I SA/Bk 192/23

I SA/Bk 192/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-07-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini /przewodniczący/
Justyna Siemieniako /sprawozdawca/
Marcin Kojło
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1376/23 - Wyrok NSA z 2025-02-19
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 178 par. 1, art. 179 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. sprawy ze skargi B. Spółka z o.o. w W. na postanowienie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z dnia 13 marca 2023 r. nr 318000-COP.4103.4.2023 w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów z akt sprawy oddala skargę.
Uzasadnienie
B. sp. z o.o. w W. (dalej: "spółka") zwróciła się do Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku (dalej: "Naczelnik PUCS") o wykonanie i doręczenie kopii następujących dokumentów z akt sprawy:
- protokołu przesłuchania świadka M. P. z 17 października 2019 r.,
- protokołu przesłuchania świadka - pracownika biurowego – p. D. R. z 17 października 2019 r.,
- protokołu z czynności kontrolnych w zakresie rejestrowania sprzedaży na kasie fiskalnej z 17 października 2019 r.,
- protokołu przesłuchania świadka K. S. z 17 października 2019 r.,
- protokołu przesłuchania świadka R. B. z 21 października 2019 r.,
- notatki urzędowej z 18 października 2019 r. sporządzonej przez funkcjonariuszy Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku,
- sprawozdania z badań z 25 października 2019 r. - wykonanie kopii binarnej dysku komputera,
- protokołu z 12 listopada 2019 r. oględzin lustra dysku komputera zabezpieczonego 17 października 2019 r.
W związku z tym, że kopie wymienionych dokumentów pochodziły z akt postępowania przygotowawczego, Naczelnik PUCS wystąpił o zgodę na ich udostępnienie stronie postępowania. Organ otrzymał jednak informację, że z uwagi na dobro śledztwa Prokurator odmawia udostępnienia pełnomocnikowi spółki wglądu we włączone do akt sprawy materiały śledztwa. Wskazano, że na aktualnym etapie postępowania przygotowawczego (w fazie in rem) spowodowałoby to realne niebezpieczeństwo zakłócenia ustalenia okoliczności sprawy.
Postanowieniem z 3 listopada 2022 r., nr 318000-CKKl-l.4103.4.2022 Naczelnik PUCS wymienione powyżej dowody wyłączył z akt prowadzonego postępowania podatkowego.
Z kolei postanowieniem z 4 listopada 2022 r. nr 318000-CKK1-1.4103.4.2022.70 Naczelnik PUCS odmówił Spółce wydania wnioskowanych kopii dokumentów. W postanowieniu uwzględniono stanowisko Prokuratora dotyczące odmowy wglądu w materiały śledztwa, które zostały dołączone do akt ze względu na ważny interes publiczny.
Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie Naczelnik PUCS postanowieniem z 13 marca 2023 r., nr 318000-COP.4103.4.2023 utrzymał je w mocy.
Organ przywołał treść art. 178 § 1 i art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: o.p.) i wskazał, że przesłanką ograniczenia prawa strony do wglądu w wnioskowane dokumenty jest interes publiczny. Zastępca Prokuratury Rejonowej Warszawa-Wola pismem z 27 października 2022 r. odmówiła udostępnienia wglądu w materiały śledztwa, wskazując, że na aktualnym etapie postępowania przygotowawczego spowodowałoby to realne niebezpieczeństwo zakłócenia ustalenia okoliczności sprawy. Odmowa udostępnienia kopii wnioskowanych dokumentów spełnia wymagania ochrony interesu publicznego, nałożone na organ podatkowy prowadzący postępowanie podatkowe.
Organ nie zgodził się, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy organ mógł zanonimizować wnioskowane dokumenty. Zdaniem organu, niezanonimizowane materiały śledztwa nadal mogłyby spowodować realne niebezpieczeństwo zakłócenia ustalenia okoliczności sprawy nadzorowanej przez Prokuratora. W piśmie z 27 października 2022 r. Prokurator nie wskazał przy tym, że dopuszcza udostępnienie zanonimizowanych materiałów śledztwa, lecz odmówił udostępnienia wglądu w materiały śledztwa. Stwierdzono ponadto, że fakt, iż spółka zwróciła się również o dokumenty, które dotyczyły bezpośrednio spółki nie oznacza, że mogą być udostępnione, skoro bezwzględnie brak jest zgody Prokuratora na udostępnienie tego materiału dowodowego ze śledztwa spółce.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik spółki zarzucił postanowieniu naruszenie:
1) art. 179 § 1 w zw. z art. 178 § 3 o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, że stronie należy odmówić zapoznania się z wyłączonymi dokumentami ze względu na ochronę interesu publicznego, a tym samym odmówić fundamentalnego prawa do obrony, w sytuacji gdy:
- organ miał możliwość zanonimizowania niejawnych części żądanych informacji, która pozwoliłaby na udostępnienie dowodów zgodnie z prawem i bez naruszenia interesu publicznego;
- znaczna część dokumentów, o które wnosiła spółka, a które następnie zostały wyłączone z akt sprawy dotyczy bezpośrednio strony i w przeszłości strona miała do nich swobodny dostęp;
2) art. 123 § 1 i art. 129 w zw. z art. 178 § 1 o.p. polegające na ograniczeniu realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i jawności postępowania poprzez odmowę zapoznania się z dokumentami z akt sprawy, które mają bezpośredni związek z przedmiotową sprawą, co uniemożliwia spółce weryfikację tych dokumentów i złożenie ewentualnych dalszych wniosków dowodowych i powoduje, że interes podatnika nie jest w należyty sposób chroniony;
3) art. 217 §2 w zw. żart. 124 o.p. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego wydanego postanowienia w sytuacji, gdy organ ma obowiązek wyjaśnić, w jaki sposób interes publiczny mógłby być naruszony przez udostępnienie Stronie akt sprawy, a także wykazać, że ochrona tego interesu nie jest możliwa w inny sposób, jak tylko poprzez wyłączenie jawności dokumentów wobec strony postępowania;
4) art. 120 § 1, art. 121 § 1 i art. 122 o.p. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób łamiący zasadę legalizmu i prawdy obiektywnej, a także niebudzący zaufania do organów podatkowych, poprzez błędną, jednostronną i niepełną wykładnię przepisów i ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności niewyjaśnienie, w jaki sposób interes publiczny mógłby być naruszony przez udostępnienie stronie akt sprawy, a także niewykazanie, że ochrona tego interesu nie jest możliwa w inny sposób, jak tylko poprzez wyłączenie jawności dokumentów wobec strony postępowania, co było obowiązkiem organu i stanowiło niezbędny element dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.
5) art. 2a o.p. poprzez rozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości odmowy dostępu do akt postępowania podatkowego dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na ważny interes publiczny.
Pełnomocnik spółki, w oparciu o powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zobowiązanie Naczelnika PUCS do wydania dokumentów z akt sprawy, tj. sporządzenia i doręczenia kopii dokumentów z akt prowadzonego postępowania podatkowego zgodnie z wnioskiem strony oraz o zasądzenie kosztów postepowania wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest bezzasadna.
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości działania organu, który powołując się na interes publiczny, odmówił spółce udostępnienia wyłączonych z akt sprawy dokumentów. Istnienie interesu publicznego uzasadnił brakiem zgody prokuratora prowadzącego postępowania przygotowawcze na udostępnienie materiałów pochodzących z tego postępowania.
Zgodnie z art. 178 § 1 o.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Cytowany przepis wyraża zasadę jawności postępowania podatkowego i zarazem stanowi jeden z przejawów zasady czynnego udziału strony w tymże postępowaniu.
Powyższe uprawnienie nie ma jednak charakteru absolutnego. Zgodnie bowiem z art. 179 § 1 o.p. przepisu art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
Jak zauważył organ, użyte w art. 179 § 1 o.p. pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Jednak w orzecznictwie przyjmuje się, że pod tym pojęciem należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z dnia 16 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z dnia 28 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Op 311/07 (https://cbois.nsa.gov.pl). Niewątpliwie, w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 o.p. mieści się także dobro i interes prowadzonego śledztwa, z którymi należy wiązać obowiązek ochrony informacji dotyczących niezakończonego jeszcze postępowania.
Istotne jest przy tym, że organy uzasadniając odmowę udostępnienia akt stronie wyjaśniły, co w rozpoznawanej sprawie stanowi interes publiczny zabraniający udostępnienia jej wnioskowanych dokumentów. Wskazały, powołując się na dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych, na interes publiczny rozumiany jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Organ nie poprzestał przy tym na powołaniu się na powyższe ogólne dyrektywy, lecz wyjaśnił, że w interesie publicznym leży dobro śledztwa prowadzonego przez organy prokuratury. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał na pismo Prokuratury Rejonowej Warszawa Wola z dnia 27 października 2022 r., z którego jasno wynika definitywny brak zgody na udostępnienie wglądu w materiały śledztwa.
Pismo to ma kluczowe znaczenie dla podjętego przez organ administracji skarbowej rozstrzygnięcia. Organ korzysta z materiałów prowadzonego przez Prokuraturę postępowania przygotowawczego. Niespornym jest, że to Prokuratura Rejonowa Warszawa - Wola jest dysponentem wnioskowanych przez spółkę, a posiadanych przez organ podatkowy dokumentów. Oczywistym jest, iż bez zgody organów prokuratury, dokumenty te nie zostałyby udostępnione organom podatkowym, co za tym również od woli organów prokuratury uzależnione jest ich udostępnienie stronie postępowania podatkowego. W istocie zatem to nie organ podatkowy, lecz organ prokuratorski prowadzący postępowanie przygotowawcze decyduje o możliwości lub braku możliwości udostępnienia skarżącemu dostępu do dokumentów pochodzących ze śledztwa. Wobec tego organ podatkowy nie tylko nie mógł, lecz wręcz nie miał prawa kopii spornych dokumentów stronie udostępnić.
Zaprezentowane stanowisko zdaje się mieć jednoznaczne oparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Sądy te jednolicie odnoszą się do kwestii znaczenia odmowy udzielenia zgody przez prokuratora na udostępnienie materiałów pochodzących ze śledztwa – jako okoliczności mieszczącej się w przesłance interesu publicznego, o której mowa w art. 179 o.p. Przykładowo w wyroku z dnia 18 października 2020 r., sygn. akt II FSK 939/19, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "decyzja prokuratora o odmowie udostępnienia stronie materiałów postępowań kontrolnych ma dla organów podatkowych charakter wiążący przy rozpatrywaniu wniosków o udostępnienie dokumentów z akt sprawy. Podobnie w wyroku z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt I FSK 1700/16, przyjęto, że charakter wiążący w takim przypadku ma wola dysponenta materiałów - tj. prokuratora. W ramach interesu publicznego rozumianego, jako korzyść służącą ogółowi, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców, jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Potrzeba ochrony tego dobra może stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej. O tym zaś, czy w konkretnej sprawie zachodzi potrzeba ochrony tego dobra, decyduje organ prowadzący dane postępowanie karne. W sytuacji kolizji interesów tajemnicy postępowania karnego i jawności postępowania podatkowego prymat został przyznany stanowisku organu prowadzącego śledztwo, choćby nawet stanowisko to ograniczało zasadę jawności postępowania podatkowego i czynnego udziału strony w tym postępowaniu (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 514/09; wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 1147/15).
W okolicznościach tej sprawy nie jest prawidłowe twierdzenie pełnomocnika spółki, że organ powinien był mu udostępnić kopie żądanych dokumentów w formie zanonimizowanej. Udostępnienie materiałów w takiej formie mogłoby nastąpić, gdyby istniała potrzeba utajnienia jedynie danych wrażliwych. W sytuacji zaś, gdy w grę wchodzi dobro śledztwa, istnieje potrzeba ochrony przede wszystkim treści zawartych w materiałach w tym śledztwie pozyskanych. Organ nie posiada kompetencji aby decydować, jakie treści mogłyby podlegać udostępnieniu, z którą część należałoby ukryć. Ponadto, słusznie podnosi organ, że brak zgody prokuratora na udostępnienie akt z postępowania przygotowawczego to również brak zgody na ich udostępnienie w formie zanonimizowanej.
Bez znaczenia jest to, że część dokumentów dotyczy strony i w przeszłości strona miała do nich dostęp. Również w tej sytuacji dysponentem materiałów zebranych w toku śledztwa jest Prokuratura, a organ nie może ingerować w decyzje Prokuratora prowadzącego śledztwo w zakresie potrzeby utajnienia treści znajdujących się w tych materiałach.
Niezasadne okazały się, wobec powyższych rozważań, zarzuty skargi oparte na naruszeniu art. 179 § 1 w związku z art. 123 § 1 i art. 178 § 1 i § 3 o.p. Organy podatkowe trafnie stanęły na straży prawidłowego przebiegu śledztwa, dostrzegając w tym dobro, za którego ochroną przemawia uzasadniony interes publiczny. Jednocześnie należy podkreślić, mając na uwadze sformułowane zarzuty, że trafnie wskazuje organ w odpowiedzi na skargę, iż zarzuty dotyczące naruszenia prawa strony do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, są przedwczesne. Dopiero wydanie decyzji w sprawie może je zaktualizować. Jeśli zostaną podniesione, zarówno organy jak i, w przypadku zaskarżenia ich rozstrzygnięć, sądy będą mogły ocenić ich trafność.
Wbrew zarzutowi skargi, uzasadnienie zaskarżonego postanowienie jest pełne, zawiera wszystkie wymagane elementy. Ponadto jest wystarczająco wyczerpujące, aby spółka mogła poznać motywy zapadłego rozstrzygnięcia. Jednocześnie, co jest w pełni zrozumiałe i znajduje aprobatę sądu, nie zawiera ono danych, które mogłyby ujawnić informacje płynące z materiałów śledztwa.
Sąd nie stwierdził, aby w sprawie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego. Przeciwnie, przepisy wydają się jasne, a ich treść jest ponadto jednolicie rozumiana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Trudno w związku z tym dopatrzyć się, kontrolując rozstrzygnięcie Naczelnika PUCS, naruszenia art. 2a o.p.
Mając na uwadze powyższe, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 P.p.s.a Sąd skargę oddalił.