I SA/Bd 788/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Bydgoszczy wznowił postępowanie w sprawie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i uchylił swoje poprzednie postanowienie, przyznając adwokatowi wyższe wynagrodzenie zgodne z wyrokiem TK.
Adwokat R.S. wniósł o wznowienie postępowania w sprawie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisów rozporządzenia MS w sprawie stawek pomocy prawnej z Konstytucją. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę, uznając postanowienie o kosztach za niekończące postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie. WSA w Bydgoszczy, podzielając stanowisko NSA i TK, wznowił postępowanie, uchylił swoje poprzednie postanowienie i przyznał adwokatowi wyższe wynagrodzenie zgodne z minimalnymi stawkami opłat za czynności adwokackie.
Sprawa dotyczy wniosku adwokata R.S. o wznowienie postępowania w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Adwokat powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r. (sygn. akt SK 90/22), który stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, w zakresie, w jakim określały one opłaty niższe niż minimalne stawki opłat za czynności adwokackie. Sąd pierwszej instancji początkowo odrzucił skargę o wznowienie, uznając, że postanowienie o kosztach nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak to postanowienie, uznając ocenę prawną WSA za wadliwą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, uznał skargę o wznowienie za dopuszczalną i zasadną. Sąd podzielił stanowisko NSA i TK, że różnicowanie stawek wynagrodzenia dla adwokatów z urzędu i z wyboru narusza standardy konstytucyjne. W związku z tym, WSA wznowił postępowanie, uchylił swoje poprzednie postanowienie z dnia 7 grudnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Bd 202/21) dotyczące przyznania kosztów, i na nowo rozpoznał wniosek adwokata. Przyznał mu wyższe wynagrodzenie, obliczone według minimalnych stawek opłat za czynności adwokackie, powiększone o VAT, zgodnie z wytycznymi wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania, zwłaszcza w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisów regulujących te koszty z Konstytucją.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że postanowienie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej jest orzeczeniem, które może być objęte wznowieniem postępowania, szczególnie gdy jego podstawą jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego kwestionujący przepisy, na których oparto pierwotne rozstrzygnięcie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 282 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 250 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 2 § pkt 5
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b
Pomocnicze
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 4 § ust. 3
p.p.s.a. art. 272 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 272 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 278
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 280 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 281
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 276 § zdanie pierwsze
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 90/22 stwierdzający niezgodność z Konstytucją przepisów rozporządzenia MS w sprawie stawek pomocy prawnej z urzędu. Naruszenie zasady równego traktowania i ochrony praw majątkowych poprzez zróżnicowanie stawek dla adwokatów z urzędu i z wyboru. Dopuszczalność wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
Odrzucone argumenty
Argument WSA, że postanowienie o kosztach nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie i nie podlega wznowieniu (obalony przez NSA i TK).
Godne uwagi sformułowania
zróżnicowanie stawek wynagrodzeń dla adwokatów z urzędu i z wyboru, narusza w szczególności gwarancję równej ochrony praw majątkowych (...) w związku z zasadą równego traktowania przez władze publiczne wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia (...) pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
Skład orzekający
Mirella Łent
przewodniczący
Urszula Wiśniewska
sprawozdawca
Joanna Ziołek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu po wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 90/22, dopuszczalność wznowienia postępowania w takich przypadkach."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których koszty pomocy prawnej z urzędu były ustalane na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne, a także spraw, gdzie wystąpiły podobne naruszenia konstytucyjne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak wyrok Trybunału Konstytucyjnego wpływa na konkretne rozstrzygnięcia sądowe dotyczące wynagrodzeń adwokatów, podkreślając znaczenie równości i sprawiedliwości w dostępie do wymiaru sprawiedliwości.
