I SA/Bk 198/25

I SA/Bk 198/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Justyna Siemieniako /sprawozdawca/
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 412
art. 5
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Dz.U. 2024 poz 572
art. 124 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 września 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 9 kwietnia 2025 r., nr 9010-00000000510/25 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kolnie z dnia 11 marca 2025 r., nr 0193-2025-005365; 2. zasądza od Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na rzecz skarżącego J. W. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 30 maja 2024 r. J. W. (dalej powoływany jako: "skarżący", "wnioskodawca") złożył za pomocą formularza udostępnionego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) wniosek o przyznanie płatności ekologicznych na 2024 r.
Następnie w dniu 1 lipca 2024 r. wnioskodawca złożył zmianę do wniosku.
Powyższe pisma nie spotkały się z odpowiedzią adresata, tj. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kolnie (dalej powoływany jako: "organ I instancji", "Kierownik BP").
Pismem z 21 stycznia 2025 r. wnioskodawca złożył kolejną zmianę do wniosku wraz z planem działalności ekologicznej.
Postanowieniem z dnia 11 marca 2025 r. nr 0193-2025-005365 Kierownik BP odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej WPR 2023-2027.
W następstwie zażalenia skarżącego postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2025 r. nr 9010-00000000510/25 Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży (dalej powoływany jako: "organ odwoławczy", "Dyrektor POR") utrzymał w mocy ww. postanowienie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący wniosek o przyznanie płatności ekologicznych – zobowiązania w ramach WPR 2023-2027 złożył w dniu 21 stycznia 2025 r., a termin na złożenie przedmiotowego wniosku wynikający z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 maja 2024 r. w sprawie określenia dłuższego terminu składania wniosków o przyznanie pomocy finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 oraz zgłaszania zmian do tych wniosków w 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 723) upłynął z końcem dnia 26 lipca 2024 r.
W odniesieniu do wskazań skarżącego, że doszło do błędu oczywistego w pierwotnym wniosku Dyrektor POR stwierdził, że właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach. Oznacza to, że za błąd oczywisty można uznać tylko taki błąd, który nasuwa się każdemu, bez potrzeby przeprowadzania dodatkowych czynności, czy też ustaleń. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że termin "oczywisty" należy rozumieć jako niebudzący wątpliwości, bezsporny, pewny, przy czym należy podkreślić, że istotne jest, by oczywistość ta wynikała z samej treści dokumentu dotkniętego błędem.
Zdaniem Dyrektora POR, organ I instancji nie miał możliwości jego wykrycia na podstawie treści wniosku o przyznanie płatności na 2024 rok (wniosku o przyznanie płatności ekologicznej zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020), ani dołączonych do niego załączników.
Sama deklaracja działek rolnych jak również złożone wraz z wnioskiem o przyznanie płatności na 2024 rok załączniki nie budziły, zdaniem organu, żadnych wątpliwości. Wskazano, że po złożeniu wniosku o przyznanie płatności ekologicznej zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020, w terminie przewidzianym na składanie zmian, strona złożyła również zmianę do wniosku, w której powieliła deklarację płatności ekologiczne zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020. Dodano, że skarżący we wniosku o przyznanie płatności na rok 2024 wskazał konkretne numery identyfikacyjne działek i uprawy deklarowane do płatności ekologicznej zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020, do których żądał przyznania płatności, nie było zatem podstaw do tego, aby organ domagał się złożenia dodatkowych wyjaśnień co do jego merytorycznej treści. To bowiem do rolnika, a nie do organu, należy decyzja, o które płatności (schematy pomocowe) i w stosunku do których działek się ubiega. Nie można również uznać, że uzasadnionym byłoby kwestionowanie przez organ woli skarżącego co do złożonego w sposób jasny i czytelny wniosku o przyznanie płatności. Podkreślono, że ubieganie się o płatności ma charakter wnioskowy, a postępowanie prowadzone jest w zakresie określonym we wniosku. Organ jest związany danymi wskazanymi we wniosku.
Zdaniem organu odwoławczego, wniosek skarżącego sformułowany był jasno i wyraźnie co do przedmiotu żądania, jak i jego zakresu, zatem organ I instancji nie był zobligowany do wezwania skarżącego do skonkretyzowania wniosku lub jego uzupełnienia. Wniosek o przyznanie płatności ekologicznej zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2020 na rok 2024 nie zawierał braków formalnych, tj. wszystkie pola były wypełnione. Organ nie miał podstaw do wystosowania wezwania, o którym mowa w art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.).
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że zaistniałą sytuację można zaszeregować jako błąd oczywisty, ponieważ ARiMR procedowanie danej sprawy w zobowiązaniach wieloletnich ceduje na tego samego pracownika, który w ostatnim roku tegoż zobowiązania przeprowadza procedurę jego zamykania. W związku z tym, że w swoich aktach organ ma już sprawę zamkniętą, a w następnym roku wpływa kolejny wniosek w ramach zamkniętego zobowiązania, to w oczywisty sposób powinno nasuwać podejrzenie o wystąpienie błędu oczywistego, tym bardziej że w roku 2024 nie można było już podejmować nowego zobowiązania w ramach PROW 2024-2020. Skarżący twierdzi, że z powodu niedoskonałości aplikacji e-wniosek plus, dochodziło do takich sytuacji jak w jego przypadku. Według informacji skarżącego jego przypadek nie był odosobniony. Wskazano, że sytuacji podobnych w skali kraju było więcej, ponieważ w bieżącym sezonie udostępniona aplikacja została udoskonalona w zakresie ochrony przed popełnieniem tego rodzaju błędu. W związku z powyższym skarżący uważa, że jego przypadek można rozpatrywać w kategorii błędu oczywistego, zwłaszcza że z własnej inicjatywy podjął on kroki mające na celu jego naprawienie.
Skarżący wyjaśnił, że począwszy od 7 maja 2010 r. wdraża w swoim gospodarstwie system rolnictwa ekologicznego. Z uwagi na fakt, że rozpoczęte zobowiązanie podejmowane było w okresie przejścia z PROW 2014-2020 na zasady PS WPR na lata 2023-2027, oznaczone one było na okres 3 lat, czyli do 14 marca 2024 r. W bieżącym roku, mając świadomość, że zobowiązanie wygasło, przy udziale doradcy rolnośrodowiskowego opracowany został nowy plan działalności ekologicznej na druku przewidzianym dla zobowiązań z PS WPR 2023-2027. Kopię przedmiotowego dokumentu skarżący przedłożył za pośrednictwem aplikacji e-wniosek plus. Za pośrednictwem tejże aplikacji sporządził też zmianę do wniosku mającą dostosować wniosek do stanu faktycznego, a mianowicie usunięcie błędu oczywistego, jakim było wskazanie kodów ekologicznych przewidzianych dla PROW 2014-2022, w ramach którego dotychczas realizował zobowiązanie. Mając świadomość, że dotychczasowe zobowiązanie wygasło, a w roku 2024 skarżący będzie podejmował nowe zobowiązanie, to fakt wskazania we wniosku kodów pakietów adekwatne dla zobowiązań PROW 2014-2022 w ocenie skarżącego należy traktować jako błąd oczywisty. Skarżący uważa również, że nawet gdyby z własnej inicjatywy nie poczynił sprostowania błędu oczywistego, to organ na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. powinien dokonać wezwania strony do jego usunięcia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie sądu wydane postanowienia naruszały przepisy postępowania w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na niejasność oraz niespójność stanowisk przedstawionych przez organy obydwu instancji w uzasadnieniach postanowień – co narusza przede wszystkim art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. art. 5 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 412 ze zm., dalej jako: u.p.s.w.p.r.).
W postanowieniu organu I instancji stwierdzono, że nie został dochowany termin do złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej, powołując się na wniosek z 21 stycznia 2025 r. Organ I instancji, świadomie czy też nie, to jednak w ocenie sądu błędnie pominął w treści wydanego postanowienia, że już w dniu 30 maja 2024 r. został złożony wniosek o płatność ekologiczną, a 1 lipca 2024 r. pierwsza zmiana do wniosku. Pismo z 21 stycznia 2025 r. zostało jednoznacznie oznaczone jako zmiana do wniosku (k. 36 akt adm.). Wymaga tu podkreślenia, że wniosek z 30 maja 2024 r. i zmiana do wniosku z 1 lipca 2024 r. znajdują się w aktach administracyjnych. Tymczasem organ I instancji z sobie znanych powodów zupełnie te fakty pominął, nie podając przyczyn tego stanu rzeczy. Natomiast organ odwoławczy błąd ten milcząco zaaprobował, a przy tym – przytaczając stan faktyczny – świadomie czy też nie, pominął fakt złożenia wniosku o płatność ekologiczną w dniu 30 maja 2024 r. oraz zmianę do tego wniosku z 1 lipca 2024 r. Uzasadnienie postanowienia wydanego przez organ odwoławczy jest tym bardziej niezrozumiałe, że z jednej strony organ ten pomija w nim fakt złożenia wniosku z 30 maja 2024 r. i zmiany do wniosku z 1 lipca 2024 r., a w związku z tym aprobuje stwierdzenie organu I instancji o niedochowaniu terminu do złożenia wniosku, zaś z drugiej strony omawia te pisma w kontekście wskazywanego przez skarżącego zagadnienia błędu oczywistego, przy czym zauważalne jest tu, że organ odwoławczy nie wspomina już, kiedy wniosek i zmiana do niego zostały złożone.
W ocenie sądu taki sposób sformułowania uzasadnień postanowień przez organy ARiMR jest również sprzeczny z zasadą budzenia zaufania do organów (art. 8 k.p.a. w zw. z art. 5 u.p.s.w.p.r.), gdyż organy wydają się unikać jednoznacznego rozstrzygnięcia kluczowej kwestii budzącej w sprawie wątpliwości, a więc dlaczego pismo z 21 stycznia 2025 r. uznano za pierwotny wniosek w sprawie, a nie zmianę do wniosku z 30 maja 2024 r. W kontekście powołanej zasady warto zauważyć, że wniosek z 30 maja 2024 r. pozostał bez jakiejkolwiek odpowiedzi organów ARiMR. Skarżący nie otrzymał żadnej informacji, że jest on nieprawidłowy. Uzasadnione w związku z tym było przekonanie skarżącego, że może on skorygować pierwotny wniosek z 30 maja 2024 r. Należy podkreślić, że wszczęcie postępowania na wniosek następuje w dacie jego otrzymania przez organ (art. 61 § 3 k.p.a.), a jak wynika z akt administracyjnych, do dnia złożenia zmiany do wniosku w dniu 21 stycznia 2025 r. organ I instancji nie odniósł się do pierwotnego wniosku.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wydaje się wynikać stanowisko organu odwoławczego, że pisma z 30 maja 2024 r. i z 21 stycznia 2025 r. uznano za odrębne wnioski, z których pierwszy dotyczy płatności ekologicznej – zobowiązania kontynuacyjne w ramach PROW 2014-2022, a drugi już płatności ekologicznej – zobowiązania w ramach WPR 2023-2027, a przez to są to dwie odrębne sprawy. Niezależnie od tego, czy tak należy odczytywać niejasne stanowisko Dyrektora POR, to trzeba od razu stwierdzić, że tego rodzaju rozumowanie byłoby niewłaściwe. Organ odwoławczy w wydanym postanowieniu trafnie wskazuje, że organy nie powinny ingerować w żądanie strony, jednak nie wyciąga w oparciu o taką tezę dalszych prawidłowych wniosków. Pomija bowiem, że wolą skarżącego było skorygowanie wniosku o płatność (pismo z 21 stycznia 2025 r. oznaczono jako zmiana do wniosku), a nie złożenie nowego wniosku.
W ocenie sądu organy powinny więc odnieść się do wniosku z 30 maja 2024 r. wraz z jego modyfikacjami z 1 lipca 2024 r. i 21 stycznia 2025 r. i traktować te pisma jako jedną całość odnoszącą się do jednej sprawy. W ocenie sądu czytelna jest bowiem intencja strony ubiegania się o jedną płatność w ramach jednego programu, z tym że początkowo błędnie wskazano pakiety odnoszące się do PROW 2014-2022. Z pewnością należy więc na tym etapie stwierdzić, że wniosek został złożony w terminie i nie ma podstaw do odmowy wszczęcia postępowania z powodu niedotrzymania terminu złożenia wniosku. Natomiast konsekwencje podania błędnych pakietów w pierwotnym wniosku powinny zostać poddane ocenie przez pryzmat pojęcia błędu oczywistego, o który mowa w § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 791 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie WPR"). W kontekście oczywistości błędu organy powinny odnieść się w szczególności do argumentu skarżącego, że nie było możliwe podjęcie zobowiązania ekologicznego w ramach PROW 2014-2022.
Ponownie rozpatrując sprawę organy powinny uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.
Z powyższych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. W przedmiocie kosztów postępowania sąd orzekł na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.