I SA/Bd 86/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2024-04-03
NSAAdministracyjneŚredniawsa
egzekucja administracyjnawyłączenie spod egzekucjiprawo majątkoweomyłkowy przelewodmowa wszczęcia postępowaniaKodeks postępowania administracyjnegoUstawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjisąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych, uznając, że wniosek został złożony po wykonaniu prawa majątkowego.

Spółka G. P. P. L.. Sp. k. złożyła wniosek o wyłączenie spod egzekucji kwoty, która została omyłkowo przelana na rachunek spółki G. D. P. L.. Sp.k. i następnie przekazana organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym żądanie wyłączenia nie może być zgłoszone po wykonaniu prawa majątkowego. Sąd administracyjny uznał tę argumentację za zasadną, oddalając skargę i wskazując, że spółka może dochodzić odszkodowania od zobowiązanego na drodze cywilnej.

Sprawa dotyczyła skargi spółki G. P. P. L.. Sp. k. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji kwoty pieniędzy. Środki te zostały omyłkowo przelane na rachunek spółki G. D. P. L.. Sp.k., która była zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie przekazane organowi egzekucyjnemu. Skarżąca spółka argumentowała, że przelew był błędny i nie miał podstaw prawnych, a wniosek o wyłączenie złożyła w ustawowym terminie od uzyskania wiedzy o zajęciu. Organ egzekucyjny i organ odwoławczy odmówili wszczęcia postępowania, wskazując, że wniosek został złożony po wykonaniu prawa majątkowego (przekazaniu środków wierzycielom), co zgodnie z art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy podzielił to stanowisko, oddalając skargę. Sąd podkreślił, że wykonanie prawa majątkowego rodzi nieodwracalne skutki prawne, a w takiej sytuacji osoba trzecia może dochodzić odszkodowania od zobowiązanego na drodze cywilnej. Sąd uznał, że organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., ponieważ przepis art. 44 u.p.e.a. stanowił przeszkodę o charakterze przedmiotowym do wszczęcia postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, żądanie wyłączenia spod egzekucji nie może być zgłoszone, jeżeli z prawa majątkowego przeprowadzono egzekucję przez jego wykonanie.

Uzasadnienie

Wykonanie prawa majątkowego, polegające na zaspokojeniu wierzyciela, rodzi nieodwracalne skutki prawne, co zgodnie z art. 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyklucza możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie. W takiej sytuacji osoba trzecia może dochodzić odszkodowania od zobowiązanego na drodze cywilnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania, gdy zachodzą inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające jego wszczęcie, w tym przeszkody o charakterze przedmiotowym wynikające z przepisów prawa materialnego.

u.p.e.a. art. 44

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wyłącza możliwość zgłoszenia żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z nich przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 38 § 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa termin i warunki, pod jakimi osoba trzecia może żądać wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego.

u.p.e.a. art. 168a

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Wskazuje, że w przypadku wykonania prawa majątkowego, osoba trzecia może dochodzić odszkodowania od zobowiązanego na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umożliwia rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa skutek oddalenia skargi.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 64 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o wyłączenie spod egzekucji został złożony po wykonaniu prawa majątkowego, co zgodnie z art. 44 u.p.e.a. wyklucza możliwość jego merytorycznego rozpoznania. Organ egzekucyjny zasadnie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na istnienie przeszkody o charakterze przedmiotowym wynikającej z przepisów prawa materialnego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18, 44, 38 § 1 u.p.e.a. i art. 40 § 2 u.p.e.a. przez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania. Zarzuty dotyczące nienależytego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Zarzuty dotyczące odmowy uwzględnienia słusznego interesu strony. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa własności i skierowania czynności egzekucyjnej do środków, które nie stanowiły własności zobowiązanego.

Godne uwagi sformułowania

Wykonanie prawa majątkowego rodzi nieodwracalne skutki prawne. W sytuacji wykonania prawa majątkowego, osoba trzecia może dochodzić odszkodowania od zobowiązanego na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. pozwala na odmowę wszczęcia postępowania, gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające jego wszczęcie, w tym przeszkody o charakterze przedmiotowym wynikające z przepisów prawa materialnego.

Skład orzekający

Tomasz Wójcik

przewodniczący sprawozdawca

Urszula Wiśniewska

sędzia

Joanna Ziołek

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia spod egzekucji administracyjnej środków pieniężnych, które zostały omyłkowo przelane i następnie wykonano prawo majątkowe."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy wniosek o wyłączenie został złożony po wykonaniu prawa majątkowego. Nie rozstrzyga kwestii odpowiedzialności banku za omyłkowy przelew.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważny aspekt postępowania egzekucyjnego dotyczący ochrony praw osób trzecich w przypadku omyłkowych przelewów i wykonania prawa majątkowego. Jest to istotne dla praktyków prawa egzekucyjnego.

