I SA/Bd 93/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatniczki, potwierdzając, że darowizna środków pieniężnych na zakup nieruchomości, przekazana bezpośrednio przez darczyńcę na konto sprzedającego, nie kwalifikuje się do zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Skarżąca wniosła o interpretację indywidualną w sprawie podatku od spadków i darowizn, pytając, czy darowizna od matki na zakup nieruchomości, przekazana bezpośrednio z konta matki na konto sprzedającego, jest zwolniona z podatku. Dyrektor KIS uznał, że zwolnienie nie przysługuje, gdyż środki nie wpłynęły na rachunek obdarowanej. WSA w Bydgoszczy oddalił skargę, podzielając stanowisko organu i powołując się na uchwałę NSA III FPS 3/22, która precyzuje, że środki muszą wpłynąć na rachunek nabywcy, a nie osoby trzeciej.
Sprawa dotyczyła wniosku o interpretację indywidualną w zakresie podatku od spadków i darowizn. Skarżąca otrzymała od matki darowiznę środków pieniężnych na zakup lokalu mieszkalnego i garażu. Pieniądze zostały przelane bezpośrednio z konta matki na konto sprzedającego. Skarżąca zgłosiła darowiznę i zapytała, czy jest zobowiązana do zapłaty podatku. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odmówił zastosowania zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn, argumentując, że środki muszą wpłynąć na rachunek obdarowanego, a nie osoby trzeciej (sprzedającego). Skarżąca wniosła skargę, zarzucając błędną wykładnię przepisu i naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2023 r. (III FPS 3/22), zgodnie z którą warunkiem zwolnienia jest udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem przekazania ich przez darczyńcę na rachunek płatniczy nabywcy (obdarowanego). Sąd podkreślił, że przekazanie środków bezpośrednio na konto sprzedającego nie spełnia tego wymogu, gdyż nie następuje przepływ środków z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego. Sąd uznał, że interpretacja organu jest zgodna z prawem, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, przekazanie środków bezpośrednio na rachunek sprzedającego nie spełnia wymogu udokumentowania otrzymania darowizny na rachunek nabywcy, co jest warunkiem zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na uchwale NSA III FPS 3/22, która precyzuje, że warunkiem zwolnienia jest udokumentowanie przekazania środków przez darczyńcę na rachunek obdarowanego. Przekazanie na rachunek osoby trzeciej (sprzedającego) nie jest równoznaczne z wpływem środków na rachunek nabywcy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.p.s.d. art. 4a § 1
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Warunkiem zwolnienia podatkowego przy darowiźnie środków pieniężnych jest udokumentowanie ich otrzymania dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym. Przekazanie środków bezpośrednio na rachunek osoby trzeciej (sprzedającego) nie spełnia tego wymogu.
Pomocnicze
u.p.s.d. art. 6 § 1
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
u.p.s.d. art. 9 § 1
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
u.p.s.d. art. 17a § 1
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
u.p.s.d. art. 17a § 2
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
p.p.s.a. art. 3 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 57a
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs(4) § 3
k.c. art. 888 § 1
Kodeks cywilny
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
O.p. art. 121 § 1
Ordynacja podatkowa
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przekazanie środków pieniężnych tytułem darowizny bezpośrednio przez darczyńcę na rachunek bankowy osoby trzeciej (sprzedającego) nie spełnia warunku udokumentowania otrzymania darowizny na rachunek nabywcy, wymaganego do zastosowania zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d.
Odrzucone argumenty
Darowizna środków pieniężnych, przekazana bezpośrednio przez darczyńcę na rachunek bankowy sprzedającego nieruchomość nabytą przez obdarowanego, spełnia warunek udokumentowania otrzymania środków na rachunek nabywcy, wymagany do zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Błędna wykładnia art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. przez organ, polegająca na uznaniu, że przekazanie środków na rachunek osoby trzeciej nie aktualizuje zwolnienia. Naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 121 ust. 1 O.p. poprzez przyjęcie niekorzystnej dla podatnika wykładni, w sytuacji utrwalonej linii orzeczniczej aprobującej takie rozwiązanie.
