I SA/BD 84/24

I SA/Bd 84/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 42 § 1, art. 43
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 2023 r. nr 0401-IEE.7113.120.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie
Uzasadnienie
Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi przeciwko M. B. (dalej też jako: Skarżący, Strona) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne. W jego ramach:
- zawiadomieniami z [...] września 2011 roku zajął wierzytelność z rachunku bankowego w B. w K.. Wraz z zawiadomieniami o zajęciu [...] września 2011 roku doręczono odpisy tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]
- zawiadomieniami z [...] października 2011 roku zajął wierzytelność z rachunku bankowego w R. [...] S.A. w K.. Zawiadomienia te doręczono [...] października 2011 roku;
- zawiadomieniami z [...] kwietnia 2012 roku organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunku bankowego w [...] [...] S.A., przy których [...] kwietnia 2012 roku doręczono odpisy tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]
- zawiadomieniami z [...] maja 2012 roku o numerach zajęto wierzytelności z rachunku bankowego w [...] [...] S.A. Wraz z zawiadomieniami o zajęciu [...] maja 2012 roku doręczono odpisy tytułów wykonawczych o numerach [...] do [...].
W związku z wystąpieniem zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową - Sąd Rejonowy w B. postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt XII Co 7760/11 przekazał prowadzenie egzekucji w całości komornikowi sądowemu.
Zawiadomieniem z [...] czerwca 2013 roku komornik sądowy zajął wierzytelność z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok. Natomiast zawiadomieniem z [...] września 2013 roku dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego w K. w B.. Zajęcia te okazały się nieskuteczne.
Postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. sygn. akt [...] [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. umorzył prowadzone z majątku Skarżącego postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji.
Pismem z dnia [...] lutego 2022 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Skarżącego o ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w związku z ustaleniem nowego składnika majątkowego, tj. świadczenia emerytalno-rentowego. Zawiadomieniami z dnia [...] marca 2022 r. organ zajął świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego, ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej w ZUS.
Pismem z dnia [...] maja 2022 r. Skarżący został zawiadomiony, że sprawa została przekazana do prowadzenia Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w B. w celu łącznego prowadzenia egzekucji. Jednocześnie poinformowano Stronę o umorzeniu opłat za czynności egzekucyjne naliczone od zawiadomień o zajęciu.
Pismem z dnia [...] maja 2022 r. Skarżący złożył wniosek o "umorzenie egzekucji komorniczej" z powodu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...].
Pismem z dnia [...] lipca 2022 r. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wniósł o jego zmianę i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił rażące naruszenie art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b ustawy z dnia [...] października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej: "u.s.u.s.". Strona podniosła, że organ egzekucyjny winien wykazać, że dla zawieszenia biegu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Skarżący podkreślił, że z uzasadnienia postanowienia wynika, że tytuły wykonawcze z dnia [...] września 2011 r., które stanowiły podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec jego osoby zostały odebrane przez pełnomocnika tj. A. O., jednak on nigdy takiego pełnomocnictwa nie udzielał wymienionej osobie do reprezentowania go przed organami ZUS. Skarżący uznał że należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi uległy przedawnieniu, w związku z czym na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – dalej: "u.p.e.a." – zasadnym powinno być ich umorzenie.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej też jako: organ, Dyrektor) uchylił zaskarżone postanowienie w całości do ponownego rozpatrzenia, celem szczegółowego zbadania przez organ egzekucyjny kwestii przedawnienia dochodzonych należności.
Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wskazując na brak przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie:
. art. 24 u.s.u.s. wskutek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia składek objętych tytułami wykonawczymi, pomimo przedawnienia tych świadczeń,
. art. 59 § 1 u.p.e.a. wskutek nieumorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarżący podkreślił przy tym, że A. O. nigdy nie była ani jego pełnomocnikiem, ani też dorosłym domownikiem, nie zamieszkiwała z nim i z jego rodziną. Zdaniem Skarżącego, doręczenie tytułów wykonawczych do rąk osoby nieupoważnionej nie wywołało skutków prawnych. W związku z powyższym, Strona podniosła, że bieg przedawnienia należności z tytułu składek nie został przerwany i należności za maj – lipiec 2011 r. oraz grudzień 2011 r. uległy przedawnieniu w 2016 r.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W wyniku jej rozpatrzenia, Sąd prawomocnym wyrokiem z 14 marca 2023 roku sygn. akt I SA/Bd 25/23 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] listopada 2022 r. Sąd wskazał, że wbrew ustaleniom organów, z treści potwierdzenia odbioru korespondencji z [...] września 2011 r. wynika, że A. O. wprawdzie odebrała przesyłkę [...] września 2011 r., jednak adnotacja na dokumencie potwierdzenia odbioru wskazuje, że działała w charakterze pełnomocnika. W sposób jednoznaczny przeczy to stanowisku organów, że doręczenie nastąpiło do rąk dorosłego domownika. Powyższe dodatkowo potwierdza okoliczność, że na potwierdzeniu odbioru wykreślono zapisy pkt1, w tym o sposobie doręczenia przyjętym przez organy. Jednocześnie nie podjęto żadnych działań zmierzających do usunięcia powyższych niespójności, choćby
w drodze uzyskania wyjaśnień od operatora pocztowego i dokonania ich oceny
w konfrontacji z zebranym materiałem dowodowym, w tym stanowiskiem Skarżącego. W związku z tym ustalenia wymagają okoliczności, które zostały odnotowane na blankiecie potwierdzenia odbioru, w kontekście stanowiska przyjętego przez organy zakładającego doręczenie przesyłki [...] września 2011 r. do rąk dorosłego domownika. To organ obowiązany jest szczegółowo wykazać, że doręczenie jest skuteczne. Ustalenia te dopiero pozwolą na potwierdzenie stanowiska co do przedawnienia należności z tytułu składek. Względnie będą prowadziły do jego weryfikacji oraz zajęcia stanowiska co do zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Kierując się wskazaniami Sądu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] lipca 2023 r. uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] września 2022 r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z [...] września 2023 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...]. Organ ustalił, że ponieważ sprawa dotyczy przesyłki nadanej w 2011 roku, sprawdzenie historii jej przebiegu w obrocie pocztowym nie jest możliwe. Poczta [...] S.A. wyjaśniła, że dane oddawcze dotyczące przesyłek przechowywane są do 12 miesięcy od daty nadania przesyłki.
Organ ponownie podał, że upomnienia oraz tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniami o zajęciu wysłane na adres [...] B., ul. [...] (będący jednocześnie adresem zamieszkania i siedziby firmy) zostały odebrane przez pracownika Skarżącego - A. O.. A. O. jako pełnoletni pracownik odbierając korespondencję własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podjęła się oddania przesyłki adresatowi. W związku z tym organ uznał, że A. O. odbierając korespondencję była osobą upoważnioną, przez którą należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję została regulaminowo, czy też zwyczajowo uprawniona do odbioru korespondencji. Zatem doręczenie odpisów tytułów wykonawczych pod wskazany adres było skuteczne.
Wyjaśniając kwestię przedawnienia należności z tytułu składek Dyrektor ZUS w B. w zaskarżonym postanowieniu wskazał daty wymagalności składek, daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia i jego zakończenia oraz terminy przedawnienia poszczególnych należności. Organ egzekucyjny stwierdził, że nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych trwa nadal.
Pismem z [...] października 2023 r. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie:
art. 24 u.s.u.s. wskutek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia składek objętych tytułami wykonawczymi, mimo upływu okresu przedawnienia tych świadczeń;
art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - dalej "k.p.a.", poprzez uznanie A. O. za osobę upoważnioną do odbioru kierowanej do Skarżącego korespondencji, podczas gdy, osoba ta nie była ani dorosłym domownikiem, ani sąsiadem, ani dozorcą nieruchomości, wobec czego doręczenie zastępcze do jej rąk nie powinno nastąpić;
art. 59 § 1 u.p.e.a. wskutek nieumorzenia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że w niniejszej sprawie kwestią sporną wymagającą wyjaśnienia jest okoliczność skutecznego doręczenia Skarżącemu do rąk A. O. korespondencji [...] września 2011r., co pozwoli na potwierdzenie stanowiska wyrażonego
w zaskarżonym postanowieniu o nieprzedawnieniu należności z tytułu składek,
a w konsekwencji zasadności odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Organ odwoławczy podał, że jak wynika z akt niniejszej sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS w B. zwrócił się do operatora pocztowego w celu ustalenia poprawności doręczenia korespondencji z [...] września 2011 r. (zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z [...] września 2011 r. o numerach od [...] do [...] wraz z zawiadomieniami o zajęciu) doręczonej [...] września 2011 r., kierowanej na adres [...] B., ul. [...].
Poczta [...] S.A. w odpowiedzi na pismo poinformowała, że w związku z faktem, że wskazana w piśmie sprawa dotyczy przesyłki nadanej w 2011 roku, sprawdzenie historii jej przebiegu w obrocie pocztowym nie jest możliwe. Dane oddawcze dotyczące przesyłek przechowywane są do 12 miesięcy od daty nadania przesyłki.
Poza powyższym, organ egzekucyjny ustalił, że upomnienia o nr [...] z [...] sierpnia 2011 r. oraz tytuły wykonawcze z [...] września 2011 r. wraz
z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego zostały wysłane na wskazany przez Skarżącego adres zamieszkania w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, tj. [...] B., ul. [...]. Adres zamieszkania był tożsamy z adresem siedziby firmy Skarżącego i adresem korespondencji. A. O. do [...] listopada 2011 r. była pracownikiem w firmie Skarżącego [...] i pracowała
w siedzibie firmy pod adresem [...] B., ul. [...].
Organ przywołując treść przepisów art. 42 § 1 oraz art. 45 k.p.a. wyjaśnił, że niezależnie od tego, czy doręczenie następuje na podstawie art. 42 § 1 k.p.a. dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą na adres siedziby prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, czy na podstawie art. 45 tej ustawy jednostce organizacyjnej, osoba odbierająca przesyłkę musi być w obu przypadkach upoważniona do takiego działania. Przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję, została regulaminowo czy tylko zwyczajowo uprawniona przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą do odbierania korespondencji przychodzącej do siedziby firmy przez tę osobę prowadzonej. Podobnie rzecz się ma w przypadku dokonywania odbioru pism dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w miejscu siedziby prowadzonej firmy, które jest jednocześnie miejscem pracy przedsiębiorcy. Wobec tego zdaniem organu przyjąć należy, że skoro adres zamieszkania był tożsamy z adresem siedziby firmy Skarżącego i adresem korespondencji, a A. O. do [...] listopada 2011 r. była pracownikiem w firmie Skarżącego [...] i pracowała w siedzibie firmy pod adresem [...] B., ul. [...], to wówczas była uprawniona do odbioru korespondencji z [...] września 2011 r. W związku z tym, że pod wskazanym adresem Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, to w ocenie organu, nie można uznać, że w przypadku braku jego obecności, przesyłka została doręczona osobie nieuprawnionej do odbioru pism. Z tych względów A. O. powinna być potraktowana jako pracownik uprawniony do odbioru korespondencji. Organ podkreślił, że za prawidłowością takiego stanowiska przemawia to, iż doręczenie nastąpiło w miejscu, w którym firma Skarżącego ma siedzibę. Jeśli korespondencję w miejscu siedziby firmy odbiera określona osoba, to istnieje uzasadnione domniemanie, że jest ona uprawniona do takiej czynności. Dlatego uznać trzeba zdaniem organu, że A. O. odbierając korespondencję była osobą upoważnioną, przez którą należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję została regulaminowo, czy też zwyczajowo uprawniona do odbioru korespondencji. A to oznacza, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego [...] września 2011 r. pod wskazany adres było skuteczne.
Odnosząc się do podniesionego przez Skarżącego zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek, organ stwierdził, że obowiązek istnieje i jest wymagalny. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zarówno do należności powstałych przed [...] stycznia 2012 r. i po tej dacie zastosowanie ma 5 letni okres przedawnienia. Pierwszą czynnością skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o której Skarżący został zawiadomiony było doręczenie odpisów tytułów wykonawczych.
Organ egzekucyjny wyjaśnił, że składki za maj, czerwiec i lipiec 2011 r. stały się wymagalne odpowiednio [...] czerwca 2011 r., [...] lipca 2011 r. i [...] sierpnia 2011 r. Dnia [...] września 2011 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...]. W dniu [...] czerwca 2017 r. nastąpiło zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, na skutek wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego M. B.. W przypadku braku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego [...] lutego 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby [...] czerwca 2022 r.
Składki za grudzień 2011 r. stały się wymagalne [...] stycznia 2012 r. W dniu [...] kwietnia 2012 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. W dniu [...] czerwca 2017 r. nastąpiło zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, na skutek wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego. W przypadku braku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego [...] lutego 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby [...] marca 2022 r.
Składki za styczeń i luty 2012 r. stały się wymagalne odpowiednio [...] lutego
2012 r. i [...] marca 2012 r. W dniu [...] maja 2012 r. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia (wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. W dniu [...] czerwca 2017 r. nastąpiło zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia,
na skutek wydanego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez [...] Sądowego. W przypadku braku ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego [...] lutego 2022 r. przedawnienie wskazanego okresu nastąpiłoby za styczeń 2012r. - [...] marca 2022r., za luty 2012r. - [...] kwietnia 2022 r.
Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek zawieszony był do [...] czerwca 2017r., tj. daty wydania postanowienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B.. Od [...] czerwca 2017 r. bieg terminu przedawnienia zaczął biec dalej. W związku z ustaleniem nowego składnika majątkowego, tj. świadczenia emerytalno-rentowego, stosownie do art. 61 § 1 pkt 2 u.p.e.a., pismem z [...] lutego 2022 r. doręczonym [...] lutego 2022 r., zawiadomiono Skarżącego o ponownie wszczętej egzekucji. Doszło zatem do ponownego zawieszenia biegu terminu przedawnienia, stosownie do brzmienia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Następnie zawiadomieniami z [...] marca 2022 r. o numerach [...] do [...] zajęto w/w świadczenie. Zawiadomienia zostały doręczone Skarżącemu [...] marca 2022 r. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...], od [...] do [...] oraz od [...] do [...] trwa do dnia dzisiejszego, zatem bieg terminu przedawnienia pozostaje nadal zawieszony. Tym samym w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
W skardze do tut. Sądu, Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej naruszenie:
1. art. 24 u.s.u.s. wskutek nieuwzględnienia zarzutu przedawnienia składek objętych tytułami wykonawczymi, mimo upływu okresu przedawnienia tych świadczeń;
2. art. 43 k.p.a. poprzez uznanie A. O. za osobę upoważnioną do odbioru kierowanej do Skarżącego korespondencji, podczas gdy wymieniona osoba nie posiadała takiego upoważnienia do odbioru przesyłek pocztowych, a ponadto jak wynika z ustaleń organu skarbowego była pracownikiem firmy Skarżącego od [...] listopada 2011 r., a korespondencja, której dotyczy postępowanie podatkowe była doręczana [...] września 2011 r., a zatem w okresie kiedy w/w osoba nie była zatrudniona w firmie. W tym stanie rzeczy oczywistym jest, że nie mogła być osobą upoważnioną do odbioru przesyłek.
3. art. 59 § 1 u.p.e.a. wskutek nieumorzenia postępowania egzekucyjnego.
W związku z powyższymi zarzutami Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. z [...] września 2023 r. odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieni skargi Skarżący przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Z tych względów Sąd nie uwzględnił wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący podnosi, że na skutek nieprawidłowego doręczenia przesyłki zawierającej tytuły wykonawcze do rąk A. O. przedawnieniu uległy świadczenia z tytułu składek za miesiąc 05/2011, 06/2011, 07/2011 i 12/2011. Natomiast zdaniem organów doręczenie to było skuteczne i nie doszło do przedawnienia żadnych należności.
W spornej kwestii tut. Sąd orzekał już w wyroku z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 25/23 uchylającym zaskarżone postanowienie organu drugiej instancji. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz uwzględnienie wytycznych co do dalszego postępowania.
W podanym wyroku Sąd zobowiązał organ do ustalenia okoliczności, które zostały odnotowane na blankiecie potwierdzenia odbioru, w kontekście stanowiska przyjętego przez organy, zakładającego doręczenie przesyłki w dniu [...] września 2011 r. do rąk dorosłego domownika oraz do wykazania, że doręczenie to było skuteczne. W dalszej kolejności wskazał, że dopiero tak poczynione ustalenia pozwolą na potwierdzenie stanowiska co do przedawnienia należności z tytułu składek, względnie będą prowadziły do jego weryfikacji oraz zajęcia stanowiska co do zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zwrócił się do operatora pocztowego z prośbą o wyjaśnienia dotyczące poprawności doręczenia w dniu [...] września 2011 r. przesyłki zawierającej odpisy tytułów wykonawczych z [...] września 2011 r. o numerach od [...] do [...] obejmujących należności z tytułu składek za maj, czerwiec i lipiec 2011 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu. Z racji upływu czasu, sprawdzenie historii przebiegu doręczenia przedmiotowej przesyłki okazało się jednak niemożliwe, bowiem jak podała Poczta [...] S.A. w piśmie z dnia [...] września 2023r., dane oddawcze dotyczące przesyłek przechowywane są do 12 miesięcy od daty ich nadania.
Organ egzekucyjny ustalił również, że adres zamieszkania, na który zostały wysłane wymienione tytuły wykonawcze z [...] września 2011 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego, jest tożsamy z adresem siedziby firmy Skarżącego i adresem korespondencji. Ponadto ustalił, że A. O. do [...] listopada 2011 r. była pracownikiem w firmie Skarżącego [...] i pracowała w siedzibie firmy pod adresem [...] B., ul. [...].
Na tej podstawie organ przyjął, że doręczenie przesyłki do siedziby prowadzonego przez osobę fizyczną przedsiębiorstwa, które jest jednocześnie jej zorganizowanym miejscem pracy, powinno nastąpić, jeżeli nie do rąk adresata - właściciela tego przedsiębiorstwa, to do rąk osoby przez niego upoważnionej. Uznał, że przez osobę upoważnioną należy rozumieć każdą osobę, która ze względu na wykonywaną funkcję została regulaminowo, czy też zwyczajowo uprawniona przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą do odbierania korespondencji przychodzącej do siedziby firmy przez tę osobę prowadzonej, która jest jednocześnie miejscem pracy. W konsekwencji doszedł do przekonania, że A. O. odbierając korespondencję była regulaminowo, czy też zwyczajowo uprawniona do odbioru korespondencji, a zatem doręczenie odpisów tytułów wykonawczych pod wskazany adres było skuteczne.
Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela jednak stanowiska organów o skuteczności dokonanego doręczenia.
Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie regulują samodzielnie zasad i trybu doręczania pism, odsyłając w tym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 u.p.e.a.). Kwestie te uregulowane zostały w Rozdziale 8 Działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. W procedurze administracyjnej czynności doręczania są sformalizowane i uregulowane w sposób prawie kazuistyczny, co jest niezbędne ze względu na konieczność ścisłego określenia faktów powodujących skutek prawny. Ścisłe przestrzeganie tych wymagań formalnych należy do obowiązków organu administracyjnego, bowiem od skuteczności doręczenia zależą w wielu przypadkach uprawnienia procesowe i materialnoprawne stron (v: wyrok NSA z dnia 19 maja 2020 r., II GSK 134/20 oraz wyrok z 13 grudnia 2017 r., II OSK 645/17).
Z art. 42 § 1 Kpa wynika, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczone również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3).
Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że w stosunku do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, doręczeń powinno się dokonywać w trybie określonym w art. 42 k.p.a. Doręczenie decyzji na adres prowadzonej działalności gospodarczej jest doręczeniem w miejscu pracy, bowiem odpowiada warunkom zawartym w art. 42 § 1 k.p.a. (v: wyrok NSA z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 3186/17, z dnia 19 kwietnia 2023r., sygn. akt I GSK 292/19).
Analiza treści art. 42 § 1 Kpa wskazuje jednak, że doręczenie pisma osobie fizycznej w miejscu jej pracy powinno nastąpić do rąk adresata. Przepis ten reguluje bowiem wyłącznie przypadki doręczenia właściwego, tj. bezpośrednio adresatowi pisma. Natomiast zastępczy sposób doręczenia korespondencji osobie fizycznej przewidziany w art. 43 Kpa aktualizuje się w przypadku nieobecności adresata i polega na doręczeniu pisma, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Zastosowanie tego trybu ograniczone jest jednak wyłącznie do doręczenia w mieszkaniu strony, która jest nieobecna podczas czynności doręczenia. Tryb doręczenia zastępczego uregulowany w art. 43 Kpa nie obejmuje doręczenia w miejscu pracy (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 2404/20). Zarówno art. 43 jak i pozostałe przepisy Działu I Rozdziału 8 Kpa nie zawierają regulacji pozwalającej na doręczenie pisma osobie fizycznej w miejscu pracy za pośrednictwem osoby upoważnionej przez pracodawcę do odbioru pism. Taki sposób doręczania pism przewidziany jest wyłącznie w odniesieniu do jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych (art. 45 Kpa).
Sąd zgadza się z wyrażonym w doktrynie poglądem, zgodnie z którym "Doręczenie właściwe w razie doręczenia w miejscu pracy wymaga doręczenia stronie osobiście. Nie można uznać za skuteczne doręczenie, jeżeli pismo zostało doręczone w miejscu pracy, ale do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism adresowanych do zakładu pracy. Przyjęcie za skuteczne doręczenie pism w trybie art. 42 § 1 innej osobie nawet upoważnionej przez pracodawcę, a nie osobiście fizycznej, nie wywołuje skutku prawnego doręczenia właściwego. Przyjęcie wykładni art. 42 rozszerzającej skuteczność doręczenia pism w tym trybie jest sprzeczna z treścią tego przepisu prawa, który reguluje przypadki doręczenia właściwego, czyli bezpośrednio adresatowi pisma. Naruszenie tego wymogu powoduje, że doręczenie jest prawnie bezskuteczne, a to oznacza, że nie mogą zacząć biec terminy związane z datą doręczenia pisma" (komentarz do art. 42 Kpa – B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 18, Warszawa 2022). W ocenie Sądu, przepisy Kpa dotyczące doręczeń pism procesowych powinny być wykładane ściśle, ponieważ czynność doręczenia powoduje szereg ważnych dla stron skutków, w tym - jak w rozpoznawanej sprawie – ma wpływ na rozpoczęcie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności składkowych. Skoro osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą nie jest jednostką organizacyjną, o której stanowi art. 45 Kpa (co dostrzega również organ odwoławczy w treści uzasadnienia), to brak jest podstaw, aby stosować wobec niej bezpośrednio lub w sposób zmodyfikowany, tryb doręczeń przewidziany w tym przepisie.
Mając powyższe na uwadze, wykładnia powołanych przepisów regulujących zasady doręczeń osobom fizycznym dokonana w zaskarżonym postanowieniu jest błędna, a doręczenie w dniu [...] września 2011 r. do rąk A. O. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z tytułami wykonawczymi o numerach od [...] do [...] obejmującymi należności z tytułu składek za miesiąc 05/2011, 06/2011 i 07/2011 należy uznać za nieskuteczne. W tej sytuacji, skarga okazała się zasadna. Nietrafnie jednak Skarżący rozciąga skutki wadliwego doręczenia również na należności za 12/2011 dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Jak wynika z akt sprawy, przesyłkę zawierającą wymienione tytuły wykonawcze skutecznie doręczono dnia [...] kwietnia 2012 r. do rąk dorosłego domownika – żony Skarżącego. W tym przypadku nie mają więc zastosowania sformułowane powyżej zastrzeżenia co do prawidłowości dokonanego doręczenia zastępczego. Przesyłkę tę doręczono bowiem zgodnie z art. 43 Kpa. Nie jest natomiast w sprawie kwestionowana skuteczność doręczenia przesyłki zawierającej tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] obejmujących należności z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń i luty 2012 r. Przesyłkę tę Skarżący odebrał bowiem osobiście w dniu [...] maja 2012 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, mając na uwadze oceny prawne zawarte w niniejszym wyroku, w tym dotyczące nieskutecznego doręczenia tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], powinien ustalić i ocenić, czy dochodzone należności dotyczące w szczególności składek za okres od maja do lipca 2011 r., ale także za grudzień 2011 r. oraz za okres od stycznia do lutego 2012 r. nie uległy przedawnieniu. Konieczne jest więc ustalenie, czy i w jakim okresie, a także w stosunku do których należności wystąpiły przesłanki skutkujące przerwą lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, o jakich mowa w art. 24 u.s.u.s., a także, czy mimo ich wystąpienia, zobowiązania i tak nie uległy przedawnieniu. Okoliczność ewentualnego przedawnienia należności organ powinien brać pod uwagę niezależnie od wniesionych zarzutów, a stwierdzenie przedawnienia dochodzonych należności za którykolwiek okres rozliczeniowy, winno skutkować umorzeniem prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Ponieważ w postępowaniu przed sądem strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika, a w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarżący nie miał obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania.
H. Adamczewska-Wasilewicz J. Szulc T. Wójcik