Omyłkowy przelew i egzekucja: kiedy można odzyskać pieniądze?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bd 86/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek
Tomasz Wójcik /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1195/24 - Wyrok NSA z 2025-02-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi G. P. P. L. sp. k. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2023 r., nr 0401-IEE.7113.119.2023.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę
Uzasadnienie
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego z majątku spółki G. D. P. L.. Sp.k. (jako zobowiązanej) dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Santander Bank Polska S.A. Bank realizując zajęcie przekazał na rachunek organu egzekucyjnego środki w łącznej kwocie [...]zł.
Pismem z dnia [...] r. G. P. P. L.. Sp.k. w W. (dalej także: Skarżąca, Spółka) na podstawie art. 38 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dalej: "u.p.e.a." – złożyła wniosek o wyłączenie spod egzekucji kwoty [...]zł, zajętej na jej rachunku bankowym oraz wniosła o wstrzymanie podziału tych środków oraz ich zwrot na rachunek bankowy Spółki. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że środki te zostały [...] r. błędnie i bez podstawy prawnej przelane na rachunek bankowy spółki G. D. P. L.. Sp.k. prowadzony przez Santander Bank Polska S.A. Przelew został wykonany omyłkowo i nie wynikał z żadnego roszczenia, stosunku prawnego kontraktowego czy odszkodowawczego pomiędzy G. P. P. L.. Sp.k. a G. D. P. L.. Sp.k. Nie miał podstawy prawnej w żadnym uzgodnieniu ustnym czy pisemnym między podmiotami. Nie realizował też żadnych ustaleń na przyszłość na poczet jakichkolwiek rozliczeń. Skarżąca podniosła, że kwota, na którą opiewał przelew była przeznaczona dla spółki G. P. S.. z o.o. tytułem płatności za fakturę dotyczącą wykonanych w lipcu 2023 roku usług. Jako dowód załączono kopię faktury, z której wynikał obowiązek zapłaty oraz potwierdzenie wykonania przelewu.
Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji kwoty [...]zł przekazanej przez Santander Bank Polska S.A. z uwagi na treść art. 44 u.p.e.a. Organ egzekucyjny wskazał, że wszczęcie i prowadzenie postępowania w tym zakresie nie jest możliwe, ponieważ w dniach [...] r. oraz [...] r. z prawa majątkowego zobowiązanej spółki została przeprowadzona egzekucja.
W zażaleniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Spółka zarzuciła, że organ egzekucyjny bezpodstawnie odmówił wszczęcia postępowania w sytuacji zaistnienia podstaw do jego przeprowadzenia i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że po przekazaniu przez bank środków pieniężnych na rzecz organu, nie ma możliwości rozpoznania wniosku o wyłączenie środków pieniężnych spod egzekucji bez względu na okoliczności sprawy i mimo zachowania terminu na złożenie wniosku określonego w art. 38 u.p.e.a. Takie założenie, w ocenie Skarżącej, stoi w sprzeczności z literalną i celowościową wykładnią art. 38 i art. 44 ww. ustawy, jak również prowadzi do naruszenia konstytucyjnych zasad i wartości oraz pokrzywdzenia spółki jako osoby trzeciej. Strona podniosła, że niezwłocznie po wykonaniu przelewu złożyła reklamację w banku z prośbą o anulowanie przelewu. Reklamację złożyła również spółka G. D. P. L.. Sp.k. Bank pomimo braku rozpoznania reklamacji przekazał środki na rzecz organu, o czym strona dowiedziała się [...] r. Natomiast z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji spółka wystąpiła w ustawowym terminie 14 dni od dnia uzyskania wiedzy o skierowaniu czynności egzekucyjnej do tych środków.
Rozpatrując zażalenie postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał, że wniosek spółki o wyłączenie kwoty zajętej na rachunku bankowym G. D. P. L.. Sp.k. został złożony do organu egzekucyjnego pismem z dnia [...] r. W związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego należącego do ww. spółki, [...] r. oraz [...] r. Santander Bank Polska S.A. przekazał organowi egzekucyjnemu środki pieniężne w łącznej kwocie [...]zł. Uzyskane kwoty zostały rozliczone na dochodzone od zobowiązanej spółki należności. Nastąpiło zatem wykonanie prawa majątkowego. Oznacza to, że złożenie przez Skarżącą wniosku z dnia [...] r. nastąpiło po wykonaniu prawa majątkowego. Stosownie zatem do art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenie spod egzekucji nie mogło być zgłoszone. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie spod egzekucji złożony został po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. W tych okolicznościach organ zasadnie na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej: "k.p.a." – odmówił wszczęcia postępowania.