“Trybunał Konstytucyjny zmienia zasady gry: wyższe stawki dla adwokatów z urzędu!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Bd 788/24 - Postanowienie WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2025-02-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Joanna Ziołek Mirella Łent /przewodniczący/ Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku wznowiono postępowanie i uchylono część orzeczenia sądu Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 935 art 282 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: Starszy asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2025 r. sprawy ze skargi adwokata R. S. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21 w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego oleju smarowego postanawia: 1) wznowić postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy; 2) uchylić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21; 3) przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy adwokatowi R. S. kwotę 2.214 zł (słownie: dwa tysiące dwieście czternaście złotych), w tym podatek od towarów i usług w wysokości 414 zł (słownie: czterysta czternaście złotych), tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadnienie Adwokat R. S. (późniejsze nazwisko "[...]") został ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu S. R. w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy wszczętego skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2021 r. w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego. Wyrokiem z dnia [...] czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21, WSA w Bydgoszczy w punkcie pierwszym sentencji oddalił skargę skarżącego, a w punkcie drugim sentencji przyznał adwokatowi od Skarbu Państwa - WSA w Bydgoszczy kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, na którą złożyło się: wynagrodzenie w kwocie [...]zł powiększonej o 23% podatek VAT, tj. [...] zł, za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed sądem pierwszej instancji, które Sąd przyznał i ustalił w obniżonej wysokości na podstawie art. 250 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), § 4 ust. 1 i ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18, dalej: "w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej"). Pismem z dnia [...] września 2021 r. adwokat wniósł w imieniu własnym zażalenie na postanowienie z punktu drugiego sentencji wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21, w przedmiocie przyznania zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pierwszej instancji. Przy piśmie przewodnim z dnia [...] października 2021 r. adwokat złożył opinię z dnia [...] października 2021 r. o braku podstaw do wniesienia w imieniu skarżącego skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21. W pierwszym z pism zawarł również własny wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tego tytułu, oświadczając, że nie zostały one pokryte w całości lub w części. Kolejnym pismem z dnia [...] listopada 2021 r. adwokat cofnął zażalenie z dnia [...] września 2021 r., a WSA w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21, umorzył postępowanie zażaleniowe, w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w pierwszej instancji w związku ze skargą skarżącego. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21, WSA w Bydgoszczy przyznał adwokatowi kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu skarżącego obejmującą wynagrodzenie w kwocie [...]zł powiększonej o 23% podatek VAT ([...]) za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w drugiej instancji w związku ze sporządzeniem wspomnianej opinii, które ustalono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 8 pkt 5 i § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z dnia [...] czerwca 2024 r. adwokat, działając w imieniu własnym, wniósł o zmianę, w trybie wznowienia postępowania, prawomocnego rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w ramach sprawy prowadzonej pod sygn. akt I SA/Bd 202/21, zawartego w postanowieniu WSA w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2021 r. W uzasadnieniu powyższego wniosku, adwokat powołał się na art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22, podnosząc, że orzeczeniem tym Trybunał stwierdził zakresowo niezgodność z Konstytucją RP określonych przepisów rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Pełnomocnik wyjaśnił, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22 stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem adwokata, Trybunał tym samym potwierdził, że wszystkie opłaty wymienione w § 4 ust. 1 rozporządzenia, a określające wysokość stawek (tj. w praktyce opłaty wymienione w przepisach od § 8 - § 21 rozporządzenia) pozostają sprzeczne z Konstytucją RP, o ile przewidują stawki niższe, aniżeli stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.). Podstawą wynagrodzenia adwokata powinny być natomiast odpowiednie stawki minimalne, przewidziane w drugim z wymienionych rozporządzeń (tj. w sprawie opłat za czynności adwokackie). Wobec powyższego, w ocenie adwokata, Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny zakwestionował przepis, na którym opierało się rozstrzygnięcie o kosztach w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 400/24, WSA w Bydgoszczy w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi adwokata o wznowienie postępowania - działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w związku z art. 276 zdanie pierwsze p.p.s.a. - skargę odrzucił. Sąd przyjął, że wniosek adwokata z dnia [...] czerwca 2024r. stanowił wniesioną w terminie, ale niedopuszczalną skargę o wznowienie postępowania, która odnosiła się do postanowienia w tym wniosku wymienionego. Zdaniem Sądu, wznowienie postępowania jest możliwe wyłącznie w przypadku orzeczenia kończącego postępowanie sądowoadministracyjne, a takim nie jest postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawarte w postanowieniu WSA w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2021 r., gdyż ma ono charakter procesowy i niemerytoryczny. Pismem z dnia [...] lipca 2024 r. adwokat, działając w imieniu własnym, złożył zażalenie na postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia [...] czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 400/24. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt I FZ 173/24 uchylił zaskarżone postanowienie. NSA za wadliwą uznał ocenę prawną Sądu pierwszej instancji o niedopuszczalności złożonej przez adwokata skargi o wznowienie postępowania zawartej w piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r., w odniesieniu do jego własnego zakresu sprawy dotyczącej przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną przez niego udzieloną w charakterze pełnomocnika z urzędu w sprawie skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowego w zakresie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej okazała się dopuszczalna i zasadna. W aspekcie oceny dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego tut. Sąd miał na uwadze w szczególności przepisy art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. Zgodnie z pierwszym z nich sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Z kolei art. 281 p.p.s.a. stanowi, że na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. W zakresie wstępnej oceny na temat dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego, które było zakończone prawomocnym postanowieniem w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 31 października 2024 r., sygn. akt I FZ 173/24. Postanowienie to zostało wydane w wyniku uwzględnienia zażalenia adwokata jako pełnomocnika ustanowionego z urzędu od postanowienia odrzucającego jego skargę o wznowienie postępowania obejmującego orzekanie o takich kosztach. Wyrażone we wskazanym postanowieniu z dnia 31 października 2024 r. zapatrywania prawne odnośnie do jako takiej dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem sądu we wskazanym powyżej przedmiocie, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Z tego powodu, jak również z uwagi na związanie tym prawomocnym orzeczeniem - zgodnie z art. 170 p.p.s.a. - nie zachodzi potrzeba ponownego prezentowania szerszego wywodu prawnego we wskazanym zakresie. Niezależnie od powyższego, w ramach oceny dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania sądowego stwierdzić należało, że została ona oparta na podstawie przewidzianej w ustawie, przy jednoczesnym dochowaniu terminu do jej wniesienia. Możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, wynika wprost z art. 272 p.p.s.a. W takim przypadku - w myśl art. 272 § 2 p.p.s.a. - skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie zaś z art. 278 p.p.s.a., po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana. W powyższych uwarunkowaniach prawnych należało zatem mieć na uwadze, że pełnomocnik z urzędu w skardze o wznowienie postępowania sądowego powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r. w sprawie o sygn. akt SK 90/22, w którym stwierdzono, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, z późn. zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia postanowienia z dnia 7 grudnia 2021r. o sygn. akt I SA/Bd 202/21 wynika, że rozstrzygając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, orzeczono na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu objętych powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W ślad za tym należało przyjąć, że skarga o wznowienie postępowania sądowego została oparta na podstawie przewidzianej w ustawie. Jednocześnie uwzględniając, że skargę tę wniesiono do Sądu w dniu [...] czerwca 2024 r., a przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 4 marca 2024 r., natomiast prawomocne orzeczenie Sądu objęte wskazaną wyżej podstawą wznowienia zapadło w dniu 7 grudnia 2021 r., stwierdzić należało, że w badanej sprawie pełnomocnik z urzędu dochował trzymiesięcznego terminu wynikającego z art. 272 § 2 p.p.s.a., przy czym nie upłynął jeszcze pięcioletni termin wynikający z art. 278 p.p.s.a. Powyższe nakazywało wznowić postępowanie sądowe, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji niniejszego postanowienia. Po przesądzeniu dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania kluczowe stało się odniesienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 90/22 i jego skutków prawnych do prawomocnego orzeczenia sądowego, na mocy którego ukształtowane zostało wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej). Jak już wspomniano w wyroku w sprawie o sygn. akt SK 90/22 Trybunał Konstytucyjny stwierdził zakresową niekonstytucyjność określonych przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. W pisemnych motywach orzeczenia Trybunał zwrócił natomiast uwagę, że w istocie problem konstytucyjny w zawisłej przed nim sprawie nie ograniczał się do przepisu, który ustanawia opłatę (wyrażoną w postaci konkretnej wartości liczbowej) za określoną w nim czynność dokonaną przez adwokata z urzędu, lecz dotyczy oceny całego mechanizmu wynagradzania adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu. Zamiarem skarżącego było poddanie kontroli Trybunału Konstytucyjnego normy prawnej ustanawiającej ogólną zasadę określania wysokości opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa udzielonej przez adwokata z urzędu, zgodnie z którą wysokość tej opłaty jest niższa niż stawka minimalna opłat za czynności adwokatów działających w takich samych sprawach z wyboru, określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zważywszy na te elementy, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przedmiotem kontroli w sprawie ze skargi konstytucyjnej jest zgodność z Konstytucją § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r. w sprawie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, tworzących normę zezwalającą na przyznanie adwokatom ustanowionym z urzędu wynagrodzenia w wysokości niższej niż stawka minimalna ustalona dla adwokatów działających w takiej samej sprawie z wyboru. Mając na względzie szczególny status adwokatów jako osób wykonujących zawód zaufania publicznego - niezależnie, czy świadczą oni pomoc prawną z urzędu, czy z wyboru - oraz to, że podstawowym celem pomocy prawnej świadczonej przed organami wymiaru sprawiedliwości tak z urzędu, jak i z wyboru jest zagwarantowanie stronom dostępu do sądu dla realizacji ochrony ich praw, Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że zróżnicowanie stawek wynagrodzeń dla adwokatów z urzędu i z wyboru za wykonywanie tych samych czynności, narusza w szczególności gwarancję równej ochrony praw majątkowych (tu: wynagrodzenia za świadczoną pomoc prawną) w związku z zasadą równego traktowania przez władze publiczne (por. pkt III ppkt 6.1 uzasadnienia wyroku TK w sprawie o sygn. akt SK 90/22). Określając skutki własnego wyroku, Trybunał Konstytucyjny przyjął, że z chwilą publikacji jego sentencji w Dzienniku Ustaw derogowane zostaną przepisy określające wysokość opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, określone, zgodnie z odesłaniem zawartym w § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, w rozdziałach 2-4 tego rozporządzenia (§ 8 - § 21) oraz że od dnia jego publikacji, przy zasądzaniu kosztów pomocy udzielonej przez adwokata z urzędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w rozdziałach 2-4 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie (§ 2 - § 14) (por. pkt III ppkt 7 uzasadnienia wyroku TK w sprawie o sygn. akt SK 90/22). Uwzględniając powyższe zapatrywania prawne Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić więc należało, że skarga o wznowienie postępowania sądowego zasługiwała na uwzględnienie. Zasadnie wywiedziono w niej, że różnicowanie stawek wynagrodzenia dla adwokatów z urzędu oraz dla adwokatów z wyboru, w taki sposób jaki wynika z wyżej wymienionych rozporządzeń, narusza standardy konstytucyjne. W podanych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych należało sprawę dotyczącą przyznania adwokatowi (na jego wniosek) kosztów za udzieloną pomoc prawną z urzędu rozpoznać na nowo w granicach zakreślonych podstawą wznowienia. Dokonując zatem oceny sytuacji prawnej pełnomocnika z urzędu, z uwzględnieniem motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 90/22 oraz przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności uznał za konieczne i celowe uchylenie postanowienia WSA w Bydgoszczy z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 202/21 (o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu kwoty [...]zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej), jako wydanej w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, czemu dano wyraz w punkcie drugim sentencji niniejszego postanowienia. W realiach przedmiotowej sprawy, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. należało więc przyjąć, że przy właściwej tej sprawie wartości przedmiotu zaskarżenia mieszczącej się w przedziale powyżej [...] zł do [...] zł, podstawę prawną kształtującą wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu powinien stanowić § 2 pkt 5 w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, czyli 50% stawki wynoszącej w niniejszej sprawie - [...] zł, a nie § 8 pkt 5 w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, czyli 50% od stawki [...] zł. Przy czym 50% od kwoty [...]zł wynosi [...] zł. Jednocześnie zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, stawkę (opłatę) należało podwyższyć o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, czyli o [...] zł. Z tych względów Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 oraz w związku z art. 250 § 1 p.p.s.a., § 2 pkt 5 w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, orzekł o przyznaniu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pełnomocnikowi z urzędu kwoty [...]zł (tj. 50% z [...] zł plus [...] zł jako kwoty podatku VAT wg stawki 23%) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zakresie wynagrodzenia za zastępstwo w postępowaniu kasacyjnym.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI