I SA/Bk 143/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę rolnika na odmowę zwolnienia spod egzekucji kwoty 18.930 zł, uznając, że środki te nie spełniały wymogów wyodrębnionego rachunku bankowego dla dotacji unijnych i nie mogły być zwolnione z egzekucji.
Rolnik zaskarżył postanowienie odmawiające zwolnienia spod egzekucji kwoty 18.930 zł, która wpłynęła na jego rachunek bankowy jako dopłata do zakupu nawozów. Skarżący argumentował, że środki te, pochodzące z ARiMR, nie podlegają zajęciu. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że środki te nie znajdowały się na wyodrębnionym rachunku bankowym przeznaczonym wyłącznie dla dotacji, a także nie pochodziły bezpośrednio ze środków Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów wyłączających je spod egzekucji.
Sprawa dotyczyła skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku odmawiające zwolnienia spod egzekucji kwoty 18.930,00 zł. Środki te zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sokółce z rachunku bankowego skarżącego, który prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych dotyczących nienależnie pobranych środków z funduszy Unii Europejskiej. Skarżący twierdził, że zajęta kwota była dopłatą dla rolników na zakup nawozów, potwierdzoną tytułem przelewu ARiMR, i zgodnie z art. 32 ustawy o ARiMR oraz art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), nie podlega zajęciu. Organy egzekucyjne odmówiły zwolnienia, wskazując, że zajęto wierzytelność z rachunku bankowego, a nie samą dotację, oraz że środki te nie znajdowały się na wyodrębnionym rachunku bankowym wymaganym przez art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że wyłączenie z egzekucji środków pochodzących z dotacji wymaga, aby znajdowały się one na wyodrębnionym rachunku bankowym, co w tym przypadku nie miało miejsca, gdyż na rachunku znajdowały się również inne środki. Ponadto, sąd stwierdził, że choć środki ARiMR mogą pochodzić z funduszy UE, w tym konkretnym przypadku nie można było zastosować art. 32 ustawy o ARiMR, ponieważ źródłem finansowania nie były środki unijne. Sąd wskazał również na potrzebę wykazania przez zobowiązanego, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych, czego skarżący nie uczynił.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli znajdują się na wyodrębnionym rachunku bankowym przeznaczonym do obsługi dotacji i pochodzą ze środków UE. W tym przypadku środki wpłynęły na ogólny rachunek bankowy, który nie był wyodrębniony, a także nie pochodziły bezpośrednio ze środków UE, co wyklucza zastosowanie przepisów o wyłączeniu z egzekucji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wyłączenie z egzekucji środków pochodzących z dotacji wymaga ich przechowywania na wyodrębnionym rachunku bankowym. Ponadto, środki te musiałyby bezpośrednio pochodzić ze środków UE, aby zastosowanie znalazł art. 32 ustawy o ARiMR. W analizowanej sprawie oba warunki nie zostały spełnione.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.p.e.a. art. 8 § § 1 pkt 15
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone.
u.p.e.a. art. 13 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
ustawa o ARiMR art. 32
Ustawa o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 7 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie.
u.p.e.a. art. 7 § § 2
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
u.f.p. art. 5 § ust. 1 pkt 2 i 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Określa środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie EFTA, jak również inne środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające zwrotowi.
k.p.a. art. 8
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
k.p.a. art. 9
Ustawa - Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada informowania stron.
PPSA art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Środki pieniężne wpłacone na ogólny rachunek bankowy, nawet jeśli pochodzą z dopłat ARiMR, nie korzystają z wyłączenia z egzekucji, jeśli nie znajdują się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Wyłączenie z egzekucji środków pochodzących z funduszy UE wymaga, aby były to środki bezpośrednio z UE, a nie np. krajowe środki współfinansujące. Instytucja zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. opiera się na uznaniu administracyjnym, a zobowiązany musi wykazać ważny interes oraz możliwość zaspokojenia z innych składników majątkowych.
Odrzucone argumenty
Środki z dopłaty ARiMR, nawet wpłacone na ogólny rachunek bankowy, nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu na podstawie art. 32 ustawy o ARiMR i art. 13 u.p.e.a. Naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Cechą instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest to, że działa ona na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Nie jest zatem dopuszczalna modyfikacja katalogu przedmiotów podlegających wyłączeniu spod egzekucji i nie należy w odniesieniu do art. 8 u.p.e.a. stosować wykładni rozszerzającej.
Skład orzekający
Andrzej Melezini
przewodniczący sprawozdawca
Małgorzata Anna Dziemianowicz
członek
Paweł Janusz Lewkowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia z egzekucji środków pochodzących z dotacji ARiMR, znaczenie 'ważnego interesu zobowiązanego' oraz charakter uznania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym środki nie znajdowały się na wyodrębnionym rachunku bankowym i nie pochodziły bezpośrednio ze środków UE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników procesowych i specjalistów od prawa administracyjnego, ponieważ dotyczy ważnych kwestii interpretacyjnych związanych z egzekucją administracyjną i ochroną środków pochodzących z funduszy publicznych.
“Czy dopłaty ARiMR chronią Twoje pieniądze przed komornikiem? Kluczowa interpretacja sądu.”
Dane finansowe
WPS: 18 930 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Bk 143/23 - Wyrok WSA w Białymstoku Data orzeczenia 2023-05-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-04-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Sędziowie Andrzej Melezini /przewodniczący sprawozdawca/ Małgorzata Anna Dziemianowicz Paweł Janusz Lewkowicz Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane III FSK 964/23 - Wyrok NSA z 2024-07-02 Skarżony organ Izba Skarbowa Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 479 art. 8 § 1 pkt 15, art. 13 § 1 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 20 lutego 2023 r. nr 2001-IEE.7192.11.2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia i zwrotu środków spod egzekucji oddala skargę. Uzasadnienie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sokółce prowadzi do majątku P. B., dalej jako: "skarżący", postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] wystawionych przez Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży na należności pieniężne z tytułu nienależnie pobranej kwoty środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej. Celem uregulowania dochodzonych należności, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 12 maja 2022 r. skierowanym do Banku Spółdzielczego w K. zajął należne skarżącemu wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Dnia 30 sierpnia 2022 r. na rachunek Urzędu Skarbowego w Sokółce z rachunku skarżącego, prowadzonego w B. w K., wpłynęła kwota 18.930,00 zł. Pismem z 5 września 2022 r. skierowanym do Naczelnika skarżący wniósł o zwolnienie i przekazanie na jego rachunek bankowy kwoty w wysokości 18.930,00 zł. Poinformował, że zajęta i przekazana organowi egzekucyjnemu kwota była dopłatą dla rolników na dofinansowanie zakupu nawozów, co potwierdza tytuł przelewu ARiMR, a także tytuł wskazany przez B. w K. realizujący zajęcie. Powołując się na art. 32 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm.), dalej jako: "ustawa o ARiMR", skarżący stwierdził, że ww. należności nie podlegają zajęciu, zaś niezależnie od tego zwrot kwoty dotacji w wysokości 18.930,00 zł jest uzasadniony przepisem art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej jako: "u.pe.a.". Skarżący dodał, że kwota 18.930,00 zł jest mu niezbędna na zakup paliwa, nawozów, środków ochrony roślin, materiału siewnego i obsługę oraz naprawę sprzętu i maszyn rolniczych. Postanowieniem z 14 września 2022 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia spod egzekucji kwoty 18.930,00 zł przekazanej organowi egzekucyjnemu tytułem częściowej realizacji zajęcia nr 2011-SEE.711.52479429.2022.1.RAN. Naczelnik dodał, że kwota 18.930,00 zł wpłynęła na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego 30 sierpnia 2022 r., wniosek o zwolnienie spod egzekucji został złożony natomiast 5 września 2022 r., co oznacza, że kwota ta nie znajdowała się już na rachunku bankowym skarżącego, a była zaksięgowana na rachunku organu egzekucyjnego. Biorąc to pod uwagę, w ocenie organu pierwszej instancji, postępowanie w sprawie zwolnienia kwoty 18.930,00 zł spod egzekucji nie może być wszczęte. Postanowieniem z 20 października 2022 r., po rozpoznaniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego wniosek z 5 września 2022 r. powinien być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem, a w związku z zarzutami podniesionymi w zażaleniu dotyczącymi sposobu zakwalifikowania pisma, w razie wątpliwości co do charakteru wniosku, organ egzekucyjny winien wezwać stronę do jego sprecyzowania. Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy, organ egzekucyjny pismem z 19 grudnia 2022 r. wezwał skarżącego do sprecyzowania wniosku z 5 września 2022 r., poprzez wskazanie czy pismo jest skargą na czynności egzekucyjne czy wnioskiem o zwrot wyegzekwowanych środków. W odpowiedzi skarżący pismem z 22 grudnia 2022 r. poinformował, że pismo z 5 września 2022 r. należy traktować jako skargę na czynności egzekucyjne. Natomiast w piśmie z 29 grudnia 2022 r. skarżący wniósł o traktowanie pisma z 5 września 2022 r. jako wniosek o zwrot wyegzekwowanych środków. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik postanowieniem z 10 stycznia 2023 r., nr 2011- SEE.711.53.7.2022.4, odmówił zwolnienia i zwrotu środków spod egzekucji. Uzasadniając swoje stanowisko, organ egzekucyjny poinformował, że dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a nie dotacji z Agencji. Na skutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi do zajęcia praw zobowiązanego przysługujących mu w związku z zawarciem umowy rachunku bankowego. Z istoty rachunku bankowego wynika, iż kwota znajdująca się na rachunku nie stanowi własności posiadacza rachunku ani innej osoby, a jedynie posiadacz konta ma wierzytelność wobec banku prowadzącego ten rachunek o wypłatę zgromadzonych na nim środków. Zatem przelane 30 sierpnia 2022 r. środki z chwilą zaksięgowania znalazły się w posiadaniu zobowiązanego i podlegały zajęciu dokonanemu przez organ egzekucyjny. W ocenie organu egzekucyjnego w sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 8 § 1 pkt 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", ani art. 32 ustawy o ARiMR. Postanowieniem z 20 lutego 2023 r., nr 2001-IEE.7192.11.2023, Dyrektor IAS w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżone przez stronę postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wniosek z 5 września 2022 r. został wniesiony po upływie terminu na złożenie skargi na czynność egzekucyjną, mógł więc zostać merytorycznie rozstrzygnięty w postępowaniu w sprawie zwolnienia spod egzekucji. Skarżący przy tym, zarówno we wniosku z 5 września 2022 r., jak i piśmie z 29 grudnia 2022 r., nie wskazał na istnienie innego składnika majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji. Ustosunkowując się do stwierdzenia strony, że otrzymane środki pieniężne stanowiły dotację z Agencji i przez to nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu, Dyrektor wskazał na wymóg z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., iż środki te winny znajdować się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Tymczasem przyznane skarżącego środki wpłynęły na rachunek, który nie był rachunkiem wyodrębnionym do obsługi dotacji, na który wpływały również środki z Urzędu Gminy w J., co jest sprzeczne z informacjami podawanymi przez skarżącego. Odnosząc się natomiast do art. 32 ustawy o ARiMR, organ zauważył, że środki wypłacone skarżącemu przez ARiMR nie pochodzą ze środków unijnych. Skarżący nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie: - art. 13 oraz art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., przez brak zwolnienia spod egzekucji środków zajętych na rachunku bankowym, a niepodlegających egzekucji, - art. 9 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej. W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także postanowienia organu pierwszej instancji i orzeczenie zwrotu zajętych środków; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Sprawa niniejsza dotyczy możliwości zwolnienia i zwrotu środków w kwocie 18.930,00 zł spod egzekucji prowadzonej przez Naczelnika US w Sokółce do majątku skarżącego, zajętych na rachunku bankowym. Podstawę do rozpoznania takiego wniosku stanowił przede wszystkim przepis art. 13 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Istotna jest też treść art. 7 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego zobowiązanego z egzekucji, jak wynika z treści omawianego przepisu, jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2009 r., II FSK 789/08; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z 10 marca 2010 r., I FSK 31/08, NSA zwrócił uwagę, że pojęcia ważnego interesu nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych, uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z 14 lipca 2010 r., I SA/Bd 442/10; WSA w Łodzi z 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07; WSA w Krakowie z 15 stycznia 2013 r., III SA/Kr 395/12; WSA w Gdańsku z 4 kwietnia 2013 r., I SA/Gd 189/13; NSA z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; WSA w Poznaniu z 22 stycznia 2019 r., I SA/Po 832/18). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10). Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a., należy mieć na uwadze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności. To z kolei nakłada na organ egzekucyjny obowiązek między innymi rozważenia, czy wskazane przez zobowiązanego inne sposoby zaspokojenia wierzyciela ze składników majątkowych zobowiązanego wierzyciela, faktycznie mogą doprowadzić do realizacji podstawowego celu egzekucji. Jest to o tyle istotne, że zgodnie z treścią art. 13 § 2 u.p.e.a. na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji zażalenie przysługuje tylko dłużnikowi. Cechą instytucji z art. 13 § 1 u.p.e.a. jest to, że działa ona na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o tzw. uznanie administracyjne. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA oz. w Katowicach z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00;; wyrok NSA oz. w Łodzi z 14 maja 1997 r., I SA/Łd 344/96; wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2013 r., I SA/Po 103/13). To oznacza, że nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza tylko dla organu taką możliwość, i to poddaną kontroli sądowoadministracyjnej w ograniczonym zakresie. Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11 - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Celem omawianej instytucji zwolnienia z egzekucji jest eliminowanie sytuacji zmierzających do wyrządzenia zobowiązanemu nadmiernych dolegliwości. Pozwala na zmniejszenie uciążliwości egzekucji wówczas, gdy ta jest prowadzona ze składnika majątkowego szczególnie ważnego dla zobowiązanego. Zaakcentowania przy tym wymaga, że uciążliwość egzekucji nie może stanowić samodzielnej przesłanki przesądzającej o zwolnieniu z egzekucji, ponieważ istotą postępowania egzekucyjnego jest przymusowa ingerencja w sytuację majątkową zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co z zasady jest dolegliwe. Egzekucja jest następstwem zaniechania przez podmiot zobowiązany dobrowolnej zapłaty ciążącej na nim należności. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem z jednej strony skuteczne, z drugiej zaś organ winien stosować środki, które z jednej strony zostały przewidziane w ustawie, z drugiej zaś winien baczyć, aby były one jak najmniej uciążliwe dla dłużnika. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a., zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (tak m.in. NSA w wyroku z 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15). Przy czym pojęcie ważnego interesu zobowiązanego należy rozumieć nie jako subiektywne przekonanie zobowiązanego o potrzebie zwolnienia rzeczy z egzekucji, ale jako obiektywne uwarunkowania, rozpatrywane w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (zob. wyrok NSA z 1 września 2011 r., II FSK 489/10). Poza tym uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12). NSA w wyroku z 24 czerwca 2022 r., I GSK 2588/18, wyjaśnił, że zasadą jest, że na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. Ważny interes zobowiązanego nie może abstrahować od konkretnej sytuacji finansowej zobowiązanego, co oznacza, że organ winien te okoliczności należycie zweryfikować przed podjęciem rozstrzygnięcia. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, sąd zauważa, że wniosek o zwolnienie i zwrot kwoty 18.930,00 zł skarżący uzasadniał tym, że otrzymane środki pieniężne stanowiły dotację z Agencji i zgodnie z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. w zw. z art. 32 ustawy o ARiMR nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Takie stanowisko należy uznać za błędne. W myśl art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "u.f.p.", wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone. W ww. art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 u.f.p. mowa jest o środkach pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środkach z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), jak również o innych środkach pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi. Z kolei art. 32 ustawy o ARiMR stanowi, że należności ustalane w drodze decyzji administracyjnej lub wierzytelności wynikające z umów z tytułów płatności określonych w odrębnych przepisach, realizowanych przez Agencję ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych środków publicznych przeznaczonych na ich współfinansowanie, nie podlegają zajęciu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Za organami obu instancji należy przy tym zaznaczyć, że organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego, a nie dotację pieniężną z ARiMR. Analiza treści art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. w zestawieniu z okolicznościami niniejszej sprawy pozwala jednoznacznie stwierdzić, że wyłączenie te nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z cytowanym wyżej przepisem, nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Tymczasem sporne środki przyznane skarżącemu na zakup nawozów wpłynęły na rachunek bankowy nr [...], który to nie był rachunkiem wyodrębnionym do obsługi dotacji – taki rachunek, jak skarżący sam przyznał, otworzył dopiero 31 sierpnia 2022 r. (zob. zaświadczenie wystawione przez B. w K.). Z wyciągów bankowych przedłożonych przez B. w K. wynika, że na rachunek nr [...] wpływały również środki z Urzędu Gminy w J., co przeczy informacjom skarżącego zawartym we wniosku z 5 września 2022 r., że na rachunku nie było innych środków. Art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. jest jednak jednym z niewielu wyjątków, na tle ogólnej zasady, że dłużnik odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem. Tym samym termin "środki pochodzące z dotacji przyznawane z budżetu państwa" należy interpretować ściśle, albowiem przepisy o ograniczeniach egzekucji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Nie jest zatem dopuszczalna modyfikacja katalogu przedmiotów podlegających wyłączeniu spod egzekucji i nie należy w odniesieniu do art. 8 u.p.e.a. stosować wykładni rozszerzającej. Wyżej przedstawione rozumienie przepisu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. oznacza więc, że za zwolnione uznać można tylko te środki, które przyznane zostały w sposób sformalizowany jako dotacje z budżetu państw (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2019 r., II FSK 2700/18). Twierdzenie skarżącego, że rachunek nr 77 8077 0000 0000 7139 3000 0010 należałoby uznać za "dotacyjny", służący rozliczeniu dopłat, w sytuacji, gdy wpływały na niego także środki z Gminy, jest zatem nieprawidłowe. Z kolei wyżej cytowany art. 32 ustawy o ARiMR stanowi uregulowanie szczególne w stosunku do art. 8 u.p.e.a., chroniące przed zajęciem należności pochodzące z funduszy Unii Europejskiej. W stanie faktycznym omawianej sprawy środki zostały jednak wypłacone skarżącemu przez ARiMR i nie pochodziły z funduszy unijnych. Oczywiście rację należy przyznać i skarżącemu, i organowi, że wpływające na rachunek bankowy środki z tytułu wypłacanej przez ARiMR płatności unijnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego cały czas zachowują swoją tożsamość i pozostają środkami pochodzącymi z funduszy Unii Europejskiej. Nie ma znaczenia w tej kwestii fakt czy środki są wypłacane do rąk beneficjenta, czy też na jego rachunek bankowy, gdyż w żadnej mierze nie wpływa to na źródło pochodzenia tych środków. Innymi słowy, kwota otrzymanej płatności z funduszy unijnych w ramach systemu wsparcia bezpośredniego jako wyłączona spod egzekucji, nie zmienia swojego charakteru w przypadku przelania jej przez ARiMR na konto bankowe uprawnionego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 1 grudnia 2021 r., I SA/Bk 515/21). Teza ta pozostaje jednak bez wpływu na niniejsze postępowanie, gdyż źródłem finansowania nie były w tym wypadku środki z Unii Europejskiej. Końcowo sąd zauważa, że istotnie skarżący nie wskazał innego składnika swojego majątku, z którego w przypadku ewentualnego zwolnienia spod egzekucji środków pieniężnych, mogłaby być skutecznie prowadzona egzekucja. Co prawda, jak słusznie zauważyła strona, wymóg taki nie wynika wprost z art. 13 § 1 u.p.e.a., jednak – czego dowodem powoływane są na wstępie przykłady judykatów – ze względu na cel egzekucji wypracowano w orzecznictwie jednoznaczny pogląd, zgodnie z którym zobowiązany ma obowiązek wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Ciężar udowodnienia powyższych okoliczności spoczywa na zobowiązanym (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 13). Mając na uwadze powyższe, sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia art. 13 oraz art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Organy przeprowadziły postępowanie w sposób prawidłowy, a wydane rozstrzygnięcia odpowiadają prawu tak pod względem materialnym, jak i formalnym. Sąd nie dopatrzył się przy tym także innych naruszeń, które skutkowałyby wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji, za oczywiście bezzasadne należało uznać zarzuty naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i zasady informowania stron (art. 9 k.p.a.). Z tych względów sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI