząc, że jego twierdzenia nie znajdują potwierdzenia w faktach, a czasem są z nimi sprzeczne. W świetle powyższych wskazań nie można uznać zaskarżonej decyzji za dowolną.
Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów postępowania, w tym przepisów wskazanych przez stronę w zarzutach skargi. Nie budzi wątpliwości sądu, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób prawidłowy. Organ dokonał wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek uprawniających organ do umorzenia należności z tytułu składek. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości co do faktów, które organ uznał za udowodnione. Wskazano również, że twierdzenia skarżącego nie mogły zostać uznane, wobec braku dokumentów na ich poparcie. Trudno za wystarczające uznać jedynie oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, szczególnie ze względu na skuteczne podważenie jego wiarygodności. Należy podkreślić, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przepis art. 7 k.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1830/18, CBOSA). Organ dopełnił swoich obowiązków w zakresie postępowania dowodowego, natomiast brak dokumentów obrazujących sytuację rodzinną i majątkową obciąża skarżącego, który nie wykazał się aktywnością w tej sferze, poprzestając jedynie na ogólnych twierdzeniach. W podobny sposób należało ocenić wskazywane w uzasadnieniu skargi twierdzenia odnośnie sytuacji epidemicznej związanej z wirusem SARS-CoV-2. W toku postępowania skarżący nie wskazywał, by wpłynęło to na jego sytuację w taki sposób, by pogorszyła się jego sytuacja rodzinna i majątkowa. O ile istnienie epidemii COVID-19 jest faktem powszechnie znanym, to nieuzasadnione jest oczekiwanie, że organ winien tę okoliczność wziąć pod rozwagę bez jakiejkolwiek aktywności strony w tym zakresie, gdyż rzeczą strony było przedstawienie swojej sytuacji, co tyczy się również wpływu istniejącej epidemii na sytuację skarżącego.
W zakresie, w jakim organ działał na zasadzie uznania administracyjnego, organ wziął pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy. Ocena wniosku skarżącego znalazła pogłębiony wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego nieuzasadnionym jest również twierdzenie, że organy prowadziły postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej.
Nie znajduje uzasadnienia przekonanie strony o naruszeniu zasady informowania. W toku postępowania, pismem z 25 maja 2020 r., organ wskazał skarżącemu przesłanki, których spełnienie warunkuje możliwość umorzenia, jak również zwrócił uwagę strony na konieczność przedłożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym na załączonym do pisma druku, zeznań podatkowych, jak również dokumentów potwierdzających dane zawarte w oświadczeniu, w tym w zakresie deklarowanych dochodów i wydatków, zadłużenia, orzeczeń lekarskich i zaświadczeń o stanie zdrowia. Przy tym organ poinformował stronę, że zaniechanie przedłożenia tego typu dokumentów może mieć negatywny wpływ na wynik rozpatrzenia sprawy. Mimo tego skarżący nie udokumentował twierdzeń wskazanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Nie stwierdzono również braku elementów prawidłowej decyzji, w tym właściwego jej uzasadnienia czy też innych okoliczności, które wskazywałyby na wadliwość zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów sąd odmówił zasadności podniesionym w skardze zarzutom art. 7 w zw. z art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 104 k.p.a. i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.
Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).