I SA/WR 567/24

I SA/Wr 567/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dagmara Dominik-Ogińska /przewodniczący sprawozdawca/
Dagmara Stankiewicz-Rajchman
Tomasz Trybuszewski
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 119zv par. 1 i  par. 6, art. 120, art. 121 par. 1, art. 122, art. 187 par. 1 oraz art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Dagmara Dominik-Ogińska (sprawozdawca), Sędziowie: SWSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman, AWSA Tomasz Trybuszewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 maja 2024 r. nr 0201-ICK1.4253.1.2024.4 w przedmiocie przedłużenia terminu blokady rachunków bankowych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
1. Postępowanie przed organami podatkowymi
1.1. Przedmiotem skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w C. (dalej Spółka/ Skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej organ odwoławczy) z dnia 23 maja 2024 r. nr 0201-ICK1.4253.1.2024.4 utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego (dalej organ podatkowy pierwszej instancji) z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr 458000-CPK-3.4253.2.2024.17 w sprawie przedłużenia blokady do kwoty 416.126 zł należących do Spółki rachunków bankowych prowadzonych przez bank wskazany w treści postanowienia.
1.2. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 18 kwietnia 2024 r. organ podatkowy pierwszej instancji zawiadomił Stronę o blokadzie rachunków bankowych podmiotu kwalifikowanego na podstawie art. 119zv § 1 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; dalej OP) oraz § 1 pkt 1 lit. d) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 2 grudnia 2022 r. w sprawie upoważnienia organów Krajowej Administracji Skarbowej do wykonywania zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z zakresu przeciwdziałania wykorzystywaniu sektora finansowego do wyłudzeń skarbowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2501; dalej rMF).
1.3. Powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2024 r. organ podatkowy pierwszej instancji postanowił przedłużyć termin blokady rachunków bankowych na czas nie dłuższy niż trzy miesiące, tj. do 22 lipca 2024 r. do kwoty 416.126 zł z uwagi na fakt, że zachodzi uzasadniona obawa, że podmiot kwalifikowany nie wykona istniejącego oraz mającego powstać zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (dalej VAT) za okres od 1 marca 2022 r. do 29 lutego 2024 r. przekraczającego 10.000 euro, przeliczonych na złote według średniego kursu euro, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roboczym roku poprzedzającego rok, w którym wydano niniejsze postanowienie (na moment nałożenia blokady była to kwota 43.480 zł). W uzasadnieniu wskazano, że z analizy ryzyka prowadzonej przez organ podatkowy pierwszej instancji wynika, że podmiot kwalifikowany jakim jest Strona może wykorzystywać działalność banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi, o których mowa w art. 54 § 1 i 2, art. 55 § 1 i 2, art. 56 § 1 i 2, art. 62 § 1-2a oraz art. 76 § 1 i 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2023 r., poz. 654 ze zm.; dalej KKS). Podkreślono, że zależności osobowe i podmiotowe przedstawionych w uzasadnieniu spółek oraz łańcuch transakcji pomiędzy nimi wskazuje na przypuszczenie, że transakcje podmiotu kwalifikowanego z ww. podmiotami nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a jedynie służą pomniejszeniu podatku należnego. Ze względu na podejrzenie obrotu tzw. "pustymi fakturami" szacowana kwota uszczuplenia wynosi 416.126 zł. Wskazano na brak majątku wystarczającego na pokrycie w przyszłości zobowiązań podatkowych. Szczegółowe ustalenia zawarto na s. 2-15 postanowienia organu podatkowego pierwszej instancji.
1.4. W zażaleniu od ww. postanowienia Strona zarzuciła:
- dokonanie niewłaściwej, bo pobieżnej, dowolnej i sprzecznej z zasadami doświadczenia życiowego oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkującego błędnymi ustaleniami przyjętymi za podstawę rozstrzygnięcia polegającymi na przyjęciu, że w okolicznościach faktycznych sprawy zachodzi uzasadniona obawa, że Spółka nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego przekraczającego równowartość 10.000 euro, podczas gdy Spółka jest podmiotem realnie działającym, prowadzącym aktywnie rzeczywistą działalność gospodarczą, posiadającym stosowne zaplecze organizacyjne i techniczne, w tym w szczególności aktywa obrotowe w postaci zapasów, towarów i należności, a w okolicznościach przedmiotowej sprawy schemat dokonywanych transakcji nie wskazuje na ryzyko wyłudzenia VAT; transakcje były realizowane zgodnie z zasadą swobody przepływu towarów, przy czym Spółka nie ma wpływu na transakcje przy udziale podmiotów trzecich, a także wbrew dokonanym ustaleniom nie osiągnęła żadnej korzyści na gruncie podatkowym, zaś zastosowanie blokady rachunków bankowych, na których znajdowały się środki finansowe uniemożliwia prowadzenie bieżącej działalności;
- naruszenie art. 119zv OP poprzez stwierdzenie zasadności zastosowania blokady rachunku bankowego Spółki na okres 72 godziny w sytuacji, kiedy w niniejszej sprawie nie zachodzi obawa, że wykorzystuje ona działalność banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, a tezy o poprawności zastosowania instytucji tzw. "krótkiej blokady" nie znajdują poparcia w stanie faktycznym i zebranym w sprawie materiale dowodowym;
- naruszenie art. 121 § 1 OP, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 OP poprzez pominięcie zasad postępowania wyrażonych w tych przepisach polegające na braku zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całości materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w wyniku czego organ podatkowy pierwszej instancji błędnie uznał, że zaistniały przesłanki do zastosowania zarówno tzw. krótkiej blokady jak i przedłużenia terminu blokady;
- naruszenie art. 120, art. 121, art. 122 i art. 191 OP poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu zasad opisanych w przepisach prawa, a w szczególności zasady in dubio pro tributario, zasady prowadzenia postepowania w sposób nienaruszający zaufania podatnika do organów podatkowych oraz przez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienie sprawy.
1.5. W powołanym na wstępie postanowieniu organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu podatkowego pierwszej instancji wraz z argumentacją w niej zawartą. Podkreślono, że twierdzenia organów nie mają charakteru przesądzającego i rozstrzygającego z punktu widzenia sprawy podatkowej, gdyż organ decydując o zastosowaniu blokady nie przeprowadza postępowania dowodowego w zakresie wymaganym do wydania decyzji podatkowej. Rola organu jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia określonych zdarzeń, doniosłych z punktu widzenia przesłanek zastosowania blokady rachunku bankowego, a nie ich udowodnienie. Wskazano też, że wyłudzenia skarbowe nie muszą występować wprost w podmiocie kwalifikowanym, którego rachunki są blokowane. Takie ryzyko wyłudzenia lub faktyczne wyłudzenie może występować na wcześniejszych etapach transakcji, poprzedzających czynności podmiotu kwalifikowanego lub na etapach następujących po czynnościach tego podmiotu. Szczegółowe ustalenia zawarto na s. 6-16 zaskarżonego postanowienia.
2. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu powtórzono zarzuty zawarte w zażaleniu (wskazane w pkcie 1.4.), jak i argumentację na ich poparcie w związku z czym wniesiono o uchylenie postanowień organów podatkowych obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
2.2. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie i podtrzymano argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
3.1. Skarga jest bezzasadna.
3.2. Skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej PPSA). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie.
3.3. Istota sporu między stronami koncentruje się wokół prawidłowości zastosowania instytucji przedłużenia blokady rachunków bankowych Skarżącej. W ocenie organów podatkowych obu instancji spełnione zostały przesłanki zarówno do zażądania blokady rachunków Spółki na okres 72 godzin, jak i przedłużenia terminu takiej blokady w drodze postanowienia na okres do 3 miesięcy. Odmiennego zdania jest Skarżąca. W tak zakreślonym sporze rację należy przyznać organom podatkowym.
3.4. Na podstawie art. 119zv § 1 OP Szef Krajowej Administracji Skarbowej może zażądać blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny, jeżeli posiadane informacje, w szczególności wyniki analizy ryzyka, o której mowa w art. 119zn § 1, wskazują, że podmiot kwalifikowany może wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego, a blokada rachunku podmiotu kwalifikowanego jest konieczna, aby temu przeciwdziałać. Z kolei zgodnie z art. 119zw § 1 OP Szef Krajowej Administracji Skarbowej może przedłużyć, w drodze postanowienia, termin blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na czas oznaczony, nie dłuższy jednak niż 3 miesiące, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że podmiot kwalifikowany nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego lub zobowiązania z tytułu odpowiedzialności podatkowej osób trzecich, przekraczających równowartość 10 000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu euro ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w ostatnim dniu roboczym roku poprzedzającego rok, w którym wydano postanowienie. Na mocy § 1 pkt 1 rMF upoważnia się: naczelników urzędów celno-skarbowych do wykonywania zadań Szefa Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie: przekazywania żądań blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na okres nie dłuższy niż 72 godziny, ograniczenia zakresu tej blokady i jej uchylenia oraz wykonywania innych czynności Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, określonych w art. 119zv ustawy, związanych z tymi żądaniami (lit. d); wydawania postanowień o przedłużeniu blokady rachunku podmiotu kwalifikowanego na czas oznaczony, nie dłuższy jednak niż 3 miesiące, zmianie zakresu tej blokady i jej uchyleniu oraz wykonywania innych czynności Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, określonych w art. 119zw ustawy, związanych z tymi postanowieniami (lit. e).
3.5. Postępowanie w sprawie tzw. krótkiej (72-godzinnej) blokady rachunków bankowych (art. 119zv § 1 OP) i postępowanie w sprawie przedłużenia terminu blokady rachunków bankowych jakkolwiek muszą się zazębiać czasowo mocą art. 119zw § 4 OP), to jednak operują zupełnie innymi przesłankami, a bezpośrednia zaskarżalność przewidziana jest wyraźnie tylko w tej drugiej procedurze. Niemniej jednak zważywszy na konstytucyjne zasady – prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i dwuinstancyjność (art. 78 Konstytucji) należy uznać, że kontrola legalności tej pierwszej blokady odbywa się w ramach kontroli postanowienia DIAS w przedmiocie przedłużenia terminu blokady rachunków bankowych na podstawie art. 134 § 1 PPSA w związku z art. 135 PPSA (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt I FSK 491/20, CBOSA).
3.6. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadniał ustalenie opisanego w zaskarżonym postanowieniu stanu faktycznego, który skutkował wnioskiem, że Skarżąca może wykorzystywać działalność banków lub spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego (art. 119zv § 1 OP) oraz że zachodzi obawa, iż Spółka nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego przekraczającego 10.000 euro (art. 119zw § 1 OP). Zatem zastosowanie ww. blokad stanowiło przeciwdziałanie wyżej wskazanemu działaniu.
3.7. Organ podatkowy pierwszej instancji dokonując tzw. krótkiej blokady, miał na uwadze, że w toku czynności analitycznych ujawniono okoliczności, które mogą wskazywać na wykorzystanie przez podmiot kwalifikowany (Skarżącą) działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi, o których mowa w art. 56 KKS. Wskazano bowiem, że faktury dotyczące nabyć Skarżącej od wskazanych szczegółowo podmiotów (s. 6-10 wyniku czynności analitycznych – k. 16 i nast. akt administracyjnych) nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych; podmioty zostały wykreślone z rejestru VAT, posiadają zaległości podatkowe, nie posiadają pracowników bądź wykazują zakupy od podmiotów powiązanych osobowo w łańcuchu dostaw celem uniknięcia zapłaty podatku należnego; w latach 2022-2024 wykazany przez Skarżącą podatek do wpłaty jest nieznacznie wyższy od podatku naliczonego, który wynika m.in. z faktur wystawionych przez podmioty nierzetelne; Skarżąca nie dokonywała płatności za wykazane faktury zakupu (poza jednym podmiotem); wykazano znaczną kwotę wypłat z bankomatów w łącznej kwocie 1.226.353, 62 zł. Zwrócono tym samym szczególną uwagę na proceder wyprowadzania z rachunku Spółki środków pieniężnych w formie wypłat lecz także przelewów na rachunki osobiste prezesa Spółki i wspólników.
3.8. Decydując o przedłużeniu blokady do kwoty 416.126 zł (kwota uszczuplenia podatkowego – podatek naliczony z faktur dokumentujących czynności, które nie zostały dokonane), organy podatkowe obu instancji wskazały, że majątek Spółki jest relatywnie niski, w stosunku do ww. kwoty uszczuplenia podatkowego. Jedynym majątkiem Spółki jest kapitał zakładowy, środki pieniężne na rachunkach bankowych, które regularnie wypłacała, samochód osobowy B. rok produkcji 2003 o niskiej wartości rynkowej. Tym samym słusznie uznano, że zachodzi uzasadniona obawa, że Skarżąca nie wykona istniejącego lub mającego powstać zobowiązania podatkowego. Wprawdzie Skarżąca w skardze wskazuje na aktywa obrotowe w postaci zapasów, towarów i należności lecz tak naprawdę nie pokazuje w sposób konkretny, które z nich mogłyby realnie stanowić pokrycie dla potencjalnego uszczuplenia podatkowego. Nie przedstawia też rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki choćby poprzez pokazanie stanu jej przepływów pieniężnych dla udowodnienia dobrej kondycji finansowej Spółki, która mogłaby zniwelować obawy organów podatkowych co do braku możliwości wykonania potencjalnej zaległości podatkowej, a w konsekwencji zaistnienie przesłanki z art. 119zw § 1 OP. Nie jest też ani rolą organów podatkowych ani tym bardziej Sądu poszukiwanie takich okoliczności niejako za Skarżącą, która ma największą wiedzę na temat prowadzonej działalności gospodarczej. Argumentacja zawarta zarówno w zażaleniu czy w skardze (identyczne zarzuty) a sprowadzająca się do negowania ustaleń organów podatkowych obu instancji jest niewystarczająca dla udowodnienia wadliwości poczynionych ustaleń, które legły u podstaw uprawdopodobnienia zasadności założenia blokad rachunków bankowych. Tym bardziej, że Skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.
3.9. Sąd podziela pogląd zawarty w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w sprawach dotyczących blokady rachunków bankowych, twierdzenia organów podatkowych nie mają charakteru przesądzającego i rozstrzygającego z punktu widzenia sprawy podatkowej, gdyż organ podatkowy decydując o zastosowaniu blokady nie przeprowadza postępowania dowodowego w zakresie wymaganym do wydania decyzji podatkowej. Powoływane w takiej sytuacji okoliczności mają jedynie uwiarygodnić okoliczność wskazującą na możliwość wykorzystania działalności m.in. banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi lub do czynności zmierzających do wyłudzenia skarbowego. Rolą organu podatkowego jest więc jedynie uprawdopodobnienie istnienia określonych zdarzeń, doniosłych z punktu widzenia przesłanek zastosowania blokady rachunku bankowego, a nie ich udowodnienie. Dlatego też w ramach kontroli postępowania w przedmiocie blokady rachunku bankowego nie dokonuje się oceny prawidłowości ustaleń organów podatkowych jako ostatecznych i wiążących dla określenia zobowiązania podatkowego (zadania te realizowane są w toku postępowania wymiarowego i sądowoadministracyjnego mającego za przedmiot decyzję podatkową), a ocenie podlega to, czy przywołane przez organ podatkowy okoliczności uzasadniają zastosowanie blokady, tj. czy organ podatkowy uprawdopodobnił przesłanki blokady rachunku bankowego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2022 r. sygn. akt I FSK 1496/22, CBOSA).
3.10. W tym kontekście uznać należy, że skala nieprawidłowości ustalonych w związku z kwestionowanymi transakcjami wypełnia konieczność takiego uprawdopodobnienia. Skarżąca w skardze w sposób lakoniczny i tak naprawdę teoretyczny polemizuje z dokonanymi ustaleniami, zarzucając naruszenie przepisów i zasad prawa procesowego, lecz w swej istocie nie przedstawia konkretnych argumentów przemawiających za jej stanowiskiem, które podważyłyby poczynione w sprawie ustalenia. Ponadto Skarżąca nie przestawiła też takiego materiału dowodowego (ani w toku postępowania, ani też w skardze), który mógłby się przyczynić do odmiennych ustaleń stanu faktycznego czy też zdyskredytowałby ocenę dokonaną przez organy podatkowe obu instancji. Trafnie organy podatkowe obu instancji wykazały, że zachodzi uzasadniona obawa, iż Skarżąca nie wykona zobowiązania podatkowego w przewidywanej wysokości powołując się w tym zakresie na ustalenia wskazujące na całkowity brak majątku nieruchomego i środków trwałych znacznej wartości (równoważących projektowane zaległości). Skarżąca nie zakwestionowała skonkretyzowanych ustaleń, polemizując jedynie z ich oceną. Podkreślić należy, że samo posiadanie środków na rachunku bankowym nie jest skutecznym argumentem przeciwko samej blokadzie tychże środków. Skarżąca nie podważała przy tym ustaleń, że w krótkim okresie czasu po zasileniu jej rachunku, środki zgromadzone na rachunku bankowym częstokroć wypłacane były w gotówce i to w niebagatelnej kwocie czy przekazywane na rachunki osobiste prezesów i wspólników. Okoliczność, że Skarżąca dokonywała odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur, co do których organ podatkowy ma podejrzenia nierzetelności, może, w powiązaniu z sytuacją finansową Skarżącej, świadczyć o istnieniu uzasadnionej obawy, że nie wykona on zobowiązania, które wskazano w zaskarżonym postanowieniu. Mając na względzie całokształt ustaleń stanu faktycznego wskazujących na spełnienie przesłanek z art. 119zw § 1 OP, w ocenie Sądu, zastosowanie blokady było konieczne dla zabezpieczenia interesów fiskalnych Skarbu Państwa.
3.11. Mając na względzie powyższe należy uznać za bezzasadne zarzuty naruszenia art. 119zv OP; art. 120 OP, art. 121 § 1 OP, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 OP.
3.12. Z tych też względów oddalono skargę w całości na podstawie art. 151 PPSA.