W ocenie organu, do przeszkód wszczęcia postępowania należy sytuacja uregulowana w art. 44 u.p.e.a. Przepis ten wprost wyłącza merytoryczne procedowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego w przypadku, gdy doszło do wykonania prawa majątkowego lub sprzedaży ruchomości. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Z chwilą przekazania na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwoty [...]zł, o której wyłączenie spółka wnioskuje, została ona rozliczona i przekazana na rzecz wierzycieli. W konsekwencji doszło do wykonania prawa majątkowego, co w oparciu o art. 44 u.p.e.a. wyklucza możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie ww. kwoty spod egzekucji. Wobec powyższego organ egzekucyjny zasadnie uznał, że nie jest możliwe rozpatrzenie wniosku w sposób merytoryczny, co skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Odnosząc się do argumentacji spółki organ stwierdził, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie kierował czynności egzekucyjnych do majątku spółki G. P. P. L.. Sp.k. Zajęciem egzekucyjnym nie zostały objęte jej środki pieniężne, lecz wierzytelność posiadacza rachunku bankowego, na który one wpłynęły. Bez znaczenia pozostaje, z jakiego tytułu środki trafiły na konto zobowiązanej i na jaki cel miały być przeznaczone. Organ nie jest uprawniony do oceny zasadności otrzymywanych przez zobowiązanego określonych kwot na jego rachunek bankowy i tym samym powstania wierzytelności z rachunku bankowego w określonej kwocie, która stanowi przedmiot egzekucji. Niezasadny jest również zarzut odebrania Skarżącej spółce prawa zagwarantowanego w art. 38 u.p.e.a. i tym samym ochrony własności jej środków pieniężnych, bowiem o fakcie błędnego dokonania przelewu na rachunek G. D. P. L.. Sp.k. Skarżąca powzięła informację już [...] r., co potwierdza złożenie reklamacji do banku. W zaistniałej sytuacji spółka miała pełne prawo do złożenia [...] r. wniosku o wyłączenie spod egzekucji, czego nie uczyniła składając wniosek dopiero [...] r., tj. po zrealizowaniu zajęcia wierzytelności pieniężnej.
W skardze spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie:
1) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a. i art. 38 § 1 u.p.e.a. przez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych w sytuacji zaistnienia podstaw do przeprowadzenia postępowania i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych przekazanych przez dłużnika zobowiązanego do organu egzekucyjnego w dniu [...] r., co spowodowało nieuzasadnioną odmowę rozpatrzenia wniosku mimo zachowania przez Skarżącą terminu do złożenia wniosku i wykazania przesłanek wyłączenia spod egzekucji;
2) art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a., art. 38 § 1 u.p.e.a. i art. 40 § 2 u.p.e.a. przez bezpodstawną odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych z art. 38 u.p.e.a., które to rozstrzygnięcie doprowadziło do sytuacji, w której nie wydano w sprawie postanowienia w świetle art. 38 § 2 u.p.e.a., co z kolei pozbawiło spółkę możliwości złożenia pozwu w tej sprawie na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, o czym stanowi art. 40 § 2 u.p.e.a.;
3) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz utrudnia pełne dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia, w szczególności niewyjaśnienie, na jakiej podstawie organ drugiej instancji uznał, że doszło do wykonania prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 u.p.e.a. oraz dlaczego taka okoliczność stanowi uzasadnioną przyczynę odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.;
4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez odmowę uwzględnienia słusznego interesu strony w sytuacji, gdy terminy czynności egzekucyjnych podejmowanych przez organ egzekucyjny, w tym termin realizacji przelewu przez dłużnika zobowiązanego były niezależne od działań, a nawet wiedzy Skarżącej, a organ pierwszej instancji miał pełną wiedzę, że środki pieniężne przekazane przez dłużnika zobowiązanego nie stanowią własności zobowiązanego, a Skarżąca złożyła wniosek o wyłączenie spod egzekucji w trybie art. 38 u.p.e.a. w ustawowym terminie;
5) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez brak pogłębienia zaufania stron do organów administracji publicznej przez wydanie rozstrzygnięcia naruszającego interes strony w sytuacji działania organu egzekucyjnego ze świadomością pokrzywdzenia Skarżącej;
6) art. 38 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 44 u.p.e.a. przez zakwalifikowanie czynności przelewu środków pieniężnych dnia [...] r. przez dłużnika zobowiązanego na rzecz organu egzekucyjnego jako wykonanie prawa majątkowego, podczas gdy czynności te nie powodowały nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem nie stanowiły podstawy do kwalifikacji ich do zdarzeń uniemożliwiających rozpoznanie ww. wniosku strony w trybie art. 38 u.p.e.a., a w konsekwencji błędne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie nie jest możliwe wyłączenie spod egzekucji kwoty stanowiącej własność Skarżącej, gdyż istnieje przeszkoda do żądania wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa w rozumieniu art. 44 u.p.e.a.;
7) art. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (dalej: "Konstytucja RP") przez naruszenie prawa własności w demokratycznym państwie prawa przez skierowanie czynności egzekucyjnej do środków pieniężnych, co do których organ egzekucyjny miał świadomość, że nie stanowią własności zobowiązanego, a następnie odmowę wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji mimo zachowania terminu określonego w art. 38 § 1 u.p.e.a., a przez to narażenie Skarżącej na poniesienie szkody majątkowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Należy jednocześnie zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - podobnie jak wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ono prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku G. D. P. L.. Sp.k. W toku tego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia: [...] r., [...] r. oraz [...] r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Santander Bank Polska S.A. W wyniku realizacji zajęcia wyegzekwowano dochodzone należności w łącznej kwocie [...]zł.
Pismem z dnia [...] r. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie spod egzekucji środków pieniężnych w kwocie [...]zł oraz o ich przekazanie na wskazany rachunek bankowy. Wyjaśniła, że powyższa kwota została pomyłkowo, tj. nienależnie i bez podstawy prawnej przekazana w dniu [...] r. na rachunek bankowy G. D. P. L.. Sp.k. w Santander Bank Polska S.A. Spółka podkreśliła, że dokonanie przelewu środków nie wynikało z żadnego roszczenia, stosunku prawnego kontraktowego czy odszkodowawczego, nie miało podstawy prawnej w żadnym uzgodnieniu ustnym czy pisemnym między Skarżącą a zobowiązaną spółką. Nie realizowało też żadnych ustaleń na przyszłość na poczet jakichkolwiek rozliczeń. Skarżąca wyjaśniła, że oba podmioty od [...] r. nie współpracują ze sobą a wszystkie dotychczasowe zobowiązania zostały rozliczone. Żaden z nich nie rości żadnych wierzytelności z tytułu dotychczasowej umowy, zamówień czy jakiegokolwiek tytułu prawnego. Ponadto w okresie od dokonania przelewu do momentu uzyskania wiedzy o zajęciu egzekucyjnym, w sprawie omyłkowego przelewu oba podmioty złożyły w banku reklamacje. Sama zaś kwota miała zostać przekazana na rzecz innego podmiotu tytułem zapłaty za wykonane usługi.
Na podstawie 61a § 1 k.p.a. organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym prowadzonym przez Santander Bank Polska S.A.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Natomiast w myśl art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Z tego ostatniego przepisu wynika, że z uwagi na to, iż sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu byłoby bezskuteczne. Dlatego też osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa może dochodzić jedynie odszkodowania za wyrządzoną w ten sposób szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 1074/11). W orzecznictwie sądowym wskazuje się też, że wykonaniem prawa majątkowego w rozumieniu art. 44 u.p.e.a. jest definitywne zaspokojenie wierzyciela (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 204/13).
W świetle powyższego uznać należy, że zaspokojenie uprawnionego wierzyciela z zakresie wymienionej kwoty [...]zł stanowiło wykonanie prawa majątkowego, co – w oparciu o art. 44 u.p.e.a. – wykluczało możliwość zgłoszenia przez Skarżącą wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Innymi słowy, wykonanie prawa majątkowego zamknęło wprawdzie Skarżącej drogę w zakresie ochrony jej praw przed organem egzekucyjnym. W takim wypadku ma ona jednak możliwość dochodzenia od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.
W rezultacie organ zasadnie uznał, że nie jest możliwe rozpoznanie i rozstrzygnięcie wniosku Skarżącej o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji i słusznie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postepowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Wynika z tego, że podstawą do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest, według art. 61a § 1 k.p.a., wystąpienie przesłanki o charakterze podmiotowym lub przesłanki o charakterze przedmiotowym. Przesłanki te mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie. W rozpatrywanej sprawie istotne jest wystąpienie przesłanki przedmiotowej. Przesłanka przedmiotowa wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie jest spełniona, jeżeli przepisy prawa materialnego nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie (por. wyrok SN z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2691/16; wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1095/18). Z taką sytuacją mamy do czynienia z rozpatrywanej sprawie, gdyż art. 44 u.p.e.a. wyklucza w rozpatrywanym przypadku możliwość wszczęcia postępowania o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego.
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a tym samym nie gromadzi dowodów, na podstawie których ustala się stan faktyczny, ponieważ wydając rozstrzygnięcie ogranicza się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Niewątpliwie z momentem przeniesienia prawa majątkowego na wierzyciela zostało ono wykonane i żądanie nie mogło być zgłoszone. Przeniesienie to w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wszczęcia postępowania. Co więcej, nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I GSK 516/22 – wraz z powołanym tam orzecznictwem).
Ponadto Sąd nie dopatrzył się innych naruszeń prawa, w tym wskazanych w skardze przepisów odnoszących się do ogólnych zasad postępowania czy też przepisów Konstytucji RP, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
J. Ziołek T. Wójcik U. Wiśniewska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI