I SA/Bd 811/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2025-04-01
NSApodatkoweWysokawsa
odsetki za zwłokęzaległość podatkowapodatek dochodowypostępowanie podatkowezwrot odsetekOrdynacja podatkowaterminyuchylenie decyzjipostępowanie dowodowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając ją za wydaną z naruszeniem przepisów o postępowaniu dowodowym.

Skarżący domagał się zwrotu odsetek naliczonych od zaległości podatkowej, argumentując, że postępowanie podatkowe zostało przedłużone ponad ustawowy termin. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd administracyjny uchylił decyzję organu odwoławczego, stwierdzając, że nie wykazał on przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p., a jedynie merytorycznie ocenił sprawę, co nie jest zgodne z celem tej normy.

Sprawa dotyczyła wniosku W. K. o zwrot części odsetek za zwłokę naliczonych od zaległości z tytułu podatku dochodowego za 2019 r. Skarżący argumentował, że odsetki te nie powinny być naliczane, ponieważ postępowanie podatkowe nie zostało zakończone w ustawowym terminie 3 miesięcy od jego wszczęcia. Organ pierwszej instancji odmówił wypłaty odsetek. Organ odwoławczy (DIAS) uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, powołując się na art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej (O.p.), wskazując na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję DIAS, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p. Sąd podkreślił, że przepis ten dotyczy sytuacji, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził lub przeprowadził w niewystarczającym zakresie postępowanie dowodowe, a nie sytuacji, gdy organ odwoławczy nie zgadza się z merytoryczną oceną sprawy przez organ pierwszej instancji. DIAS w zaskarżonej decyzji nie wskazał, jakie czynności dowodowe należy podjąć ani że nie można ich przeprowadzić w trybie postępowania uzupełniającego. Zamiast tego, organ odwoławczy dokonał merytorycznej oceny sprawy, stwierdzając m.in. bezprzedmiotowość postępowania. Sąd uznał, że DIAS naruszył art. 233 § 2 O.p., co obligowało Sąd do uchylenia jego decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nie może stosować art. 233 § 2 O.p. w sytuacji, gdy nie stwierdził wadliwości postępowania dowodowego organu pierwszej instancji, a jedynie nie zgadza się z jego merytorycznym rozstrzygnięciem. W takim przypadku powinien rozpoznać sprawę merytorycznie na podstawie art. 233 § 1 O.p.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 233 § 2 O.p. dotyczy sytuacji, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził lub przeprowadził w niewystarczającym zakresie postępowanie dowodowe, co uniemożliwia merytoryczne rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy nie wykazał takich przesłanek, a jedynie dokonał merytorycznej oceny sprawy, co nie jest zgodne z celem przepisu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

O.p. art. 233 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Pozwala organowi odwoławczemu uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części.

Pomocnicze

O.p. art. 75 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zakres postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty jest ograniczony treścią wniosku podatnika i zakresem dokonanej korekty.

O.p. art. 54 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Określa warunki, kiedy odsetki za zwłokę nie powinny być naliczane z powodu przedłużenia postępowania.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.

O.p. art. 127

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego.

O.p. art. 229

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Postępowanie uzupełniające.

O.p. art. 233 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji albo uchyla ją i orzeka co do istoty sprawy lub umarza postępowanie.

O.p. art. 62 § 4a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowej i odsetek.

O.p. art. 59 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wygasanie zobowiązania podatkowego.

O.p. art. 208 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Decyzja o umorzeniu postępowania podatkowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 O.p., a jedynie dokonał merytorycznej oceny sprawy, co nie jest zgodne z celem tej normy.

Odrzucone argumenty

Argumenty organu odwoławczego dotyczące bezprzedmiotowości postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania podatkowego wskutek zapłaty.

Godne uwagi sformułowania

Organ odwoławczy nie odniósł się do przesłanek zawartych w art. 233 § 2 O.p. Przepis art. 233 § 2 O.p. dotyczy niedostatecznego zakresu przeprowadzonego przez organ podatkowy pierwszej instancji postępowania dowodowego. Wady te muszą być na tyle poważne, że nie jest możliwe ich sanowanie w trybie art. 229 O.p. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że postępowanie w tej sprawie nie mogło być prowadzone z uwagi na faktyczny brak przedmiotu postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że stwierdzenie takiej okoliczności nie uzasadnia jednak, wbrew stanowisku DIAS, podjęcia rozstrzygnięcia procesowego w oparciu o art. 233 § 2 O.p.

Skład orzekający

Joanna Ziołek

sprawozdawca

Leszek Kleczkowski

sędzia

Urszula Wiśniewska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej przez organy odwoławcze, a także zasady prowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy stosuje przepis o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, podczas gdy faktycznie dokonuje merytorycznej oceny sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie przepisów proceduralnych przez organy administracji, zwłaszcza w kontekście możliwości uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jest to istotne dla prawników procesowych.

Sąd administracyjny wyjaśnia: Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bd 811/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 233 par. 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 24 września 2024 r. nr 0401-IOD1.4102.63.2024 w przedmiocie odmowy wypłaty odsetek naliczonych od zaległości z tytułu podatku dochodowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz W. K. kwotę 997 zł (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z [...] kwietnia 2024 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] W. K. (dalej także jako: "Skarżący") wystąpił na podstawie art. 75 w związku z art. 54 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; dalej także jako: "O.p.", "Ordynacja podatkowa") z wnioskiem o zwrot części zapłaconych odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł z tytułu zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r., określonego decyzją Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z [...] grudnia 2022 r., utrzymaną w mocy decyzją organu odwoławczego z [...] lipca 2023 r.
We wniosku Skarżący podniósł, iż kontrola celno-skarbowa przekształciła się w postępowanie podatkowe z dniem [...] sierpnia 2022 r., natomiast decyzja Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. została doręczona [...] stycznia 2023 r. Wobec tego, decyzja organu pierwszej instancji nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od wszczęcia postępowania podatkowego, jak stanowi art. 54 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej. W związku z tym – zdaniem Skarżącego – za ten okres nie powinny być naliczane odsetki za zwłokę.
Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] decyzją z [...] czerwca 2024 r. odmówił Skarżącemu wypłaty odsetek naliczonych od zaległości z tytułu podatku dochodowego PPL (w wys. 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej) za 2019 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej także jako: "DIAS", "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] września 2024 r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, gdyż w jego ocenie rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.
W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 75 § 1 O.p., zakres postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty jest ograniczony treścią wniosku podatnika i zakresem dokonanej korekty. W ramach tego postępowania organ podatkowy analizuje wyłącznie stan faktyczny określony przez podatnika. Złożenie korekty deklaracji stanowi więc element konieczny wniosku o stwierdzenie nadpłaty w przypadku zobowiązań podatkowych powstających w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 O.p. Jeżeli zatem uprawnienie podatnika do złożenia korekty jest ograniczone (wyłączone), to tym samym nie może on skutecznie uruchomić postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty.
Analizując sprawę w postępowaniu odwoławczym DIAS zauważył, że w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego przeprowadził wobec Skarżącego kontrolę celno-skarbową, która zakończyła się wynikiem kontroli z [...] marca 2022 r. (doręczonym [...] marca 2022 r.). Z uwagi na to, że Skarżący nie skorzystał z przysługującego prawa do skorygowania deklaracji podatkowej, kontrola celno-skarbowa przekształciła się (postanowieniem z [...] sierpnia 2022 r. doręczonym [...] sierpnia 2022 r.) w postępowanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r.
Decyzją z [...] grudnia 2023 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. określił Skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym za 2019 r. w wysokości [...] zł (doręczona [...] stycznia 2023 r.). W wyniku wniesionego odwołania organ odwoławczy decyzją z [...] lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji (doręczoną [...] lipca 2023 r.). W sprawie tej nie jest zatem możliwe dokonanie korekty zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r., gdyż przedmiotowe zobowiązanie podatkowe zostało wobec Skarżącego określone decyzją podatkową na podstawie art. 21 § 3 O.p.
Odnosząc się do żądania zwrotu części nienależnie zapłaconych odsetek za zwłokę w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r., za okres, o którym mowa art. 54 § 1 pkt 7 O.p., tj. od dnia wszczęcia postępowania podatkowego do dnia doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta nie została doręczona w terminie 3 miesięcy od wszczęcia postępowania DIAS wskazał, że Skarżący na poczet zaległości podatkowej określonej decyzją Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego z [...] grudnia 2022 r. dokonał wpłaty [...] sierpnia 2023 r. w kwocie [...]zł.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] zaliczył powyższą wpłatę na poczet zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie [...]zł i odsetki za zwłokę w kwocie [...]zł. Jednocześnie w wydanym postanowieniu organ poinformował, że do uregulowania pozostała kwota [...]zł plus odsetki liczone od wskazanej kwoty należności głównej do dnia zapłaty. Na powyższe postanowienie Skarżący nie wniósł zażalenia. W dniu [...] sierpnia 2023 r. uregulował pozostałą kwotę [...]zł, która została zarachowana na należność główną w kwocie [...]zł i odsetki w kwocie [...]zł.
Organ wskazał, że w przypadku, gdy wpłata w całości pokrywa kwotę główną zaległości wraz z odsetkami za zwłokę lub zaliczenie wpłaty następuje w całości zgodnie z żądaniem podatnika postanowienie w sprawie zaliczenia wpłaty wydaje się wyłącznie na wniosek podatnika (art. 62 § 4a pkt 1 i pkt 2 O.p. w stanie prawnym obowiązującym w 2023 r.). Zasada postępowania określona w art. 55 O.p. powoduje, że nie może powstać sytuacja, w której zapłacona byłaby zaległość podatkowa, a do zapłacenia pozostały – w całości bądź w części – odsetki za zwłokę. Nie jest zatem możliwe samodzielne istnienie odsetek za zwłokę. Wobec tego, przedmiotowe zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. wygasło wskutek zapłaty, stosownie do art. 59 § 1 pkt 1 O.p. Organ dodał, że możliwość kwestionowania wysokości odsetek przysługiwała Skarżącemu z chwilą doręczenia postanowienia o zaliczeniu wpłaty, wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] [...] sierpnia 2023 r. Z prawa złożenia zażalenia Skarżący nie skorzystał.
Mając powyższe okoliczności na uwadze DIAS wskazał, że w sytuacji, gdy niedopuszczalne jest złożenie przez podatnika korekty deklaracji mogące spowodować wystąpienie nadpłaty, to tym samym bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania, co do stwierdzenia nadpłaty. Jeżeli bowiem podatnik nie mógł w drodze samoobliczenia zredukować wysokości zobowiązania podatkowego, to nie mogła wystąpić nadpłata. Skoro natomiast nie mogła wystąpić nadpłata to brak było przedmiotu postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Organ podatkowy nie może w takim przypadku stwierdzić albo odmówić stwierdzenia nadpłaty, a to wobec bezskuteczności korekty mającej doprowadzić do zmniejszenia wysokości zobowiązania podatkowego. Postępowanie w tej sprawie nie mogło zatem być prowadzone z uwagi na faktyczny brak przedmiotu postępowania. W dacie złożenia wniosku z [...] kwietnia 2024 r., tj. [...] kwietnia 2024 r. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. nie istniało. Jako podstawę działania organu DIAS wskazał art. 233 § 2 O.p. wyjaśniając, że tylko w ten sposób można wyeliminować z obrotu prawnego decyzję organu pierwszej instancji.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie:
- art. 208 § 1 w zw. art. 75 i art. 59 § 1 pkt 1 O.p. przez uznanie, że wygaśnięcie zobowiązania podatkowego na skutek zapłaty powoduje bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania podatkowego o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w zakresie należności odsetkowej;
- art. 75 § 1 w zw. z art. 72 § 2 pkt 1 w zw. art. 55 § 1 O.p. przez uznanie, że przedmiotem wniosku o stwierdzenie nadpłaty nie może być wyłącznie należność odsetkowa;
- art. 75 § 1 i § 3 w zw. art. 21 § 1 pkt 1 i § 3 O.p. przez uznanie, że do stwierdzenia nadpłaty w zakresie należności odsetkowej wynikającej z zobowiązania podatkowego objętej decyzją organu podatkowego wymagane jest złożenie skorygowanego zeznania podatkowego;
- art. 75 § 1 w zw. z art. 62 § 4 O.p. przez uznanie, że podatnikowi przysługuje prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty w zakresie należności odsetkowej wyłącznie w ramach środka zaskarżenia do postanowienia wydanego na podstawie art. 62 § 4 O.p.;
- art. 75 w zw. z art. 54 § 1 pkt 7 i 54 § 2 i art. 55 i art. 233 § 1 pkt 2 O.p. przez nieuwzględnienie wniosku podatnika i nie orzeczenie w wydanej decyzji co do istoty sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym złożył DIAS w odpowiedzi na skargę (k. 12 akt sądowych), a Skarżący poinformowany o tym wniosku (k. 27 akt sądowych) nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. zaistniały podstawy do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie ze względu na zarzuty w niej podniesione.
Kontroli Sądu podlegała decyzja organu odwoławczego z [...] września 2024 r. uchylająca decyzję organu I instancji w sprawie odmowy wypłaty odsetek naliczonych od zaległości z tytułu podatku dochodowego za 2019 r. i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 233 § 2 O.p., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub znacznej części.
Analizując przesłanki zastosowania art. 233 § 2 O.p., należy mieć na względzie konstytucyjną (art. 78 Konstytucji RP) zasadę dwuinstancyjności postępowania, obowiązującą również w postępowaniu podatkowym (art. 127 O.p.). W myśl tej zasady, w razie wniesienia odwołania od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę co oznacza, że nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę merytorycznie. Innymi słowy, zainicjowanie postępowania odwoławczego powoduje konieczność powtórnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, a nie jedynie kontrolę zasadności argumentów podnoszonych przeciwko orzeczeniu organu pierwszej instancji. Wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 § 2 O.p. możliwe jest wyłącznie wtedy, kiedy nie istnieją podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przewidziana w powyższym przepisie możliwość uchylenia przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji stanowi odstępstwo od zasady szybkiego rozpatrzenia sprawy co do jej istoty przez organy podatkowe obu instancji (art. 125 i 127 O.p.) i może być stosowana jedynie wyjątkowo, gdy zaistnieją okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 1983 r., sygn. akt II SA 403/83, ONSA z 1983 r. Nr 1 poz. 38). Konieczność uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, niezbędna dla rozstrzygnięcia sprawy, powinna zostać szczegółowo uzasadniona w decyzji organu odwoławczego, który powinien także wskazać, jakie konkretne okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że zwrot "w znacznej części" użyty w art. 233 § 2 O.p. jest niedookreślony, ustalenie zatem tej przesłanki jest możliwe jedynie na tle okoliczności konkretnego przypadku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach z 19 września 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1410/01, LEX nr 523999). W decyzji, o której mowa w art. 233 § 2 O.p., organ odwoławczy ocenia przede wszystkim zastosowanie przez organ pierwszej instancji prawa procesowego, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, w celu uzyskania uzasadnionej oceny czy postępowanie to nie zostało bezpodstawnie zaniechane w całości albo też znacznej części. W konsekwencji - czy ewentualne braki postępowania dowodowego będą mogły zostać w postępowaniu odwoławczym naprawione w trybie art. 229 O.p. Ocena stosowania przez organ pierwszej instancji prawa materialnego ma w tym aspekcie charakter pomocniczy, organ odwoławczy bada bowiem czy zakres przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego jest adekwatny do przedstawionego w decyzji pierwszoinstancyjnej zastosowania prawa materialnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się ponadto, że "Przepis art. 233 § 2 O.p. dotyczy niedostatecznego zakresu przeprowadzonego przez organ podatkowy pierwszej instancji postępowania dowodowego, co uniemożliwia merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Chodzi zatem o przeprowadzenie postępowania dowodowego w niewystarczającym wymiarze, bądź brak jego przeprowadzenia - co sprawia, że konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Wady te muszą być na tyle poważne, że nie jest możliwe ich sanowanie w trybie postępowania uzupełniającego, o którym mowa w art. 229 O.p." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2023 r., sygn. akt II FSK 1457/20, LEX nr 3558120).
Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt kontrolowanej sprawy wskazać należy, że organ I instancji w dniu [...] czerwca 2024 r. wydał decyzję odmawiającą wypłaty odsetek naliczonych od zaległości z tytułu podatku dochodowego za 2019 r. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji wskazując, że decyzja ta zawiera błędy proceduralne, które obligują organ odwoławczy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ zawarł jednak merytoryczne rozważania dotyczące zaistniałego stanu faktycznego, ocenę skuteczności składanych przez Skarżącego wniosków oraz wydawanych przez organy rozstrzygnięć merytorycznych. DIAS stwierdził, że "w sytuacji, gdy niedopuszczalne jest złożenie przez podatnika korekty deklaracji mogące spowodować wystąpienie nadpłaty, to tym samym bezprzedmiotowe jest prowadzenie postępowania, co do stwierdzenia nadpłaty" (str. 5 zaskarżonej decyzji). Dalej DIAS wywodził, że "w razie, gdy podjęte postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, że zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postępowania, gdyż wydanie rozstrzygnięcia jest bezprzedmiotowe, organ wydaje zgodnie z art. 208 § 1 O.p. decyzję o umorzeniu postępowania podatkowego. Postępowanie w tej sprawie nie mogło zatem być prowadzone z uwagi na faktyczny brak przedmiotu postępowania. W dacie złożenia wniosku z [...] kwietnia 2024 r., tj. [...] kwietnia 2024 r. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 rok nie istniało. Podstawą działania organu odwoławczego jest art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. Tylko w ten sposób można wyeliminować z obrotu prawnego decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ podatkowy winien uwzględnić stanowisko zaprezentowane w motywach niniejszego orzeczenia" (str. 5 zaskarżonej decyzji).
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji bezsprzecznie wskazuje, że DIAS nie odniósł się do przesłanek zawartych w art. 233 § 2 O.p. tj. nie stwierdził, że organ I instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, DIAS w zaskarżonej do tut. Sądu decyzji nie wskazał jakie czynności dowodowe należy w tej sprawie jeszcze podjąć, które okoliczności wymagają wyjaśnienia, ani tego, że ich podjęcie nie jest możliwe w trybie art. 229 O.p. Tymczasem wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 § 2 O.p. możliwe jest wyłącznie wtedy, kiedy brak jest elementarnych przesłanek faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (tak m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1614/23). Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że postępowanie w tej sprawie nie mogło być prowadzone z uwagi na faktyczny brak przedmiotu postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że stwierdzenie takiej okoliczności nie uzasadnia jednak, wbrew stanowisku DIAS, podjęcia rozstrzygnięcia procesowego w oparciu o art. 233 § 2 O.p. Jak już wyjaśniano wyżej, art. 233 § 2 O.p i art. 229 O.p. kładą nacisk na przeprowadzenie postępowania dowodowego, nie blokują zaś organowi odwoławczemu ewentualnej odmiennej oceny dowodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 października 2024 r., sygn. akt III FSK 606/24). Zdaniem tut. Sądu, jeśli DIAS nie zgadza się z oceną i rozstrzygnięciem organu I instancji to przy braku wskazań co do prowadzenia postępowania dowodowego – z procesowego punktu widzenia – ma otwartą drogę do dokonania odmiennego rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 233 § 1 O.p. Przepis ten stanowi bowiem, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
1) utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji albo
2) uchyla decyzję organu pierwszej instancji:
a) w całości lub w części - i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy lub uchylając tę decyzję - umarza postępowanie w sprawie,
b) w całości i sprawę przekazuje do rozpatrzenia właściwemu organowi pierwszej instancji, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, albo
3) umarza postępowanie odwoławcze.
Ponownie rozpoznając sprawę DIAS uwzględni stanowisko zaprezentowane w motywach niniejszego wyroku, w szczególności ponownie dokona oceny sprawy i wyda rozstrzygnięcie na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie tut. Sądu zaskarżona decyzja narusza art. 233 § 2 O.p. co obligowało Sąd do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego obejmujących wpis od skargi w kwocie [...]zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa 17 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI