I SA/BK 222/23

I SA/Bk 222/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 § 1 pkt 3, art. 27 § 1 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr 2001-IEE.7192.24.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę
Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku A. S., dalej jako: "skarżąca’, na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r., w celu wyegzekwowania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: od czerwca 2020 r. do marca 2021 r. oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2020 r. do marca 2021 r. Podstawą wystawienia ww. tytułów wykonawczych była prawomocna decyzja ZUS Oddział w Białymstoku z 13 września 2022 r., nr 010071DZPDZ22/001482, o zadłużeniu z tytułu składek.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w I. S.A. na podstawie zawiadomień o zajęciu o nr od [...] do [...] z 18 listopada 2022 r.
Dnia 28 listopada 2022 r. wpłynęło do ZUS pismo skarżącej z 25 listopada 2022 r. zatytułowane "Skarga na czynność egzekucyjną i zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej". Skarżąca zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie:
- art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, w którym dokonano korekt złożonych deklaracji i ustalono istnienie obowiązku podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, bez wysłuchania strony czy pozyskania jej stanowiska w sprawie;
- art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", w zw. z art. 9 ust. 4c i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.", poprzez ustalenie, że powstał obowiązek uiszczenia składek w przypadku, gdy podmiotem oskładkowania jest osoba z orzeczeniem o przyznaniu renty ze znacznym stopniem niepełnosprawności;
- art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez naruszenie obowiązku przesłania zobowiązanemu upomnienia;
- art. 27 § 1 ust. 2 u.p.e.a. poprzez błędne oznaczenie w tytułach wykonawczych adresu zobowiązanego, co skutkowało uniemożliwieniem stronie udziału w postępowaniu.
Jednocześnie skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu wyjaśnienia okoliczności stanowiących podstawę egzekucji.
Postanowieniem z 30 grudnia 2022 r., nr 010000.71.2022-RED-3-NIP 9661418965-KCH-l, ZUS w Białymstoku oddalił zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące nieistnienia obowiązku i braku uprzedniego doręczenia upomnienia.
Postanowieniem z 23 lutego 2023 r., nr 010000.71.2023-RED-3-NIP 9661418965-MD, po rozpoznaniu zażalenia, Prezes ZUS utrzymał w mocy postanowienie oddalające zarzuty.
Natomiast postanowieniem z 30 grudnia 2022 r., nr 010000.71.2022-RED-3-NIP 9661418965-KCH-3, organ egzekucyjny oddalił skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w I. S.A.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku postanowieniem z 20 lutego 2023 r., nr 2001-IEE.7192.9.2023, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne.
W części dotyczącej wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na naruszenie art. 27 § 1 ust. 2 u.p.e.a., poprzez błędne oznaczenie w tytułach wykonawczych adresu zobowiązanego, postanowieniem z 7 marca 2023 r., nr 010000.71.2022-RED-3-NIP 9661418965-MD, Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej DIAS w Białymstoku postanowieniem z 25 kwietnia 2023 r., nr 2001-1EE.7192.24.2023, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Białymstoku z 7 marca 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że tytuły wykonawcze od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r. spełniają wymogi formalne określone w art. 27 u.p.e.a. Tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z obowiązującym wzorem stanowiącym załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 12 stycznia 2021r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U z 2021 r. poz. 176 ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie MFFiPR", i zawierają wszystkie niezbędne elementy. Adres wskazany w tytułach, tj. ul. [...], był ostatnim aktualnym adresem zamieszkania zobowiązanej, zgłoszonym przez płatnika B. Sp. z o.o. w dokumencie ZUS ZUA z 23 marca 2021 r. i 27 kwietnia 2022 r., u którego zgłoszona była do ubezpieczeń z tytułu wykonywanej umowy zlecenia. Korespondencja zawierająca tytuły została wysłana na adres do korespondencji, tj. ul. [...], i doręczona osobie uprawnionej do odbioru 21 listopada 2022 r. W opinii organu wskazanie przez wierzyciela w tytułach wykonawczych nieaktualnego adresu zamieszkania, nie stanowi istotnej wady, która spowodowała naruszenie praw skarżącej w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Tytuły wykonawcze zostały wysłane na adres do korespondencji i skutecznie doręczone, zatem żadne prawa skarżącej nie zostały naruszone.
Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i zwróciła się ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w całości, zarzuciła naruszenie:
1. art. 3 § 1 w zw. z art. 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt. 1 u.p.e.a. poprzez uznanie:
a) że istnieje podstawa do prowadzenia egzekucji i wykonania obowiązków z decyzji z 13 września 2022 r., na podstawie której zostały wydane tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r. i dokonano zajęcia rachunku bankowego skarżącej w sytuacji, gdy decyzja ta nie została doręczona stronie, a nawet wobec tego, że organ pierwszej instancji został zobowiązany przez Sąd Okręgowy w Białymstoku, V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego doręczenia decyzji z 13 września 2023 r., w konsekwencji czego decyzja ta nie posiada przymiotu ostateczności i wykonalności, a strona będzie mogła wnieść od niej odwołanie - wobec czego należy uznać, że egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie tej decyzji jest niedopuszczalna,
b) nieuchylenie zaskarżonego postanowienia z 7 marca 2023 r., nr 010000.71.2022-RED-3-NIP 9661418965-MD, o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r., pomimo naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym;
2. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 9 ust. 2 i ust. 2a u.s.u.s. poprzez nieuwzględnienie faktu, że organ wydający decyzję materialnoprawną całkowicie pominął okoliczność, że skarżąca jest osobą z orzeczeniem o przyznaniu stopnia niepełnosprawności, w wyniku czego organ powinien co najmniej rozważyć zastosowanie art. 9 ust. 2 i ust. 2a u.s.u.s. i stwierdzić nieistnienie tego obowiązku; poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, skutkujące błędnym uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania;
3. art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu naruszenia obowiązku doręczenia skarżącej upomnienia;
4. art. 27 § 1 ust. 2 i 3 w zw. z art. 59 § 1 ust. 3 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutu błędnego oznaczenia adresu skarżącej w wystawionych tytułach wykonawczych o nr od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r., które stanowią podstawę prowadzenia egzekucji.
W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia; uchylenie postanowienia Dyrektora ZUS Oddział w Białymstoku z 7 marca 2023 r., nr 010000.71.2022-RED-3-NIP 9661418965-MD, o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z 17 listopada 2022 r. i umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego niedopuszczalność; zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania administracyjnego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na wadliwość formalną tytułu wykonawczego, związaną ze wskazaniem w nim nieaktualnego, zdaniem skarżącej, adresu zamieszkania, w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy został wysłany na adres do korespondencji skarżącej i skutecznie doręczony.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Z kolei w art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w brzmieniu właściwym dla sprawy) wskazuje się, że tytuł wykonawczy zawiera wskazania imienia i nazwiska lub nazwy zobowiązanego i jego adresu, a także PESEL, NIP lub REGON, jeżeli zobowiązany ten numer posiada.
W realiach niniejszej sprawy sporne tytuły wykonawcze zawierały ostatni aktualny adres zamieszkania zobowiązanej, tj. ul. [...], który wynikał z dokumentów ZUS ZUA z 23 marca 2021 r. i 27 kwietnia 2022 r. wystawionych przez płatnika B. Sp. z o.o., u którego skarżąca była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu wykonywanej umowy zlecenia. Tymczasem przesyłkę zawierającą ww. tytuły wykonawcze wysłano na adres skarżącej do korespondencji, tj. ul. [...]; została ona doręczona osobie uprawnionej do odbioru 21 listopada 2022 r. (z.p.o. – k. 49 akta administracyjnych).
Zdaniem składu orzekającego w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów, które przemawiałoby za słusznością umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyeliminowania z obrotu zaskarżonego postanowienia – na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym).
W doktrynie podkreśla się, że wskazany w tytule wykonawczym adres zobowiązanego nie musi być jego aktualnym adresem miejsca zamieszkania lub siedziby. Wystarczające jest wskazanie ostatniego znanego wierzycielowi adresu miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Wierzyciel nie musi zatem przed wystawieniem tytułu wykonawczego ustalić aktualnego adresu. Należy dodać, że z mocy art. 36 § 3 pkt 1 u.p.e.a. na zobowiązanym po doręczeniu mu upomnienia ciąży obowiązek niezwłocznego zawiadomienia wierzyciela o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby, chyba że zobowiązany wykonał w całości obowiązek. Podobnie zobowiązany po doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego musi z mocy art. 36 § 3 pkt 2 u.p.e.a. niezwłocznie zawiadomić organ egzekucyjny o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub siedziby, chyba że zobowiązany wykonał w całości obowiązek (zob. P. M. Przybysz, art. 27 [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023).
Analizując okoliczności sprawy, sąd doszedł do przekonania, że postępowanie organu było prawidłowe. Zgodnie z przepisami bowiem organ wskazał w tytule wykonawczym ostatni mu znany adres miejsca zamieszkania skarżącej, natomiast przesyłkę skierował na jej adres do korespondencji - przy czym należy odróżnić adres zamieszkania od adresu do korespondencji, które nie muszą się pokrywać. Z lektury akt sprawy nie wynika natomiast, by skarżąca zgłaszała zmianę miejsca zamieszkania.
Niezależnie od powyższego trzeba zwrócić uwagę na fakt, że przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze została skutecznie doręczona, co nie jest kwestionowane w sprawie, a strona się z nią zapoznała, czego dowodem są chociażby złożone przez nią środki zaskarżenia, wprost odwołujące się do przedmiotowych tytułów wykonawczych.
Jak niejednokrotnie zauważono w judykaturze, wymogi formalne tytułu wykonawczego z art. 27 § 1 u.p.e.a. nie są przewidziane same dla siebie, ale w określonym celu. Tym celem jest zagwarantowanie zobowiązanemu, że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której rzeczywiście jest zobowiązany na podstawie decyzji organu. Wobec tego naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania kwoty, która nie obciąża zobowiązanego, by można było zasadnie rozważać instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero taki brak formalny tytułu wykonawczego, który tę gwarancję istotnie narusza, należy postrzegać w kategorii przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyroki: WSA w Krakowie z 27 stycznia 2016 r., I SA/Kr 1802/15; WSA w Poznaniu z 6 kwietnia 2023 r., IV SA/Po 74/23; NSA z 20 lipca 2021 r., III FSK 3695/21; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu, nawet gdyby uznać, jak chce tego skarżąca, że w tytułach wykonawczych wskazano jej nieaktualny adres zamieszkania, trudno by poszukiwać podstaw do umorzenia wyłącznie z tego względu postępowania egzekucyjnego. Tytuły wykonawcze zostały doręczone skutecznie, nie doszło do zachwiania toku postępowania czy naruszenia jakichkolwiek praw procesowych skarżącej, toteż taką (rzekomą) wadę należałoby uznać za nieistotną.
Mając na uwadze powyższe, sąd za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 27 § 1 ust. 2 i 3 w zw. z art. 59 § 1 ust. 3 u.p.e.a. Okoliczności sprawy i materiał dowodowy każą bowiem przyjąć, że organ wskazał w tytule wykonawczym właściwy, ostatni mu znany, adres zamieszkania skarżącej. Stronie nie udało się przy tym w skuteczny sposób podważyć stanowiska organu, że to właśnie adres w Warszawie był ostatnim mu znanym. Skądinąd, nawet w sytuacji przeciwnej, w obliczu skutecznego doręczenia stronie tytułów wykonawczych i ze względu na jej dalszą aktywność w toku postępowania, hipotetyczną wadliwość wspomnianych tytułów wykonawczych należałoby uznać za bagatelną i niestanowiącą przesłanki umorzeniowej.
Jak słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, także pozostałe argumenty strony nie mogą wpłynąć na umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż dotyczą one w głównej mierze zasadności lub prawidłowości obowiązku wynikającego z orzeczenia objętego tytułem wykonawczym, co wykracza poza granice niniejszej sprawy. Wadliwość decyzji rozstrzygającej o obowiązku podlegającym egzekucji może być badana w odrębnym postępowaniu, dotyczącym tej właśnie decyzji.
Również zarzuty nieistnienia obowiązku oraz braku uprzedniego doręczenia upomnienia (naruszenie art. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 9 ust. 2 i 2a u.s.u.s. oraz art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a.) zostały rozpatrzone w odrębnym postępowaniu w sprawie zarzutów, które zakończyło się postanowieniem Prezesa ZUS z 23 lutego 2023 r. nr 010000.71.2023-RED-3-NIP 9661418965-MD, utrzymującym w mocy postanowienie organu pierwszej instancji oddalające zarzuty.
Sąd w pełni zgadza się także z organem co do twierdzenia, że zawieszenie postępowania toczącego się przez Sądem Okręgowym w Białymstoku w sprawie o sygn. V U 114/23 – wbrew argumentacji strony – nie stanowi podstawy do odstąpienia od prowadzenia egzekucji oraz nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Decyzja z 13 września 2022 r. stanowiąca podstawę wystawienia tytułów wykonawczych jest ostateczna i podlega wykonaniu. Jak też słusznie zauważył organ, złożenie odwołania do Sądu Okręgowego w Białymstoku od decyzji z 8 lutego 2023 r., nr OU010000/D/2023-001846/001, stwierdzającej okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym i podstawy wymiaru składek pozostaje bez wpływu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z akt sprawy nie wynika także, by – jak wskazuje strona - Sąd Okręgowy zobowiązał organ do ponownego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych. Z pisma Dyrektora Oddziału ZUS (k. 194 akt administracyjnych) jasno wynika, iż takiego zobowiązania nie było.
Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu, o czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.).
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy procesowej. Zgodnie z tym przepisem, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.