I SA/Bd 90/22

I SA/Bd 90/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1340/22 - Wyrok NSA z 2024-02-01
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1312
art. 15 ust. 6
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 oddala skargę
Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie płatności na rok 2018 J. P. (skarżący) ubiegał się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni 86,03 ha, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) oraz płatności związanej do powierzchni 20,60 ha upraw buraków cukrowych. Wnioskodawca przedłożył umowę kontraktacji buraków cukrowych na dostawy w kampanii cukrowniczej 2018/2019, zawartą w dniu [...] lutego 2018 r. ze Spółdzielnią Rolników "R. ".
W wyniku rozpatrzenia wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. przyznał producentowi rolnemu płatność JPO do powierzchni zadeklarowanej, wynoszącej 86,03 ha, płatność za zazielenienie do powierzchni JPO, płatność redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej 27,00 ha oraz płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do powierzchni zadeklarowanej tj. 20,60 ha. Wszystkie przyznane płatności zostały pomniejszone w wyniku zastosowania współczynnika korygującego, określonego w art. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 oraz z rozporządzenia wykonawczego do tego rozporządzenia. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał kwotę [...]zł z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu [...] listopada 2018 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] stycznia 2019 r. (płatność końcowa).
W dniu [...] sierpnia 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych skarżącemu na mocy ww. decyzji.
Decyzją z dnia [...] października 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. ustalił J. P. kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł z tytułu płatności do powierzchni uprawy buraków cukrowych. Zdaniem organu wnioskodawca nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Spółdzielnia Rolników "R.", z którą zawarł umowę kontraktacji dołączoną do wniosku, została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017 r.
W złożonym odwołaniu skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312) poprzez jego błędną wykładnię;
- art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r. str. 69) poprzez jego zastosowanie, pomimo nie zaistnienia przesłanek ustawowych do uznania, iż przyznana płatność była płatnością nienależną;
- art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r. str. 69) poprzez jego niezastosowanie.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ zauważył, że wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym o przyznanie płatności cukrowej, został złożony przez stronę w dniu [...] czerwca 2018 r., natomiast decyzja Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania wydana została dnia [...] marca 2017 r. i stała się prawomocna przed złożeniem przez stronę wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.
Zdaniem organu, interpretacja art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach przedstawiona przez stronę nie jest właściwa. Analiza przepisów rozporządzenia 1308/2013 prowadzi bowiem do wniosku, że prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w odniesieniu do rynku cukru jednoznacznie rozumiał podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru. Z kolei analiza wpisu Spółdzielni Rolników "R." w Krajowym Rejestrze Sądowym wskazuje, że podmiot ten nie prowadził tego rodzaju działalności. Wynika to wprost z zapisów w Dziale 3 Rubryce 1, gdzie produkcja cukru nie została wymieniona. Ponadto Spółdzielnia Rolników "R." sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru - spółką N. [...] S.A. z siedzibą w O.. Nie można więc uznać, że skarżący zawarł umowę z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru, ponieważ Spółdzielnia Rolników "R.", nie posiada statusu uznania oraz nie figuruje w Rejestrze grup producentów rolnych. Wyklucza to możliwość spełnienia warunku określonego w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy.
Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został spełniony, gdyż podmiot, z którym skarżący zawarł umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "R." warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Organ podkreślił, że postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, zatem to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Stąd nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ pierwszej instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryły przez producenta przy dołożeniu należytej staranności.
Dalej organ podał, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23 grudnia 1995 r., z późn. zm.), który stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia.
W złożonej do tut. Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
zarzucając naruszenie:
- art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach poprzez jego błędną wykładnię;
- art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia 809/2014 poprzez jego zastosowanie, pomimo nie zaistnienia przesłanek ustawowych do uznania, iż otrzymałem nienależną płatność;
- art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 poprzez jego niezastosowanie;
- art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach poprzez pominięcie okoliczności, że w procesie składania wniosku o płatność organ miał obowiązek zastosowania się do tego przepisu i posiadał w niniejszej sprawie normatywny obowiązek poinformowania strony o brakach wniosku (polegających na dołączeniu niewłaściwej umowy) niezwłocznie po wpływie wniosku do organu, umożliwiając stronie uzupełnienie braków, a czego organ zaniechał, co obecnie nie może skutkować niekorzystnymi konsekwencjami dla strony.
Zdaniem skarżącego organy błędnie przyjęły, że Spółdzielnia Rolników "R." została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych w dniu [...] marca 2017r., podczas gdy w tym dniu została wydana jedynie decyzja przez Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania. Decyzja ta podlegała zaskarżeniu w ustawowym terminie (odwołanie do Prezesa Agencji R. Rolnego), i dopiero po bezskutecznym upływie terminu do zaskarżenia decyzji, decyzja ta stała się ostateczna i spółdzielnia mogła zostać wykreślona z rejestru grup producentów. Z pewnością więc wykreślenie nie nastąpiło w dniu [...] marca 2017r., przy czym z przedłożonej do skargi dokumentacji wynika, że organ sam nie jest w stanie ustalić kiedy, chociaż sam rejestr prowadzi. Podkreślić należy, że organ zaniechał ustalenia faktycznej daty wykreślenia spółdzielni rejestru, nie ma więc żadnych podstaw, by przyjmować, że wykreślenie to nastąpiło bezpośrednio po uzyskaniu przez decyzję o stwierdzeniu niespełnienia przez grupę warunków uznania waloru ostateczności. Uzasadnione jest, zdaniem skarżącego, przypuszczenie, że faktyczne wykreślenie spółdzielni z rejestru nastąpiło dopiero w kwietniu 2020 r., co tłumaczy, dlaczego dopiero w tej dacie dowiedział się o tym kierownik Biura Powiatowego ARMIR. Stąd w dacie składania wniosku o płatność beneficjent nie był w stanie wykryć błędu, nawet jeśliby sprawdził rejestr.
Skarżący podkreślił, że sam organ, jako profesjonalista, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem, zauważył błąd dopiero po ponad 2 latach i wydał decyzję o zwrocie po prawie 2 latach od ustalenia kwoty świadczenia, pomimo że sam prowadzi rejestr grup producentów rolnych. Już sam ten fakt powoduje, że nieuprawnione jest twierdzenie, że skarżący mógł wykryć błąd w zwykłych okolicznościach.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie, Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił stronie wypowiedzenie się w sprawie. Z prawa tego Skarżący nie skorzystał.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny zasadności ustalenia stronie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2018 r. z tytułu płatności do buraków cukrowych do powierzchni deklarowanej.
Skarżący [...].06.2018 r. złożył wniosek o przyznanie na rok 2018 m.in. płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych. Przedłożył także umowę kontraktacji buraków cukrowych na dostawy w kampanii cukrowniczej 2018/2019, zawartą [...] lutego 2018 r. ze Spółdzielnią Rolników "R.".
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. decyzją z [...] grudnia 2018 r. przyznał wnioskowaną płatność związaną do zadeklarowanej powierzchni upraw buraków cukrowych. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na rachunek bankowy wskazany przez rolnika.
W dniu [...].08.2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości polegających na pobraniu nienależnych płatności za rok 2018 z tytułu płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych. W dniu [...] października 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018 w wysokości [...] zł stwierdzając, że wnioskodawca nie spełniał warunków do uzyskania płatności cukrowej za rok 2018, albowiem nie zawarł umowy kontraktacyjnej z uznaną grupą producentów rolnych, uznaną organizacją producentów lub uznanym zrzeszeniem organizacji producentów, której był członkiem. Właśnie ta kwestia jest przedmiotem sporu między stronami.
Stan faktyczny - rozumiany jako przebieg wydarzeń – został przez organ zdaniem Sądu ustalony prawidłowo i nie jest on przedmiotem sporu między stronami. Przedmiotem sporu jest natomiast przede wszystkim ocena, czy umowa kontraktacji zawarta przez Skarżącego ze Spółdzielnią Rolników "R." dawała podstawę do uzyskania płatności cukrowej. Zdaniem organu, Spółdzielnia ta nie może być uznana za grupę producentów rolnych w rozumieniu art. 15 ust. 6 ustawy z dnia [...] lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, albowiem została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych w dniu [...].03.2017 r. na podstawie decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B..
Zdaniem Skarżącego, Spółdzielnia R. była podmiotem, o którym mowa w art. 15 ust. 6 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Tym samym, zdaniem Skarżącego nie było podstaw do przyjęcia, że przedłożona umowa kontraktacji buraków cukrowych nie spełniała ustawowych wymogów.
Ponadto, w ocenie strony, wobec zaistnienia okoliczności określonych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr [...] zaskarżona decyzja winna zostać uchylona, a postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych kwot - umorzone.
Należy na wstępie powołać treść art. 15 ust. 6, wokół którego ogniskuje się spór.
Stanowi on, że płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi: 1) jeżeli zawarł:
a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub
b) umowę z: – grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub – organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub – zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem;
w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru.
Z powyższego przepisu wynika, że w celu uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych, wnioskodawca musi spełnić jeden z dwóch określonych powyżej warunków: albo zawarcie umowy dostawy, o której mowa w pkt. 1 lit. a, albo umowę z grupą producentów, o której mowa w pkt 1 lit. b.
Nie został spełniony warunek z punktu a). Przede wszystkim Sąd podziela stanowisko Organu, że analiza przepisów rozporządzenia 1308/2013 prowadzi do wniosku, że prawodawca wspólnotowy jako "przedsiębiorców" w odniesieniu do rynku cukru jednoznacznie rozumiał podmioty cukrownicze, czyli zajmujące się produkcją cukru. Przez umowę dostawy należy rozumieć umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Sąd za uprawnioną ocenia argumentację organu, że analiza treści ww. rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w cyt. przepisie, należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Potwierdzają to zacytowane przez organ zapisy preambuły. W szczególności należy przywołać jej pkt 118, zgodnie z którym "W celu uwzględnienia specyfiki sektora cukru oraz interesów wszystkich zainteresowanych stron, a także z uwagi na potrzebę uniknięcia jakichkolwiek zakłóceń na rynku, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania niektórych aktów w odniesieniu do: warunków zakupu i umów dostawy; aktualizacji warunków zakupu buraków cukrowych określonych w niniejszym rozporządzeniu; oraz kryteriów, jakie mają być stosowane przez przedsiębiorstwa cukrownicze przy przyznawaniu plantatorom buraków cukrowych ilości buraków objętych przedsiewnymi umowami dostawy."
Natomiast w myśl art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr [...] "Warunki zakupu buraków cukrowych i trzciny cukrowej, obejmujące przedsiewne umowy dostawy, są regulowane przez pisemne porozumienia branżowe między, z jednej strony, unijnymi plantatorami buraków cukrowych i trzciny cukrowej lub organizacjami, których są oni członkami i które działają w ich imieniu, a z drugiej strony – unijnymi przedsiębiorstwami cukrowniczymi lub organizacjami, których są one członkami i które działają w ich imieniu."
Z powyższych przepisów jednoznacznie wynika prawidłowość przyjętej przez organ argumentacji. Analiza przepisów art. 125-144 tego rozporządzenia wskazuje na to, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami "przedsiębiorstw cukrowniczych", "przedsiębiorstw produkujących cukier" czy tylko "przedsiębiorstw". Przyjęcie za Skarżącym, że pojęcie "przedsiębiorstwo" zawarte w definicji umowy dostawy należy rozumieć szeroko, de facto prowadziłoby do wniosku, że umowa taka mogłaby być zawarta z każdym przedsiębiorstwem prowadzącym skup jakichkolwiek produktów rolnych, a nawet nie prowadzącym żadnej działalności w dziedzinie produkcji rolniczej.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że z art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach bezpośrednich wynika, że podmiot w nim wskazany winien przeznaczyć te buraki na produkcję cukru. Zapisu tego nie ma w pkt 1 lit. a, ponieważ już z samej definicji "przedsiębiorstwa cukrowego" zawartego w rozporządzeniu nr [...] wynika, że przeznacza ono zakupione buraki właśnie na ten cel.
Takim podmiotem niewątpliwie nie jest Spółdzielnia Rolnicza "R.". Jak wynika z wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, Spółdzielnia Rolników "R." nie prowadziła tego rodzaju działalności. Wynika to wprost z zapisów w Dziale 3 Rubryce 1 - Przedmiot działalności, gdzie produkcja cukru nie została wymieniona. Ponadto organ zasadnie zauważył, że Spółdzielnia Rolników "R." sama jest stroną umowy z podmiotem zajmującym się produkcją cukru - spółką N. [...] S.A. z siedzibą w O.. Warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. a również nie został więc spełniony, gdyż podmiot, z którym Skarżący zawarł umowę kontraktacyjną nie prowadzi działalności związanej z produkcją cukru, a więc nie może zostać uznany za przedsiębiorstwo cukrownicze, o którym mowa w rozporządzeniu 1308/2013.
Nie jest sporne to, że Skarżący zawarł umowę kontraktacji ze Spółdzielnią R., rozważać można zatem wyłącznie to, czy zawierając i przedkładając umowę kontraktacji spełnił warunek określony w punkcie b).
P. Spółdzielnia Rolników "R.", zgodnie z decyzją Dyrektora ARR nie posiada statusu uznania oraz nie figuruje w Rejestrze grup producentów rolnych – to zasadnie organy stwierdziły, że nie jest spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy. Nie można uznać, że Skarżący zawarł umowę z grupą producentów, której jest członkiem, lub organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr [...], której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr [...], do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru.
Z akt sprawy wynika, że na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji R. Rolnego w B. z dnia [...].03.2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania, Spółdzielnia Rolników "R." została wykreślona z Rejestru grup producentów rolnych. Sąd podziela stanowisko organu, że Spółdzielnia nie jest więc od tego momentu (i nie była w roku 2018, którego dotyczy spór) "grupą producentów" w rozumieniu wskazanego przepisu ustawy o płatnościach bezpośrednich. Nie ma znaczenia data uprawomocnienia się decyzji. Sąd stwierdza, że w powszechnie dostępnym rejestrze grup producentów rolnych w województwie kujawsko-pomorskim (dostęp poprzez stronę https://www.gov.pl/web/arimr/rejestr-grup-producentow-rolnych) Spółdzielnia R. figuruje pod poz. 123, gdzie datę [...] marca 2017 r. podano jako datę wydania decyzji o cofnięciu grupie uznania i skreśleniu jej z rejestru grup producentów.
Pozostaje rozważyć, czy w sprawie nie zachodziły tego rodzaju przesłanki lub okoliczności, które uniemożliwiałyby organom możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu.
Z akt sprawy wynika, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. przyznał Skarżącemu płatność do powierzchni uprawy buraków cukrowych (płatność cukrową) zgodnie z żądaniem strony. Możliwość ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oraz dochodzenia jej zwrotu uzależniona jest od braku określonych w przepisach przesłanek, które takie ustalenie lub dochodzenie wykluczają.
Organ w decyzji prawidłowo odniósł się do tej kwestii, rozważając właściwe przesłanki i zasadnie stwierdzając brak przeszkód do wydania decyzji.
Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341 z późn. zm.), w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20.12.2013 r., s. 549, z późn. zm.), organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy, jeżeli kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu walutowego ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana.
Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:
a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony
(i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub
(ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;
b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.
Żadna z tych okoliczności nie zachodziła – co nie jest przedmiotem sporu. Kwota 30 411,59 zł, stanowiąca płatność cukrową przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Tym samym w odniesieniu do tej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Kwota ustalona decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z dnia 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Jak stanowi z kolei ust. 2, odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, jednak nie może być niższa niż stopa procentowa stosowana przy odzyskiwaniu kwot zgodnie z przepisami krajowymi.
Organy rozważyły przesłankę wynikającą z art. 7 ust. 3 akapit pierwszy przywołanego rozporządzenia, zgodnie z którym obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.
Sąd nie ma wątpliwości, że – tak jak to zresztą przyznaje organ – przyznanie i wypłata Skarżącemu płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową Spółdzielnia Rolników "R." nie spełniała warunków uznania, bowiem decyzją z [...] marca 2017 r. cofnięto grupie uznanie za grupę producentów.
Zarazem jednak zdaniem Sądu organ zasadnie stoi na stanowisku, że błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Złożona przez Skarżącego deklaracja płatności cukrowej w roku 2018 była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Już w momencie składania wniosku o płatność Spółdzielnia była wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Kluczowe zdaniem Sądu jest to, że Skarżący był członkiem Spółdzielni "R." i że okoliczność jej wykreślenia z rejestru grup producentów rolnych była mu z tej racji znana lub też z łatwością mógł tę informację pozyskać. Zatem, błąd mógł być w zwykłych okolicznościach wykryty przez Wnioskodawcę ubiegającego się o płatność, informacja o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru producentów była dostępna w publicznym rejestrze, a nadto Skarżący jako członek Spółdzielni z łatwością mógł pozyskać wiedzę o wykreśleniu Spółdzielni z rejestru grup producentów.
Sąd podkreśla, że Skarżący ani w toku postępowania, ani w skardze nie twierdził, że nie wiedział o cofnięciu Spółdzielni (której przecież był członkiem) uznania za grupę producentów rolnych.
Dołączona do wniosku na rok 2018 umowa kontraktacyjna na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2018/2019 pomiędzy Skarżącym a Spółdzielnią Rolników "R." została zawarta w dniu [...].02.2018 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "R." z Rejestru grup producentów rolnych. Decyzja o wykreśleniu została wydana [...] marca 2017 r., a prezes Spółdzielni "R." pokwitował jej odbiór [...] marca 2017 r. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Ma rację organ, gdy podkreśla, że za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatność i to on winien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ I instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony – gdyż mogła ona pomyłkę w zwykłych okolicznościach wykryć.
Tym samym, Sąd przyznaje rację Organowi, że nie zaistniała druga z przesłanek, wskazana w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. tzn. nie zachodziła tego rodzaju sytuacja, że błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika.
Sąd z urzędu przeanalizował decyzję w kontekście potencjalnego przedawnienia nie dopatrzył się nieprawidłowości. Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z dnia 23.12.1995 r., z późn. zm.) stanowi, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. Pod pojęciem dopuszczenia się nieprawidłowości należy rozumieć co do zasady:
- datę złożenia wniosku o przyznanie płatności (w przypadku wniosku zawierającego nieprawidłowe deklaracje),
- lub datę zaprzestania realizacji zobowiązania (w przypadku płatności w ramach PRO W),
- lub upływ terminu na wykonanie określonych działań (w przypadku braku realizacji obowiązków związanych z utrzymywaniem gruntów w dobrej kulturze rolnej oraz przestrzeganiem norm i wymogów).
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 925/19, że początek biegu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, nie jest związany z otrzymaniem środków finansowych, lecz z samym zdarzeniem zaistnienia nieprawidłowości i ich ustania.
Kierując się tym poglądem, 4-letni termin przedawnienia należy go liczyć od popełnienia nieprawidłowości polegającej na złożeniu błędnego wniosku tj. [...] czerwca 2018 r. Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została wydana [...] października 2021 r., doręczona stronie w dniu [...] października 2020 r., z czego wynika, że wskazany termin nie został przekroczony.
Tym bardziej, w przypadku ewentualnego uznania że początek biegu przedawnienia wiązać należy z wypłatą płatności podlegającej zwrotowi (t. [...] listopada 2018 r. i [...] stycznia 2019 r.) termin przedawnienia nie byłby przekroczony. Organ odnosząc się do art. 68 § 1 O.p. nie popełnił błędu stwierdzając, że również w oparciu o tę regulację organ w terminie wydał i doręczył decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności.
Skarżący jest zdania, że w stosunku do niego powinien znaleźć zastosowanie termin 12-miesięczny wskazany w zdaniu drugim art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69). Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 zaś, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Można wnosić, że Skarżący właśnie w tym ostatnim fragmencie upatruje podstawy do stosowania wobec niego terminu przedawnienia wynoszącego 12 miesięcy. Zdaniem Sądu jednak jest to założenie błędne. Artykuł 7 ust. 3 w związku z ust. 1 należy rozumieć tak, że w pewnych sytuacjach (jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności i zarazem gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności), to w terminie późniejszym (przekraczającym 12 miesięcy od zrealizowania płatności) decyzji wydać nie można, jeżeli kumulatywnie zachodzą dwie przesłanki: dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Wyżej już była mowa o tym, że co prawda miała miejsce pomyłka organu, lecz błąd mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Dlatego termin 12 miesięczny nie znajduje zastosowania.
W skardze wnioskowano o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. postanowił przeprowadzić wnioskowane dowody. Z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARMIR w T. z [...] lipca 2018 r. (k. 8 akt sądowych) wynika, iż dane dotyczące Spółdzielni Rolników "R." zostały zaktualizowane w ewidencji producentów (a nie w rejestrze grup producentów). Rejestr ten prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2017 r., poz. 1854). Nie jest to zatem rejestr podmiotów, o których mowa w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy o płatnościach bezpośrednich. Wskazana zatem decyzja z 17 lipca 2018 r. w żaden sposób nie odnosi się do rejestru grup producentów rolnych. Co do drugiego dokumentu załączonego do skargi (k. 9) sytuacja jest analogiczna – decyzja z [...] kwietnia 2019 r. skierowana do Spółdzielni "R." również dotyczy zaktualizowania ewidencji producentów, a nie grup producentów. Za pomocą tych dokumentów Skarżący nie wykazał zatem, aby właściwe organy traktowały Spółdzielnię jako grupę producentów, mimo cofnięcia jej uznania. Co do kserokopii wypisu z ewidencji producentów z [...] lipca 2018 r. (k. 15) – nie dowodzi on tego, że Spółdzielnia "R." w tej dacie była grupą producentów i nie podważa tego, że Skarżący jako członek Spółdzielni (widniejący w tym właśnie dokumencie pod poz. 25) musiał wiedzieć o wydaniu decyzji o cofnięciu Spółdzielni uznania. Stawianej przez Skarżącego tezy nie dowodzi również pismo ARiMR z [...] października 2021 r. (k. 7). Sąd nie powziął wątpliwości co do tego, że Spółdzielnia R. nie była w 2018 r. uznawana za grupę producentów.
W skardze zarzucono też naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy o płatnościach, co miało nastąpić poprzez niepoinformowanie strony o brakach wniosku, tj. o tym, że do wniosku dołączono niewłaściwą umowę. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że dołączenie umowy z niewłaściwym podmiotem (niebędącym grupą producentów) nie stanowiło braku formalnego, który podlegałby tym rygorom. Analiza tego, czy stroną umowy kontraktacji jest uprawniony podmiot, jest kwestią analizy merytorycznej wniosku.
Nie dopatrzywszy się żadnego z zarzucanych w skardze uchybień, ani też uchybień innych niż zarzucane, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.