I SA/Bk 123/23

I SA/Bk 123/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2023-06-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-03-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1068/23 - Wyrok NSA z 2026-01-21
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zl
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 2014 nr 193 poz 1 art. 26
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na  obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Dz.U.UE.C 2012 nr 326 poz 47 art. 107, art. 108
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowania)
Dz.U. 2014 poz 121
art. 58
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Dyrektora Podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łomży z dnia 5 stycznia 2023 r. nr 9010-00000000511/23 w przedmiocie odmowy przyznania płatności finansowej oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. W dniu 29 listopada 2021 r. D.O. (dalej powoływany jako skarżący) złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na wyrównanie kwoty dochodu uzyskanej przez producenta świń utrzymywanych na obszarze objętym restrykcjami w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w danym kwartale albo w okresie 12 miesięcy, począwszy od czwartego kwartału 2020 wraz
z załącznikami.
2. Decyzją z dnia 28 lutego 2022 r. nr BP195.8110.53.2022.MB/DM Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Mońkach (dalej powoływany jako organ I instancji, Kierownik BP) odmówił przyznania wnioskowanej pomocy.
3. W następstwie odwołania skarżącego, decyzją z dnia 6 maja 2022 r. Dyrektor Podlaskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Łomży (dalej powoływany jako organ odwoławczy, Dyrektor POR) uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika BP.
4. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 28 lipca 2022 r. organ I instancji wydał decyzję nr BP195.8110.53.2022.MB/DM-1M, na mocy której odmówił przyznania pomocy.
5. W następstwie odwołania skarżącego od powyższej decyzji, decyzją z dnia 6 października 2022 r. Dyrektor POR ponownie uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
6. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 10 listopada 2022 r. organ
I instancji wydał kolejną decyzję nr BP195.8110.53.2022.MB/DM-2M, na mocy której odmówił przyznania pomocy.
7. W następstwie odwołania skarżącego, decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. nr 9010-00000000511/23 organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania przedmiotowej płatności, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie potwierdza uzyskiwania faktycznych dochodów skarżącego ze sprzedaży świń w przypadku współpracy w ramach tzw. tuczu nakładczego z firmą A. sp. z o. o.
Organ odwoławczy stwierdził, że w tak nieokreślonej formie hodowli świń jakim jest tucz nakładczy oraz z uwagi na to, że na załączonych fakturach jako sposób zapłaty figuruje zapis "kompensata zgodnie z umową", nie ma podstaw prawnych do przyznania pomocy, bowiem nie doszło do obniżenia dochodu wynikającego z powodu wystąpienia afrykańskiego pomoru świń. Dyrektor POR zgodził się z organem I instancji, że wnioskodawca w toku postępowania nie wykazał, że faktycznie poniósł koszty związane z hodowlą. Według organu odwoławczego zgodnie z przedstawionymi fakturami skarżący nie dokonał sprzedaży świń, lecz świadczył usługę w ramach tzw. tuczu nakładczego, nie ponosił też kosztów. Organ odwoławczy zauważył, że co do zasady w "tuczu nakładczym" strona umowy otrzymuje prosięta, paszę, obsługę weterynaryjną i nie otrzymuje zapłaty za przekazane do uboju zwierzęta lecz za usługę tuczu każdego pełnowartościowego tucznika.
Dyrektor POR stwierdził również, że skarżący przedłożył trzy umowy, dwie pierwsze (z dnia 15 października 2014 r. i 29 października 2015 r.) wprost wskazują na umowę "tuczu" nakładczego w trzeciej (z dnia 29 czerwca 2020 r.) dobór słów uległ zmianie na umowę "odchowu". W każdej z umów w art. V CENA wskazany został sposób rozliczenia za Tucznika Rynkowego utuczonego w ramach danej grupy i odebranego przez A. sp. z o. o. Zgodnie z postanowieniami umowy zapłata przez A. sp. z o. o. ceny za odebrane tuczniki następowała poprzez: (-) wypłatę comiesięcznych zaliczek (I umowa: 5471,66 zł, 2 umowa: 6253,33 zł, 3 umowa: 21853,33 zł.), (-) przejęcie przez A. sp. z o. o. zobowiązań producenta wynikających z "zakupu przez producenta": danej grupy zwierząt od Dostawcy, materiałów przeznaczonych dla danej grupy, kosztów usług weterynaryjnych.
Zdaniem organu odwoławczego w treści umów pozornie wskazuje się, iż to producent dokonuje zakupów zwierząt, materiałów (paszy, leków, witamin, strzykawek) dla danej grupy czy usług weterynaryjnych, bowiem koszty te ponosi Spółka i które to produkty de facto zostały wybrane/wskazane przez A. sp. z o. o.
Organ odwoławczy uznał, że A. sp. z o. o. ponosiła koszty chowu prowadziła produkcję/hodowlę zarządzając przekazanymi do tuczu skarżącemu warchlakami (którymi zgodnie z umową miał się opiekować stosując się do ścisłych zaleceń/ procedur tuczu Spółki (np. ilości, jakości, dostawcy), co wyraźnie obrazuje art. VII umowy.
Według ustaleń organu odwoławczego do obowiązków skarżącego należało: sprawowanie opieki nad tucznikami/loszkami, warchlakami, która obejmowała w szczególności żywienie, pojenie, badania, szczepienia, leczenie i sortowanie w sposób określony w umowie oraz ściśle wg. procedur tuczu/odchowu, położenie nowej ściółki przed umieszczeniem kolejnej grupy i jej usunięcie po jej wybyciu, a jedynym kosztem skarżącego było: czyszczenie i dezynfekcja budynku uraz zapewnienie energii elektrycznej i wody. Dodatkowo do obowiązków skarżącego należała ochrona posesji i budynków (zobowiązany był do zamykania na klucz wejść)
Zgodnie z postanowieniami umowy wyłączną własnością skarżącego stały się jedynie nieczystości powstałe w wyniku chowu tuczników.
W wyniku wykonywania zawartych umów art. V CENA skarżącemu przysługiwało wynagrodzenie skalkulowane za sztukę warchlaka poniżej 10 kg wynoszące 40 zł, a za warchlaka rynkowego powyżej 15 kg - 46,75 zł (42,50 zł + 2,25 zł) z uwzględnieniem odliczeń/doliczeń, przekroczeń/osiągnięć wskazanych w umowie wskaźników. Skarżący zobowiązany był zgodnie z umową do prowadzenia dokumentacji, w tym faktur, jednak dochodów ze sprzedaży nie otrzymywał, nie ponosił też kosztów, bowiem były one kompensowane (pomniejszane) zgodnie z umową. Dyrektor POR uznał, że przedłożone przez skarżącego faktury nie potwierdzają poniesionych kosztów
Odnosząc się do wyjaśnień skarżącego z dnia 31 maja 2022 r., w których to skarżący wskazuje, że przedmiotowe umowy nie są umowami w ramach tzw. tuczu nakładczego, lecz umową kontraktacji organ odwoławczy stwierdził, że wyjaśnienia te nie mają wpływu na zmianę decyzji. Tucz nakładczy, zwany jest również tuczem kontraktowym - na podstawie umowy producent otrzymuje określoną w umowie cenę za tucznika lub za miejsce tuczowe. Zdaniem Dyrektora POR przedmiotowe umowy w art. V wyraźnie określają sposób rozliczenia, potwierdzają to też faktury w których jako forma rozliczenia wskazano: kompensata zgodnie z umową, a zakres umowy i obowiązki producenta wskazuje na proces tuczu. Według Dyrektora POR skarżący jest wykonawcą usługi tuczu na rzecz A. sp. z o. o., a nie samodzielnym producentem trzody chlewnej, w rozumieniu produkcji wskazanej w przedmiotowym wniosku.
Zdaniem Dyrektora POR skarżący, wykonując umowę świadczył usługę tuczu/odchowu – nie dokonał sprzedaży przedmiotowych świń, wobec czego nie został spełniony warunek przyznania wnioskowanej pomocy, tym samym kwestia uspójnienia danych dotyczących ilości sprzedanych sztuk świń wynikających ze złożonych faktur z danymi zawartymi w Systemie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt w ocenie organu odwoławczego pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy dodał też, że umowa zawarta ze Spółką nie dopuszczała posiadania przez skarżącego własnych tuczników, tym samym wszystkie wykazywane w fakturach zwierzęta objęte były usługą tuczu zgodnie z postanowieniami umowy.
8. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając decyzję w całości, zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: k.p.a.) wyrażające się w niewypełnieniu obowiązku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całokształtu materiału dowodowego, a nadto poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, tj. dowolną, a nie swobodną, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, skutkującą błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, polegającym na nieprawidłowym przyjęciu, iż:
a) skarżący świadczył usługę w ramach tzw. tuczu nakładczego, pomimo że zapisy umów ramowych na dostawę produktów rolnych z dnia 15 października 2014 r., 29 października 2015 r. i 29 czerwca 2020 r. zawartych pomiędzy skarżącym a A. sp. z o.o. jednoznacznie potwierdzają, że strony związane były umowami kontraktacji w rozumieniu art. 613 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej jako k.c.), na podstawie których skarżący był zobowiązany do zakupu, odchowu i sprzedaży zwierząt na rzecz ww. spółki, a ww. spółka była zobowiązana do zapłaty na rzecz skarżącego ceny za dostarczone produkty oraz spełnienia świadczeń dodatkowych;
b) skarżący nie ponosił kosztów zakupu zwierząt, materiałów (paszy, leków, witamin, strzykawek) oraz usług weterynaryjnych, a koszty te ponosiła spółka A. sp. z o.o., która prowadziła hodowlę zarządzając przekazanymi do tuczu skarżącemu warchlakami, pomimo że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności treść 288 sztuk faktur VAT znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie potwierdza wysokość kosztów ponoszonych samodzielnie przez skarżącego w ramach prowadzonej przez niego hodowli świń;
c) skarżący nie otrzymywał zapłaty ceny za sprzedane produkty, lecz wynagrodzenie za wykonane usługi, co wynika ze sposobu rozliczenia wskazanego w treści faktur przewidującego zapłatę w formie kompensaty, pomimo że kompensata (potrącenie) jest prawnie przewidzianym (art. 498 i nast. k.c.) sposobem na regulowanie wzajemnych zobowiązań stron prowadzącym do ich wygaszenia;
2) art. 6, art. 7, art. 77 ust. 1 i art. 80 k.p.a. polegające na prowadzeniu sprawy w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, w szczególności poprzez odstąpienie od rozpatrzenia całego zgromadzonego materiału dowodowego oraz nie podjęcia kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a to na skutek nieuprawnionego pominięcia materiału dowodowego w postaci 288 sztuk faktur VAT dokumentujących koszty prowadzonej przez skarżącego działalności w zakresie hodowli świń i nie odniesienia się do niego w treści uzasadnienia skarżonej decyzji;
II. przepisów prawa materialnego, tj. § 13zl ust. 5 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U.
z 2015 r. poz. 187 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący wykonując umowę świadczył usługę tuczu/odchowu przez co nie dokonywał sprzedaży przedmiotowych świń, wobec czego nie spełnił warunku do otrzymania wnioskowanej pomocy, podczas gdy materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza powyższej okoliczności, a skarżący spełnił wszystkie wymogi przewidziane przepisami prawa do uzyskania pomocy finansowej.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że organ odwoławczy nie wskazał żadnej jednostki redakcyjnej umowy, z której miałoby wynikać, iż ww. umowy wprost wskazują na zawarcie umowy tuczu nakładczego lub umowy odchowu. Skarżący podniósł, że w każdej z umów znajdujących się w aktach sprawy znajduje się wyraźne postanowienie wskazujące przedmiot zobowiązania stron: producent zobowiązuje się do zakupu zwierząt, ich odchowu i dostarczenia do odbiorcy, a A. zobowiązuje się do zakupu i odbioru zwierząt, zapłaty ceny oraz wykonania pozostałych zobowiązań przewidzianych umową. Należyta wykładnia umów łączących skarżącego i A. sp. z o.o. nie pozostawia zdaniem skarżącego wątpliwości, że umowy te należy zakwalifikować jako umowy kontraktacji.
Zdaniem strony fakt, że strony dokonały kompensaty potwierdza, że skarżącego obciążały koszty związane z obowiązkiem zapłaty za zwierzęta zakupione od A. sp. z o.o. w celu ich odchowu, dostawą środków produkcji oraz świadczeniami weterynaryjnymi.
Skarżący podniósł, że samodzielnie ponosił wszelkie koszty związane z hodowlą trzody chlewnej, a wyhodowane zwierzęta były następnie sprzedawane na rzecz odbiorcy. Powyższe zdaniem strony wynika przede wszystkim z treści 288 faktur VAT za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2021 r., które potwierdzają zakres i skałę kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z hodowlą trzody chlewnej w ramach umów zawartych z A. sp. z o.o.
Z wszystkich ww. dokumentów, tj. faktur i umów, jednoznacznie wynika zdaniem strony, że skarżący był zobowiązany do samodzielnego ponoszenia wszelkich kosztów związanych z hodowlą trzody chlewnej, a wyhodowane zwierzęta były następnie sprzedawane na rzecz kontraktującego. Powyższe wyklucza zatem zakwalifikowanie umów zawartych ze spółką A. sp. z o.o. jako umów dotyczących produkcji trzody chlewnej w ramach tzw. tuczu nakładczego.
Odnosząc się do przytoczonego przez organ w uzasadnieniu decyzji fragmentu umowy z dnia 29 czerwca 2020 r. pkt III. ppkt 6, wprowadzającego sposób kalkulacji ceny za sprzedane warchlaki w przypadku uzyskania przez niego pomocy w związku ze środkami ochronnymi podejmowanymi w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń w Polsce, należy wskazać, że powyższy zapis umowny został narzucony przez A. sp. z o.o., jako podmiot wykorzystujący przewagę kontraktową wobec skarżącego. Biorąc powyższe pod uwagę, powyższe postanowienie umowne zgodnie z art. 58 § 1 k.c. należy zdaniem strony uznać za nieważne. Powyższe potwierdza decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr RBG-14/2022 z dnia 29 grudnia 2022 r. stwierdzającą stosowanie przez A. sp. z o.o. praktyk nieuczciwie wykorzystującą przewagę kontraktową polegającą na zobowiązaniu dostawców trzody chlewnej do przekazywania na rzecz tej spółki środków uzyskiwanych przez dostawców w ramach pomocy publicznej na wyrównanie kwoty obniżonego dochodu. Podniesiono, że w sytuacji, gdyby ziściły się przesłanki wskazane w ww. postanowieniu umownym, to skarżący z całą pewnością mógłby skutecznie powołać się na nieważność ww. zapisu umownego.
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przypisanych.
9. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
10. Na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącego na pytanie sądu podał, że zapisy umowy, iż środki z wnioskowanej płatności finansowej zostaną przekazane przez skarżącego na rzecz A. są nieważne z uwagi na art. 58 k.c. oraz decyzję Prezesa UOKiK z 22 grudnia 2022 r. nr RBG-14/2022, a skarżący nie był świadomy ww. zapisów.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4. Przedmiot kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowi decyzja Dyrektora POR z dnia 5 stycznia 2023 r. nr 9010-00000000511/23, którą organ ten utrzymał
w mocy decyzję Kierownika BP z dnia 10 listopada 2022 r. nr BP195.8110.53.2022.MB/DM-2M w przedmiocie odmowy przyznania wnioskowanej pomocy finansowej na wyrównanie kwoty dochodu uzyskanej przez producenta świń utrzymywanych na obszarze objętym restrykcjami w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w danym kwartale albo w okresie 12 miesięcy, począwszy od czwartego kwartału 2020.
5. Przyznawanie wnioskowanej przez skarżącego pomocy regulowane jest przez § 13zl rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2015 r. poz. 187 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie ARiMR".
W myśl § 13zl ust. 1 Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi świń: (1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; (2) będącemu mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem
w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia nr 702/2014; (3) który utrzymuje lub utrzymywał świnie w siedzibie stada, położonej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na obszarze: (a) wymienionym w części II lub III załącznika do decyzji wykonawczej Komisji 2014/709/UE z dnia 9 października 2014 r. w sprawie środków kontroli w zakresie zdrowia zwierząt w odniesieniu do afrykańskiego pomoru świń w niektórych państwach członkowskich i uchylającej decyzję wykonawczą 2014/178/UE lub w części II lub III załącznika I do rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/605 z dnia 7 kwietnia 2021 r. ustanawiającego szczególne środki zwalczania afrykańskiego pomoru świń (Dz. Urz. UE L 129 z 15.04.2021, str. 1, z późn. zm.) lub (b) zapowietrzonym lub zagrożonym w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, ustanowionym zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.
