I SA/BK 164/21

I SA/Bk 164/21 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2021-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1495/21 - Wyrok NSA z 2025-01-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1341
art. 3 ust. 2 i 3, art. 8 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 32 ust. 2 lit. b ppkt ii
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie asesor sądowy WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r. oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Ł. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego (ARiMR) w B. z dnia 30 września 2019 r. nr [...], w której odmówiono S. O. (dalej również jako "skarżący") przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r.
Skarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało w następujących okolicznościach.
W dniu [...] lipca 2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na działkę nr [...] położoną na terenie powiatu s., gm. N., obręb A. (dalej: działka nr [...]) oraz na działkę [...] położoną na terenie powiatu s., gm. N., obręb S. (dalej: działka nr [...]). We wniosku zobowiązał się do prowadzenia uprawy leśnej przez okres 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności. Postanowieniami z dnia [...] września 2013 r. i z dnia [...] października 2013 r. Kierownik BP ARiMR w B. stwierdził spełnienie warunków do przyznania pomocy na zalesianie w odniesieniu do obu tych działek. Skarżący w grudniu 2013 r. złożył oświadczenie o wykonaniu zalesienia zgodnie z planem zalesienia. Za 2013 r. skarżący otrzymał płatności z tytułu wsparcia na zalesianie płatnego jednorazowo po wykonaniu zalesienia, premii pielęgnacyjnej płatnej corocznie przez okres 5 lat, premii zalesieniowej płatnej corocznie przez okres 15 lat do obydwu działek. W 2014 r. skarżący nie złożył wniosków o pomoc. W 2015 r. i w 2016 r. skarżący uzyskał płatności zalesieniowe (premia pielęgnacyjna i zalesieniowa). Następnie złożył wnioski kontynuacyjne na rok 2017. W dniu [...] lutego 2018 r. Biuro Powiatowe Agencji weszło w posiadanie aktu notarialnego z [...] maja 2015 r. Rep. A nr [...], na mocy którego skarżący sprzedał działkę nr [...] synowi – S. O. zaś działkę nr [...] - żonie M. O. Decyzjami z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], Kierownik BP ARiMR w B. odmówił skarżącemu wypłaty pomocy na zalesianie na 2017 rok w ramach działania Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne objętego PROW 2007-2013 do działek nr [...] i [...] – z uwagi na to, że na dzień złożenia wniosku nie był on właścicielem zalesionego gruntu. Obie te decyzje stały się ostateczne.
Skarżący złożył ponadto w dniu [...] marca 2017 r. wniosek o przyznanie płatności na 2017 r., w którym ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do działek rolnych o powierzchni łącznej 10,05 ha oraz płatności dodatkowej (redystrybucyjnej). Do jednolitej płatności obszarowej skarżący zgłosił działkę rolną A z oznaczeniem JPO L o pow. 7,35 ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...] oraz działkę rolną B z oznaczeniem JPO L o pow. 2,70 ha położoną na działce ewidencyjnej nr [...].
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2019 r. odmówił przyznania wnioskowanej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej uznając, że choć skarżący na dzień [...] maja roku składania wniosku był posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku, to w związku z prawomocnymi decyzjami nr [...] o odmowie wypłaty pomocy na zalesianie skarżący nie jest już związany zobowiązaniem z tytułu zalesienia gruntów. Organ przyjął, że obszar zalesiony kwalifikuje się do JPO jeżeli (-) zapewnił rolnikowi prawo do płatności w 2008 r. w ramach systemu płatności jednolitych lub systemu jednolitej płatności obszarowej określonych odpowiednio w tytule III oraz IV a rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 (-) jest zalesiony zgodnie z art. 31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43, ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 (-) rolnik jest związany zobowiązaniem wynikającym z zalesienia gruntu zgodnie z przepisami wskazanymi w pkt 2. Organ stwierdził ponadto, że skarżący nie spełnia warunków uznania go za rolnika
(art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia (UE) nr 1307/2013), gdyż nie prowadzi działalności rolniczej w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c tego rozporządzenia. Zdaniem organu skarżący nie spełniał zatem warunków do przyznania płatności do gruntów oznaczonych jako grupa upraw JPO-L.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ ten wskazał, że skarżący [...] maja 2015 r. sprzedał zalesioną działkę ewidencyjną nr [...] synowi, zaś działkę nr [...] żonie i zaznaczył, że skarżący z żoną od [...] sierpnia 2008 r. pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Poprzez tę sprzedaż, zdaniem organu, skarżący nie spełnił wymogu z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2016 r. poz. 153 ze zm., dalej: "rozporządzenie zalesieniowe"), a w związku z tym Kierownik BP ARiMR w B. decyzjami z [...] marca 2019 r. odmówił mu wypłaty pomocy na zalesianie na 2017 r., co – w ocenie organu – spowodowało wygaśnięcie zobowiązania rolnika w rozumieniu art. 32 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. nr 347, s. 608).
Po rozpoznaniu skargi S. O., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 października 2020 r. sygn. I SA/Bk 160/20, uchylił powyższą decyzję organu odwoławczego z dnia 31 grudnia 2019 r.
Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał
w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] września 2019 r.
Zdaniem organu odwoławczego, "kwalifikujący się hektar" w rozumieniu art. 32 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 1307/2013 to obszar zalesiony zgodnie z art. 31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub
art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 w okresie, w którym rolnik utrzymuje zobowiązanie zalesieniowe.
Organ wskazał, że skarżący składając wnioski o przyznanie pomocy
na zalesianie gruntów rolnych na 2013 r. do działek ewidencyjnych nr [...] (obręb S.) i nr [...] (obręb A.) zobowiązał się między innymi do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności za zalesianie, co wynikało wprost z przepisu § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rozporządzenie zalesieniowego, zgodnie z którym pomoc na zalesianie gruntów rolnych jest przyznawana rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, z wyłączeniem jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zarządzających mieniem Skarbu Państwa na podstawie przepisów o lasach, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.
Organ wskazał następnie, że w dniu [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał postanowienie o spełnieniu warunków do przyznania pomocy na zalesianie - w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...],
a w dniu [...] października 2013 r. postanowił o spełnieniu warunków do przyznania pomocy na zalesianie - w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...]. W dniu
[...] stycznia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję nr [...], na mocy której przyznał skarżącemu pomoc na zalesianie do działki ewidencyjnej nr [...] w łącznej wysokości 57.048,00 zł, która została przekazana na rachunek bankowy w dniu [...] lutego 2014 r. Tym samym skarżący do przedmiotowej działki ewidencyjnej podjął zobowiązanie, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego na okres do dnia [...] lutego 2029 r. W dniu [...] lutego 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał natomiast decyzję nr [...], na mocy której przyznał skarżącemu pomoc na zalesianie do działki ewidencyjnej nr [...] w łącznej wysokości 17.834,34 zł, która została przekazana na rachunek bankowy w dniu [...] marca 2014 r. Tym samym skarżący do przedmiotowej działki ewidencyjnej podjął zobowiązanie zalesieniowe na okres do dnia [...] marca 2029 r. Relacjonując ustalenia organ wyjaśnił dalej, że w 2017 r. skarżący złożył kolejne wnioski o wypłatę pomocy na zalesianie. W dniu [...] marca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił skarżącemu wypłaty pomocy na zalesianie do działki ewidencyjnej nr [...] oraz decyzję nr [...], na mocy której odmówił skarżącemu wypłaty pomocy na zalesianie do działki ewidencyjnej nr [...]. Przedmiotowe decyzje są ostateczne i zdaniem organu nie podlegają ocenie w niniejszym postępowaniu.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wyraził pogląd, że skoro skarżący nie spełnił warunków do wypłaty pomocy na zalesianie na 2017 r., o czym świadczą prawomocne decyzje odmawiające mu przyznania pomocy na zalesianie,
to zobowiązanie zalesieniowe skarżącego na 2017 r. nie zostało utrzymane. Deklarowane przez skarżącego grunty nie wypełniają dyspozycji zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1341), dotyczącej definicji "kwalifikujących się hektarów" i w związku z tym przedmiotowa płatność nie może być przyznana.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do tut. sądu. Działająca w jego imieniu pełnomocnik zaskarżając decyzję w całości podniosła zarzuty naruszenia:
1. art. 7 k.p.a., poprzez zaniechanie przez organ I instancji podjęcia z urzędu czynności w postaci weryfikacji prawa własności działki nr [...];
2. art. 8 i 9 k.p.a., poprzez zaniechanie informowania skarżącego
o okolicznościach prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw
i obowiązków, co stanowiło jednocześnie naruszenie zasady działania organów
w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej;
3. art. 75, 77, 78 i 80 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszystkich
czynności niezbędnych do ustalenia okoliczności mających znaczenie dla wydania decyzji w niniejszej sprawie, co skutkowało wydaniem decyzji nie znajdującej niezbędnego oparcia w całokształcie niezbędnego do zgromadzenia materiału dowodowego.
Autorka skargi wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz
o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych. W skardze zawarto również wnioski o: (-) przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków S. O., G. O., M. O. oraz przesłuchania skarżącego celem wykazania faktów w postaci braku ze strony organu I instancji należytych informacji o konieczności spełnienia dodatkowych wymogów formalnych związanych z przeniesieniem własności przedmiotowej nieruchomości oraz zamiarze kontynuowania przez skarżącego wykonywania obowiązku zalesiania;
(-) przeprowadzenie dowodu z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku z dnia 9 października 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 160/20 celem wykazania faktu w postaci braku ze strony organu I instancji należytych informacji
o konieczności spełnienia dodatkowych wymogów formalnych związanych
z przeniesieniem własności przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Dyrektora P. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lutego 2021 r. wskazać trzeba, że dotyczy ona odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, której zasady i tryb przyznawania zawarte zostały w ustawie
o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Istotne jest również to, że w sprawie tej orzekał już tut. sąd, który wyrokiem z dnia 9 października 2020 r. sygn. I SA/Bk 160/20, uchylił pierwotnie wydaną przez organ odwoławczy decyzję
z dnia [...] grudnia 2019 r. utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2019 r.
W związku z powyższym badanie legalności skarżonego rozstrzygnięcia wymaga nie tylko sprawdzenia prawidłowości zastosowania przepisów ww. ustawy
i regulacji prawa unijnego, do których odsyła krajowa ustawa, ale również skontrolowania, czy organ zastosował się do oceny i czy wypełnił zalecenia sądu wyrażone w ww. wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone
w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność
lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przypomnieć zatem trzeba, że w wyroku o sygn. I SA/Bk 160/20 sąd uznał, że w pierwszej decyzji wydanej przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR na skutek odwołania skarżącego, niedostatecznie wyjaśniony został wpływ programu zalesieniowego i warunków jego realizacji na płatności JPO. W ocenie sądu, organy nie wyjaśniają wystarczająco, na jakiej podstawie przyjmują, że skarżący nie jest związany zobowiązaniem wynikającym z zalesienia gruntu. Organ posługuje się pojęciem "wygaśnięcia zobowiązania rolnika" nie wskazując podstawy prawnej takiego "wygaśnięcia" ani tego, z jakim dokładnie faktem organ wiąże "wygaśnięcie zobowiązania rolnika" ani też z jaką datą to "wygaśnięcie" nastąpiło. Sąd wskazał, że zastosowanie regulacji art. 32 ust. 2 lit. b tiret (ii) rozporządzenia nr 1307/2013 wymaga wyjaśnienia przez organ, jak interpretować i zastosować w realiach tej sprawy zapis "w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest zalesiony". Powołany przepis nie posługuje się jednak pojęciem "wygaśnięcie zobowiązania rolnika", lecz sformułowaniem "w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika". Jeśli, zdaniem organu, niespełnienie przesłanek tego przepisu skutkuje wygaśnięciem zobowiązania rolnika, to powinien skarżącemu wyjaśnić, z czego to wynika. W ocenie sądu, organ powinien dokonać wykładni kluczowego dla rozstrzygnięcia tej sprawy sformułowania
"w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika"
i – jeżeli uzna, że nie jest ona spełniona – wskazać jednoznacznie, czy brak jej spełnienia wiąże z faktem sprzedaży działek przez skarżącego (co miało miejsce
w roku 2015), czy też z faktem wydania decyzji odmawiających przyznania płatności zalesieniowych na 2017 rok. Jak wskazał sąd w ww. wyroku, ustalenie tej kwestii na gruncie tej sprawy jest niezwykle istotne, gdyż w pierwszej sytuacji stwarza to możliwość, aby badać wpływ sprzedaży działek na istnienie zobowiązania leśnego rolnika, w drugiej zaś sytuacji oznacza to, że w tym postępowaniu kwestii tej badać nie można – organ jest wówczas "związany" wydanymi w sprawie, prawomocnymi decyzjami odmawiającymi płatności na zalesianie na 2017 rok.
W kontrolowanej aktualnie decyzji organ odwoławczy, stosując się do zaleceń zawartych w przywołanym wyroku wyjaśnił, w jaki sposób interpretuje sformułowanie "w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika"
i jednoznacznie naświetlił swoje stanowisko, dlaczego jego zdaniem nie została
w sprawie spełniona przesłanka wynikająca z art. 32 ust. 2 lit. b ppkt (ii) rozporządzenia nr 1307/2013, co wykluczyło możliwość przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017. Z oceną tą orzekający w tej sprawie sąd w pełni się zgadza. Zdaniem sądu organy prawidłowo uznały, że skarżącemu nie przysługują płatności bezpośrednie na 2017 r.
do wymienionych we wniosku działek.
Reforma systemu wsparcia bezpośredniego i możliwość przyznania JPO do gruntów zalesionych wynika z przepisów rozporządzenia nr 1307/2013 zmieniających definicję hektara kwalifikującego się do płatności (art. 32 – obowiązujący od 1 stycznia 2015 r.). Obecnie zatem, beneficjenci płatności na zalesie mają możliwość ubiegania się również o płatności bezpośrednie do gruntów zalesionych po 2008 r, o ile oczywiście spełnione są warunki przyznania danej płatności.
Skarżący, aby uzyskać do wnioskowanych działek płatności: JPO, płatność za zazielenienie oraz płatność dodatkową (redystrybucyjną), musiał spełnić wszystkie warunki wymienione w art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z tym przepisem, jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa
i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami
w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Jak zauważył WSA w Białymstoku w wydanym w tej sprawie wyroku, organy nie kwestionowały spełnienia warunków z pkt 3 i 4 powołanego przepisu, a ponadto ostatecznie w toku postępowania ustaliły, że skarżący na dzień [...] maja roku składania wniosku (2017) był posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku – zatem spełniony został również warunek wskazany w pkt 2. Zakwestionowane zostało natomiast spełnienie warunku przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, tj. położenie działek na gruntach będących "kwalifikującymi się hektarami"
w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013.
Definicja "kwalifikujących się hektarów" wprowadzona do prawodawstwa unijnego wiązała się z reformą systemu wsparcia bezpośredniego i możliwością przyznania płatności bezpośrednich także do gruntów zalesionych. Przepis artykułu 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 przewiduje, że do celów niniejszego tytułu "kwalifikujący się hektar" oznacza:
a) wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego, w tym obszary, które
w dniu 30 czerwca 2003 r. nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej
w państwach członkowskich przystępujących do Unii w dniu 1 maja 2004 r., które
w momencie przystąpienia zdecydowały się na stosowanie systemu jednolitej płatności obszarowej, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub -
w przypadku gdy obszar wykorzystuje się także do prowadzenia działalności pozarolniczej - wykorzystywane w przeważającym zakresie do prowadzenia działalności rolniczej; lub
b) każdy obszar, który zapewnił rolnikowi prawo do płatności w 2008 r.
w ramach systemu płatności jednolitych lub systemu jednolitej płatności obszarowej określonych, odpowiednio, w tytule III oraz IVa rozporządzenia (WE) nr 1782/2003
i który:
(i) nie jest już zgodny z definicją "kwalifikującego się hektara" na mocy lit. a) w wyniku wdrożenia dyrektywy 92/43/EWG, dyrektywy 2000/60/WE oraz dyrektywy 2009/147/WE;
(ii) w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest zalesiony zgodnie z art. 31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013; lub
(iii) w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, jest obszarem odłogowanym zgodnie z art. 22, 23 i 24 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, art. 39 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 28 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013.
Organ słusznie w tej sprawie powołał się na art. 32 ust. 2 lit. b) ppkt ii rozporządzenia nr 1307/2013 i stwierdził, że "kwalifikujący się hektar" w rozumieniu tej regulacji to obszar zalesiony zgodnie z art. 31 rozporządzenia (WE) nr 1257/1999 lub art. 43 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 lub w ramach systemu krajowego, którego warunki są zgodne z art. 43 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub art. 22 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 w okresie, w którym rolnik utrzymuje zobowiązanie zalesieniowe. Dokonując wykładni ww. przepisu Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odwołał się do uzasadnienia wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. C-216/19, w którym wskazano, że: "Pojęcie kwalifikującego się hektara zostało zdefiniowane w szczególności w art. 32 ust. 2 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1307/2013, przewidującym, że każdy obszar zalesiony zgodnie z prawem Unii lub
w ramach systemu krajowego, który w 2008 r. zapewnił rolnikowi prawo do płatności w ramach systemu płatności jednolitych lub systemu jednolitej płatności obszarowej pozostaje obszarem kwalifikującym się, pod warunkiem utrzymania zobowiązania do zalesiania" (pkt 48 uzasadnienia wyroku).
Mając zatem na uwadze regulację art. 32 ust. 2 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1307/2013 wskazać należy, że w 2014 r. wydane zostały decyzje przyznające skarżącemu pomoc na zalesianie działek ewidencyjnych nr [...] i [...]. Do działek tych skarżący podjął zatem 15 letnie zobowiązanie zalesieniowe. Istotne jest jednak, że oceniając wnioski skarżącego o wypłatę pomocy na zalesianie złożone w 2017 r. organy odmówiły tym żądaniom, wydając decyzje do obu działek (z dnia [...] marca 2019 r. nr [...]), które są ostateczne (Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji decyzjami z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcia wydane w pierwszej instancji – decyzje organu odwoławczego nie były skarżone do sądu). W decyzjach tych organy uznały, że poprzez sprzedaż w 2015 r. działek nr [...] i [...] po ustanowieniu zobowiązania S. O. wyzbył się prawa do kolejnych płatności na zalesianie, w związku z czym nie spełnił wymogu zawartego w § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia zalesieniowego. Skoro skarżący nie spełnił warunków do wypłaty pomocy na zalesianie na 2017 r. to uznać należało, że zobowiązanie zalesieniowe skarżącego na 2017 r. nie zostało utrzymane. Powyższa okoliczność skutkuje odmową przyznania płatności bezpośrednich w niniejszej sprawie, bowiem jak słusznie podkreślił organ, grunty zgłoszone do tych płatności nie wypełniają dyspozycji zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dotyczącej definicji "kwalifikujących się hektarów" – tzn. nie są obszarem zalesionym w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika, bowiem ww. decyzje odmawiające płatności na zalesienie na 2017 r. świadczą o tym, że skarżący nie dopełnił warunku utrzymania zobowiązania zalesieniowego.
Powtórzyć trzeba, że organ odwoławczy wypełnił zalecenia sądu z wyroku
w sprawie I SA/Bk 160/20. Dokonał wykładni kluczowego dla rozstrzygnięcia tej sprawy sformułowania "w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika" i jednoznacznie powiązał nie spełnienie tej przesłanki z faktem wydania decyzji odmawiających przyznania płatności zalesieniowych na 2017 rok, a nie z faktem sprzedaży działek przez skarżącego. W świetle stanowiska zawartego w tym wyroku, w takiej sytuacji organ był "związany" wymienionymi ostatecznymi decyzjami odmawiającymi płatności na zalesianie na 2017 rok. Skarżący nie złożył skarg do sądu na te decyzje. W ramach kontroli legalności decyzji odmawiającej przyznania płatności obszarowych sąd zaś nie może badać zgodności z prawem rozstrzygnięć odnoszących się do płatności na zalesienie.
W szczególności, aktualnie nie mogły być badane okoliczności związane
z przeniesieniem własności nieruchomości na syna i małżonkę skarżącego i jej skutki dla prawa do płatności na zalesienie na 2017 r.
Sąd nie podziela zarzutów naruszenia przepisów k.p.a. wskazanych
w skardze.
Odnosząc się do tych zarzutów sąd zauważa, że w zasadzie dotyczą one innej decyzji niż ta będąca przedmiotem zaskarżenia. Lektura skargi wskazuje, że gros argumentacji pełnomocnika dotyka rozstrzygnięcia, w którym ustalono skarżącemu nienależnie pobrane płatności, jak też decyzji odmawiającej przyznania płatności na zalesienie. Autorka skargi podkreślała np., że "zbycie przedmiotowych gruntów nie wyklucza możliwości kontynuowania zadania zalesiania i nie zawsze musi skutkować obowiązkiem zwrotu dopłaty. Przepisy rozporządzenia przewidują bowiem możliwość zbycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz innego rolnika, który będzie kontynuował zadanie lub też nabycie nieruchomości w drodze dziedziczenia. Przed przystąpieniem do wydania zaskarżonej decyzji Organ
I instancji winien był w pierwszej kolejności poinformować Odwołującego
o wymogach związanych z przejęciem zobowiązania przez kolejnego nabywcę przedmiotowej nieruchomości w osobie S. O.". W innym fragmencie uzasadnienia skargi pełnomocnik podnosiła, że: "Niedochowanie przez S. O. wymogów związanych z przeniesieniem własności działki nr [...] było więc wynikiem nie jego złej woli, lecz nienależytego poinformowania przez Organ I instancji o owym obowiązku. W efekcie doszło do wydania zaskarżonej decyzji zarówno Organu I jak i II instancji, które nałożyły na mojego Mocodawcę obowiązek zwrotu otrzymanych dopłat pomimo tego, iż kontynuował on i nadal kontynuuje wykonanie obowiązku zalesiania". Sąd z urzędu ma wiedzę, że skarżący wniósł skargi na decyzje dotyczące nienależnie pobrane płatności. Treść skarg złożonych w tych sprawach jest tożsama z tą złożoną w niniejszej sprawie, która dotyczy odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 r.
Należy również wyjaśnić, że w ramach przeprowadzonego postępowania organy nie weryfikowały okoliczności związanych z przeniesieniem własności nieruchomości, ani też tego komu przysługuje prawo własności do działki nr [...].
Z punktu widzenia regulacji art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego istotne było natomiast ustalenie, czy wnioskodawca zgłosił do płatności obszarowych: tzw. kwalifikujące się hektary", będące w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar. Niespełnienie, któregokolwiek z tych warunków wyklucza zgłoszenie działki gruntu z płatności bezpośrednich i tak się stało
w analizowanym przypadku, gdyż skarżący nie spełnił warunku odnoszącego się do "kwalifikujących się hektarów".
Poza tym przepis art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że postępowaniach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw
i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
W myśl zaś art. 3 ust. 3 tej ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące
w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Zasady procedowania w sprawach dotyczących przyznania płatności zostały zatem w istotny sposób zmodyfikowane stosunku do reguł przewidzianych w k.p.a., czyli w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym. Dotyczy to zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, zasady informowania, czy też rozkładu ciężaru dowodowego.
Jeżeli skarżący w toku postępowania nie zwracał się do organu o udzielenie pouczenia co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, to organ nie miał obowiązku z urzędu realizować zasady informowania z art. 9 k.p.a., a to oznacza, że nie naruszył także zasady zaufania. Zarzut braku należytego poinformowania skarżącego o wymogach formalnych związanych z przeniesieniem działki nie mógł zatem odnieść pożądanego przez stronę skutku. Tym bardziej, że kwestia przeniesienia własności działek
i wypełnienia wymogu z § 4 ust. 2 rozporządzenia zalesieniowego, oraz aspekt przejęcia zobowiązania przez kolejnego nabywcę nieruchomości (§ 15 rozporządzenia zalesieniowego) były przedmiotem odrębnego postępowania, zakończonego ostatecznymi decyzjami odmawiającymi pomocy na zalesianie. Okoliczności te nie mogły być przedmiotem ustaleń w niniejszym postępowaniu.
W ocenie sądu organ postępował zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i prawidłowo, w wyczerpujący sposób rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy, odnosząc te ustalenia do treści obowiązujących przepisów prawa.
Z decyzji jasno wynika, w jaki sposób organ interpretuje zapis art. 32 ust. 2 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia nr 1307/2013 "w okresie, w którym mają zastosowanie odnośne zobowiązania danego rolnika" i dlaczego konieczne było wydanie decyzji odmawiającej przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd te ustalenia i rozstrzygnięcie organu akceptuje, uznając że odpowiada prawu.
Sąd oddalił na rozprawie wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków. W świetle art. 106 § 3 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się dowodu z zeznań świadków, a jedynie dowody z dokumentów
i to w zakresie wskazanym w tym przepisie. Jeżeli zaś chodzi o wniosek
o przeprowadzenie dowodu z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku z dnia 9 października 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 160/20, to powtórzyć trzeba, że wyrok ten zapadł w tej sprawie i podkreślenia wymaga, że znajduje się
w aktach administracyjnych.
Uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, sąd skargę oddalił, orzekając na podstawie art. 151 przywołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.