I SA/Bd 836/20

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2021r. sprawy ze skargi D. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz D. O. kwotę [...](sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku D. O. (dalej także: Skarżąca), na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2016 r. obejmujących zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług, za miesiące: od sierpnia do listopada 2012 r., w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. W celu wyegzekwowania zaległości dokonano zajęcia należącej do Skarżącej i odpowiadającego majątkiem wspólnym J. O. nieruchomości, stanowiącej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w budynku przy ul. [...] w T. - poprzez wezwanie Skarżącej do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

W związku z nieuregulowaniem należności, organ egzekucyjny - po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu do zapłaty - przystąpił do czynności związanych z opisem i oszacowaniem zajętej nieruchomości. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości sporządzono, na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] października 2018 r., wykonanego przez rzeczoznawcę majątkowego I. M., zgodnie z którym wartość rynkowa przedmiotowego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego została określona na kwotę [...]zł.

W dniu [...] lutego 2019 r. dokonano obwieszczenia o pierwszej licytacji przedmiotowej nieruchomości, której termin został wyznaczony na dzień [...] kwietnia 2019 r.

W odpowiedzi na pismo strony zatytułowane "Wniosek o umorzenie egzekucji z nieruchomości" postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Rozpoznając wniesione zażalenie postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym, w dniu [...] lipca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. wydał postanowienie o udzieleniu przybicia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Tomasza i A. G., którzy podczas licytacji zaoferowali najwyższą cenę.

Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W dniu [...] lipca 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. wydał postanowienie o przyznaniu Tomaszowi i A. G. własności nieruchomości stanowiącej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego na trzecim piętrze budynku wielorodzinnego zlokalizowanego w T. przy ul. [...], o powierzchni użytkowej 37,50 m2, dla którego nie ma założonej księgi wieczystej.

W złożonym zażaleniu Skarżąca stwierdziła, iż w toku postępowania egzekucyjnego doszło do błędnej identyfikacji prawa będącego przedmiotem egzekucji. Organ egzekucyjny bowiem niewłaściwie zakwalifikował przedmiot egzekucji jako spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, gdy tymczasem lokal nr [...], położony w budynku przy ul. [...] w T., znajduje się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej "GEOFIZYKA" i ma charakter lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, które nie podlega egzekucji. Ponadto podniosła, że egzekucja z nieruchomości prowadzona jest w zakresie zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu. Zajęcie nieruchomości nie przerwało bowiem biegu terminu przedawnienia, gdyż nie została spełniona przesłanka z art. 70 § 4 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900), tj. nie została zawiadomiona o zastosowaniu skutecznego środka egzekucyjnego. Nie została również poinformowana o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Strony w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym nie nastąpiło także zawieszenie terminu przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania karnego skarbowego, albowiem nie została ona o tym fakcie powiadomiona w trybie art. 70c Ordynacji podatkowej.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Odnosząc się do zawartego w zażaleniu zarzutu błędnego określenia przedmiotu egzekucji, braku księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości oraz zarzutu przedawnienia obowiązku organ stwierdził, że kwestie te nie mogą stanowić przedmiotu rozpoznania w niniejszym postępowaniu. Rozpatrując zażalenie na postanowienie o przyznaniu własności organ odwoławczy bada jedynie czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427) – dalej jako: "u.p.e.a.", warunkujące wydanie takiego rozstrzygnięcia. Okoliczności wskazane w środku zaskarżenia mogły być podniesione na wcześniejszym etapie egzekucji z nieruchomości przy innych środkach prawnych, przysługujących uczestnikowi postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Postępowanie to jest bowiem etapowe i ochrona praw strony jest w nim zabezpieczona przez możliwość zaskarżania poszczególnych etapów tego postępowania określonymi środkami prawnymi. W związku z tym, na etapie rozpatrywania zażalenia na postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości zarzuty te są spóźnione. Organ podkreślił, że podniesione kwestie zostały rozstrzygnięte w postępowaniu w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawomocnym wyrokiem z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 516/19 oddalił wniesioną skargę.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia zrzucając naruszenie

- art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez egzekwowanie zobowiązań podatkowych, które uległy przedawnieniu;

- art. 70 § 6 pkt 1 i pkt 6 Ordynacji podatkowej poprzez niezawiadomienie mojej osoby odrębnym pismem w trybie przepisów ordynacji podatkowej o wszczęciu postępowania karnego skarbowego i tym samym przyjęcie błędnego założenia, iż wszczęcie tego postępowania spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia;

- art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż wystąpił skutek przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego pomimo braku skutecznego zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu otrzymywanej emerytury;

- art. 9 ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i egzekwowanie należności pieniężnej z niezbywalnego prawa jakim jest spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zasady i tryb kontroli sądowej działalności administracji publicznej reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", która w art. 3 § 2 pkt 3 kontrolą tą objęła orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie z jej regulacjami, wyeliminowanie przez sąd administracyjny aktu prawnego wydanego przez organ administracji może nastąpić po stwierdzeniu, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) bądź w wyniku istnienia wady skutkującej stwierdzeniem nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznawanie skarg na akty organów nie ma charakteru merytorycznego orzekania o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd administracyjny, orzekając w danej sprawie, pełni funkcje kasacyjne, badając w granicach danej sprawy zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) oraz dokonując tego na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), co stanowi wskazane wyżej kryterium sądowej kontroli nad działalnością administracji publicznej.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: CBOSA).

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie należało uchylić, aczkolwiek z przyczyn odmiennych od podniesionych w ramach zarzutów skargi.

Zgodnie z art. 1a pkt 5 lit. a u.p.e.a. ilekroć w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest mowa o nieruchomości - rozumie się przez to również spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Oznacza to, że egzekucja z ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego odbywa się w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o egzekucji z nieruchomości.

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T., po przeprowadzeniu egzekucji z nieruchomości (spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego), przyznał T. G. i A. G. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku wielorodzinnym przy ul. [...] w T.. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że postanowienie o udzieleniu przybicia na rzecz T. G. i A. G. z dnia [...] lipca 2019 r. zostało utrzymane w mocy ostatecznym, w administracyjnym toku instancji, postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] września 2019 r., a ponadto nabywca złożył do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia. Wobec czego zaistniała podstawa do wydania orzeczenia o przyznaniu prawa własności. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwołał się do treści art. 112b § 1 u.p.e.a, zgodnie z którym, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca kwestionuje zaskarżone postanowienie podnosząc przede wszystkim, że doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego Skarżącej w podatku od towarów i usług za lata 2011-2012, będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Ponadto zakwestionowała charakter prawa majątkowego, z którego prowadzona była egzekucja, jako spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Przede wszystkim należy jednak wskazać, że w myśl art. 110b u.p.e.a. uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są: 1) zobowiązany; 2) wierzyciele egzekwujący; 3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Wymienione przepisy wyznaczają krąg osób zainteresowanych, z których udziałem powinno toczyć się postępowanie w przedmiocie przyznania własności. Podkreślenia wymaga, że postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] lipca 2020 r. o przyznaniu własności zostało doręczone: T. G. i A. G., wierzycielowi – Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w T., a także S. T. oraz pełnomocnikowi D. O..

Zdaniem Sądu, zważywszy na art. 28 k.p.a., z udziałem wskazanych podmiotów powinno toczyć się także postępowanie przed organem drugiej instancji wskutek wniesionego zażalenia. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 131 w zw. z art. 144 k.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a., o wniesieniu zażalenia organ administracji publicznej, który wydał postanowienie jest zobowiązany zawiadomić strony. Wniesienie zatem zażalenia nakładało na organ pierwszej instancji obowiązek powiadomienie o tym fakcie wszystkich podmiotów legitymowane w sprawie rozstrzygniętej postanowieniem wydanym przez ten organ. Z akt sprawy nie wynika, aby wskazane wyżej podmioty zostały zawiadomienie o fakcie wniesienia zażalenia. Pomioty te nie brały także udziału w postępowaniu przed organem odwoławczym. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] października 2020 r. zostało doręczone jedynie pełnomocnikowi Skarżącej oraz Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w T.. Pozostałe osoby i jednostki zostały przez organ odwoławczy pominięte, mimo że miały prawo brać udział w postępowaniu zażaleniowym i pomimo, że – zgodnie z art. 109 w zw. z art. 126 k.p.a. – im także powinno być doręczone postanowienie z dnia [...] października 2020 r. Takie zachowanie pozbawiło zainteresowane podmioty udziału w postępowaniu bez ich winy, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 126 k.p.a.

Z uwagi na charakter naruszenia prawa przez organ, przedwczesne byłoby odnoszenie się co do zasadności zarzutów sformułowanych w skardze.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i zapewni wszystkim wymienionym podmiotom udział w postępowaniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a.

T. Wójcik J. Szulc H. Adamczewska-Wasilewicz