Pomoc przyznawana jest zatem w związku z występowaniem afrykańskiego pomoru świń, a uprawnionym do jej otrzymania jest producent świń posiadający przy tym określone w ww. przepisie cechy.
Nadto stosownie do § 13zl ust. 5 rozporządzenia ARiMR pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana na wyrównanie kwoty obniżonego dochodu uzyskanej przez producenta świń ze sprzedaży świń z siedziby stada tego producenta
w okresie obejmującym sprzedaż świń w danym: (1) kwartale albo (2) okresie 12 miesięcy - w przypadku producenta świń, który w tym okresie zwiększył produkcję świń o co najmniej 25% w stosunku do średniej produkcji świń z trzech lat poprzedzających okres, za który jest składany wniosek, a w przypadku gdy utrzymuje świnie w okresie krótszym niż trzy lata - w stosunku do średniej rocznej produkcji świń z całego okresu poprzedzającego okres, za który jest składany wniosek - począwszy od czwartego kwartału 2020 r. do końca czwartego kwartału 2021 r. - do wysokości obliczonej zgodnie ze sposobem określonym w ust. 11-13.
W treści przywołanego przepisu w kontekście rozpoznawanej sprawy szczególnie istotne jest wskazanie, że pomoc jest udzielana na: (1) wyrównanie kwoty obniżonego dochodu, (2) uzyskanej przez producenta świń, (3) ze sprzedaży świń, (4) z siedziby stada tego producenta.
6. Należy również mieć na uwadze, że zgodnie z § 13zl ust. 2 rozporządzenia ARiMR pomoc, o której mowa w ust. 1, jest udzielana na warunkach określonych
w art. 26 rozporządzenia nr 702/2014. W przepisie tym jest mowa o rozporządzeniu Komisji nr 702/2014 z dnia 25 czerwca 2014 r. uznającym niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE L nr 193/1 z 1 lipca 2014 r., dalej jako: "rozporządzenie nr 702/2014").
W myśl art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 702/2014 pomoc dla MŚP zajmujących się produkcją podstawową produktów rolnych na pokrycie kosztów zapobiegania chorobom zwierząt lub szkodnikom roślin, ich kontroli i zwalczania oraz pomoc na wyrównanie takim przedsiębiorstwom strat spowodowanych chorobami zwierząt lub inwazjami szkodników roślin jest zgodna z rynkiem wewnętrznym
w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu i jest wyłączona z wymogu zgłoszenia ustanowionego w jego art. 108 ust. 3, jeżeli spełnia warunki określone w niniejszym artykule ust. 2-13 i w rozdziale I. W ust. 5 tego rozporządzenia wskazuje się, że pomoc wypłacana jest bezpośrednio danemu przedsiębiorstwu lub grupie producentów lub organizacji, której to przedsiębiorstwo jest członkiem.
7. Należy zatem mieć również na uwadze, że osoba ubiegająca się o pomoc finansową winna również spełniać warunki określone w rozporządzeniu nr 702/2014, gdyż wówczas można uznać, że wnioskowana pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. W myśl art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C nr 326/47 z 26 października 2012 r., dalej jako: TFUE) z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.
8. Po analizie akt sprawy, mając na uwadze powyższe rozważania, sąd doszedł do wniosku, że skarżącemu zasadnie odmówiono wnioskowanej pomocy, bowiem nie zostały spełnione warunki określone w § 13zl rozporządzenia ARiMR,
a przy tym w stanie faktycznym sprawy istnieją daleko idące wątpliwości co do zgodności z przepisami prawa UE w zakresie przyznawania pomocy publicznej
w sytuacji, gdy faktycznym beneficjentem pomocy może być spółka A. niebędąca MŚP.
9. Sąd uznał bowiem rację organów, że skarżący w ramach umowy z A. sp. z o.o. nie uzyskiwał dochodów ze sprzedaży świń, na co wskazuje treść umów pomiędzy skarżącym a tą spółką, jak również treść faktur wystawianych przez skarżącego. W ocenie sądu materiał dowodowy sprawy wskazuje, że nie doszło do zakupu, a następnie sprzedaży świń. Faktycznym warunkiem przyznania pomocy finansowej jest zaś spadek dochodów z tytułu sprzedaży świń po stronie wnioskodawcy. Wskazany § 13zl ust. 5 wiąże bowiem pomoc z obniżeniem dochodu z tytułu sprzedaży świń, a nie z innego tytułu.
Nadto warunki współpracy skarżącego ze spółką A. wynikające z umów z tym podmiotem zostały określone w taki sposób, aby faktycznym beneficjentem pomocy finansowej została spółka A..
10. W ramach współpracy ze spółką A. skarżący zawierał kolejno
3 umowy: 15 października 2014 r., 29 października 2015 r. oraz 29 czerwca 2020 r. W kontekście niniejszej sprawy najbardziej istotna jest treść ostatniej, aktualnej umowy z 2020 r.
Spór w tym zakresie dotyczy m. in. treści i charakteru tej umowy. Organy utrzymują, że jest to umowa tuczu nakładczego (tak jak i wcześniejsze umowy), na mocy której skarżący świadczył usługę tuczu, natomiast skarżący wskazuje pogląd, że jest to umowa kontraktacji, na mocy której skarżący dokonywał sprzedaży wyprodukowanych przez siebie świń na rzecz A.
Mając na uwadze uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I FSK 1864/09 (powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) na gruncie sprawy dotyczącej podatku od towarów i usług należy stwierdzić, że nie można a priori wykluczyć, że sprzedaż nie ma miejsca tylko ze względu na fakt, że umowę można uznać za tucz kontraktowy. Należy wyjaśnić, że zasadniczo umowa tuczu nakładczego (kontraktowego itp.) jest umową nienazwaną, nieuregulowaną wprost w przepisach i w zależności od woli stron może przewidywać m. in. sprzedaż czy też usługę.
11. Spór między stronami w sprawie należałoby zatem uprościć do zagadnienia czy przedmiotem umowy skarżącego z A. jest sprzedaż. Charakter umowy i wynikające z niej prawa i obowiązki stron należy oceniać całościowo przez pryzmat poszczególnych jej postanowień. W niniejszej sprawie sąd ocenił, że słusznie organ wskazuje na pozorność postanowień umowy w zakresie sprzedaży. Właściwie w umowie mowa jest o zakupie i sprzedaży (postanowienie IIIa "prawa i obowiązki stron" i IV "obowiązki producenta" umowy z dnia 29 czerwca 2020 r.), ale faktycznie trudno mówić o sprzedaży, skoro w tej samej umowie A. przejmuje dług z tytułu zakupu (postanowienie V "cena" pkt III ust. 5 lit. b.), więc w praktyce zobowiązanie jest tylko na papierze i na skarżącym faktycznie nigdy nie ciążyło. Teoretycznie zgodnie z umową skarżący ma więc obowiązek zakupu prośnych loszek od A., a później sprzedaży utuczonych warchlaków, ale dalej obowiązek zapłaty za zakup "przejmuje" A. – wskazuje się na przejęcie długu, potrącenie itp., ale tak naprawdę żaden dług czy zobowiązanie nie zostało w umowie określone w sposób konkretny, a przy tym wynikałoby z tego, że A. zgodnie z umową ma zapłacić za prośne loszki same sobie. Takie samo przekonanie można odnieść do "obowiązków" w zakresie zakupu leków, usług weterynarza, zakupu paszy itp., skoro skarżący ma je kupować wyłącznie od A. lub podmiotu przez tę spółkę wskazanego (postanowienie I "definicje" lit. m.), a w dalszych postanowieniach umowy A. "przejmuje" te zobowiązania (postanowienie V "cena" pkt III ust. 5 lit. b.).
12. W ocenie sądu, aby można było mówić o sprzedaży, winna być określona cena towaru (essentialia negotii umowy sprzedaży – art. 535 k.c.). Teoretycznie skarżący ma obowiązek zakupu prośnych loszek, ale z umowy nie dowie się ile miałby za nie zapłacić, a zatem jego zobowiązanie nie zostało oznaczone co do wysokości. Faktycznie o cenie decyduje arbitralnie A., dokonując kompensaty, a w umowie nie wskazano nawet w zasadzie kryteriów ustalenia tej ceny. Natomiast, aby można było mówić o sprzedaży na rzecz A., skarżący winien najpierw dokonać nabycia prośnych loszek. Przy tym należy wskazać, że umowa w żadnym miejscu nie wskazuje, aby skarżący stał się właścicielem prośnych loszek czy później warchlaków. Pobocznie warto zwrócić uwagę na ustalenia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z decyzji nr RBG-14/2022 z dnia 29 grudnia 2022 r. (dalej jako: "decyzja Prezesa UOKiK"), w tym twierdzenia spółki. A. podkreśla w ramach tego postępowania, że faktycznie jest producentem, organizatorem produkcji i ma władztwo ekonomiczne nad tucznikami. Sąd podziela w związku z tym stanowisko organów, że jedynie dla pozoru wskazuje się na pojęcia zakupu
i sprzedaży, jednak faktycznie czynności te nie miały miejsca.
Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, gdy ma się na uwadze postanowienie V "cena" pkt III. ust. 6 i 7, w którym przewidziano pomniejszenie należnej skarżącemu "ceny" o kwotę pomocy finansowej "z tytułu wyrównania ceny sprzedaży świń", gdzie obowiązkiem skarżącego jest również samo złożenie wniosku o pomoc i przekazanie decyzji organu w tym zakresie.
13. Natomiast w treści faktur w zakresie sposobu zapłaty wskazano: "kompensata zgodnie z umową". Jako przedmiot wskazane są "tuczniki", "loszki" itp.
i wskazana jest cena za nie, w tym kwota po odliczeniu zaliczek. Jednak faktyczne rozliczenia między stronami wydają się nie odpowiadać treści faktur w zakresie określonych tam cen. Tak naprawdę jedynym wiadomym stronom w momencie zawarcia umowy elementem ceny są comiesięczne "zaliczki" – w umowie
z 29 czerwca 2020 r. określone w kwocie 21.853,33 zł (postanowienie V "cena" pkt III. ust. 2).
14. Odmowę przyznania pomocy uzasadniają ponadto warunki współpracy skarżącego z A. w zakresie rozliczenia ewentualnej pomocy. Sąd ma na uwadze okoliczności wskazujące, że treść umowy została skarżącemu narzucona przez A., w tym przede wszystkim decyzję Prezesa UOKiK. W ocenie sądu nie powinno to mieć jednak przesądzającego znaczenia w kontekście niniejszej sprawy. Skarżący był słabszą stroną umowy, jednak godził się na to, że jego dochód z umowy będzie mniejszy o ewentualną pomoc finansową. Wobec tego ostatecznie dla sytuacji finansowej skarżącego nie ma znaczenia czy otrzyma pomoc czy też nie. Umowa została ukształtowana w taki sposób, że skarżący względem organu przyznającego pomoc występował niejako jako "słup" zamiast A. Należy także zwrócić uwagę na treść postanowienia V "cena" pkt III. ust. 14, w którym zawarto klauzulę przewidującą premię uzupełniającą w przypadku, gdyby w ciągu pierwszych 12 miesięcy na podstawie umowy z 29 października 2020 r. wynik finansowy skarżącego był niższy niż na podstawie wcześniejszej umowy. Premia uzupełniająca Stawia to pod znakiem zapytania możliwość "obniżenia dochodu" skarżącego, skoro miałby zostać on zrekompensowany (wyrównany do poziomu sprzed zawarcia aktualnej umowy) przez A..
15. Ukształtowanie umowy i wynikające z niej ewentualne przekazanie uzyskanych środków publicznych na rzecz A. winno skłaniać do zastanowienia się nad kwestią czy faktycznym beneficjentem środków nie będzie A., który nie jest mikro-, małym ani średnim przedsiębiorcą (roczny obrót w latach 2017-2021 powyżej 350 mln euro - s. 36 uzasadnienia decyzji Prezesa UOKiK). Stanowiłoby to faktyczne omijanie przepisów o pomocy publicznej, gdyż zgodnie z art. 26 rozporządzenia nr 702/2014 pomoc przyznaje się MŚP. A. nie może zatem samodzielnie ubiegać się o pomoc, jednak w swoich działaniach, również w ramach współpracy ze skarżącym dążył do uzyskania środków
z pominięciem warunków przyznawania pomocy publicznej i sprzecznie z jej celami.
Skarżący natomiast nie przedstawia własnych działań, które pozwalałyby na uznanie, że to skarżący byłby faktycznym beneficjentem środków i trudno o przekonanie, że postanowienia umowy nie zostałyby w tym zakresie wykonane. Należy podkreślić, że pomoc publiczna powinna być przeznaczona na cele zgodne
z postanowieniami Traktatów UE, innych przepisów prawa UE oraz przepisów prawa krajowego, a zatem by rzeczywiście trafiała do podmiotów uprawnionych.
16. Przy tym decyzja Prezesa UOKiK, na którą powołuje się strona skarżąca, nie została wydana w przedmiocie stwierdzenia nieważności i może dotyczyć tego zagadnienia jedynie pośrednio. W decyzji wskazuje się, że ww. praktyka A. jest niezgodna z dobrymi obyczajami. Decyzja nie przesądza jednak zagadnienia ważności postanowień umownych. Strona skarżąca nie wskazała, by podejmowała jakiekolwiek działania w celu stwierdzenia nieważności postanowień umowy.
17. Przy tym zagadnienie nieważności postanowień umowy skarżącego z A. nie jest tak oczywiste jak wywodzi strona skarżąca. Przepisy ustawy z dnia
17 listopada 2021 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 2262 ze zm., dalej jako: u.p.n.w.p.k) wykazują istotne podobieństwo z ustawą z dnia
16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz.U z 2022 r. poz. 1233 ze zm., dalej jako: u.z.n.k.). Przesłanki uznania za czyn nieuczciwej konkurencji (art. 3 u.z.n.k.) są podobne do przesłanek z art. 5 i 6 u.p.n.w.p.k. – np. sprzeczność
z dobrymi obyczajami, naruszenie interesu strony, jednak w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewidziano konkretne roszczenia, które według poglądu orzecznictwa właściwie wyłączają stosowanie przepisów o nieważności (np. uchwała SN z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt III CZP 58/09, LEX nr 511016; wyrok SA
w Warszawie z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt I ACa 1128/08, LEX nr 1120057).
W u.p.n.w.p.k. przewidziano tylko możliwość wnoszenia o podjęcie działań przez Prezesa UOKiK (o charakterze publicznoprawnym – kary pieniężne, nakaz zaprzestania praktyk). Przy tym celem u.p.n.w.p.k., co zostało wyartykułowane w art. 1 tej ustawy, jest ochrona interesu publicznego, nie uwzględniono natomiast
w przepisie celu interesu słabszej strony umowy co można ewentualnie uznać za cel poboczny.
18. Podsumowując, skarżący nie spełnił warunków przyznania pomocy, gdyż nie dokonywał sprzedaży świń. Uzasadniony jest pogląd organów, że świadczenia skarżącego w istocie miały charakter usługi tuczu, a jedynie dla pozoru mowa jest o zakupie prośnych loszek czy też o zakupie leków, paszy czy kosztach weterynarzy, gdyż faktycznie "zobowiązania" w tym zakresie "przejęło" A. i nie ciążyły one na skarżącym. Wobec braku nabycia prośnych loszek nie może być również mowy o sprzedaży warchlaków. Treść umów, faktur i faktyczne rozliczenia stron nakazują uznać, że warchlaki nie były własnością skarżącego, a jedynie czasowo były one chowane przez skarżącego w celu osiągnięcia określonej masy, wobec czego faktycznie była wykonywana usługa rozliczana za pomocą zaliczek, korygowana w zależności od efektów tuczu (osiągniętej przez warchlaki masy w kg). Trafnie organy ustaliły, że faktycznie obowiązki skarżącego ograniczały się do wyproszenia i odchowu warchlaków zgodnie ze ścisłymi wytycznymi A.,
a zwierzęta i potrzebne do chowu towary i usługi, tj. prośne loszki, pasza, leki, usługi weterynarza były zapewniane przez spółkę A.
19. W ocenie sądu nietrafne są zatem zarzuty skargi, gdyż ustalenia organów znajdują potwierdzenie w wyczerpująco zebranym materiale dowodowym sprawy, wobec czego nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy przekonująco wskazały podstawy do wydania decyzji odmownej wobec braku spełnienia warunków z § 13zl rozporządzenia ARiMR, nie doszło więc również do naruszenia w tym zakresie. W szczególności przedłożone przez skarżącego umowy i faktury VAT zostały poddane ocenie organów, którą sąd podziela ze względów wskazanych powyżej.
20. Sąd nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.
21. Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.