I SA/BK 266/24

I SA/Bk 266/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Marcin Kojło
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 60 pkt 6, art. 184, art. 207 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. Ż. na decyzję Zarządu Województwa Podlaskiego z dnia 5 czerwca 2024 r., nr 18/2024 w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania przypadającą do zwrotu wraz z odsetkami oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Decyzją z 22 marca 2024 r. nr 8/2024 Zarząd Województwa Podlaskiego jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 (dalej powoływany jako: "organ", "Zarząd Województwa", "Instytucja Zarządzająca") określił kwotę zobowiązania w wysokości 352.716,00 zł przypadającą do zwrotu od M. Ż. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą M. M. Ż. (dalej powoływany jako skarżący), wypłaconą w związku z realizacją Projektu pn. "Uruchomienie produkcji paliwa ekologicznego przez przedsiębiorstwo M." na podstawie Umowy o dofinansowanie nr UDA-RPPD.01.03.00-20- 0378/20-00 z dnia 18 marca 2021 r., zmienionej aneksem nr UDA-RPPD.01.03.00-20-0378/20-01 z dnia 16 listopada 2021 r., w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 (RPOWP), wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia wypłaty środków do dnia zwrotu.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że strona nie realizowała Projektu (przedsięwzięcia inwestycyjnego związanego z budową budynku – hali produkcyjnej oraz zakupem środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych niezbędnych do wdrożenia i obsługi cyklu produkcyjnego pelletu opałowego) zgodnie z założeniami określonymi we Wniosku o dofinansowanie realizacji Projektu w ramach RPOWP, w sposób pozwalający na zakończenie inwestycji pod względem rzeczowym i finansowym w terminie wskazanym w Umowie (do 31 marca 2023 r.) oraz osiągnięcie celu Projektu, jak też celów Osi Priorytetowej I i Działania 1.3 RPOWP, w ramach którego aplikowała o wsparcie.
Przeprowadzone przez zespół kontrolujący Instytucji Zarządzającej kontrole doraźne Projektu (ostatnie w dniach 21-29 września 2023 r.) wykazały, że strona zakupiła tylko część środków trwałych oraz zrealizowała w niskim zakresie prace budowlane dotyczące wybudowania hali produkcyjnej, w której uruchomiona miała zostać linia produkcyjna pelletu, miała trudności finansowe oraz problemy z uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji, co doprowadziło do tego, że Projekt nie miał szans być wykonany w pełnym zakresie, w terminie i w sposób założony w Umowie, w konsekwencji czego Zarząd Województwa jednostronnie rozwiązał Umowę o dofinansowanie (uchwała nr 367/7125/2023 z dnia 19 października 2023 r., oświadczenie woli o rozwiązaniu Umowy bez wypowiedzenia z dnia 23 października 2023 r.).
Organ wyjaśnił, iż wydatek na zakup koparko-ładowarki (dofinansowany ze środków publicznych w ramach refundacji w kwocie 352.716,00 zł), która nie stała się częścią Projektu (a miała być elementem związanym z procesem produkcji pelletu drzewnego) i nie była wykorzystywana na cele związane z Projektem, nie może być uznany za wydatek "kwalifikowalny" w Projekcie w świetle zasad (reguł) RPOWP obowiązujących przy udzielaniu i wykorzystywaniu wsparcia oraz warunków określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, w tym w rozdziale 6.2, pkt 3 lit. f), stanowiących, że wydatek ma być "niezbędny do realizacji celów projektu i poniesiony w związku z realizacją projektu".
Zdaniem organu w okolicznościach przedmiotowej sprawy istotne znaczenie –w kontekście nieprawidłowości – ma naruszenie przez stronę postanowień Umowy, która jest rozwinięciem oraz konkretyzacją postanowień prawa unijnego i krajowego dotyczących wykorzystania środków z funduszy Unii Europejskiej, zobowiązujących stronę do prawidłowej realizacji Projektu, zgodnie z Wnioskiem o dofinansowanie i Harmonogramem rzeczowo-finansowym, jak również, że działanie strony miało szkodliwy wpływ na budżet Unii Europejskiej poprzez obciążenie go nieuzasadnionym wydatkiem, tj. wydatkiem, który nie może być uznany za kwalifikowalny w Projekcie, spełniającym kryteria dochodzenia zwrotu.
Wydatek, który nie kwalifikuje się do wsparcia z RPOWP, poniesiony i rozliczony w zatwierdzonym wniosku o płatność, oznacza, iż z punktu widzenia budżetu ogólnego środki Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego zostały wydane w sposób nieprawidłowy i doprowadziły do powstania szkody (szkody realnej obejmującej kwotę 352.716,00 zł przekazanego stronie dofinansowania). Zdaniem organu, niezrealizowanie inwestycji zgodnie z przyjętymi założeniami, a w konsekwencji nieosiągnięcie zadeklarowanych celów i rezultatów (brak wdrożenia do produkcji zaoferowania na rynku nowego produktu w skali regionu i kraju, czemu miało służyć zrefundowanie zakupu koparko-ładowarki), przy jednoczesnej wypłacie środków publicznych na realizację danego przedsięwzięcia wypełnia definicję "nieprawidłowości", stwierdzenie której zobowiązuje Instytucję Zarządzającą programem operacyjnym do odzyskiwania kwoty podlegającej zwrotowi.
2. W następstwie rozpatrzenia wniosku strony z dnia 5 kwietnia 2024 r.
o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z 5 czerwca 2024 r. nr 18/2024 Zarząd Województwa utrzymał w mocy ww. decyzję w mocy.
W uzasadnieniu tej decyzji organ zaaprobował stanowisko wyrażone w decyzji z 22 marca 2024 r. Stwierdził, że w świetle zasad rządzących RPOWP nie można uznać Projektu za częściowo właściwie zrealizowany. Skoro dofinansowanie zostało przyznane na konkretne przedsięwzięcie, to dla jego prawidłowego wydatkowania przedsięwzięcie to powinno być wykonane w całości. Samo nabycie środków trwałych nie jest zdaniem organu tożsame z realizacją celów przedsięwzięcia związanych z wprowadzeniem innowacyjnego produktu na rynek. Według Zarządu Województwa dofinansowanie nie spełniło swojej roli zarówno w odniesieniu do Beneficjenta, jak i w obszarze programu operacyjnego, więc podlega zwrotowi na rzecz instytucji, która go udzieliła.
W ocenie organu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii kwalifikowalności wydatku na koparko-ładowarkę i wydania decyzji w zakresie zwrotu dofinansowania – w kontekście braku osiągnięcia w terminie określonym Umową celów Projektu i założonych rezultatów – podnoszona przez stronę okoliczność zmiany stanu realizacji inwestycji (na dzień 30 listopada 2023 r.). Z akt sprawy, jak i ustaleń Instytucji Zarządzającej bezsprzecznie wynika, że strona poprzez swoje działanie (niewykonanie w całości Projektu zgodnie z zapisami Umowy, tj. w okresie: 18 marca 2021 r. – 31 marca 2023 r., co dodatkowo dowodzą przedłożone przez stronę faktury VAT i przelewy bankowe, stanowiące o fakcie poniesienia wydatków po dacie zakończenia finansowej realizacji Projektu wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 2 Umowy, tj. po 31 marca 2023 r.), nie wywiązała się z warunków otrzymania pomocy realizowanej poprzez zaangażowanie środków unijnych. Wypłacone stronie środki dofinansowania zostały przeznaczone na wydatki, które ostatecznie nie przyczyniają się do realizacji celu Projektu, a więc nie spełniają kryterium kwalifikowalności z rozdziału 6.2, pkt 3 lit. f) Wytycznych kwalifikowalności.
3. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Zarządu Województwa skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białystoku. Zaskarżając ją w całości zarzucił:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 207 ust. 1 pkt. 2) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: u.f.p.) poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisu, wyrażające się w przyjęciu, że środki przeznaczone na realizację Projektu zostały wykorzystane z naruszeniem procedur o których mowa w art. 184 tej ustawy w sytuacji, gdy strona nie naruszyła żadnych procedur, bowiem:
(-) zgodnie z Umową zwróciła się do organu z uzasadnionym wnioskiem o przesuniecie terminu realizacji umowy z dnia 31 marca 2023 r. na dzień 30 listopada 2023 r.,
(-) organ z niezrozumiałych względów zwlekał z rozpatrzeniem wniosku do dnia 19 października 2023 r.,
(-) organ bezzasadnie wstrzymał płatność składanych przez stronę wniosków, nie uwzględniając wyjaśnień zaistniałych trudności w toku realizacji Umowy (również niezależnych od strony), co spowodowało konieczność finansowania Projektu środkami własnymi strony,
(-) koparko-ładowarka dofinansowana w ramach refundacji Projektu w kwocie 352.716,00 zł. od chwili zakupu była i jest nadał częścią linii produkcyjnej pelletu drzewnego w ramach Projektu,
(-) strona wykonała Projekt własnymi nakładami finansowymi. Zarówno hala produkcyjna wraz z pompą ciepła i oczyszczalnią ścieków, środkami trwałymi, wartościami niematerialnymi i prawnymi powstała,
(-) nie było podstaw do złożenia przez organ oświadczenia o rozwiązaniu Umowy bez wypowiedzenia, w związku z czym nie może być mowy o naruszeniu obowiązujących procedur przez stronę i tym samym zasadności żądania zwrotu wraz z odsetkami jak od zaległości podatkowych kwoty 352.716,00 zł.;
II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
1) art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego, pomijanie wyjaśnień i oświadczeń strony składanych w toku postępowania dotyczących zaistniałych trudności, uznanie za niewiarygodne oświadczeń o sytuacji finansowej strony oraz oparcie rozstrzygnięcia jedynie na opinii zespołów kontrolujących Instytucji Zarządzającej oraz opinii eksperta z dnia 24 czerwca 2023 r. i z dnia 21 maja 2023 r. błędnie ustalających stan faktyczny i sytuację finansową strony, uznających, że dalsza realizacja inwestycji obarczona jest wysokim ryzykiem finansowym podczas, gdy Projekt został przez stronę zrealizowany w całości ze środków własnych w terminie do dnia 30 listopada 2023 r., tj. w terminie o który strona wnioskowała jako termin przesunięcia okresu realizacji Umowy.
2) art. 7 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przede wszystkim rzetelnej oceny sytuacji finansowej strony i uznanie – wbrew faktom, że niezrealizowanie inwestycji zgodnie z przyjętymi założeniami, a w konsekwencji nieosiągnięcie zadeklarowanych celów i rezultatów (...), przy jednoczesnej wypłacie środków publicznych na realizację danego przedsięwzięcia wypełnia definicję "nieprawidłowości" podczas, gdy Umowa w § 3 ust. 2 przewidywała możliwość wyrażenia przez Instytucję Zarządzającą zgody na zmianę okresu realizacji Projektu na pisemny uzasadniony wniosek Beneficjenta (który został złożony) i gdyby termin został przez organ przesunięty, nie byłoby "nieprawidłowości" w realizacji inwestycji.
3) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w utrzymaniu decyzji nr 8/2024 Zarządu Województwa z dnia
22 marca 2024 r. w mocy w sytuacji, gdy istniały przesłanki do jej uchylenia i umorzenia postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że na podstawie aneksu nr UDA-RPPD.01.03.00-20-0378/20-01 z dnia 16 listopada 2021 r. do umowy nr UDA-RPPD.Ol.03.00-20-0378/20-00 o dofinansowanie Projektu pn. "Uruchomienie produkcji paliwa ekologicznego przez przedsiębiorstwo M." skarżący był zobowiązany wybudować budynek produkcyjny (halę) i kupić środki trwałe, wartości niematerialne i prawne niezbędne do obsługi cyklu produkcyjnego (obejmującego pompę ciepła, oczyszczalnię ścieków, wózek widłowy elektryczny, wózki paletowe - duży i mały, koparko-ładowarkę, linię do produkcji pelletu, komplet laboratoryjny kalorymetru, system do zarządzania produkcją - licencja + wdrożenie, wdrożenie systemu ISO 9001, komputery, serwer). Umowa określała rozpoczęcie realizacji Projektu na dzień 18 marca 2021 r., a zakończenie finansowe realizacji na dzień 31 marca 2023 r.
Pismem z dnia 16 marca 2023 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o wydłużenie terminu realizacji Projektu, motywując wniosek okolicznościami niezależnymi od siebie. Wskazywał, że dotrzymanie terminu realizacji Umowy jest utrudnione z uwagi na wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku, który unieważnił decyzję o warunkach zabudowy hali sąsiadującej z halą realizowaną w ramach projektu. Rozpoczęła się procedura uzyskiwania nowej decyzji o warunkach zabudowy, która wedle informacji skarżącego miała zakończyć się w połowie kwietnia 2023 r.
Prace związane z budową hali i realizacją Projektu jednak trwały i odbywały się na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę. Do marca 2023 r. wykonano prace ziemne z wymianą gruntu oraz utwardzeniem powierzchni pod halę, parking i plac manewrowy, zamontowano oczyszczalnię ścieków, ogrodzono teren, wykonano gruntowy wymiennik pompy ciepła oraz odwiert studni głębinowej. Położono rurociąg doprowadzający wodę do pomieszczeń socjalno-bytowych hali. Skarżący oświadczył ponadto, że pozostałe prace związane z wybudowaniem hali zostaną wykonane w ciągu 12-16 tygodni. Wniosek o wydłużenie terminu realizacji Umowy skarżący złożył zgodnie z § 3 ust. 2 Umowy.
Procedura odpowiedzi na pismo trwała aż do dnia 19 października 2023 r. Skarżącego poinformowano wówczas, że organ nie wyraża zgody na zmianę terminu realizacji Projektu z dnia 31 marca 2023 r. na dzień 30 listopada 2023 r. Swoje stanowisko organ oparł na opinii eksperta oraz wyniku przeprowadzonych kontroli doraźnych – według skarżącego błędnie ustalających stan faktyczny sprawy. Z opinii eksperta wynikało, że skarżący nie wykazał zdolności do sfinansowania projektu, a tym samym dalsza realizacja obarczona jest wysokim ryzykiem finansowym. Kontrole doraźne wykazały natomiast – zdaniem organu, że realizacja Projektu obarczona jest ryzykiem przekroczenia ram czasowych kwalifikowalności wydatków w perspektywie finansowej 2014 - 2020, bowiem zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz 2020 końcową datą kwalifikowalności wydatków w bieżącej perspektywie finansowej jest dzień 31 grudnia 2023 r.
Skarżący podkreślił, że własnymi środkami finansowymi do dnia 30 listopada 2023 r. wybudował halę produkcyjną wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną, tj. miesiąc przed końcową datą kwalifikowalności wydatków. W ramach wniosku o dofinansowanie i zgodnie z Umową zadeklarował wkład własny w wysokości 1.305.074,78 zł., natomiast do stycznia 2023 r. na realizację Projektu wydał kwotę znacznie wyższą: 1.684.985,54 zł., bowiem organ w ocenie skarżącego bezzasadnie wstrzymał płatność składanych przez skarżącego wniosków.
W pismach z dnia 15 maja 2023 r. oraz z dnia 5 czerwca 2023 r. skarżący przedstawił swoją sytuację finansową, przedkładając dokumenty, z których wynikało, że na dzień 15 maja 2023 r. dysponował kwotą 1.553.825,53 zł. Odniósł się ponadto do prowadzonych wobec skarżącego postępowań komorniczych, które według skarżącego w żadnej mierze nie zagrażały realizacji Umowy. Okazał dokumenty dotyczące spłaty przez niego zadłużenia w kwocie 97.231,02, zł. oraz przesłał organowi dokumenty dotyczące wpłat środków na rachunek bankowy z lat 2022-2023. Za pismem z dnia 23 maja 2023 r. przesłał zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach.
W piśmie z dnia 18 sierpnia 2023 r. wskazał między innymi zakres prac związanych z Projektem oraz poinformował, że oprócz zakupu zrefundowanej koparko-ładowarki, kupił moduł rąbiący w kwocie 309.000,00 zł. oraz wniósł zaliczki na dostawy wózków widłowych w kwocie 76.185,54 zł i zaliczki na dostawę linii do produkcji pelletu w kwocie 782.100,00 x 2 = 1.564.200,00 zł. Poniósł również opłatę końcową za dostawę wózków widłowych w kwocie 139.446,39 zł. oraz za wykonanie robót budowlanych w kwocie 467.479,67 zł. Poniósł zatem wydatki w wysokości 3.074.011,60 zł., co stanowi kwotę równą 75,37% wydatków kwalifikowalnych Projektu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji nr 8/2024 Zarządu Województwa z dnia 22 marca 2024 r. oraz o umorzenie postępowania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania,
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów: (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] września 2022 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] września 2022 r., (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] maja 2023 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] maja 2023 r., (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] lipca 2023 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] lipca 2023 r., (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] listopada 2023 r., (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] listopada 2023 r., (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. wraz z potwierdzeniem przelewu z dnia [...] listopada 2023 r., (-) zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych z dnia [...] marca 2023 r. – środków pieniężnych w wysokości 583.696,00 zł., (-) zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych z dnia [...] marca 2023 r. – środków pieniężnych w wysokości 881.049,00 zł., (-) zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach z dnia [...] maja 2023 r., (-) zaświadczenia Banku Santander z dnia [...] marca 2023 r. o wysokości salda rachunku bankowego 50.000,00 CHF, (-) zestawienia rachunków z dnia [...] marca 2023 r. wysokością sald, (-) informacji z Banku PEKAO S.A. z dnia [...] marca 2023 r. o wysokości salda rachunków bankowych, (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] października 2021 r. dot. sprzedaży tzw. "zielonych certyfikatów", (-) faktury VAT nr [...] z dnia [...] października 2021 r. dot. sprzedaży tzw. "zielonych certyfikatów", na okoliczność zrealizowania projektu, osiągnięcia celu i rezultatu Projektu, sfinansowania inwestycji środkami własnymi, nie istnienia wysokiego ryzyka finansowego, braku przesłanek do rozwiązania Umowy przez organ i żądania zwrotu udzielonego dofinansowania.
4. W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Zarządu Województwa z 5 czerwca 2024 r. nr 18/2024, w której organ ten utrzymał w mocy własną decyzję z 22 marca 2024 r. nr 8/2024 w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania do zwrotu, wypłaconej w związku z realizacją Projektu pn. "Uruchomienie produkcji paliwa ekologicznego przez przedsiębiorstwo M." na podstawie Umowy o dofinansowanie nr UDA-RPPD.01.03.00-20- 0378/20-00 z dnia 18 marca 2021 r., zmienionej aneksem nr UDA-RPPD.01.03.00-20-0378/20-01
z dnia 16 listopada 2021 r., w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 (RPOWP), wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia wypłaty środków do dnia zwrotu.
5. Podstawę prawną decyzji Zarządu Województwa stanowiły przepisy
art. 207 u.f.p. W ust. 1 powołanego artykułu wskazuje się, że w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są (1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, (2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, (3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości - podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Z dalszych przepisów powołanego artykułu (ust. 8 i 9) wynika, że w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa powyżej właściwa instytucja wzywa do: (1) zwrotu środków lub (2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Natomiast po bezskutecznym upływie tego terminu, właściwy organ wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu.
6. Należy dodać, że w myśl art. 60 pkt 6 u.f.p. środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są m.in. należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. Stosownie do treści art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.).
7. W ocenie sądu w okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy uzasadnione było stwierdzenie, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich zostały wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, wobec czego organ zasadnie najpierw wezwał stronę do zwrotu wypłaconych środków, a następnie z uwagi na brak dobrowolnego zwrotu środków, wydał stosowną decyzję.
Sąd podziela pogląd wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie, że w pojęciu "innych procedur" mieszczą się umowy zawierane przez beneficjentów na wykonanie zgłoszonych przez nich w ramach określonych programów operacyjnych i wyłonionych do dofinansowania projektów (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 1195/18, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
8. Przenosząc te wskazania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że w umowie z 18 marca 2021 r., zmienionej aneksem z 16 listopada 2021 r., przewidziano realizację Projektu w zakresie rzeczowym i finansowym od
1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2023 r. Umowa przewidywała dofinansowanie w kwocie 2.773.283,87 zł. W związku z zakupem koparko-ładowarki skarżącemu wypłacono kwotę 352.716 zł. Kolejny wniosek o płatność, dotyczący zakupu rębaka, nie został już jednak uwzględniony. Organ przeprowadził bowiem w dniach 6 maja – 6 czerwca 2022 r. kontrolę doraźną Projektu, do czego skłoniły go prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne. W kontroli stwierdzono, że zakupione urządzenia, tj. koparko-ładowarka i rębak nie znajdują się w miejscu realizacji Projektu. Nie została też w tym czasie wybudowana przewidziana w Projekcie hala produkcyjna, jak i nie doszło do zawarcia umowy z wykonawcą robót budowlanych dotyczącą tego budynku.
Ostatecznie do 31 marca 2023 r. nie doszło do wybudowania hali produkcyjnej. Uprzednio skarżący dopiero w dniu 16 marca 2023 r. złożył wniosek o wydłużenie terminu wynikającego z umowy do 30 listopada 2023 r. W sporządzonej przez eksperta opinii z 21 maja i 24 czerwca 2023 r. stwierdzono jednak, że strona nie wykazała zdolności do sfinansowania Projektu, a jego dalsza realizacja jest obarczona wysokim ryzykiem finansowym. Organ przeprowadził kolejną kontrolę doraźną w dniach 20 czerwca – 21 lipca 2023 r. Roboty budowlane były już wówczas rozpoczęte, jednak nie w zakresie konstrukcji budynku hali, co skłaniało organ do wniosku, że istnieje wysokie ryzyko przekroczenia ram czasowych kwalifikowalności wydatków (do 31 grudnia 2023 r.).
Z pismem z 18 sierpnia 2023 r. strona przedłożyła umowę z wykonawcą robót budowlanych, w której termin końcowego odbioru robót budowlanych został określony do dnia 29 września 2023 r., jednak organ w kontroli w dniach 21-29 września 2023 r. ustalił, że termin ten nie został dotrzymany. W październiku 2023 r. organ negatywnie rozpatrzył wniosek strony o wydłużenie terminu i wypowiedział umowę o dofinansowanie.
9. Stan faktyczny sprawy wskazuje więc, że skarżący w czasie przewidzianym na realizację Projektu miał istotne trudności z jego wykonaniem. W wynikającym z umowy terminie do 31 marca 2023 r. nie została nawet wybudowana hala produkcyjna, nie mówiąc nawet o uruchomieniu produkcji, a przecież przede wszystkim to było celem Projektu. Zakupiono jedynie koparko-ładowarkę, na którą wypłacono środki, co jednak nie stanowi o częściowej realizacji Projektu.
Ponadto pomimo niewątpliwych problemów i praktycznej niemożności dotrzymania terminu Umowy skarżący dopiero na dwa tygodnie przed końcem okresu, w którym miał zrealizować Projekt, złożył wniosek o wydłużenie tego okresu. Było już wówczas jasne, że skarżący terminu nie dotrzyma. Organ miał wiedzę o trudnościach strony i nie wypłacał stronie kolejnych środków. Bez wątpienia uzasadnione były jego wątpliwości i przekonanie o ryzyku przekroczenia ram czasowych kwalifikowalności wydatków. Wedle późniejszych wskazań strony budowa hali produkcyjnej miała się zakończyć w dniu 29 września 2023 r. i także ten termin nie został dotrzymany.
10. Brak realizacji Projektu w terminie wynikającym z umowy nie budzi żadnych wątpliwości. Organ nie miał obowiązku wydłużenia okresu na wykonanie Projektu, szczególnie, że został złożony już w czasie, gdy było oczywiste, że termin wynikający z umowy nie zostanie dotrzymany. Należy zauważyć, że po upływie terminu w dniu 31 marca 2023 r. organ nie rozwiązał od razu umowy, zatem w praktyce dał szansę stronie, aby z opóźnieniem, ale jednak wykonać umowę. Oczekiwanie organu nie mogło jednak trwać w nieskończoność, szczególnie, że datą końcową kwalifikowalności wydatków był 31 grudnia 2023 r., a sytuacja finansowa skarżącego i niewystarczające postępy prac budowlanych nie dawały rękojmi realizacji zamierzenia choćby w tej dacie.
11. Podpisując umowę o dofinansowanie w określonym kształcie skarżący powinien liczyć się z ryzykiem związanym z niedotrzymaniem warunków umowy. Organ dysponował uprawnieniem wydłużenia terminu, jednak skarżący nie miał uprawnionych podstaw do pozostawania w przekonaniu, że organ z tego uprawnienia skorzysta. Warto przy tym zaznaczyć, że trudności skarżącego z wykonaniem umowy były złożone i z pewnością nie można stwierdzić, by były całkowicie niezależne od niego. Problemy finansowe wedle wskazań samego skarżącego wynikały z zaciągniętej przez niego pożyczki na cele prywatne, niezwiązane z działalnością. Skarżący utrzymuje również, że problemy związane z decyzją o warunkach zabudowy nie wpłynęły na prowadzone roboty budowlane na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, zatem nie była do przyczyna braku wykonania robót budowlanych w terminie. Skarżący nie kwestionuje, że do marca 2023 r. nie wykonał umowy, co w braku wydłużenia okresu na realizację Projektu przesądza o spełnieniu przesłanki z art. 207 ust. 1 u.f.p. Nie było zatem konieczności weryfikacji twierdzeń skarżącego, że do 30 listopada 2023 r. ukończono budowę hali produkcyjnej.
12. W ocenie sądu przepisy prawa nie dają podstawy do wiążącego wymagania od organu wydłużenia okresu na realizację umowy o dofinansowanie. To w gestii organu leżało czy przychyli się do wniosku strony. Nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 75 oraz art. 80 k.p.a., gdyż nie jest sporne, że w okresie do 31 marca 2023 r. strona nie zrealizowała Projektu, natomiast kwestia czy w dacie do 30 listopada 2023 r. cel ten został wykonany, nie stanowi istotnej okoliczności, skoro termin wynikający z umowy nie został przedłużony. Odmowa w zakresie wniosku z 16 marca 2023 r. nie była przy tym dowolna, bowiem organ zebrał liczne dowody w postaci opinii eksperta oraz kilkukrotnych oględzin terenu, na którym realizowano budowę i dopiero wówczas odmówił stronie wydłużenia terminu wynikającego z umowy. Kwestia czy ostatecznie skarżący zrealizował Projekt nie zmienia podstawowego faktu braku wykonania go w przewidzianym w umowie terminie.
13. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
14. Stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym.
15. Odnosząc się do wniosków dowodowych strony skarżącej zgłoszonych w skardze i dokumentów stanowiących załącznik do skargi sąd wyjaśnia, że w myśl art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie "akt sprawy". Akta sprawy stanowią zatem ex lege dowodową podstawę do rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny sprawy, bez potrzeby formułowania przez strony wniosku dowodowego w tym zakresie. Należy więc nadmienić, że ww. faktury VAT z 2022 r. i 2023 r. wraz z potwierdzeniami przelewów oraz dokumenty uzyskane od banków znajdują się w aktach nadesłanych przez organ.
Odnośnie zaś wniosku o przeprowadzenie dowodu z pozostałych dokumentów, które nie znalazły się w aktach postępowania administracyjnego (zgłoszeń o nabyciu własności rzeczy i praw z [...] i [...] marca 2023 r., zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach z dnia [...] maja 2023 r. oraz faktur VAT nr [...] i [...] odpowiednio z [...] i [...] października 2021 r.), to w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie sądu z uwagi na prawidłowo przeprowadzone przez organ postępowanie w sprawie i nie budzący wątpliwości stan faktyczny przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów nie było istotne do "niezbędnego do wyjaśnienia istotnych wątpliwości" w sprawie.
16. W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.