Godne uwagi sformułowania
Próba dokonania wykładni, która byłaby sprzeczna z językowym znaczeniem przepisu prawa byłaby naruszeniem zasady praworządności. Językowe znaczenie przepisu prawa wyznacza bowiem granice dopuszczalnej wykładni, gdyż formuła słowna jest granicą wszelkiego dopuszczalnego sensu, jakiego możemy poszukiwać w tekście przepisów prawa. Warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego uregulowanego w tym przepisie jest udokumentowanie dokonania przekazania środków pieniężnych we wskazany w tym przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego.
Skład orzekający
Halina Adamczewska-Wasilewicz
sprawozdawca
Tomasz Wójcik
przewodniczący
Urszula Wiśniewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn w kontekście sposobu przekazania środków pieniężnych przy darowiźnie na zakup nieruchomości."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale NSA III FPS 3/22, która precyzuje warunki zwolnienia. Dotyczy sytuacji, gdy środki są przekazywane bezpośrednio na konto sprzedającego, a nie obdarowanego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego podatku od spadków i darowizn oraz ważnego dla wielu podatników warunku zwolnienia. Wyjaśnia, jak istotne jest formalne spełnienie wymogów prawnych, nawet w pozornie prostych transakcjach.
“Darowizna na mieszkanie? Uważaj, jak przelewasz pieniądze – możesz stracić zwolnienie podatkowe!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Bd 93/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2023-04-04 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-03-03 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/ Tomasz Wójcik /przewodniczący/ Urszula Wiśniewska Symbol z opisem 6560 6114 Podatek od spadków i darowizn Hasła tematyczne Interpretacje podatkowe Podatek od spadków i darowizn Sygn. powiązane III FSK 977/23 - Wyrok NSA z 2025-04-09 Skarżony organ Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1043 art. 4a ust. 1 pkt 2 Ustawa o podatku od spadków i darowizn (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. I. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 stycznia 2023 r. nr 0111-KDIB2-2.4015.154.2022.1.PB w przedmiocie podatku od spadków i darowizn oddala skargę Uzasadnienie W dniu [...] listopada 2022 r. M. I. (Skarżąca) złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczył podatku od spadków i darowizn w zakresie skutków podatkowych darowizn środków pieniężnych od matki przekazanych bezpośrednio na konto sprzedającego. We wniosku Skarżąca podała, że [...] listopada 2021 r. dokonała zakupu lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w I. przy ul. [...] I. [...], dla którego Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], w cenie [...] zł. Dnia [...] stycznia 2022 r. Skarżąca dokonała zakupu udziału wynoszącego [...] części we własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego – garażu nr [...] położonego w I. przy ul. [...] I. [...], dla którego Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą nr [...], w cenie [...] zł. Wnioskodawczyni wówczas była osobą studiującą, niepracującą, zakupu dokonała za darowane jej przez matkę pieniądze. Przelewy zostały dokonane z konta matki wnioskodawczyni bezpośrednio na konto sprzedającego. Zgłoszenia ww. darowizny Skarżąca dokonała w Urzędzie Skarbowym w I. w ustawowym terminie na druku SD-Z2. W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym Skarżąca zadała następujące pytanie: czy w opisanej sytuacji jest zobligowana do zapłacenia podatku od darowizny, którą otrzymała od matki? Przedstawiając własne stanowisko w sprawie Skarżąca wyjaśniła, że wówczas była osobą studiującą, niepracującą, środki pieniężne na zakup ww. nieruchomości otrzymała od swojej matki. Zdaniem wnioskodawczyni, darowizna została dokonana prawidłowo, mimo że środki zostały przelane z konta jej matki. W ocenie Skarżącej, art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1043 ze zm.), dalej: "u.p.s.d.", powoduje, że warunek ten można uznać za spełniony także wtedy, gdy środki pieniężne zostaną przelane na wskazany przez obdarowanego rachunek bankowy innego podmiotu w wykonaniu zobowiązania. W interpretacji indywidualnej z dnia [...] stycznia 2023 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej też: Dyrektor KIS) stwierdził, że stanowisko wyrażone we wniosku jest nieprawidłowe. W uzasadnieniu organ podał, że w przypadku darowizny środków pieniężnych, dla zastosowania przedmiotowego zwolnienia z podatku, o którym mowa w art. 4a ust. 1 u.p.s.d., środki pieniężne muszą zostać przekazane w sposób ściśle w przepisie określony, a zatem na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym. Literalne brzmienie przepisu art. 4a u.p.s.d. nie pozwala natomiast skorzystać ze zwolnienia podatkowego w przypadku wpłaty na rzecz osoby trzeciej, gdyż nabycie nie jest udokumentowane tak, jak wskazuje przepis art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. Jeżeli więc przedmiot darowizny zostanie przekazany bezpośrednio przez darczyńcę na rachunek wierzyciela osoby obdarowanej (w tym przypadku sprzedającego), zwolnienie określone w art. 4a u.p.s.d. nie będzie miało zastosowania. Co prawda zgodnie z utartą linią interpretacyjną i orzeczniczą, warunek określony we wskazanym przepisie uważa się za spełniony również wtedy, gdy wpłata dokonywana jest na rachunek bankowy osoby trzeciej, ale na subkonto wyodrębnione w ramach tego rachunku dla osoby obdarowanej. Takie subkonta wyodrębnione są w ramach rachunków prowadzonych dla deweloperów lub spółdzielni mieszkaniowych. W analizowanym przypadku taka sytuacja nie występuje. Z treści wniosku nie wynika bowiem, aby w ramach rachunku bankowego sprzedającego było wyodrębnione subkonto dla Skarżącej. Biorąc pod uwagę przedstawiony we wniosku stan faktyczny oraz powołane wyżej przepisy prawa, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony jeden z warunków zastosowania zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, o którym mowa w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy, bowiem środki pieniężne przekazane tytułem darowizny zostały wpłacone na konto osoby sprzedającej, a nie na rachunek bankowy obdarowanego (rachunek bankowy Skarżącej). W konsekwencji otrzymane przez wnioskodawczynię darowizny podlegają opodatkowaniu na ogólnych zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej. Organ podał, że zgodnie z art. 17a ust. 1 i 2 u.p.s.d. podatnicy podatku są obowiązani, z zastrzeżeniem ust. 2, złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania. Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika. Zatem, skoro otrzymane darowizny środków pieniężnych nie korzystały ze zwolnienia określonego w art. 4a ust. 1 ww. ustawy, zdaniem Dyrektora KIS, Skarżąca powinna złożyć zeznanie o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych na formularzu SD-3 określonym przez Ministra Finansów w rozporządzeniu z dnia 27 listopada 2015 r. w sprawie zeznania podatkowego składanego przez podatników podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2015 r. poz. 2068) i wykazać w nim nabycie środków pieniężnych. W skardze do tut. Sądu, Skarżąca zaskarżyła powyższą interpretację indywidualną w całości zarzucając jej: a) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że w przypadku darowizny środków pieniężnych, dla zastosowania instytucji zwolnienia z podatku niezbędne jest przekazanie ich w sposób ściśle określony przez ustawodawcę, a zatem na rachunek bankowy płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym, podczas gdy prawidłowa interpretacja powyższej normy prawnej, w szczególności zaś aplikacja rezultatu wykładni funkcjonalnej, nakazuje przyjęcie, że również przekazanie przedmiotu darowizny bezpośrednio na rachunek bankowy osoby sprzedającej nieruchomość osobie obdarowanej aktualizuje zwolnienie z podatku od spadków i darowizn; b) naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść wydanej interpretacji indywidualnej, tj. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 121 ust. 1 O.p., polegające na przyjęciu rezultatu wykładni niekorzystnego dla podatnika, podczas gdy w czasie dokonywania darowizny na rzecz obdarowanej utrwalona była linia orzecznicza sądów administracyjnych aprobująca aktualizację zwolnienia od podatku od spadków i darowizn również w sytuacji, gdy przekazanie przedmiotu darowizny następowało bezpośrednio na rachunek bankowy osoby sprzedającej nieruchomość osobie obdarowanej, jak również podobne stanowisko zajmował Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w [...] (m.in. interpretacja o numerze [...] oraz interpretacja z dnia [...] kwietnia 2019 r. o numerze [...], w której wyrażono pogląd, że warunek zgłoszenia jest spełniony także wtedy, gdy nabywca udokumentuje otrzymanie pieniędzy dowodem przekazania bezpośrednio na rachunek osoby trzeciej, w wykonaniu zawartej z nim umowy lub tytułem zobowiązania ciążącego na obdarowanym wobec osoby trzeciej). W związku z powyższymi zarzutami Skarżąca wniosła o uchylenie w całości interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił stronie wypowiedzenie się w sprawie, Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w ocenie tut. Sądu kontrolowana interpretacja indywidualna organu jest zgodna z prawem. Spór sprowadza się do interpretacji art. 4a u.p.s.d. Skarżąca podała w opisie stanu faktycznego, że dokonała zakupu lokalu mieszkalnego i udziału wynoszącego [...] części we własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu mieszkalnego – garażu. Wówczas była osobą studiującą, niepracującą, zakupu dokonała za darowane przez matkę pieniądze. Przelewy zostały dokonane z konta matki bezpośrednio na konto sprzedającego. Zgłoszenia ww. darowizny dokonała w Urzędzie Skarbowym w ustawowym terminie na druku SD-Z2. Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego zadała pytanie: czy jest zobligowana do zapłacenia podatku od darowizny, którą otrzymała od matki? Skarżąca uważa, że ma prawo do zwolnienia, natomiast organ zajmuje przeciwne stanowisko. W tym stanie sprawy należy przejść do oceny ustawowego warunku polegającego na udokumentowaniu otrzymania darowanych środków pieniężnych. Na podstawie art. 4a ust. 1 u.p.s.d. zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli: 1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4, oraz 2) w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne, a wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym. Dla skorzystania z ww. zwolnienia podatkowego konieczne jest łączne spełnienie dwóch warunków, tj. 1) zgłoszenie do właściwego urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy faktu otrzymania darowizny (art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.) oraz 2) udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych dowodem ich przekazania na rachunek płatniczy nabywcy (obdarowanego), na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym (art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d.). W ocenie Sądu, sporny w niniejszej sprawie art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. w zakresie, w jakim uzależnia zwolnienie podatkowe od konieczności udokumentowania otrzymania środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy (obdarowanego), na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym, należy interpretować przede wszystkim wprost zgodnie z jego treścią. Skarżąca na poparcie swojej argumentacji powołuje się na orzecznictwo sądów administracyjnych. Tut. Sąd wskazuje, że w dniu 20 marca 2023 r. została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwała III FPS 3/22, zgodnie z którą "Wyrażenie użyte w art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2021 r. poz. 1043 ze zm.) "w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne (...) - udokumentują ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym", należy rozumieć w ten sposób, że warunkiem wystarczającym do skorzystania ze zwolnienia podatkowego uregulowanego w tym przepisie jest udokumentowanie dokonania przekazania środków pieniężnych we wskazany w tym przepisie sposób przez darczyńcę na rzecz obdarowanego." Powyższa uchwała zapadła w związku z pytaniem, które zostało postawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich i dotyczyło oceny, czy za dowód dopuszczający skorzystanie ze zwolnienia podatkowego dla osób najbliższych uznaje się dokonanie wpłaty lub przelewu środków pieniężnych, będących przedmiotem czynności prawnej darowizny, wyłącznie przez darczyńcę na konto obdarowanego, czy też wystarczające jest dokonanie wpłaty środków pieniężnych przez obdarowanego na własną rzecz w imieniu darczyńcy? Zwrócić należy uwagę na uzasadnienie tej uchwały, w którym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "zwolnienie uregulowane w art. 4a u.p.s.d. ma najszerszy zakres spośród wszystkich zwolnień przewidzianych w ustawie o podatku od spadków i darowizn. Niemniej jednak zwolnienie to nie ma charakteru bezwarunkowego, lecz wymaga od podatnika pewnej aktywności. Przepis art. 4a ustawy będący podstawą zwolnienia podatkowego przysługującego najbliższym członkom rodziny, zwalnia z opodatkowania dokonane w obrębie najbliższej rodziny przesunięcia praw majątkowych, pod warunkiem, że dokonane zostaną one w sposób jawny." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza językowa danego przepisu prawa jest nie tylko punktem wyjścia wykładni prawa, ale także zakreśla jej granice. Próba dokonania wykładni, która byłaby sprzeczna z językowym znaczeniem przepisu prawa byłaby naruszeniem zasady praworządności. Językowe znaczenie przepisu prawa wyznacza bowiem granice dopuszczalnej wykładni, gdyż formuła słowna jest granicą wszelkiego dopuszczalnego sensu, jakiego możemy poszukiwać w tekście przepisów prawa. Aby ustalić ten sens można odwołać się do kontekstu językowego, systemowego i funkcjonalnego interpretowanego przepisu prawa, zgodnie z przyjętymi w judykaturze dyrektywami wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej. Sięgając po pozajęzykowe metody wykładni, należy pamiętać, że ich wynik musi się mieścić w językowym znaczeniu słów tworzących dany przepis prawa, gdyż przyjęcie wyniku wykładni, który ewidentnie jest nie do pogodzenia z szeroko rozumianym znaczeniem interpretowanych zwrotów byłoby równoznaczne z wykładnią contra legem (zob. wyrok NSA z 8.12.2016 r., II FSK 3111/14; także B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 27; B. Brzeziński, M. Zirk-Sadowski, Specyfika wykładni prawa podatkowego [w:] Zagadnienia ogólne prawa podatkowego, red. W. Nykiel, M. Wilk, Łódź 2014, s. 75-76; B. Brzeziński, Prawo podatkowe. Zagadnienia teorii i praktyki, Toruń 2017, s. 518). Tak zarysowane granice wykładni prawa są normatywnie zabezpieczone przez przepisy rangi konstytucyjnej, gdyż zgodnie z przyjętą w judykaturze i doktrynie zasadą pierwszeństwa wykładni językowej w procesie wykładni prawa, należy w pierwszej kolejności opierać się na rezultatach wykładni językowej, a dopiero w przypadku dalszych wątpliwości lub w celu wzmocnienia wyniku wykładni językowej sięgać kolejno po wykładnię systemową lub funkcjonalną. W prawie podatkowym pogląd ten znajduje swoje oparcie w art. 84 Konstytucji RP, w myśl którego każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Według art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., warunkiem uregulowanego w nim zwolnienia podmiotowego jest udokumentowanie otrzymania środków pieniężnych tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy "dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym" (zob. P. Borszowski [w:] P. Borszowski, K.J. Musiał, A. Nita, K. Stelmaszczyk-Borszowska, J. Wantoch-Rekowski, Ustawa o podatku od spadków i darowizn. Komentarz, Warszawa 2022, s. 154, art. 4a). Brak jest podstaw do bagatelizowania zamiarów prawodawcy, który zawarł w ustawie o podatku od spadków i darowizn cytowane brzmienie warunków formalnych w art. 4a ust. 1 pkt 2, które w projekcie zmiany tej ustawy było uzasadniane tym, że "wprowadzenie tych warunków ma na celu zapewnienie szczelności systemu podatkowego" (zob. uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych – V kadencja, druk sejmowy nr 736)." Dalej Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale stwierdził, że w uzasadnieniach niektórych orzeczeń, jak również Rzecznik Praw Obywatelskich w swoim wniosku wyraźnie próbuje osłabić – wręcz zbagatelizować – treść art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., oceniając przesłankę udokumentowania przekazania środków pieniężnych dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy jako niezręczne sformułowanie wymogu technicznego. Tymczasem taka wykładnia nie jest uprawniona ani w świetle dyrektyw wykładni językowej, ani dyrektyw wykładni celowościowej, na której Rzecznik Praw Obywatelskich w kluczowy sposób oparł swoje stanowisko zaprezentowane we wniosku. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja w przypadku przepisów objętych wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich nie ma miejsca. Zgodnie z dyrektywą wykładni językowej, określaną jako zakaz wykładni per non est, nie można tak interpretować danego przepisu prawa, aby jakiś jego fragment okazał się być zbędny. Odczytując art. 4a ust. 1 u.p.s.d., narusza się zatem ww. dyrektywę wykładni językowej, oceniając przesłankę wyrażoną w pkt 2 ww. przepisu prawa jako zbędne sformułowanie wymogu technicznego. Doprowadziło to do dalszego błędu w rekonstrukcji ratio legis ww. przepisu na potrzeby wykładni celowościowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "przyjęcie wykładni celowościowej nakierowanej na pełny cel ww. regulacji prowadzi do konkluzji, że należy zaaprobować takie rozumienie art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., które służy celom prorodzinnym, ale także zapewnia bezpieczeństwo obrotu prawnego i systemu podatkowego. Tym samym użyte w art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. wyrażenie "udokumentowanie – w przypadku gdy przedmiotem nabycia tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy są środki pieniężne (...) – ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek, inny niż płatniczy, w banku lub spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym" należy rozumieć w ten sposób, że dowód ten dokumentuje dokonanie wpłaty lub przelewu środków pieniężnych, będących przedmiotem czynności prawnej darowizny (art. 888 § 1 k.c.), przez darczyńcę na konto obdarowanego, a nie wpłatę lub przelew obdarowanego na własną rzecz w imieniu darczyńcy." Sąd w obecnym składzie w pełni respektuje ww. uchwałę i przyjmuje jako własne poglądy wyrażone w jej uzasadnienie. Zaznacza, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do transferu środków pieniężnych z rachunku darczyńcy (matki) na rachunek obdarowanej Skarżącej, lecz na rachunek osoby trzeciej - sprzedającego lokal mieszkalny i garaż, nabyte przez Skarżącą. Zatem sytuacja, w której matka wykonując umowę darowizny przekazuje środki pieniężne z własnego rachunku na rachunek sprzedającego nie może być utożsamiana ze stanem, w którym dokonany jest przelew środków pieniężnych przez darczyńcę na rachunek obdarowanego. Obdarowana nie wpłaca środków pieniężnych na konto sprzedającego, lecz czyni to darczyńca dokonując wpłaty bezpośrednio na rachunek sprzedającego. W konsekwencji nie został spełniony warunek wynikający z przepisu, tj. art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d., który wymaga, aby przepływ środków był od darczyńcy na rachunek obdarowanego. Organ wprawdzie dostrzega, że istnieje możliwość dokonania wpłaty bezpośrednio na subkonto obdarowanego wyodrębnione u sprzedającego (np. developera), jednakże z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Pomimo zatem, że uchwała zapadła w kontekście przekazania środków pieniężnych w gotówce przez darczyńcę obdarowanemu, który następnie sam wpłaca środki na własny rachunek, to jednak wskazuje ona kierunek wykładni przepisów art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. i odwołuje się w dużej mierze do wykładni językowej. Z kolei wykładnia językowa nie pozwala na przyjęcie, że w stanie faktycznym opisanym we wniosku o interpretację warunek zwolnienia w postaci wpłaty na rachunek nabywcy został spełniony. W związku z tym, w ocenie tut. Sądu, nie można zgodzić się ze Skarżącą, że przekazanie darowanych środków pieniężnych na rachunek osoby trzeciej - zbywcy mieszkania, garażu, czyli wierzyciela obdarowanego, daje taki sam rezultat i stanowi wystarczające uzasadnienie dla stwierdzenia, że doszło do spełnienia ustawowej przesłanki z art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. Nie można twierdzić, że warunek zwolnienia zostanie spełniony nie tylko wówczas, gdy darowane środki wpływają na rachunek bezpośrednio obdarowanego, lecz także wówczas, gdy darczyńca przekazuje je na rachunek bankowy osoby trzeciej - wierzyciela obdarowanego. Mając na uwadze ogólne stwierdzenia zawarte w ww. uchwale w zakresie interpretacji art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. należy przyjąć, że udokumentowanie przekazania darowanych środków pieniężnych w sposób opisany przez Skarżącą pozostaje w sprzeczności z zakresem przesłanki zwolnienia podatkowego z art. 4a ust. 1 pkt 2 u.p.s.d. Jest sprzeczne z poglądami wyrażonymi w uzasadnieniu ww. uchwały, która wyznacza też kierunek wykładni wskazując na okoliczności, które mają znaczenie dla oceny prawa do zwolnienia, tj. przepływ środków z rachunku darczyńcy na rachunek obdarowanego. Interpretacja przyjęta przez Skarżącą bazuje na wykładni rozszerzającej analizowanej przesłanki zwolnienia podatkowego z odwołaniem się do niektórych wyroków sądów administracyjnych, która to wykładnia nie znalazła aprobaty w ww. uchwale. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI