I SA/BK 114/25

I SA/Bk 114/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Justyna Siemieniako /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Kojło
Symbol z opisem
6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2151
art. 15 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Dz.U. 2023 poz 2151
art. 7, art.8, art. 77, art. 80, art. 107 par.3
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi S. Spółka z o.o. w O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia 10 lutego 2025 r. nr SKO.420/1/2025 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Łomży z dnia 12 grudnia 2024 r. nr WSZ.7340.9.3.2024, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży na rzecz skarżącej S. Spółka z o.o. w O. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta Łomża (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z 12 grudnia 2024 r., nr WSZ.7340.9.3.2024 działając na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2023 r., poz. 2151, dalej: "u.w.t.p.a.") uwzględniając uchwałę Nr 698/LXXX/23 Rady Miejskiej Łomży z 28 grudnia 2023 r. w sprawie Łomżyńskiego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Innych Uzależnień na 2024 r. cofnął zezwolenie nr I/27/A-16, I/27/B-12/2024, I/27/C-2024 z 25 maja 2024 r. na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających: do 4,5 % alkoholu oraz piwa, powyżej 4,5 % do 18 % zawartości alkoholu (z wyjątkiem piwa) i powyżej 18 % zawartości alkoholu przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w placówce handlowej zlokalizowanej w Łomży udzielone na wniosek: "S." Sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "skarżąca", "Spółka"), prowadzącej działalność gospodarczą w placówce handlowej w Ł. przy ul. [...].
W sprawie ustalono, że pismem z 19 września 2024 r. nr R.3512.1 Komenda Miejska Policji w Ł. (dalej: "KMP") poinformowała Prezydenta o sprzedaży napojów alkoholowych osobie małoletniej nieposiadającej 18 lat na podstawie okazanego dokumentu w postaci karty medycznej ze sfałszowaną datą urodzenia przez sprzedawcę placówki handlowej S. mieszczącej się w Ł. przy ul. [...].
W związku z powyższym Prezydent zwrócił się do Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Łomży (dalej: "MKRPA") o przeprowadzenie kontroli w ww. punkcie sprzedaży napojów alkoholowych w zakresie przestrzegania ustawy.
MKRPA w dniu 25 października 2024 r. przeprowadziła kontrolę w ww. punkcie sprzedaży napojów alkoholowych, w wyniku której ustalono, że w obrębie sklepu znajdują się ślady spożywania napojów alkoholowych w postaci pozostawionych puszek po piwie, kapsli i tzw. "małpek". Do protokołu kontroli został dołączony materiał dowodowy w postaci zdjęć.
W dniu 27 września 2024 r. Prezydent zwrócił się do KMP w Łomży
o udzielenie informacji dotyczącej m.in. ilości interwencji w okresie ostatnich 6 miesięcy dotyczących sprzedaży napojów alkoholowych w ww. placówce handlowej.
Pismem z 2 października 2024 r. KMP w Łomży poinformowała, że w placówce handlowej przy ul. [...]w Ł. odnotowano 3 interwencje, z których dwie anonimowe w dniach 27 lipca 2024 r. i 21 września 2024 r. dotyczyły zgłoszenia spożywania napojów alkoholowych w miejscu publicznym i nie zostały potwierdzone z powodu braku uczestników, natomiast trzecie zgłoszenie dotyczyło interwencji własnej w dniu 13 września 2024 r., która zakończyła się przekazaniem małoletnich rodzicom i sporządzeniem notatki przez funkcjonariuszy (skutkowała ona prowadzeniem postępowania w sprawie niniejszej).
W dniu 21 października 2024 r. został przeprowadzony dowód z przesłuchania świadka: st. sierż. K. P. i st. post. A. F.
Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wyjaśnił, że w przypadku zaistnienia wskazanej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. okoliczności sprzedaży napojów alkoholowych osobie nieletniej, organ wydający zezwolenie zobowiązany jest cofnąć zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych.
Odnosząc się do stanowiska sprzedawcy, który tłumaczy fakt sprzedaży okazaniem dokumentu tożsamości, jakim była karta medyczna wygenerowana na telefonie iphone Prezydent stwierdził, że okazana aplikacja nie jest dokumentem tożsamości. Wskazał, że na nagraniu przekazanym przez pełnomocnika Spółki nie dopatrzono się zdjęcia w okazanej przez młodocianego aplikacji, natomiast widać, że osoba stawiająca i odbierająca piwo nie została wylegitymowana, a jedynie osoba płacąca za alkohol. Organ I instancji stwierdził, że brak wiedzy sprzedawcy sklepu dotyczący dokumentów elektronicznych był bezpośrednią przyczyną sprzedaży napojów alkoholowych osobom małoletnim. Sprzedawczyni nie zauważyła, że kupujący alkohol są osobami młodocianymi, w przeciwieństwie do funkcjonariuszy Policji, którzy postanowili sprawdzić wiek chłopców, gdyż mieli wątpliwości co do ich pełnoletności.
Organ I instancji zaznaczył, że za działania pracownika odpowiada pracodawca. Przedsiębiorca prowadzi działalność objętą zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych we własnym imieniu i na własne ryzyko, a co za tym idzie muszą obciążać go skutki naruszeń zasad przewidzianych w ustawie.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łomży (dalej: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy") decyzją z 10 lutego 2025 r., nr SKO.420/1/2025 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium za bezsporny przyjęło fakt, że w dniu 13 września 2024 r. p. E. W., pracująca w sklepie przy ul. [...] w Ł. na stanowisku kasjer sprzedawca, tj. w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą Spółkę objętej zezwoleniami, dokonała sprzedaży napoju alkoholowego, tj. trzech butelek piwa dwóm osobom nieletnim. Fakt ten potwierdzają zeznania świadków, tj. funkcjonariuszy Policji, którzy podczas patrolu w dniu 13 września 2024 r. o godz. 18 podjęli interwencję w okolicy ww. sklepu, wobec trzech chłopców, z których dwóch posiadało alkohol, tj. piwo butelkowe. W wyniku podjętych czynności funkcjonariusze ustalili, że dwóch z nich zakupiło alkohol w sklepie po okazaniu sprzedawczyni na iphonie karty medycznej ze sfałszowaną datą urodzenia. Osoby te nie posiadały dokumentów tożsamości, a ich tożsamość oraz to, że pozostawali nieletni, funkcjonariusze potwierdzili w systemie informatycznym Policji. Organ odwoławczy wskazał, że zeznania funkcjonariuszy Policji pozostają zbieżne z innymi zgromadzonymi w sprawie dowodami, tj. zeznaniami sprzedawczyni oraz nagraniem z monitoringu sklepowego.
SKO wyjaśniło, że decyzja o cofnięciu zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie jest decyzją zależną od uznania organu. Przeciwnie, jest to decyzja wynikającą ze spełnienia określonych przesłanek wskazanych w u.w.t.p.a., a więc w całości determinowana przepisami prawa. Katalog tych przesłanek ma charakter zamknięty i został ujęty wart. 18 ust. 10 pkt 1-7 u.w.t.p.a. Organ odwoławczy stwierdził, że sam fakt sprzedaży alkoholu nieletnim w miejscu prowadzenia przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej, a ten w okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, rodzi bezwzględny obowiązek cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu przez uprawniony organ.
Kolegium nie podzieliło poglądów Spółki, jakoby w toku postępowania przed organem I instancji doszło do naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów procesowych, jak też przepisów prawa materialnego. Zasadnicze w sprawie okoliczności z punktu widzenia regulacji zawartej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit a u.w.t.p.a. zostały wyjaśnione i nie zachodzi potrzeba przesłuchiwania małoletnich, czy "pozyskania sfałszowanego dokumentu, którym posłużył się nabywca alkoholu". W ocenie Kolegium, wbrew temu, co sugeruje autor odwołania, tzw. karty medycznej nie można uznać ani za dokument stwierdzający tożsamość, ani za dokument stwierdzający wiek, o jakim mowa w art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a., choćby nawet zawierała zdjęcie i wiek danej osoby. Tzw. karta medyczna nie może zostać uznana w ogóle za dokument, gdyż jest ona wyłącznie funkcją w telefonie, której dane uzupełnia sam użytkownik, który też nie tylko sam wypełnia ją danymi, ale też decyduje o zakresie tych danych, a celem tej funkcji jest zebranie w telefonie danej osoby informacji o jej stanie zdrowia, np. chorobach, alergiach, lekach oraz kontaktach w nagłych wypadkach, tak by były one łatwo dostępne w sytuacjach związanych z zagrożeniem zdrowia i życia.
Zdaniem Kolegium, brak po stronie sprzedawczyni świadomości charakteru tzw. karty medycznej nie wnosi do sprawy nic, co mogłoby powodować konieczność odmiennego rozstrzygnięcia, podobnie okoliczność, iż na jej podstawie sprzedawczyni wyrobiła w sobie błędne przekonanie co do wieku nabywców alkoholu. Brak złej woli pozostaje bez wpływu na skutek prawny naruszenia.
Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem skarżąca spółka, działając przez pełnomocnika, złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady praworządności z uwagi na cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w sytuacji, kiedy zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że do sprzedaży alkoholu małoletniemu doszło w wyniku posłużenia się sfałszowanym dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy, a więc w wyniku dokonania czynu zabronionego;
2) przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.") poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i uznanie, że wszystkie okoliczności w sprawie nie budzą wątpliwości, w sytuacji gdy organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i zaniechał przesłuchania małoletnich, zaniechał również czynności zmierzających do pozyskania sfałszowanego dokumentu, którym posłużył się nabywca alkoholu i w konsekwencji nie wziął pod uwagę faktu wprowadzenia na miejscu zdarzenia sprzedawczyni w błąd co do wieku osoby nabywającej alkohol poprzez okazanie sfałszowanego dokumentu potwierdzającego wiek i ustalenie wieku osoby kupującej alkohol dopiero przez policjantów w czasie interwencji;
3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa, w sytuacji gdy przy niepełnym materiale dowodowym sprawy i zaniechaniu czynności zmierzających do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego "wszelkie wątpliwości zostały poczytane na niekorzyść strony";
4) art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, że w dniu 13 września 2024 r. nastąpiło zdarzenie polegające na sprzedaży trzech sztuk piwa w butelce osobie nieletniej w punkcie handlowym w Ł., przy ul. S. [...];
5) art. 105 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niezastosowanie normy pozwalającej na umorzenie postępowania w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy;
6) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez:
a) błędne ustalenie, że w obrębie sklepu znajdowały się ślady spożywania napojów alkoholowych w postaci pozostawionych puszek po piwie, kapsli i tzw. "małpek", co ma wynikać ze zdjęć zrobionych w czasie kontroli w dniu 25 października 2024 r., w sytuacji gdy z przedstawionych zdjęć w żaden sposób nie wynika, że zostały one zrobione w obrębie sklepu, jak również nie wynika z protokołu kontroli, w której to dokładnie części obrębu sklepu zostały zrobione zdjęcia;
b) błędne ustalenie, że na okazanym przez nabywcę alkoholu dokumencie potwierdzającym wiek nie było zdjęcia, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. zeznań interweniujących policjantów wynika, że na okazanym dokumencie znajdowało się zdjęcie;
7) przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a w zw. z art. 15 ust. 1 i 2 u.w.t.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie obowiązku zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego i przyjęcie, że wystarczy samo stwierdzenie sprzedaży alkoholu osobie małoletniej bez względu na okoliczności, w jakich do tej sprzedaży doszło oraz przyjęcie, że dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy może być wyłącznie dokument tożsamości, w sytuacji gdy z brzmienia treści przepisu wprost wynika, że wystarczającym jest jakikolwiek dokument, który stwierdza wiek nabywcy.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak też ją poprzedzającej decyzji organu I instancji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 12 grudnia 2024 r. w przedmiocie cofnięcia skarżącej Spółce zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a., zgodnie z którym zezwolenie na sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw.
Zasady obrotu, statuujące zakazy sprzedaży napojów alkoholowych, sformułowane zostały w przepisie art. 15 ust. 1 cytowanej ustawy. W myśl tej regulacji, zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych:
1) osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości;
2) osobom do lat 18;
3) na kredyt lub pod zastaw.
W stanie faktycznym sprawy nie budzi wątpliwości, że doszło do sprzedaży osobie nieletniej (w wieku poniżej lat 18) alkoholu w postaci trzech butelek piwa.
Art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a. stanowi, że w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy.
Niewątpliwie nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.p.t.u., jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit.a tejże ustawy i samo jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Dla przyjęcia, że nastąpiła sprzedaż lub podanie alkoholu osobie nieletniej w rozumieniu art. 18 ust. 10 pkt 1 lit.a u.w.p.t.u. konieczne jest ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, że alkohol został sprzedany lub podany osobie, która nie ukończyła 18 lat (na gruncie analizowanej ustawy termin osoby nieletniej pozostaje odrębny od znaczenia nadawanego temu pojęciu w Kodeksie karnym, gdzie art. 10 kk nieletnim określa osobę, która w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 lat).
W zakresie rozumienia art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. obecnie można mówić o utrwalonej wykładni powołanego przepisu, którą w pełni popiera skład orzekający w niniejszej sprawie. Zgodnie z dominującym stanowiskiem sądów administracyjnych, jedyną przesłanką zastosowania powołanego przepisu jest obiektywne nieprzestrzeganie przez przedsiębiorcę ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym zakazów i ograniczeń tej sprzedaży przewidzianych w ustawie. Ustawodawca nie różnicuje przy tym skutków nieprzestrzegania warunków sprzedaży napojów alkoholowych od stopnia szkodliwości społecznej konkretnego naruszenia, ani też od ilości dokonanych naruszeń. Zatem każda, nawet jednorazowa, sprzedaż napoju alkoholowego osobie nieletniej, w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, stanowi nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych i jest podstawą do cofnięcia zezwolenia na obrót napojami alkoholowymi przez uprawniony organ (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 14 listopada 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 186/22).
Przyjmuje się, że cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych stanowi sankcję administracyjną za naruszenie zakazu sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18, ustanowionego w art. 15 ust. 1 pkt 2 u.w.t.p.a. Zasadniczo dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej w zakresie wyżej wskazanym, nie ma znaczenia wina sprzedawcy, nie jest ważne, czy przedsiębiorca miał świadomość, że dokonuje sprzedaży napoju alkoholowego osobie nieletniej. Z treści art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy wynika, że nadrzędnym celem powołanej ustawy jest ochrona prawidłowego fizycznego, psychicznego i społecznego rozwoju społeczeństwa. Oznacza to, że celem cofnięcia zezwolenia jest nie tylko spowodowanie dolegliwości dla naruszającego prawo, ale przede wszystkim zapewnienie ochrony (w tym ochrony prewencyjnej) wartości i dóbr, w które godziło naruszanie warunków i zasad sprzedaży napojów alkoholowych.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności cofnięcia skarżącej Spółce zezwoleń na sprzedaż alkoholu na podstawie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. w sytuacji, gdy sprzedaż alkoholu osobie nieletniej miała charakter jednorazowy, alkohol został sprzedany po weryfikacji przez sprzedawcę wieku nabywcy, a następnie ustalono, że nabywca posłużył się kartą medyczną ze sfałszowaną datą urodzenia.
Sąd orzekający w sprawie stoi na stanowisku, że cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych wymaga ustalenia zarówno faktu sprzedaży napojów alkoholowych osobom do lat 18, jak też tego, czy sprzedawca podjął adekwatne działania mające na celu weryfikację wieku takiej osoby.
Dla zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. niezbędne jest ustalenie, czy przedsiębiorca obiektywnie nie przestrzegał ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym zakazów i ograniczeń tej sprzedaży przewidzianych w ustawie, a tym samym czy sprzedawczyni przy zachowaniu należytej staranności była w stanie zweryfikować prawdziwość dokumentu okazanego przez nabywcę.
Ustalenie stanu faktycznego musi być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, w którym organ zgromadzi wyczerpujący i spójny materiał dowodowy pozwalający przyjąć, że istotnie doszło do naruszenia zakazu sprzedaży napoju alkoholowego osobie nieletniej, przy równoczesnym poszanowaniu gwarancji procesowych stron postępowania, określonych w przepisach k.p.a.
W ocenie organów, zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na fakt sprzedaży w ww. sklepie napojów alkoholowych w postaci trzech butelek piwa dwóm osobom nieletnim. Zdaniem organów brak po stronie sprzedawczyni świadomości charakteru tzw. karty medycznej nie wnosi do sprawy nic, co mogłoby powodować konieczność odmiennego rozstrzygnięcia; podobnie okoliczność, iż na jej podstawie sprzedawczyni wyrobiła w sobie błędne przekonanie co do wieku nabywców alkoholu.
Powyższe stanowisko organów budzi zastrzeżenia Sądu.
W sprawie ustalono w sposób bezsporny, że w sklepie, w którym działalność gospodarczą prowadzi Spółka, nastąpiła w dniu 13 września 2024 r. sprzedaż alkoholu na podstawie sfałszowanej karty medycznej. Stan faktyczny jak i prawny sprawy nie został jednak ustalony w sposób prawidłowy.
Niezrozumiałe jest twierdzenie organów, że sprzedaży dokonano dwóm osobom, z których to jednej nie zweryfikowano. Sprzedaż to zgodnie z Kodeksem cywilnym umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy i wydania jej kupującemu, który zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić nabywcy cenę (art. 535 § 1 k.c.). Z pisma Komendy Miejskiej Policji w Łomży z 19 września 2024 r. jak też z pisma kierowanego do Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w Łomży wynika, że miała miejsce sprzedaż alkoholu osobie małoletniej. Organy nie wyjaśniają w sposób przekonujący, na jakiej podstawie przyjęły, że alkohol sprzedano dwóm osobom. Kwestia ta niewątpliwie wymaga wyjaśnienia.
Organy wskazują na materiał dowodowy dołączony do protokołu z kontroli w postaci zdjęć, z którego wynika, iż w obrębie sklepu znajdują się ślady spożywania napojów alkoholowych w postaci pozostawionych puszek po piwie, kapsli i tzw. "małpek" (k. 13). Słusznie zauważa jednak pełnomocnik strony skarżącej, że z przedstawionych zdjęć w żaden sposób nie wynika, że zostały one zrobione w obrębie sklepu, jak również nie wynika z protokołu kontroli, w której dokładnie części obrębu sklepu zostały zrobione zdjęcia. W ocenie Sądu, przedstawiony materiał zdjęciowy, jako pozyskany w niewiadomym czasie i miejscu (brak jakichkolwiek dat, wskazania miejsca wykonania zdjęć) stanowi wysoce wątpliwy dowód w sprawie.
Organ prezentuje stanowisko, że dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy może być wyłącznie dokument tożsamości, a karta medyczna takim dokumentem nie jest. Z kolei skarżąca stoi na stanowisku, że z brzmienia art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a. wprost wynika, że wystarczającym jest jakikolwiek dokument, który stwierdza wiek nabywcy.
Zdaniem Sądu, słusznie podniosła skarżąca Spółka, że w sprawie doszło do naruszenia art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a poprzez błędne przyjęcie, że dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy może być wyłącznie ściśle określony dokument tożsamości. Zgodnie z powołanym przepisem, w przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy. Przepis nie precyzuje, jaki konkretnie dokument miałby potwierdzać wiek nabywcy. Ustawodawca tego nie doprecyzował. W takiej sytuacji za dopuszczalne można uznać przyjęcie, że usunięcie wątpliwości co do pełnoletności nabywcy przez sprzedającego może nastąpić na podstawie każdego dokumentu, który potwierdza wiek nabywcy. Nie ma żadnego znaczenia, czy kupujący okaże dowód osobisty, prawo jazdy, paszport, legitymację studencką, czy nawet szkolną. Sprzedawca jest zobowiązany ustalić wiek nabywcy. Ustawodawca nie nałożył na sprzedawcę obowiązku legitymowania na podstawie konkretnego dokumentu, czy – jak zdaje się oczekiwać organ - dokumentu tożsamości. Przyjąć należy, że sprzedawca nie ma ani możliwości, ani obowiązku ustalenia, czy dokument, na jaki powołuje się nabywca, zawiera dane prawdziwe, czy może został sfałszowany.
Wbrew twierdzeniom organu, w analizowanym przepisie nie chodzi o dokument tożsamości, a jakikolwiek, który stwierdza wiek nabywcy. Tym samym bezpodstawne jest twierdzenie organu, że dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy jest wyłącznie dokument tożsamości w postaci: dowodu osobistego, paszportu, wizy, dokumentu podróży, karty pobytu, polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca, tymczasowego polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca, polskiego dokumentu tożsamości cudzoziemca, dokumentu "zgoda na pobyt tolerowany", książeczki żeglarskiej, karty tożsamości, dokumentu podróży przewidzianego w konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców, książeczki wojskowej.
W przedmiotowej sprawie sprzedawczyni działając z należytą starannością zażądała od nabywcy okazania dokumentu, gdyż powzięła wątpliwość co do wieku nabywcy. W ocenie Sądu zachowała się ona zgodnie z obowiązkami nałożonymi ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, tj. zweryfikowała wiek nabywcy. Sprzedawczyni nie wiedziała i nie mogła wiedzieć, że dokument jest sfałszowany. Funkcjonariusz Policji też nie potrafił tego stwierdzić podczas interwencji. Prawdziwość dokumentu zweryfikował dopiero w systemach informatycznych Policji.
W toku postępowania wyjaśniającego organ administracji przeprowadził dowód z przesłuchania świadków: st. sierż. K. P. i st. post. A. F. Jak słusznie wskazuje strona skarżąca, organ nie wziął pod uwagę, że nabywca okazał sfałszowany dokument, co miało istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. St. post. A. F. zeznała: "Zapytałam jednego z chłopców czy pani w sklepie zapytała, czy mają 18 lat. Potwierdzili, że posłużyli się sfałszowaną kartą medyczną, żeby zakupić alkohol" (k.8 akt admin.). Z akt sprawy wynika również, na co wskazała skarżąca, że ani sprzedawca, ani policjant nie wiedzieli, że dokument przedstawiony przez nieletnich był sfałszowany. St. sierż K. P. w trakcie przesłuchania zeznał: "Do końca nie mógłbym tego stwierdzić, że dokument jest prawdziwy czy sfałszowany. Pierwszy raz spotkałem się z takim dokumentem w aplikacji (...) Tożsamość potwierdziliśmy w systemach informatycznych Policji" (k. 7 akt admin.).
W ocenie Sądu, w sprawie nie pozostaje bez znaczenia to, że sprzedawczyni nie dokonała sprzedaży bezrefleksyjnie, jedynie w oparciu o twierdzenia kupującego. W dniu 13 listopada 2024 r. p. E. W. (kasjer sprzedawca sklepu), przesłuchana w charakterze świadka zeznała, że: "Jeden z kupujących okazał mi dokument na telefonie komórkowym po czym stwierdziłam, że jest pełnoletni" (k.14 akt admin.).
Mając na uwadze okoliczność, że cofnięcie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powoduje dotkliwe skutki dla przedsiębiorcy, stwierdzić należy, że wydanie decyzji powinno zostać poprzedzone wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym, a stan faktyczny ustalony w trakcie prowadzonego postępowania nie może budzić żadnych wątpliwości. Stan faktyczny, który organ przyjął za podstawę decyzji, budzi natomiast poważne wątpliwości Sądu. Skoro dokument potwierdzający wiek osoby nabywającej alkohol był sfałszowany i sprzedawczyni przy zachowaniu należytej staranności tego nie zauważyła, to przedsiębiorca nie może ponosić dotkliwych skutków w postaci cofnięcia zezwoleń na sprzedaż alkoholu. Jak wyżej wskazano st. sierż K. P. również nie potrafił stwierdzić, czy dokument jest prawdziwy czy sfałszowany. Tożsamość nabywającego alkohol policjant potwierdził dopiero w systemach informatycznych Policji. Tym bardziej nie można oczekiwać takiej wiedzy od sprzedawczyni sklepu. Z akt sprawy nie wynika również, że sprzedawca kasjer po okazaniu sfałszowanego dokumentu miała jakąkolwiek wątpliwość odnośnie jego autentyczności.
Należy wskazać, że zgodnie z naczelną zasadą postępowania administracyjnego organy administracyjne są zobowiązane do wyczerpującego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Wniosek powyższy wynika wprost z treści art. 7 k.p.a. zgodnie z którym, w toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Analiza akt sprawy wskazuje jednak, że organy obu instancji zaniechały ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego oraz w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazywała na okoliczności, które w jej ocenie służyłyby ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W szczególności skarżąca podnosiła, że organ nie wziął pod uwagę faktu wprowadzenia na miejscu zdarzenia sprzedawczyni w błąd co do wieku osoby nabywającej alkohol poprzez okazanie sfałszowanego dokumentu potwierdzającego wiek i ustalenie wieku osoby kupującej alkohol dopiero przez policjantów w czasie interwencji. Działanie powyższe nie tylko narusza zasadą określoną w art. 7 k.p.a. ale również przepis art. 107 § 3 k.p.a., gdyż uzasadnienie decyzji nie jest przekonujące.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz wskazanych w skardze zasad postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności naruszony został art. 7 k.p.a. wobec niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, spowodowanego niedopełnieniem obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, wynikającego z przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., skutkiem czego doszło do wadliwego zastosowania art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t.p.a. Potrzeba ustalenia stanu faktycznego spowodowała konieczność uchylenia również decyzji pierwszoinstancyjnej.
Nie mniej istotne jest przyjęcie przez organ błędnej interpretacji art. 15 ust. 2 u.w.t.p.a prowadzącej do wniosku, że dokumentem stwierdzającym wiek nabywcy może być wyłącznie ściśle określony dokument tożsamości.
Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łomży.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
Ponownie rozpatrując sprawę organy zastosują się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu i wynikających z niej wskazań co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.). Organy, uwzględniając stanowisko Sądu zaprezentowane w niniejszym wyroku rozważą potrzebę dalszego prowadzenia postępowania, mając przy tym na uwadze incydentalność zdarzenia i zindywidualizowane okoliczności sprawy, w szczególności fakt posłużenia się przez nabywcę alkoholu sfałszowanym dokumentem stwierdzającym jego wiek.