I SA/Bk 130/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2024-05-29
NSApodatkoweŚredniawsa
VATdoręczeniepełnomocnikdecyzja ostatecznanieistnienie decyzjiwszczęcie postępowaniaOrdynacja podatkowaprawo procesowezasada legalizmu

WSA w Białymstoku oddalił skargę na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia decyzji podatkowej, uznając, że prawo nie przewiduje takiego trybu dla decyzji ostatecznych.

Skarżący P.S. domagał się stwierdzenia nieistnienia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z 10 lipca 2023 r., argumentując, że została ona doręczona z pominięciem jego pełnomocnika i w związku z tym nie weszła do obrotu prawnego. Organy podatkowe, a następnie WSA w Białymstoku, odmówiły wszczęcia postępowania, wskazując, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje trybu stwierdzenia nieistnienia decyzji ostatecznej, a kwestie te mogły być rozpatrywane jedynie w ramach nadzwyczajnych środków zaskarżenia, co już miało miejsce (wniosek o stwierdzenie nieważności został oddalony).

Sprawa dotyczyła skargi P.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku, które utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r. Skarżący twierdził, że decyzja ta, określająca zobowiązanie w VAT za lata 2018-2020, nie weszła do obrotu prawnego, ponieważ została doręczona bezpośrednio jemu, a nie jego pełnomocnikowi. Organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania, wskazując, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje trybu stwierdzenia nieistnienia decyzji ostatecznej, a wszelkie zarzuty dotyczące wadliwości decyzji powinny być rozpatrywane w ramach przewidzianych prawem środków, takich jak stwierdzenie nieważności. Wniosek o stwierdzenie nieważności został już prawomocnie oddalony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku podzielił stanowisko organów, oddalając skargę. Sąd podkreślił, że decyzje ostateczne korzystają z zasady trwałości, a ich wzruszenie jest możliwe tylko w ściśle określonych trybach nadzwyczajnych. Ponadto, sąd odwołał się do wcześniejszego wyroku WSA w tej samej sprawie (I SA/Bk 127/24), który oddalił skargę na postanowienie o odmowie stwierdzenia nieważności, uznając, że doręczenie decyzji stronie zamiast pełnomocnikowi nie było rażącym naruszeniem prawa w kontekście braku zgłoszenia pełnomocnictwa do akt sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ podatkowy nie ma takiego obowiązku, ponieważ Ordynacja podatkowa nie przewiduje trybu stwierdzenia nieistnienia decyzji ostatecznej, a wszelkie zarzuty dotyczące wadliwości decyzji powinny być rozpatrywane w ramach przewidzianych prawem środków, takich jak stwierdzenie nieważności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że decyzje ostateczne korzystają z zasady trwałości, a ich wzruszenie jest możliwe tylko w ściśle określonych trybach nadzwyczajnych. Brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w trybie 'nieistnienia decyzji', a strona skorzystała już z trybu stwierdzenia nieważności, który został oddalony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (25)

Główne

o.p. art. 165a § § 1

Ordynacja podatkowa

Gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. 'Inne przyczyny' oznaczają sytuacje, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa lub interpretacja przepisów uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie żądania, np. gdy zapadła już decyzja ostateczna.

o.p. art. 120

Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą legalizmu.

o.p. art. 128

Ordynacja podatkowa

Zasada trwałości decyzji podatkowych; uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w o.p. oraz w ustawach szczególnych.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi, gdy jest niezasadna.

Dz.U. 2023 poz 2383 art. 165a § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 120 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

o.p. art. 247 § § 1 pkt 3

Ordynacja podatkowa

Podstawa do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

t. j. art. 168 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 123 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 247 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 233 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 219

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 239

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 2a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Konstytucja RP art. 42 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej art. 16

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej art. 48 § ust. 1 i 2

o.p. art. 122 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 124

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 217 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ordynacja podatkowa nie przewiduje postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia decyzji ostatecznej. Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa i nie mogą prowadzić postępowań nieprzewidzianych ustawą. Decyzje ostateczne korzystają z zasady trwałości i mogą być wzruszone tylko w trybach nadzwyczajnych. Kwestie dotyczące doręczenia decyzji stronie zamiast pełnomocnikowi, przy braku zgłoszenia pełnomocnictwa do akt, nie stanowią rażącego naruszenia prawa.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 165a § 1 o.p. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Zarzut naruszenia art. 2a o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 16, 48 KPP UE poprzez pozbawienie prawa do obrony. Zarzut naruszenia art. 122 § 1 o.p. w zw. z art. 124 o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez niewystarczające ustalenie stanu faktycznego. Zarzut naruszenia art. 210 § 4 o.p. w zw. z art. 217 § 2 o.p. w zw. z art. 219 o.p. poprzez fragmentaryczne wyjaśnienie okoliczności.

Godne uwagi sformułowania

Ordynacja podatkowa nie przewiduje postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia ww. decyzji ostatecznej NUS. Po pierwsze takiego trybu o.p. nie przewiduje, a organy podatkowe zgodnie z zasadą legalizmu mogą działać wyłącznie na podstawie prawa, a po drugie sama strona skorzystała z innego oficjalnego trybu by ten sam skutek osiągnąć - żądając stwierdzenia nieważności spornej decyzji. Doręczenie decyzji stronie a nie pełnomocnikowi nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Skład orzekający

Paweł Janusz Lewkowicz

przewodniczący

Małgorzata Anna Dziemianowicz

członek

Dariusz Marian Zalewski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie braku możliwości wszczęcia postępowania w sprawie nieistnienia decyzji ostatecznej oraz interpretacja przepisów dotyczących doręczeń w postępowaniu podatkowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku formalnego zgłoszenia pełnomocnictwa do akt sprawy oraz braku trybu 'nieistnienia decyzji' w Ordynacji podatkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w prawie podatkowym – możliwości kwestionowania decyzji ostatecznych. Choć wynik jest zgodny z utrwalonym orzecznictwem, wyjaśnienie braku trybu 'nieistnienia decyzji' jest istotne dla praktyków.

Czy można 'nie istnieć' jako decyzja podatkowa? Sąd wyjaśnia granice prawa.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bk 130/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Małgorzata Anna Dziemianowicz
Paweł Janusz Lewkowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 165a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 23 stycznia 2024 r. nr 2001-IOA.613.7.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Decyzją z dnia 10 lipca 2023 r., nr 2012-SKP.4103.3.2023.22, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suwałkach (dalej również jako: "organ I instancji", "NUS") określił P. S. (dalej powoływanemu jako: "skarżący") zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r. Na tą decyzję nie wniesiono odwołania.
2. W dniu 23 sierpnia 2023 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika B. C., złożył do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku wniosek o stwierdzenie nieistnienia ww. decyzji, doręczonej bezpośrednio podatnikowi w dniu 11 lipca 2023 r. Pełnomocnik wskazał na przepisy art. 120 § 1 i art. 123 § 1 w zw. z art.168 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm., dalej: "o.p."), jako podstawę prawną do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Uzasadniając wniosek pełnomocnik stwierdził m.in., że:
- Naczelnik US w Suwałkach wydał decyzję w sprawie z rażącym naruszeniem przepisów prawa,
- decyzja ta została doręczona bezpośrednio stronie z pominięciem ustanowionego w tej sprawie pełnomocnika,
- naruszenie określonych w Ordynacji podatkowej zasad doręczenia pism ustanowionemu w sprawie profesjonalnemu pełnomocnikowi skutkuje tym, że ww. decyzja z dnia 10 lipca 2023 r. nie została doręczona, nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a tym samym jest decyzją nieistniejącą.
3. Ponadto pełnomocnik, pismem z 6 listopada 2023 r. wskazał, że przedmiotowy wniosek "(...) nie stanowi ani wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach nr 2012-SKP.4103.3.2023.22 z 10 lipca 2023 r., ani wniosku o wznowienie postępowania zakończonego Naczelnika US w Suwałkach. Jak już wskazano w treści samego wniosku jego złożenie miało na celu potwierdzenie nieistnienia w obrocie prawnym decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z 10.07.2023 r. nr 2012- SKP.4103.3.2023.22 z uwagi no jej nieprawidłowe doręczenie tj. z pominięciem ustawowego pełnomocnika. (...)".
4. DIAS postanowieniem z 15 listopada 2023 r., nr 2001-IO\/.613.4.2023, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia ww. decyzji ostatecznej NUS.
5. Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 23 stycznia 2024 r., nr 2001-IOA.613.7.2023, DIAS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja wydana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach nr 2012-SKP.4103.3.2o23.22 z 10 lipca 2023 r. w zakresie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r. jest decyzją ostateczną.
Organ odwoławczy zauważył, że skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika D.K., złożył w dniu 28 sierpnia 2023 r. do ww. organu wniosek, na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 o.p. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wydanej przez NUS, podnosząc takie same argumenty jak we wniosku w przedmiotowej sprawie, tj.: "że decyzja z 10.07.2023 r. nie została przesłana zgodnie z przepisami o doręczeniach, gdyż została skierowano bezpośrednio do Strony zamiast do pełnomocnika co powoduje, że nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. (...)". Decyzją z 18 października 2023 r., nr 2001-IOV.613.5.2023, DIAS odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji ostatecznej w związku z czym nadal pozostaje ona w obrocie prawnym. Dyrektor podkreślił jednocześnie, że decyzja ta została wydana w dniu 18 października 2023 r., tj. przed wydaniem postanowienia z 15 listopada 2023 r. nr 2001-IOV.613.4.2023. Zgodnie natomiast z zasadą legalizmu, wyrażoną art. 120 o.p., organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Działanie organów podatkowych powinno być bowiem zgodne zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego.
Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia spornej decyzji NUS z 10 lipca 2023 r., ponieważ jest to decyzja ostateczna i rozpatrzenie treści żądania strony w sposób merytoryczny uniemożliwiają przepisy prawa. Rozstrzygnięcie, czy przedmiotowa decyzja winna była być doręczona stronie, czy pełnomocnikowi, czy weszła do obrotu prawnego - mogło być dokonane tylko w trybach nadzwyczajnych wskazanych w ustawie Ordynacja podatkowa, co zostało dokonane.
Dyrektor wyjaśnił, że decyzją z 18 października 2023 r. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej NUS, zaś po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 15 stycznia utrzymano ww. rozstrzygnięcie w mocy. W związku z tym, nie można było rozstrzygnąć merytorycznie co do istoty żądania strony, w trybie wskazanym przez pełnomocnika, gdyż nie pozwalają na to przepisy prawa.
6. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:
1) art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 219 w zw. z art. 239 w zw. z art. 165a § 1 o.p. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy przez organ II instancji postanowienia organu I instancji, pomimo że doszło do dokonania niedozwolonej rozszerzającej interpretacji art. 165a § 1 o.p. i jego niezasadnego zastosowania skutkującego bezzasadną odmową wszczęcia postępowania w sprawie nieistnienia decyzji Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r., w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki negatywne uniemożliwiające wszczęcie postępowania, a wręcz przeciwnie przedmiot złożonego przez podatnika wniosku, z uwagi na spełnienie cech podania, o których mowa w art. 168 o.p., wymagał wszczęcia i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, gdyż decyzja Naczelnika US w Suwałkach nie została pełnomocnikowi strony doręczona i nie weszła do obrotu prawnego (strona nie ma możliwości złożenia odwołania od tejże decyzji), a co za tym idzie Dyrektor IAS w Białymstoku winien wszcząć postępowanie i stwierdzić w nim nieistnienie w obrocie prawnym ww. decyzji Naczelnika US;
2) art. 2a o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. w zw. z art. 2 w związku z art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483, dalej jako: "Konstytucja RP") w związku z art. 16 i art. 48 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej tj. poprzez pozbawienie skarżącego przysługującego każdemu na gruncie Konstytucji RP oraz przepisów prawa unijnego prawa do obrony przejawiającego się brakiem zastosowania w niniejszym postępowaniu zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, z uwagi na bezzasadną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie nieistnienia decyzji Naczelnika US w Suwałkach, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki negatywne uniemożliwiające wszczęcie postępowania, a złożony przez skarżącego wniosek w świetle ww. zasady powinien spowodować wszczęcie i przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a zaistniałe wątpliwości w zakresie przedłożonego pełnomocnictwa oraz braku doręczenia decyzji ustawionemu pełnomocnikowi powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony - tj. Dyrektor IAS w Białymstoku winien był uznać ww. decyzję Naczelnika US w Suwałkach za nieistniejącą, z uwagi na jej niedoręczenie pełnomocnikowi i niewejście do obrotu prawnego;
3) art. 122 § 1 o.p. w zw. z art. 124 o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez niewystarczające ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym pominięcie okoliczności faktycznych opisanych przez stronę we wniosku o stwierdzenie nieistnienia decyzji dotyczących nieprawidłowości związanych z doręczeniem decyzji Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r., które miały kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i niewskazanie konkretnych, przekonujących przesłanek uzasadniających stanowisko organu odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie, co nie pozwala poznać dokładnych motywów jakimi kierował się Dyrektor IAS w Białymstoku wydając skarżone rozstrzygnięcie, a w efekcie naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych;
4) art. 210 § 4 o.p. w związku z art. 217 § 2 o.p. w związku z art. 219 o.p. poprzez fragmentaryczne i niedostateczne wyjaśnienie w uzasadnieniu skarżonego postanowienia okoliczności, jakimi kierował się organ podatkowy utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, które w swej treści nie wyjaśnia faktycznych powodów odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia decyzji ostatecznej Naczelnika US w Suwałkach.
Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia; rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od organów podatkowych na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
8. DIAS wywiódł odpowiedź na skargę podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, tutejszy sąd doszedł do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu odpowiada prawu.
4. Do rozstrzygnięcia sprawy istotne jest prześledzenie poszczególnych czynności i działań podejmowanych przed złożeniem skargi zarówno przez stronę skarżącą jak i organy.
Strona złożyła do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku wniosek o stwierdzenie nieistnienia decyzji z dnia 10 lipca 2023 r., którą Naczelnik Urzędu Skarbowego w Suwałkach określił P. S. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r., doręczonej bezpośrednio podatnikowi w dniu 11 lipca 2023 r.
Pełnomocnik strony pismem z 6 listopada 2023 r. wskazał, że przedmiotowy wniosek "(...) nie stanowi ani wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z 10 lipca 2023 r., ani wniosku o wznowienie postępowania zakończonego Naczelnika US w Suwałkach. Jak już wskazano w treści samego wniosku jego złożenie miało na celu potwierdzenie nieistnienia w obrocie prawnym decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z 10.07.2023 r. nr 2012- SKP.4103.3.2023.22 z uwagi no jej nieprawidłowe doręczenie tj. z pominięciem ustawowego pełnomocnika. (...)".
DIAS postanowieniem z 15 listopada 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia ww. decyzji ostatecznej NUS. Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 23 stycznia 2024 r., DIAS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie decyzja wydana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Suwałkach z 10 lipca 2023 r. w zakresie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2018 r. do grudnia 2020 r. jest decyzją ostateczną.
Sądowi wiadomo z urzędu, że skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika złożył w dniu 28 sierpnia 2023 r. do ww. organu wniosek, na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 o.p. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z 10 lipca 2023 r. wydanej przez NUS, podnosząc takie same argumenty jak we wniosku w przedmiotowej sprawie, tj.: "że decyzja z 10.07.2023 r. nie została przesłana zgodnie z przepisami o doręczeniach, gdyż została skierowano bezpośrednio do Strony zamiast do pełnomocnika co powoduje, że nie weszła do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. (...)". Decyzją z 18 października 2023 r. DIAS odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji ostatecznej w związku z czym nadal pozostaje ona w obrocie prawnym.
Na powyższe rozstrzygnięcie została złożona skarga. WSA w Białymstoku wyrokiem z 8 maja 2024 r., I SA/BK 127/24 oddalił skargę w tej sprawie. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że strona nie ma racji. Sąd podzielił opinię organu, że w postanowieniu o wszczęciu postępowania podatkowego z 14 marca 2023 r. skarżący został poinformowany o prawie reprezentowania go w postępowaniu podatkowym przez pełnomocnika, a pełnomocnictwo szczególne (PPS-1) udzielone doradcy podatkowemu w toku kontroli podatkowej, zakończonej doręczeniem Protokołu kontroli - nie stanowi zgłoszenia pełnomocnictwa do udziału w postępowaniu podatkowym. W tym zakresie powołano też uchwałę NSA z 25 kwietnia 2022 r., II FPS 1/22 i wcześniejsze orzecznictwo, np. wyrok NSA z 19 czerwca 2020 r., I FSK 658/20; wyrok WSA we Wrocławiu z 29 listopada 2019 r., I SA/Wr 716/19. Sąd wyjaśnił, że z Uchwały wynika m.in., że: "(...) do wywołania skutku procesowego konieczne jest złożenie pełnomocnictwa szczególnego do akt sprawy w konkretnym postępowaniu prowadzonym przed organem podatkowym, stosownie do art. 138e §
3 Ordynacji podatkowej." W związku z tym doręczenie decyzji stronie a nie pełnomocnikowi nie stanowi rażącego naruszenia prawa.
Sąd podziela pogląd prawny wyrażony w wyroku WSA w Białymstoku z 8 maja 2024 r., I SA/BK 127/24 i przyjmuje za własny.
5. Skarga strony jest nie zasadna z kilku powodów. Po pierwsze ordynacja podatkowa nie przewiduje postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia ww. decyzji ostatecznej NUS.
Po drugie zgodnie z zasadą legalizmu, wyrażoną art. 120 o.p., organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Działanie organów podatkowych powinno być bowiem zgodne zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Nie mogą więc organy działać w procedurze której przepisy nie przewidują. Organy zasadnie więc odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieistnienia spornej decyzji NUS z 10 lipca 2023 r., ponieważ jest to decyzja ostateczna i rozpatrzenie treści żądania strony w sposób merytoryczny uniemożliwiają przepisy prawa. Rozstrzygnięcie, czy przedmiotowa decyzja winna była być doręczona stronie, czy pełnomocnikowi, czy weszła do obrotu prawnego - mogło być dokonane tylko w trybach nadzwyczajnych wskazanych w ustawie Ordynacja podatkowa, co zostało dokonane. Decyzją z 18 października 2023 r. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej NUS, zaś po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 15 stycznia utrzymano ww. rozstrzygnięcie w mocy, a skargę na to ostatnie rozstrzygnięcie oddalił sąd administracyjny. Wobec powyższego organ nie mógł rozstrzygnąć inaczej, a zarzuty skargi w tej sprawie są niezasadne.
6. Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi, poczynając od pierwszego z nich. Zgodnie art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do brzmienia przepisu art. 165a § 1 ww. ustawy gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 o.p., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Użyte w art. 165a § 1 o.p. wyrażenie "z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Chodzi zatem o takie sytuacje, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe, zapadła już decyzja ostateczna lub nieostateczna, albo gdy w przepisach ustaw podatkowych nie istnieje podstawa do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Tak właśnie było w przedmiotowej w sprawie – została wydana decyzja ostateczna.
Jedną z naczelnych zasad postępowania podatkowego jest zasada trwałości decyzji podatkowych, wyrażona w art. 128 o.p. Uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w o.p. oraz w ustawach szczególnych. Zasada ta ma służyć pewności obrotu prawnego, ponieważ chodzi o zapewnienie podmiotom stosunku prawnopodatkowego ochrony praw nabytych. W doktrynie prawa podkreśla się również, że wprowadzono pojęcie "decyzji ostatecznej" do ustawodawstwa w celu "zapewnienia niezbędnej stabilizacji porządku prawnego". Decyzja jest ostateczna, jeżeli w pierwszej instancji strona nie złożyła od niej odwołania. Odstępstwem od zasady trwałości decyzji są nadzwyczajne środki wzruszenia decyzji ostatecznych uregulowane w rozdziałach 17 - 19 o.p. tj.: - wznowienie postępowania podatkowego (art. 240—246 o.p.), - stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, art. 247—253 o.p.); - uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej art. 253—256 o.p.).
W tej sprawie strona w trybie nadzwyczajnym podważała decyzję ostateczną żądając stwierdzenia jej nieważności. Żądanie wszczęcia postępowania w sprawie nieistnienia decyzji Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r. było więc nieuprawnione ze względu na brak podstaw prawnych do uchylenia decyzji ostatecznej w "trybie nieistnienia decyzji". Po pierwsze takiego trybu o.p. nie przewiduje, a organy podatkowe zgodnie z zasadą legalizmu mogą działać wyłącznie na podstawie prawa, a po drugie sama strona skorzystała z innego oficjalnego trybu by ten sam skutek osiągnąć - żądając stwierdzenia nieważności spornej decyzji.
7. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 123 § 1 o.p. w związku z art. 2 w związku z art. 42 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 16 i art. 48 ust.1 i 2 karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez pozbawienie Skarżącego przysługującego każdemu na gruncie Konstytucji RP oraz regulacji prawa unijnego prawa do obrony przejawiającego się w szczególności niezasadną odmową stwierdzenia decyzji nieistniejącej (Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r.), a tym samym naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i wynikającego z tej zasady nakazu ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, w ocenie Sądu jest również nieuzasadniony.
Zgodnie z zasadą praworządności, ustanowioną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji. Ponadto, wymienione przepisy nie korelują z ustalonym stanem faktycznym i prawnym w sprawie rozpatrywanego wniosku o stwierdzenie nieistnienie ostatecznej decyzji podatkowej. Z tych powodów, zdaniem Sądu, organy prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.
8. Co do trzeciego zarzutu skargi - naruszenia art. 122 § 1 o.p. w zw. z art. 124 o.p. w zw. z art. 121 § 1 o.p. poprzez niewystarczające ustalenie i wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym pominięcie okoliczności faktycznych opisanych przez stronę we wniosku o stwierdzenie nieistnienia decyzji dotyczących nieprawidłowości związanych z doręczeniem decyzji Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r., które miały kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i niewskazanie konkretnych, przekonujących przesłanek uzasadniających stanowisko organu odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie, co nie pozwala poznać dokładnych motywów jakimi kierował się Dyrektor IAS w Białymstoku wydając skarżone rozstrzygnięcie, a w efekcie naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych.
Wskazać należy, że przesłanki związane z doręczeniem decyzji Naczelnika US w Suwałkach z dnia 10 lipca 2023 r. stronie, a nie pełnomocnikowi (co jest zdaniem strony nieprawidłowe) zostały wyjaśnione w tej sprawie, a także szczegółowo wyjaśnione w sprawie równoległej, gdzie podnosząc te same przesłanki strona żądała stwierdzenia nieważności spornej decyzji i gdzie WSA w Białymstoku wyrokiem z 8 maja 2024 r., I SA/BK 127/24 oddalił skargę w tej sprawie. W uzasadnieniu wskazując, że argumenty strony nie są zadane, szczegółowo to wyjaśniając.
9. Co do zarzutu naruszenia art. 210 § 4 o.p. w związku z art. 217 § 2 o.p. w związku z art. 219 o.p., to w ocenie Sądu zaskarżona decyzja organu II instancji została wydana na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnił wszelkie przesłanki będące podstawą rozstrzygnięcia. Przedstawił również uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, które w ocenie sądu są wyczerpujące.
10. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI