I SA/Bd 99/24

I SA/Bd 99/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 3 i 3 a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lipca 2023 r. nr UP-538/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. przyznaje radcy prawnemu R. F. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] maja 2023 r. Inne odmówił Z. C. (Skarżący) umorzenia należności z tytułu składek.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący wskazał [...].in., że udziały w spółkach na jakie powołuje się organ, zostały zajęte przez komornika, co zostało ujęte w Krajowym Rejestrze Sądowym. Ponadto zdaniem Skarżącego są one niezbywalne i nie przedstawiają żadnej wartości. Skarżący podkreślił, że z żoną posiada rozdzielność majątkową, która powstała wcześniej niż powstało zobowiązanie. Dodał, że wobec okresu i wysokości zadłużania zachodzą przesłanki nieściągalności długu. Powołał się na decyzję komisji ZUS, która uznała, że nie jest zdolny do podjęcia dodatkowej pracy. Zaznaczył, że oprócz mieszkania obciążonego wpisami hipotecznymi, nie posiada żadnego majątku. Wyjaśnił, że środkami finansowymi, jakimi dysponuje w kwocie [...]zł i kosztami stałymi, jakie ponosi w wysokości [...] zł, nie jest w stanie się utrzymać i korzysta z pomocy żony i syna. Nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż nie chce być obciążeniem dla społeczeństwa. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dołączył potwierdzenie wyrejestrowania samochodu marki R. z [...] czerwca 2023 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. Inne utrzymał
w mocy ww. decyzję z dnia [...] maja 2023 r. W uzasadnieniu organ podał, że
z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] marca 2023 r. wynika, iż Skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku ani świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z opieki społecznej, nie korzysta
z innych form pomocy, ponosi wydatki związane z utrzymaniem, w tym: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości [...] zł, a z tytułu opłat eksploatacyjnych
w wysokości [...] zł. Ponosi także koszty związane z leczeniem w wysokości około [...] zł - [...] zł. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada zobowiązania finansowe: z tytułu podatków za okres od 2016 r. do 2017 r. w kwocie [...]zł, w instytucjach za okres od 2021 r. do 2022 r. w kwocie [...]zł (po [...] zł miesięcznie) oraz inne zobowiązania za okres od 2016 r. do 2017 r. w kwocie [...]zł. Ww. zobowiązania na łączną kwotę [...]zł są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika. Ponadto Skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 60,60 m2, położonego w miejscowości I.. Nie ma możliwości poprawy sytuacji finansowej z uwagi na orzeczenie
o niepełnosprawności. Obecnie nie ma możliwości uregulowania należności, gdyż emerytura jest zajęta przez komornika. Skarżący podstawowe wydatki oszacował na około [...] zł, nie uwzględniając wydatków przeznaczonych na żywność, zatem spłata zobowiązania pozbawiłaby go zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wyjaśnił, że od [...] lutego 2009 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową,
a mieszkanie jest przedmiotem egzekucji komorniczej. Skarżący nie posiada żadnego mienia ruchomego, które mógłby spieniężyć w celu uregulowania należności.
Organ korzystając z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych ustalił, że dnia [...] marca 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzonej działalności gospodarczej usługowo-handlowej. Skarżący figuruje
w Krajowym Rejestrze Sądowym jako: wspólnik w spółce "C." Sp. z o.o. posiadający 10 udziałów o wartości [...] zł oraz wspólnik w spółce "M-IM PORT" Sp. z o.o. posiadający 10 udziałów o wartości [...] zł. Pod tym samym adresem zamieszkania co Skarżący, zameldowani są jego żona oraz syn. Żona Skarżącego od [...] października 2000 r. figuruje jako pracownik w firmie Stork Multimedia "Hossa" Spółka Cywilna w T., od [...] stycznia 2004 r. w KRS figuruje jako Prezes Spółki M..pl - sklep internetowy, od [...] czerwca 2022 r. pobiera świadczenie emerytalne,
a od [...] maja 2023 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w tym zakresie jaką prowadził Skarżący, tj. przygotowywanie i podawanie napojów. Natomiast syn Skarżącego figuruje w KRS jako Prezes Spółki M..pl-Wielkopolskie Centrum Oprogramowania Sp. z o.o.
Organ podał, że zweryfikował zadłużenie w zakresie ewentualnego przedawnienia
i stwierdził, że podane w sentencji decyzji organu I instancji należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.
Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.
z 2023 r., poz. 1230; dalej: u.s.u.s.). Organ podkreślił, że nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności
w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa
w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Ponadto Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem Skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego wypłacanego przez Wojskowe Biuro Emerytalne
w wysokości [...] zł brutto i jest właścicielem majątku nieruchomego. W. nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i P. Regionalnej z dnia [...] stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U.
z 2021 r., poz. 67), wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł. Naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest przy tym oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec zadłużenia widniejącego na koncie Skarżącego jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności przez Dyrektora Oddziału ZUS w B.; zastosowano środek egzekucyjny w postaci rachunków bankowych w [...] Bank S.A. i [...]Bank S.A.; ponadto na majątku nieruchomym, ZUS może dokonać zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
Następnie organ wyjaśnił, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy
w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i P. Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). W tym kontekście organ podał, że Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Odnosząc się do przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej wynikającej z § 3 ust. 1 pkt rozporządzenia, organ podkreślił, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Inne uznał za udokumentowane problemy zdrowotne Skarżącego. Jednakże zdaniem organu, chociaż z pewnością są dla Skarżącego utrudnieniem w codziennej egzystencji, nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stałym źródłem utrzymania Skarżącego jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia czy konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. W sprawie brak jest informacji o konieczności sprawowania przez Skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Odnośnie do oświadczenia o ustanowionej z żoną rozdzielności majątkowej małżeńskiej organ wyjaśnił, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ wszystkie dochody uzyskiwane w danym gospodarstwie domowym. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy
i wparcia finansowego członków rodziny.
Zdaniem organu, wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest nie subiektywna ocena Skarżącego, a kwota określająca minimum egzystencji w roku 2022, określona przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych [...] marca 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę [...]zł netto. Podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie jednoosobowe gospodarstwo emeryckie przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rozwój, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.
Organ wyjaśnił również, że fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych, na co powoływał się Skarżący, nie stanowi przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie zobowiązanego spod egzekucji osiąganych dochodów, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.
W złożonej skardze Skarżący zarzucił naruszenie:
1) prawa procesowego - w szczególności art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez niekompletne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, brak dostatecznego względu na interes społeczny oraz słuszny interes obywateli oraz rozstrzygnięcie sprawy, noszące znamiona dowolności, ze względu na brak szczegółowego rozpatrzenia całości materiału dowodowego;
2) prawa materialnego - w szczególności:
- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez niezastosowanie go w stanie faktycznym i prawnym sprawy, co spowodowało oddalenie wniosku o umorzenie należności,
- § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez niezastosowanie go w stanie faktycznym
i prawnym sprawy, co spowodowało oddalenie wniosku o umorzenie należności. Wskazując na powyższe, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzenie dowodu: 1) z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi - na okoliczność wykazania, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżącego, nie jest on w stanie opłacić należności, a ich spłata spowodowałaby dla Skarżącego zbyt dotkliwe skutki, braku dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy przez Organ oraz 2) z akt sprawy ZUS - w tym celu o zwrócenie się do ZUS Inspektoratu w I. z wnioskiem o wydanie akt sprawy zawierających decyzję wydaną w dniu [...] lipca 2023 r. znak [...].
Zdaniem Skarżącego spełnia on przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczące ciężkiej sytuacji zdrowotnej, gdyż choruje na nowotwór złośliwy,
a z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu [...] marca 2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w I. wynika, że ma on przyznany na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ponadto Skarżący wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Wskazane problemy zdrowotne stanowią znaczne utrudnienie w codziennej egzystencji, w której to Skarżącemu musi pomagać syn. W zaskarżonej decyzji ZUS wskazał na możliwość uzyskiwania dochodu przez Skarżącego, jednakże teza ta jest o tyle niesłuszna, o ile w przywołanym orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności stwierdzona została niezdolność Skarżącego do podejmowania jakiejkolwiek pracy, w związku z czym nie ma on możliwości poprawy swojej sytuacji finansowej. Skarżący otrzymuje przy tym świadczenie emerytalne, ale jest ono zajęte przez komornika i wystarcza zaledwie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nadto za uznaniem sytuacji finansowej Skarżącego za ciężką, przemawia przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, po wykazaniu, że w aktualnej sytuacji życiowej, nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego. Zdaniem Skarżącego spełnione zostały także przesłanki zawarte § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dotyczące zagrożenia podstawowego bytu zobowiązanego lub jego rodziny. Jak wskazano wcześniej, Skarżący jest osobą starszą, znajdującą się w trudnej sytuacji życiowej, zarówno ze względu na swoją chorobę, niepełnosprawność oraz związane z nimi dodatkowe wydatki, jak i na znaczne obciążenia związane z egzekucją prowadzoną z jego emerytury oraz mieszkania. Skarżący podkreślił, że znacznie ucierpi interes publiczny, gdy będzie zmuszony sięgnąć do środków pomocy państwa w celu zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Sama istota ubezpieczenia społecznego oraz jej funkcja ochronna zakłada zapewnienie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w życiu codziennym i dać jej gwarancję na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W związku z powyższym stwierdzić należy, że konieczność zapłacenia składek doprowadziłaby do bezpośredniego zagrożenia podstawowego bytu Skarżącego oraz pozbawiłaby go środków niezbędnych do zachowania bazowych potrzeb życiowych, co w jego obecnej sytuacji miałoby charakter stały i pogłębiający się.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
P. z dnia [...] czerwca 2024 r. ustanowiony z urzędu Pełnomocnik Skarżącego podniósł, że twierdzenia organu zwarte w odpowiedzi na skargę są bezpodstawne. Jednocześnie podtrzymał zarzuty zawarte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
I. Skarga jest zasadna.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego
z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej
z obrotu prawnego, aczkolwiek Sąd w części podziela stanowisko Inne.
II. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia Skarżącemu umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres 05/2016 - 11/2021. Organ stwierdził, że nie występuje żadna przesłanka umorzenia. Z tym stanowiskiem nie zgadza się Skarżący.
W pierwszej kolejności podać należy, że na podstawie art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne
w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich
i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
W związku z tym oceny przedmiotowej sprawie należy dokonać z uwzględnieniem przepisów u.s.u.s.
Dla oceny niniejszej sprawy znaczenie ma zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która nastąpiła z dniem [...] stycznia 2012 r. Od tego dnia przepis ten stanowi, że należności
z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ("Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności
z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca,
w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.") i art. 24 ust. 5f u.s.u.s. ("Bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.").
Mając na uwadze powyższe regulacje prawne, organ w decyzji z dnia [...] maja 2023 r. podniósł, że w zakresie zaległości za okres 05/2016 r. – 03/2021 r. podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, tj. od odbioru wszczęcia postepowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, tj. od [...] maja 2021 r. do dnia uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego
w B. oddalającego odwołanie od decyzji, tj. [...] stycznia 2023 r. Ponadto wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] lutego 2023 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Całość zadłużenia objęta jest postępowaniem egzekucyjnym.
Powyższe ustalenie zostało potwierdzone w zaskarżonej decyzji i nie zostało skutecznie podważone przez Skarżącego z powołaniem się na dowody i okoliczności przeciwne.
W związku z tym, Sąd nie znajduje obecnie podstaw do odstąpienia od tego stanowiska Inne, co do braku przedawnienia składek.
III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że
z przepisów art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi
w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,
z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy
z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia [...] lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z przywołanych przepisów prawa wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.
W niniejszej sprawie, organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ww. ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko to tut. Sąd ocenia jako uprawnione w świetle materiału dowodowego. Organ bowiem ustalił, że brak dowodów, z których wynikałoby, iż sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe
z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie pozyskano dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dowodów/dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia (16 zł) w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji (Skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego wypłacane przez Wojskowe Biuro Emerytalne i jest właścicielem nieruchomości – mieszkania). Zatem nie występują okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem komornik sądowy ani naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdzili braku majątku,
z którego można prowadzić egzekucję. Nie można też przesądzić przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy, ponieważ jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Brak zatem podstaw, aby twierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.
Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, co do niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
IV. Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności
z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zdaniem tut. Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do niewystąpienia przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia,
a przedstawiona argumentacja w decyzji z powołaniem się na okoliczności i dowody, zasługuje na akceptację. W tym kontekście zasadnie organ podnosi, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto podkreślić należy, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej nie można obciążać Inne z powołaniem się na tę przesłankę.
V. Wątpliwości tut. Sądu wzbudziła natomiast ocena dokonana przez organ
w zakresie braku przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.
Sąd za błędną uznał ocenę organu co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. I tak z akt sprawy i decyzji wynika, że organ dokonał analizy sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego. Odwołując się do oświadczenia podał, że: Skarżący jest żonaty, od [...] lutego 2009 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową; mieszkanie, które posiada jest przedmiotem egzekucji komorniczej; nie posiada żadnego mienia ruchomego, które mógłby spieniężyć w celu uregulowania należności, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z opieki społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Ponadto ustalono, że Skarżący ponosi:
- wydatki związane z utrzymaniem, w tym: z tytułu miesięcznych opłat w wysokości [...] zł; z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł,
- koszty związane z leczeniem w wysokości około [...] zł - [...] zł.
Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Posiada zobowiązania finansowe:
- z tytułu podatków za okres od 2016 r. do 2017 r. w kwocie [...]zł;
- w instytucjach za okres od 2021 r. do 2022 r. w kwocie [...]zł (po [...] zł miesięcznie);
- inne za okres od 2016 r. do 2017 r. w kwocie [...]zł.
Ww. zobowiązania na łączną kwotę [...]zł są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika.
Emerytura jest zajęta przez komornika. Podstawowe wydatki Skarżący oszacował na około [...] zł, nie uwzględniając wydatków przeznaczonych na żywność. Wskazano, że Skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 60,60 m2, położonego w I..
Organ dokonał ustaleń na podstawie danych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych, tj.: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, B. D. K. Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów.
Na ich podstawie organ ustalił, że [...] marca 2022 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej usługowo-handlowej (kod PKD 56.30.Z
w zakresie przygotowania i podawania napojów). Skarżący figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako wspólnik w spółce "C." Sp. z o.o. posiadający 10 udziałów
o wartości [...] zł i wspólnik w spółce "M-IM PORT" Sp. z o.o. posiadający 10 udziałów o wartości [...] zł. Według jednak wyjaśnień Skarżącego, udziały zostały zajęte przez komornika, co zostało ujęte w Krajowym Rejestrze Sądowym i są "niezbywalne". Ponadto organ ustalił, że pod tym samym adresem zamieszkania co Skarżący, zameldowani są żona i syn Skarżącego.
W konkluzji organ nie doszukał się przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W tym kontekście wskazał, że uzyskiwany przez Skarżącego dochód po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych ([...] zł) kształtuje się na poziomie porównywalnym do minimum socjalnego ustalonego [...] marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które zostało oszacowane na kwotę [...]zł. Natomiast wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum egzystencji w 2022 r., ogłoszona przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych [...] marca 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę [...]zł netto.
Zdaniem organu, uzyskiwany dochód w gospodarstwie domowym Skarżącego umożliwia zaspokajanie podstawowych jego potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na kwotę [...]zł oraz koszty leczenia wynoszące około od [...] zł do [...] zł. Ponadto egzystencja Skarżącego nie jest zagrożona, ponieważ korzysta
z pomocy żony i syna, którzy jak ustalił organ są zameldowani pod wspólnym adresem zamieszkania i zapewne również partycypują w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Wskazane wyżej opłaty nie są też nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić.
Organ nie podważył okoliczności, że Skarżący posiada zobowiązania pieniężne
w łącznej wysokości [...] zł, z których jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego.
W ocenie tut. Sądu, Inne nie ma racji, że Skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności
z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Wskazany przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zakłada pewną nadwyżkę ponad to, co służy zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Wówczas bowiem można twierdzić, że "opłacenie należności z tytułu składek" nie pozbawia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli taka nadwyżka nie występuje, to oznacza, że zapłata zaległych składek musiałaby odbyć się kosztem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Natomiast z dochodów, które osiąga Skarżący trudno wygospodarować realne kwoty na pokrycie zaległych składek. Wprawdzie Skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 60,60 m2, jednakże
w oświadczeniu majątkowym Skarżący podał, że jest ono przedmiotem "egzekucji komorniczej". Z wypisu księgi wieczystej wynika, że nieruchomość – lokalowa obciążona jest hipoteką na kwoty: [...] zł i [...] zł (k. 35 akt administracyjnych, wg numeracji dolnej części kart). Z powyższego wynika, że istnieje zagrożenie utraty mieszkania.
Pomimo powyższych danych i to na dzień wydania decyzji, organ stawia wnioski co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, które pozostają
w sprzeczności z tymi ustaleniami. Okoliczność, że Skarżący (ewentualnie jego żona lub syn wspomagając go) reguluje zobowiązania wobec dostawców prądu, wody itp., nie oznacza, że sytuacja finansowa jest na tyle dobra i stabilna, że może on opłacić należności składkowe wraz odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie [...]zł, bez zagrożenia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu zapłata tej należności nie mogłaby odbyć się bez naruszenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Dalej organ wywodzi, że Skarżący może wystąpić z wnioskiem o rozłożenie na raty należności składkowych (s. 11/12 zaskarżonej decyzji).
W ocenie Sądu, w powyższym kontekście niezrozumiałe są sugestie organu
o ewentualnej możliwości uregulowania przez Skarżącego zaległości w systemie ratalnym. Powstaje bowiem pytanie w czym upatruje ZUS nadwyżki umożliwiającej spłatę składek w kwocie [...]zł, przy założeniu, że raty powinny być realne
i dostosowane także do wieku Skarżącego (ur. 1953 r.).
Ponadto dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma znaczenia, że Skarżący naruszył kilka lat temu przepisy prawa poprzez nieuiszczenie składek. Zawsze bowiem powstanie zaległości z tytułu składek jest skutkiem niewywiązywania się w terminie
z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy – w kontekście wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – wymaga uwzględnienia stanu majątkowego Skarżącego na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku a wydaniem decyzji).
Nieuprawnione jest też stanowisko organu w zakresie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że Skarżący choruje na nowotwór złośliwy. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] marca 2020 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
w I. wynika, że ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Zgodnie z treścią orzeczenia jest niezdolny do wykonywania pracy. Wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Nie wymaga natomiast konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Inne uznał za udokumentowane problemy zdrowotne. Jednak ZUS ocenił, że wskazane problemy zdrowotne nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stałym źródłem utrzymania jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia czy konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny
i co roku przewidziana jest jego waloryzacja.
Zdaniem Sądu okoliczność, że Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne nie oznacza - co do zasady - iż automatycznie wykluczone jest istnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skoro dochody osiągane przez Skarżącego są niskie,
a z zaświadczenia wynika, że jest niezdolny do pracy, to w ocenie Sądu przesłanka
z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia występuje. Przepis ten bowiem stanowi o przewlekłej chorobie zobowiązanego pozbawiającej możliwości uzyskiwania nie jakiegokolwiek dochodu, jak zdaje się rozumieć organ, lecz "dochodu umożliwiającego opłacenie należności", a zatem w niniejszej sprawie opłacenie należności w kwocie [...]zł. Skoro właściwy organ stwierdził, że Skarżący jest niezdolny do pracy, to oznacza, iż poza niskim świadczeniem emerytalnym, nie ma możliwości osiągania dochodu, który umożliwiłby zapłatę ww. zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.
Mając to na uwadze, tut. Sąd stwierdza, że zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ zatem przyjmie podane stanowisko Sądu, co do wystąpienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia i ponownie oceni sprawę, tym razem w ramach uznania administracyjnego. Należy zatem mieć na uwadze, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne będzie miała charakter uznaniowy, nie przesądzając obecnie czy pozytywny, czy negatywny.
W przypadku bowiem wystąpienia nawet przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, Inne nie ma obowiązku umorzenia zaległych składek, jednakże obowiązany jest dokonać oceny sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ obowiązany jest ocenić sprawę w ramach uznania administracyjnego, a tut. Sąd nie przesądza obecnie tego rozstrzygnięcia. Jednocześnie Skarżący ma prawo złożyć organowi nowe dowody i wyjaśnienia. Organ zapewni mu czynny udział
w postępowaniu i wyznaczy termin do zapoznania się z materiałem dowodowym i do wypowiedzenia się w sprawie (art. 10 § 1 k.p.a.). Skarżący obowiązany jest organowi przedłożyć wszelkie dokumenty dotąd nie złożone, a dotyczące jego sytuacji zdrowotnej oraz finansowej. Obowiązany jest też skrupulatnie i terminowo reagować na wezwania Inne.
Reasumując, Sąd obecnie przesądza o nieistnieniu przesłanek ustawowych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z [...] lipca 2003 r., bowiem stanowisko Inne w tym zakresie jest zgodne z prawem,
a wywody trafne. Stwierdza natomiast istnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 tego rozporządzenia. Jednocześnie Sąd nie przesądza o umorzeniu zaległości z tytułu składek. Sąd wyłącznie stwierdza, że materiał dowodowy wymaga ponownej oceny, jednakże w ramach uznania administracyjnego.
Końcowo Sąd zauważa, że wniosek o przeprowadzenie wskazanych w skardze dowodów został oddalony. Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje, gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Przepis ten nie służy jednak do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym,
z którymi strona się nie zgadza. Wszelkie kwestie związane z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego powinny być dokonane w postępowaniu przed organami administracyjnymi. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Sąd miał także na uwadze, że część wnioskowanych dowodów
w zakresie dokumentów znajduje się w nadesłanych przez ZUS aktach administracyjnych. Ponadto, wobec tego, że sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez ZUS, nie ma przeszkód, aby Skarżący złożył nowe dowody w postępowaniu administracyjnym, na co wyżej już zwrócono uwagę.
Dodać należy, że Sąd administracyjny nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać Inne udzielenia ulgi. Udzielenie tej ulgi należy do ZUS.
VI. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a
W punkcie drugim sentencji wyroku Sąd, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. i § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z [...] maja 2024 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764.), przyznał ustanowionemu z urzędu Pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie [...]zł brutto (stawka wynagrodzenia - [...] zł powiększona o [...] zł podatku od towarów i usług), wobec złożonego oświadczenia, że koszty te nie zostały pokryte
w całości ani w części.