I SA/Bk 200/25

I SA/Bk 200/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło
Paweł Janusz Lewkowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 września 2025 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 3 kwietnia 2025 r. nr 9010-2025-000174 w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na 2024 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz skarżącej E. W. kwotę 200 (słownie dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 28 czerwca 2024 r. E. W. (dalej powoływana jako: "skarżąca", "wnioskodawczyni") złożyła za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wniosek o przyznanie płatności na 2024 r., w którym ubiegała się o przyznanie płatności ekologicznych – zobowiązania w ramach WPR 2023-2027, w tym o przyznanie kosztów transakcyjnych w ramach realizacji pakietu 1. Uprawy rolnicze do powierzchni 1,47 ha i pakietu 2. Uprawy warzywne do powierzchni 0,10 ha.
W dniu 8 sierpnia 2024 r. wnioskodawczyni złożyła zmianę do wniosku.
Decyzją z dnia 5 lutego 2025 r. nr 0198-2025-005191 Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Sokółce (dalej powoływany jako: "organ I instancji", "Kierownik BP") przyznał skarżącej płatność w ramach realizacji pakietu 1 do gruntów z zakończonym okresem konwersji w pomniejszonej wysokości, w tym kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego, odmówił przyznania płatności w ramach pakietu 2 do gruntów z zakończonym okresem konwersji, nakładając przy tym karę w wysokości 239,10 zł oraz ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem ekologicznym.
W następstwie odwołania skarżącej decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. 9010-2025-000174 Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży (dalej powoływany jako: "organ odwoławczy", "Dyrektor POR") utrzymał w mocy ww. decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w zakresie Pakietu 1. Uprawy rolnicze do gruntów z zakończonym okresem konwersji powierzchnia deklarowana we wniosku wynosiła 1,47 ha, jednak powierzchnię stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej ustalono na 1,33 ha, tj. różnica wyniosła 10,53%. W oparciu o § 45 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 482, dalej jako: "rozporządzenie") organy za powierzchnię obszaru zatwierdzonego do tej płatności służącą do ustalenia wysokości tej płatności uznały powierzchnię obszaru zatwierdzonego do tej płatności pomniejszoną o dwukrotność różnicy.
W zakresie Pakietu 2. Uprawy warzywne do gruntów z zakończonym okresem konwersji powierzchnia deklarowana we wniosku wynosiła 0,10 ha, jednak powierzchnię stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej ustalono na 0,09 ha. Uznano, że skoro stwierdzona działki oznaczonej I - 0,09 ha jest niniejsza niż minimalna powierzchnia uprawniona do otrzymania płatności, działka nie spełnia podstawowego wymogu kwalifikującego ją jako działkę rolną do płatności, zatem zawyżenie zgłoszonej powierzchni w ramach pakietu 2 wynosi 0,10 ha tj. różnica wyniosła 100%, co skutkowało odmową płatności na podstawie § 45 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia oraz nałożeniem kary na podstawie § 45 ust. 2 rozporządzenia.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do podważenia dokonanych w kontroli administracyjnej ustaleń. Na podstawie kontroli administracyjnej w oparciu o posiadane narzędzia ustalono, że działka oznaczona literą F ma mniejszą powierzchnie niż zadeklarowana we wniosku, a działka o oznaczeniu I z uprawą dyni nie pokrywa się z deklaracją wskazaną załączniku graficznym. Wyniki kontroli miały przełożenie na ustalenie powierzchni poszczególnych działek, stanowiły podstawę do uzyskania wnioskowanych płatności i wyliczenia ich wysokości.
Według Dyrektora POR również tłumaczenie strony, że powierzchnia działki referencyjnej nr [...] - 0,10 ha znajduje potwierdzenie w kontroli z jednostki certyfikującej nie zasługuje na uwzględnienie, a dołączona do odwołania kopia części II certyfikatu w sprawie znakowania produktów ekologicznych, protokołu z kontroli C. Sp. z o.o. nr [...] z dnia 21 sierpnia 2024 r., decyzji pokontrolnej C. Sp. z o. o. nr [...] z dnia 18.09.2024 r. oraz faktury Vat nr [...] z dnia 8 sierpnia 2024 r. i faktury VAT nr [...] z dnia 7 października 2024 r. pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że dokumenty wystawione przez jednostkę certyfikującą nie mogą być podstawą ustalenia rzeczywistej powierzchni uprawy, albowiem powierzchnie wskazywane w wykazach jednostek certyfikujących opierają się na deklaracji rolnika zawartej we wniosku o przyznanie płatności, złożonym w ARiMR na dany rok. Ponadto Jednostka Certyfikująca w protokole z kontroli C. Sp. z o.o. nr [...] z dnia 21 sierpnia 2024 r. wskazała na niezgodność z MKO w podsumowaniu kontroli str. 2 z 10 wpisując "Powierzchnia UR zmieniła się w wyniku pomiarów MKO, ponadto zmniejszyła się pow. UR eko - rolnik wyłączył".
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła w przedmiocie działki oznaczonej literą F, że według organu I instancji działka ta zmieniła swój obszar uprawny, choć na podstawie ostatnich 3 kontroli: (z Łomży, z Sokółki oraz z A. cały czas jest uprawiany ten sam areał na ww. obszarze działki i wynosi zgodnie z pomiarami i naliczeniami - 0,53 ha, a nie 0,39 ha jak podał organ I instancji.
W przedmiocie działki oznaczonej literą I skarżąca wskazała, że przyjęta przez organ I instancji wartość - 0,09 ha jest błędem, ponieważ wymagany przez rolnika i nakładany minimalny obszar nie może być mniejszy niż 0,10 ha w uprawach ekologicznych i taki dokładnie areał został przeznaczony, odpowiednio przygotowany i odmierzony narzędziami pomiarowymi z aktualnym atestem i opaliczkowany/zaznaczony na trwale minimalny obszar wymagany, zgodnie ze stanem faktycznym. Wyjaśniła, że osobiście z sąsiadem L. S. dokonywała obmiaru, a następnie przygotowano ziemię pod uprawę dyni ekologicznymi metodami. Stwierdziła, że nie zgadza się z wyliczeniem organu oraz oświadczyła, że mam świadomość wymaganego minimalnego obszaru kwalifikowanego.
Skarżąca podała również, że w procesie certyfikacji dot.: upraw ekologicznych jest od 16 czerwca 2021 r. i zna zasady oraz warunki wynikające z wymagań, które są przez nią respektowane i uczciwie realizowane.
Skarżąca wskazała, że powierzchnia areału rolnego jest bez zmian, zgodna z powierzchnią deklarowaną oraz faktycznie realizowanymi zobowiązaniami z tego wynikającymi. Stwierdziła, że organ I instancji prawie co roku dokonuje zaniżenia obszarów upraw i skarżąca musi to wyjaśniać odwołując się do Dyrektora POR. Skarżąca twierdzi również, że na obszarze, na którym znajdują się jej grunty występują ponad 1m - 1,5m przesunięcia/niedokładności w mapach, bowiem droga gminna, która prowadzi do gospodarstwa po wieloletnich zaniedbaniach dopiero w 2025 r. będzie prawidłowo naniesiona na mapy przez Urząd Gminy Krynki, co również dotyczy obrysów terenów działek rolnych.
Podniesiono także, że organ odwoławczy nie dokonał obmiaru gospodarstwa, którego całkowity obszar ma według skarżącej 5,48 ha, choć w jej piśmie do tego organu była prośba o sprawdzenie naliczenia obszaru i dokonania stosownego sprawdzenia danych.
Skarżąca wskazała również, że od momentu nabycia ziemi i założenia własnego gospodarstwa od podstaw w 2012 r. napotyka co roku na kontrole i zaniżania stosownych naliczeń dopłat ze strony organu I instancji.
W przedmiocie zwrotu kosztów za certyfikowanie skarżąca podała, że przedstawiona kwota na poziomie 542,80 zł nie koresponduje w żaden sposób z kosztami wynikającymi z załączonych faktur i poniesionych nakładów finansowych: F [...] z 8 sierpnia 2024 r. – kwota 846,99 zł oraz FV nr [...] z 7 października 2024 r. na kwotę 500 zł.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 9 września 2025 r. skarżąca przedłożyła dokumenty mające potwierdzać ubieganie się o wypłatę odszkodowania w związku z suszą w 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
O uwzględnieniu skargi w rozpoznawanej sprawie zaważyła ocena sądu, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez brak wyczerpującego odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu mających podważyć ustalenia w przedmiocie powierzchni zgłoszonych do płatności działek, a w związku z tym brak wyjaśnienia wątpliwości mających wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Doszło wobec tego do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 412 ze zm.).
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy szeroko opisuje metody ustalania powierzchni działek do płatności. Sąd nie kwestionuje wskazań organu dotyczących narzędzi do ustalania maksymalnego kwalifikowalnego obszaru (MKO), w tym stosowania ortofotomap czy zdjęć satelitarnych. Niebudzącą wątpliwości w orzecznictwie zasadą, opartą na przepisach prawa unijnego i krajowego, jest stwierdzanie MKO za pomocą narzędzi kontroli administracyjnej (por. wyrok NSA z 24 czerwca 2009, sygn. akt II GSK 1069/08, postanowienie NSA z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 799/18, wyrok NSA z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 4956/16, wyrok NSA z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt I GSK 1992/19, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie pozwala to jednak organowi odwoławczemu na zignorowanie dostarczanych przez skarżącą dowodów i podnoszonych twierdzeń odnoszących się do prawidłowości ustaleń organów. Adresat decyzji powinien mieć przekonanie, że jego sprawa została rozpatrzona kompleksowo w sposób merytoryczny. Zaskarżona decyzja takiego przekonania nie daje, przez co nie jest respektowana zasada budzenia zaufania do organu. Tego rodzaju decyzja nie poddaje się również kontroli sądowej. Sądowi nie jest bowiem znane pełne stanowisko organu odwoławczego co do zagadnień kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Przechodząc do szczegółowego wskazania uchybień uzasadnienia decyzji Dyrektora POR należy zauważyć, że organ ten w ocenie sądu bezzasadnie ocenił dokumenty sporządzone przez jednostkę certyfikującą jako nieprzydatne, przez co nie poddał ich należytej, kompleksowej ocenie. W ocenie sądu wartość tych dokumentów należy oceniać in concreto, na tle okoliczności danego przypadku, tymczasem organ a priori stwierdził, że tego rodzaju dokumenty pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. Następnie sprzecznie z takim założeniem jednak odniósł się do treści jednego z dokumentów, jednak zdaniem sądu ocena ta była fragmentaryczna i naznaczona z góry przyjętą tezą o niemożności skutecznego podważenia ustaleń organów. Organ powołał bowiem co prawda fragment pisma jednostki certyfikującej z 21 sierpnia 2024 r., ale treść późniejszej (z 18 września 2024 r.) decyzji pokontrolnej już pominął. W ocenie sądu stanowisko organu jest wybiórcze i wymaga uzupełnienia.
Należy nadto zauważyć, że zupełnie pominięto wskazania skarżącej dotyczące rozbieżności między MKO odnotowanym przez organy ARiMR w sprawie niniejszej i w latach poprzednich. Obszernie powołano metody ustalania MKO, zupełnie jednak pomijając, jakie są czy też mogą być przyczyny tych różnic.
Wymaga podkreślenia, że na tym etapie sąd nie może stwierdzić czy organy prawidłowo ustaliły MKO, czy podnoszone dowody i twierdzenia są uzasadnione i czy istniała potrzeba wykonania kontroli na miejscu. Zagadnienia te, podobnie jak kwestia ewentualnych różnic między aktualnymi ustaleniami MKO w stosunku do lat poprzednich, powinny zostać w pierwszej kolejności ocenione przez organ odwoławczy. Taka decyzja wyrażająca jednoznaczne stanowisko Dyrektora POR w tej materii mogłaby zostać poddana realnej, a nie jedynie iluzorycznej ocenie sądu administracyjnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy powinien zatem ww. zagadnienia uczynić przedmiotem swoich rozważań i wyłożyć swoje stanowisko w sposób niebudzący wątpliwości i dający stronie przekonanie, że jej sprawa została załatwiona w sposób kompleksowy i merytoryczny.
Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wobec uwzględnienia skargi sąd orzekł o kosztach na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.