I SA/Bd 784/24

I SA/Bd 784/24 - Postanowienie WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Leszek Kleczkowski
Mirella Łent /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
wznowiono postępowanie i uchylono postanowienie sądu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 282 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2025 r. sprawy ze skargi adwokata R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2021r. sygn. akt I SA/Bd 208/20 w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 27 lutego 2020r. nr 0401-IOD1.4102.17.2019.12 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014r. postanawia: 1) wznowić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy; 2) uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2021r., sygn. akt I SA/Bd 208/20 3) przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy adwokatowi R. S. kwotę 553,50 zł (słownie: pięćset pięćdziesiąt trzy złote 50/100), w tym podatek od towarów i usług w wysokości 103,50 zł (słownie: sto trzy złote 50/100), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Adwokat R. S. (późniejsze nazwisko "S.", dalej jako: adwokat, pełnomocnik z urzędu) został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu M. A. P. w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w B. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r.
P. z dnia [...] czerwca 2024 r. adwokat działając w imieniu własnym wniósł o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2021 r., I SA/Bd 208/20 i o zwrot kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Wskazał na art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023, poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia
24 lutego 2024 r., SK 90/22 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2631). Podniósł, że orzeczeniem tym Trybunał stwierdził zakresowo niezgodność z Konstytucją RP określonych przepisów rozporządzenia w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokata.
Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2024 r., I SA/Bd 396/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę o wznowienie postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 listopada 2024 r.,
II FZ 69/24 uchylił zaskarżone postanowienie. NSA za wadliwą uznał ocenę prawną Sądu pierwszej instancji o niedopuszczalności złożonej przez adwokata skargi
o wznowienie postępowania zawartej w piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r. Podkreślił, że
w świetle brzmienia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. jako pozbawione dostatecznych podstaw należało postrzegać automatycznie uzależnienie dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym od charakteru lub formy prawomocnego orzeczenia sądowego, które ma zostać wzruszone wykluczając z nich wszystkie postanowienia niekończące postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga o wznowienie postępowania sądowego w zakresie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej okazała się dopuszczalna i zasadna. W aspekcie oceny dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego tut. Sąd miał na uwadze w szczególności przepisy art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z nich sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Z kolei art. 281 p.p.s.a. stanowi, że na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W zakresie wstępnej oceny na temat dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego, które było zakończone prawomocnym postanowieniem w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 listopada 2024 r., II FZ 69/24. Postanowienie to zostało wydane w wyniku uwzględnienia zażalenia adwokata jako pełnomocnika ustanowionego z urzędu od postanowienia odrzucającego jego skargę o wznowienie postępowania obejmującego orzekanie o takich kosztach. Wyrażone we wskazanym postanowieniu z dnia 12 listopada 2024 r. zapatrywania prawne odnośnie do jako takiej dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem sądu we wskazanym powyżej przedmiocie, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Z tego powodu, jak również z uwagi na związanie tym prawomocnym orzeczeniem - zgodnie z art. 170 p.p.s.a. - nie zachodzi potrzeba ponownego prezentowania szerszego wywodu prawnego we wskazanym zakresie.
Niezależnie od powyższego, w ramach oceny dopuszczalności skargi
o wznowienie postępowania sądowego stwierdzić należało, że została ona oparta na podstawie przewidzianej w ustawie, przy jednoczesnym dochowaniu terminu do jej wniesienia. Możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, wynika wprost z art. 272 p.p.s.a. W takim przypadku - w myśl art. 272 § 2 p.p.s.a. - skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie zaś z art. 278 p.p.s.a., po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. W powyższych uwarunkowaniach prawnych należało zatem mieć na uwadze, że pełnomocnik z urzędu w skardze o wznowienie postępowania sądowego powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r.
w sprawie SK 90/22, w którym stwierdzono, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uzasadnienia postanowienia z dnia 6 grudnia 2021 r. I SA/Bd 208/20 wynika, że rozstrzygając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, orzeczono na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu objętych powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W ślad za tym należało przyjąć, że skarga
o wznowienie postępowania sądowego została oparta na podstawie przewidzianej
w ustawie.
Jednocześnie uwzględniając, że skargę tę wniesiono do Sądu w dniu [...] czerwca 2024 r., a przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany
w Dzienniku Ustaw z dnia 4 marca 2024 r., natomiast prawomocne orzeczenie Sądu objęte wskazaną wyżej podstawą wznowienia zapadło w dniu 6 grudnia 2021 r., stwierdzić należało, że w badanej sprawie pełnomocnik z urzędu dochował trzymiesięcznego terminu wynikającego z art. 272 § 2 p.p.s.a., przy czym nie upłynął jeszcze pięcioletni termin wynikający z art. 278 p.p.s.a. Powyższe nakazywało wznowić postępowanie sądowe, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji niniejszego postanowienia.
Po przesądzeniu dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania kluczowe stało się odniesienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 90/22 i jego skutków prawnych do prawomocnego orzeczenia sądowego, na mocy którego ukształtowane zostało wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej). Jak już wspomniano w wyroku w sprawie SK 90/22 Trybunał Konstytucyjny stwierdził zakresową niekonstytucyjność określonych przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu. W pisemnych motywach orzeczenia Trybunał zwrócił natomiast uwagę, że
w istocie problem konstytucyjny w zawisłej przed nim sprawie nie ograniczał się do przepisu, który ustanawia opłatę (wyrażoną w postaci konkretnej wartości liczbowej) za określoną w nim czynność dokonaną przez adwokata z urzędu, lecz dotyczy oceny całego mechanizmu wynagradzania adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu. Zamiarem skarżącego było poddanie kontroli Trybunału Konstytucyjnego normy prawnej ustanawiającej ogólną zasadę określania wysokości opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa udzielonej przez adwokata z urzędu, zgodnie z którą wysokość tej opłaty jest niższa niż stawka minimalna opłat za czynności adwokatów działających w takich samych sprawach
z wyboru, określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zważywszy na te elementy, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przedmiotem kontroli
w sprawie ze skargi konstytucyjnej jest zgodność z Konstytucją § 2 pkt 1 w związku
z § 4 ust. 1 rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, tworzących normę zezwalającą na przyznanie adwokatom ustanowionym z urzędu wynagrodzenia
w wysokości niższej niż stawka minimalna ustalona dla adwokatów działających w takiej samej sprawie z wyboru.
Mając na względzie szczególny status adwokatów jako osób wykonujących zawód zaufania publicznego - niezależnie, czy świadczą oni pomoc prawną z urzędu, czy z wyboru - oraz to, że podstawowym celem pomocy prawnej świadczonej przed organami wymiaru sprawiedliwości tak z urzędu, jak i z wyboru jest zagwarantowanie stronom dostępu do sądu dla realizacji ochrony ich praw, Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że zróżnicowanie stawek wynagrodzeń dla adwokatów z urzędu
i z wyboru za wykonywanie tych samych czynności, narusza w szczególności gwarancję równej ochrony praw majątkowych (tu: wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną) w związku z zasadą równego traktowania przez władze publiczne (por. pkt III ppkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK w sprawie o sygn. akt SK 90/22). Określając skutki własnego wyroku, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że z chwilą publikacji jego sentencji
w Dzienniku Ustaw derogowane zostaną przepisy określające wysokość opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu, określone, zgodnie z odesłaniem zawartym w § 4 ust. 1 rozporządzenia
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, w rozdziałach 2-4 tego rozporządzenia (§ 8 - § 21) oraz że od dnia jego publikacji, przy zasądzaniu kosztów pomocy udzielonej przez adwokata z urzędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w rozdziałach 2-4 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie (§ 2 - § 14) (por. pkt III ppkt 7 uzasadnienia wyroku TK w sprawie o sygn. akt SK 90/22).
Uwzględniając powyższe zapatrywania prawne Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić więc należało, że skarga o wznowienie postępowania sądowego zasługiwała na uwzględnienie. Zasadnie wywiedziono w niej, że różnicowanie stawek wynagrodzenia dla adwokatów z urzędu oraz dla adwokatów z wyboru, w taki sposób jaki wynika z wyżej wymienionych rozporządzeń, narusza standardy konstytucyjne.
W podanych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych należało sprawę dotyczącą przyznania adwokatowi (na jego wniosek) kosztów za udzieloną pomoc prawną z urzędu rozpoznać na nowo w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Dokonując zatem oceny sytuacji prawnej pełnomocnika z urzędu, z uwzględnieniem motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 90/22 oraz przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności uznał za konieczne i celowe uchylenie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2021 r., I SA/Bd 208/20
(o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu kwoty 369 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie skargi kasacyjnej), jako wydanej w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, czemu dano wyraz
w punkcie drugim sentencji niniejszego postanowienia.
W realiach przedmiotowej sprawy, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. należało więc przyjąć, że przy właściwej tej sprawie wartości przedmiotu zaskarżenia mieszczącej się w przedziale od 1.500 zł do 5.000 zł, podstawę prawną kształtującą wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu powinien stanowić § 2 pkt 3
w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie, czyli 50% stawki wynoszącej w niniejszej sprawie - 900 zł, a nie § 8 pkt 3 w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu, czyli 50% od stawki 600 zł. Przy czym 50% od kwoty 900 zł wynosi 450 zł. Jednocześnie zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, stawkę (opłatę) należało podwyższyć o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, czyli o 103,50 zł.
Z tych względów Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 oraz w związku z art. 250 § 1 p.p.s.a., § 2 pkt 3 w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, orzekł o przyznaniu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pełnomocnikowi z urzędu kwoty 553,50 zł (tj. 50% z 900 zł plus 103,50 zł jako kwoty podatku VAT wg stawki 23%) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie wynagrodzenia za zastępstwo w postępowaniu kasacyjnym.
O kosztach tego postępowania sądowego nie orzekano, ponieważ nie było ku temu podstaw prawnych i faktycznych. Zgodnie bowiem z art. 199 w związku z art. 276 zdanie pierwsze P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wprawdzie art. 209 P.p.s.a. przewiduje, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201,
art. 203 i art. 204 P.p.s.a., lecz tego rodzaju orzekanie dotyczy zasądzania kosztów między stronami, czyli skarżącym i organem. Tymczasem w sprawie adwokata objętej skargą o wznowienie postępowania oraz zażaleniem nie występuje organ. Nie sposób zatem zastosować, nawet w formule odpowiedniej, przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami, gdyż występuje tylko jedna strona, a mianowicie ów adwokat (por. postanowienie NSA z 12 listopada 2024 r., II FZ 69/24).
Tomasz Wójcik Mirella Łent Leszek Kleczkowski