I SA/GD 575/25

I SA/Gd 575/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Marek Kraus /sprawozdawca/
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 54 par 2, art. 133 par 1, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 par 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 350
art. art. 28 ust. 2, ust. 3a, art. 83 ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 października 2025 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2025 r., nr UP-377/2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 czerwca 2025 r. nr UP-377/2025, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku - Białej (dalej: "ZUS", "organ rentowy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej "k.p.a.", w zw.
z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.) - dalej "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku K.C. (dalej: "Strona", "Wnioskodawca", lub "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr [...]: - o odmowie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek (z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność) oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - a także o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie ich płatnikiem.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:
2.1. W dniu 29 stycznia 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek K.C.
o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej.
W stosunku do Strony kilkukrotnie wydawane były decyzje o odmowie umorzenia zaległości z ww. tytułu, w odniesieniu do których Skarżący składał wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy. Od wydanych przez organ rentowy decyzji (w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy) składane były skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
2.2. Zapadłym w przedmiotowej sprawie (czwartym) wyrokiem WSA w Gdańsku był wyrok z dnia 24 października 2023 r. - sygn. akt I SA/Gd 721/23, w którym Sąd uchylając decyzję z dnia 1 czerwca 2023 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 kwietnia 2023 r. orzekł, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rentowy powinien nie tylko rozważyć szczegółowo kwestię przedawnienia zobowiązań, ale również załączyć do akt sprawy dokumenty potwierdzające doręczenia tytułów wykonawczych oraz wezwań przedegzekucyjnych, które miały wpływ na bieg przedawnienia. Ponadto, powinien ponownie rozważyć sytuację rodzinną strony, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony, która wymaga stałej opieki i rehabilitacji.
2.3. Kolejnym wyrokiem (piątym), który zapadł przed WSA w Gdańsku w sprawie Skarżącego był wyrok z dnia 16 października 2024 r. – sygn. akt I SA/Gd 610/24,
w którym Sąd uchylając decyzję z dnia 11 czerwca 2024 r. nr [...]
w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek a także poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 kwietnia 2024 r. wskazał z kolei, że poddane kontroli sądowoadministracyjnej decyzje częściowo wykonały wskazane we wcześniejszym wyroku Sądu zalecenia. Mianowicie, wyjaśniły kwestię przedawnienia przedkładając stosowne na tę okoliczność dowody do akt sprawy (tj. tytuły wykonawcze, dowody ich doręczenia, wezwania przedegzekucyjne). Jednakże zaskarżona do Sądu decyzja, jak
i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, albowiem nie poddają się kontroli Sądu w pozostałym zakresie. Organ zobowiązany został do wskazania kwot zaległości
z poszczególnych tytułów, wysokości odsetek na dzień wydania decyzji. Sąd wskazał, iż wniosek Skarżącego o umorzenie zaległych składek nosi datę 29 stycznia 2019 r., z akt sprawy nie wynika, czy przedmiotowe składki w kolejnych latach nie uległy zmianie co do ich wysokości, jak również, w jaki sposób organ wyliczył od nich odsetki. Aby natomiast rozpoznać wniosek o umorzenie nieopłaconych składek, musi być znana ich wysokość na dzień rozpoznania wniosku, a nie na dzień złożenia wniosku, skoro według twierdzeń Skarżącego, spłacał on zaległe składki.
Sąd ocenił, iż decyzja ZUS z dnia 17 kwietnia 2024 r. utrzymana w mocy zaskarżoną do Sądu decyzją jest nieczytelna i wymyka się spod kontroli. Sąd dostrzegł w rozstrzygnięciu sprzeczności co do zakresu odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego w tym m. in. na ubezpieczenie zdrowotne za wskazane w decyzji okresy oraz kwoty oraz umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek
w podanych tam kwotach.
W wyroku zalecono także, by organ ponownie rozpoznając sprawę, z uwagi na przedstawione uchybienia rozważył kwestię sytuacji rodzinnej Strony skarżącej,
w kontekście przesłanek umorzenia należności składkowych, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony Skarżącego, wymagającej stałej opieki i rehabilitacji oraz ponownie zbadał jego sytuację materialną w kontekście aktualnej wysokości obciążających zaległości, w tym naliczonych odsetek – co powinno znaleźć dokładne odzwierciedlenie w zgromadzonym w aktach postępowania materiale dowodowym.
2.4. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, ZUS w dniu 7 kwietnia 2025 r. wydał decyzję nr [...], w której odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: a) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; b) Strona nie wykazała: że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Strony gospodarstwa domowego. Jednocześnie organ umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okresy: 09-12/2003, 02/2004, 04/2004, 03-04/2005, 02-03/2006 w kwocie 4.821,57 zł, w tym z tytułu: składek – 1.476,57 zł; odsetek – 3.345,00 zł, ponieważ Strona wykazała, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. u.s.u.s. oraz zapisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem", stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ww. możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
2.5. We wniosku z dnia 19 kwietnia 2025 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem przez ZUS decyzji z dnia 7 kwietnia 2024 r. Skarżący wskazał, iż ma ukończone 74 lata i jest ciężko chory. W tej samej sprawie zostało wydanych przez WSA w Gdańsku sześć wyroków potwierdzających jego rację. Nie dano mu szansy, umożliwienia wyjścia z zadłużenia. Obecnie odsetki wielokrotnie przewyższają powstałe zaległości choć te spłacane są prawie 20 lat.
2.6. W dniu 4 czerwca 2025 r. organ rentowy wydał decyzję, w której utrzymał
w mocy decyzję ZUS z dnia 7 kwietnia 2025 r. nr [...].
W uzasadnieniu organ przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując przy tym na zapadłe w sprawie prawomocne wyroki WSA w Gdańsku w tym na wyrok z dnia 24 października 2023 r. – sygn. akt I SA/Gd 721/23 oraz na wyrok
z dnia 16 października 2024 r. – sygn. akt I SA/Gd 610/24.
Wskazano, iż z przedłożonego do sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym
i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 3 lutego 2025 r. wynika, że: - Strona nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.560,00 zł netto. Nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy oraz nie posiada dochodów z innych źródeł. Nie korzysta z pomocy społecznej, innych form pomocy. Strona ponosi stałe wydatki: - z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 1.500,00 zł; - z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.650,00 zł; - związane z leczeniem w wysokości 1.150,00 zł. Skarżący posiada zobowiązania: - z tytułu zaciągniętych kredytów za 2024 r. w kwocie [...],00 zł, których miesięczna rata wynosi 350,00 zł; - w bankach za lata 2024-2025 w kwocie 3.500,00 zł, których miesięczna rata wynosi 250,00 zł. Zobowiązania spłacane są w drodze egzekucji komorniczej. Nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych oraz wierzytelności. Z uwagi na wiek oraz coraz gorszy stan zdrowia nie ma możliwości spłaty zobowiązania.
W piśmie, które wpłynęło do ZUS w dniu 12 marca 2025 r. Skarżący dodatkowo wyjaśnił, że mieszka wraz z żoną w jednym budynku i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast w trakcie rozmowy telefonicznej z ZUS poinformował, że jego emerytura po waloryzacji wynosi 3.678,80 zł netto, natomiast małżonki - 2.976,11 zł netto.
Celem rozpatrzenia sprawy, organ skorzystał z danych wygenerowanych
z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych na podstawie których ustalił, że:
- do [...] grudnia 2007 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą. Jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego w Wojskowym Biurze Emerytalnym, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły: w lutym 2025 r. - 5.935,37,
w marcu 2025 r. - 6.261,81 zł a w kwietniu 2025 r. - 8.140,72 zł. Skarżący pozostaje wspólnikiem spółki: P. Sp. z o.o. (NIP [...]; KRS [...]; o statusie zawieszona), w której posiada 5 udziałów o łącznej wartości 2.500,00 zł. Ponadto jest Członkiem Rady Nadzorczej w S. (NIP [...]; KRS [...]). Małżonka Strony – M.C. - zgłoszona jest przez [...] MSWiA do ubezpieczenia zdrowotnego, gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły: w styczniu 2025 r. i w lutym 2025 r. - 2.794,53 zł; w marcu 2025 r. - 2.948,23 zł, w kwietniu 2025 r. - 4.827,14 zł. Skarżący nie jest ani właścicielem, ani współwłaścicielem nieruchomości. Posiada za to przyczepę lekką [...] z [...] r.
Organ dokonał weryfikacji zadłużenia Strony w kwestii ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał, iż w decyzji ZUS z dnia 7 kwietnia 2025 r. zostały wyjaśnione czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia, które pozostają aktualne. W jej treści zaprezentowano zestawienie okresów zaległości oraz czynności, które spowodowały wydłużenie okresu ich dochodzenia. I tak:
- w odniesieniu do zaległości za 10/2003 r. i 11/2023r. na FUS organ wyjaśnił, że kolejno w dniach: 21 stycznia 2004 r. i 4 lutego 2004 r. skierował do Strony upomnienia, których odbiór nastąpił w dniach: 23 stycznia 2004 r. oraz 6 lutego 2004 r. zaś w dniu 4 sierpnia 2004 r. ww. doręczono odpis tytułu wykonawczego: ([...]) oraz ([...]) wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r.
- w kwestii zaległości za okres 12/2003 r. - 01/2004 r. na FUS organ wyjaśnił, że 25 marca 2004 r. skierował do Strony upomnienie, które zostało odebrane w dniu 31 marca 2004 r., a w dniu 4 sierpnia 2004 r. doręczono odpis tytułów wykonawczych ([...] - [...]) wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r.,
- natomiast w kwestii zaległości za 02/2004 r. na FUS organ wskazał, iż w dniu 29 kwietnia 2004 r. skierowano do Strony upomnienie, którego odbiór nastąpił w dniu 30 kwietnia 2004 r., zaś w dniu 4 sierpnia 2004 r. doręczono odpis tytułu wykonawczego ([...]) wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r.
Wobec zaległości za 04/2004 r. na FUS Zakład przedstawił, że 15 lipca 2004 r. skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, które zostało odebrane w dniu 19 lipca 2004 r. 4 sierpnia 2004 r. Stronie doręczono odpis tytułu wykonawczego ([...]) wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r. Następnie, 25 lipca 2005 r. Zakład skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, którego odbiór nastąpił w dniu 27 lipca 2005 r., zaś w dniu 31 października 2005 r. wystawił tytuł wykonawczy, który dostarczono do organu egzekucyjnego 15 listopada 2005 r. ([...]).
W odniesieniu zaś do zaległości za okres 06/2005 r. - 07/2005 r. i 09/2005 r. na FUS w dniu 17 listopada 2005 r. organ przedstawił, iż skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, które zostało odebrane w dniu 29 listopada 2005 r. a w dniu 28 marca 2006 r. wystawił tytuły wykonawcze, które dostarczono do organu egzekucyjnego 24 kwietnia 2006 r. ([...]-[...] i [...]).
Podobnie organ postąpił wobec zaległości na FUS: - za okres 10/2005 r. - 12/2005 r. oraz za okres 01/2006 r. - 03/2006 r., gdzie kolejno: w dniu 1 marca 2006 r. skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, którego odbiór nastąpił 6 marca 2006 r. a 28 marca 2006 r. wystawił tytuły wykonawcze, które dostarczono do organu egzekucyjnego 24 kwietnia 2006 r. ([...] - [...]) oraz w dniu 20 grudnia 2006 r. skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, którego odbiór nastąpił w dniu 28 grudnia 2006 r. a w dniu 16 kwietnia 2007 r. wystawił tytuły wykonawcze, które również dostarczono do organu egzekucyjnego 29 maja 2007 r. ([...] - [...]).
W przedstawiony wyżej sposób Zakład postąpił także wobec zaległości na FUZ:
- za okres 09/2003 r. - 11/2003 r., gdzie w dniu 21 stycznia 2004 r. skierował do Strony upomnienie przedegzekucyjne, którego doręczenie nastąpiło w dniu 23 stycznia 2004 r. zaś w dniu 4 sierpnia 2004 r. Ww. doręczono odpis tytułów wykonawczych ([...] - [...]) wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r.,
- za 12/2003 r., 02/2004 r. i za 04/2004 r., przy których kolejno w dniach: 25 marca 2004 r., 29 kwietnia 2004 r. i 15 lipca 2004 r. Zakład skierował do Strony upomnienia przedegzekucyjne, które następnie zostały odebrane: 31 marca 2004 r., 30 kwietnia 2004 r. oraz 19 lipca 2004 r., zaś w dniu 4 sierpnia 2004 r. ww. doręczone zostały odpisy tytułów wykonawczych: ([...]), ([...]), ([...]) wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r. oraz z dnia 27 lipca 2004 r.
Również w odniesieniu do zaległości za okres 03/2005 r. - 04/2005 r. i 02/2006 r. - 03/2006 r. – obu na FUZ organ wskazał, że kolejno w dniu 25 lipca 2005 r. i 20 grudnia 2006 r. Zakład skierował do Strony upomnienia, których odbiór nastąpił kolejno w dniu 27 lipca 2005 r. i w dniu 28 grudnia 2006 r., zaś w dniu 31 października 2005 r.
i 20 grudnia 2006 r. wystawił tytuły wykonawcze, które dostarczono do organu egzekucyjnego 15 listopada 2005 r. ([...]-[...]) i w dniu 29 maja 2007 r. ([...]-[...]).
Kontynuując, w odniesieniu do zaległości za 11/2003 r., 12/2003 r., 02/2004 r. i za 04/2004 r. – wszystkich na FP i FGŚP podano, iż kolejno w dniach: 21 stycznia 2004 r., 25 marca 2004 r., 29 kwietnia 2004 r., 15 lipca 2004 r., Zakład skierował do Strony upomnienia, których odbiór nastąpił w dniach: 23 stycznia 2004 r., 31 marca 2004 r., 12 maja 2004 r., 30 kwietnia 2004 r. a także 19 lipca 2004 r., zaś w dniu 4 sierpnia 2004 r. ww. doręczone zostały odpisy tytułów wykonawczych (kolejno): ([...]), ([...]), ([...]) i ([...]) wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego z dnia 12 maja 2004 r. i z dnia 27 lipca 2004 r.
Z kolei, wobec zaległości na okresy takie jak: 03/2005 r. - 04/2005 r., 09/2005 r.
i 02/2006 r. - 03/2006 r. - na FP i FGŚP organ wskazał, iż kolejno w dniach: 25 lipca 2005 r., 17 listopada 2005 r. oraz 20 grudnia 2006 r. skierował do K.C. przedegzekucyjne upomnienia, których doręczenia nastąpiły: w dniu 27 lipca 2005 r.,
w dniu 29 listopada 2005 r. oraz w dniu 28 grudnia 2006 r, zaś kolejno w dniach: 31 października 2005 r., 28 marca 2006 r. i 16 kwietnia 2007 r. Zakład wystawił tytuły wykonawcze, które dostarczono do organu egzekucyjnego 15 listopada 2005 r. ([...] - [...]), 24 kwietnia 2006 r. ([...]) oraz 29 maja 2007 r. ([...] - [...]).
Organ podsumował, iż powyższe czynności spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia do nadal. Ponadto, w dniu 16 stycznia 2015 r. K.C. złożył wniosek o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r.
o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. u. z 2012 r., poz. 1551).
Jak organ stwierdził, należności nie uległy przedawnieniu.
W dalszej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS przytoczył art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz wymienił przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. Następnie podał, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że w sprawie:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn,
o których mowa w art, 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
- nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. gdyż 1 stycznia 2008 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem Strona uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego z Wojskowego Biura Emerytalnego, z którego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne;
W sprawie nie zachodzi także:
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek;
- i przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., bowiem nie jest oczywiste, że
w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności figurujące na koncie zobowiązanego, jako płatnika składek są dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z zajętego świadczenia emerytalnego, z którego na poczet należności z tytułu składek regularnie dokonywane są potrącenia egzekucyjne; ostatnia kwota wynosiła 1.360,39 zł.
Organ podał, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. A dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył również treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
ZUS podał, iż podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W jego ocenie, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma
w stosunku do Skarżącego zastosowania, gdyż ten, nie prowadzi już działalności gospodarczej. Ponadto, bardzo ograniczone możliwości płatnicze ww., nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Wskazując na oświadczenia Strony, organ dodatkowo dokonał rozeznania sytuacji finansowej klienta w odniesieniu do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Podał, iż minimum socjalne ustalone 3 kwietnia 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2024 r. dla 2 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 3.096,21 zł. Łączny budżet
w gospodarstwie domowym Strony wynosi 6.654,91 zł (otrzymany z emerytury pobieranej zarówno przez Stronę, jak i jego małżonkę). W związku z tym jest on na poziomie wyższym od ww. minimum socjalnego, a dochód jakim Strona dysponuje potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny, zatem nie można uznać zaistnienia w niniejszej sprawie sytuacji ubóstwa.
Strona oświadczyła także, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane
z utrzymaniem w łącznej kwocie 3.150,00 zł oraz z leczeniem w wysokości 1.150,00 zł, jednakże (jak organ podał), nie zostały one odpowiednio udokumentowane, co utrudnia ocenę ich rzeczywistego charakteru oraz zasadności. Podniesiono też, że nie wszystkie wykazane miesięczne wydatki (energia elektryczna - 450,00 zł, gaz - 1.100,00 zł, woda - 100,00 zł) występują w każdym miesiącu w jednakowej wysokości. Część z nich ma charakter sezonowy i jest uzależniona od pory roku, którego przykładem może być zużycie gazu, które znacznie wzrasta w okresie jesienno- zimowym.
W związku z powyższym organ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Wymienione wydatki są opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi i są uzależnione od Państwa możliwości finansowych.
Ustosunkowując się z kolei do podniesionej przez Stronę okoliczności, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz w bankach, które są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej, ZUS odpowiedział, iż fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne były bowiem zaciągane przez Stronę świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych, i godzeniem się na ich ewentualne negatywne skutki. Ponadto, wysokość zadłużenia
w znacznym stopniu wynika z narastających odsetek za zwłokę, które przewyższają nawet i trzykrotnie należność główną. Mimo, że zaległości dotyczą okresu z lat 2004-2006 to Strona nie podjęła żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec ZUS. Rozłożenie natomiast należności na raty spowodowałoby, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Skarżący z takiej możliwości nie skorzystał,
a systematycznie od 2019 r. składał wnioski o umorzenie zadłużenia. Na tej podstawie stwierdzono, że motywem działania Strony nigdy nie była spłata zadłużenia.
Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest natomiast nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale i skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.
Organ wskazał, iż w toku postępowania Skarżący wielokrotnie powoływał się na sytuację zdrowotną swoją i żony. Informował, że ma trwale uszkodzone [...], wymaga rehabilitacji. Cierpi na [...] po prawej stronie, zmaga się z zaburzeniami [...] i [...],[...],[...],[...]. Kilkukrotnie przebywał w szpitalu, a po przejściu COVID-19 stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Z uwagi na brak środków finansowych ww. był zmuszony zrezygnować ze skierowań na rehabilitację, wizyt u lekarzy czy operacji. Z przedłożonej dokumentacji medycznej wynika, że choruje na [...]. Z kolei małżonka Strony legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2002 r. z Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w [...], u której to rozpoznano [...], ma usuniętą [...] oraz [...]. Cierpi na [...] oraz [...]. Ww. została zaliczona do drugiej grupy inwalidów.
Strona podała, iż mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną, która jest w bardzo złym stanie psychicznym i fizycznym. Przebyte zdarzenia losowe żony oraz skończone 75 lat spowodowało, że wymaga ciągłej opieki i kontroli. Zapomina
o podstawowych czynnościach. Potrzebuje pomocy w ubieraniu się, załatwianiu potrzeb fizjologicznych itp. Dodatkowo postępuje u niej choroba stawów - porusza się za pomocą chodzika i wymaga wspomagania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku o sygn. akt I SA/Gd 751/22, wyraził stanowisko, że stan zdrowia Strony i konieczność opieki nad przewlekle chorą żoną ma charakter trwały i pogłębiający się. Pomimo posiadania źródła dochodu (świadczenia emerytalnego), uwzględniając miesięczne wydatki, wysokość dochodu nie jest wystarczająca do zaspokojenia potrzeb związanych z leczeniem. Strona wykazała, że z uwagi na brak środków finansowych musiała zrezygnować, m.in. z wymaganych operacji i wizyt lekarskich.
ZUS podzielił takie stanowisko Sądu i uznał, że zasadnym będzie umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (czyli płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia), z uwagi na trudną sytuację zdrowotną zarówno Strony jak i jego żony. W ocenie organu, w toku postępowania dowiedziono zatem, że zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Jednocześnie ZUS wyjaśnił, że pomimo zrozumienia i empatii wobec trudnej sytuacji zdrowotnej obojga, nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieściągalności zobowiązania. Każdy wniosek o umorzenie/ponowne rozpatrzenie umorzenia należności z tytułu składek musi być rozpatrywany w oparciu o obiektywne kryteria i udokumentowane przesłanki, a sama trudna sytuacja życiowa, choć budzi współczucie, nie stanowi podstawy do odstąpienia od dochodzenia należności z tytułu składek
w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności
z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, jeśli nie towarzyszą jej przesłanki wynikające wprost z przepisów prawa. Równocześnie ZUS poinformował, że istnieje możliwość uregulowania zadłużenia w formie układu ratalnego, który pozwala na rozłożenie zadłużenia na dogodne, miesięczne raty, dostosowane do aktualnych możliwości finansowych.
Podniesiono także, że każdy zatrudniany pracownik, miał ze swojego wynagrodzenia potrącane składki. Strona, mimo, iż pobierała składki, korzystała z nich bezprawnie, zamiast przekazać je do ZUS. Działała więc na szkodę zatrudnionych osób, bowiem rodziło to negatywne konsekwencje dla poszkodowanych pracowników, bowiem brak tych składek skutkuje obniżeniem wysokości ich emerytur.
W podsumowaniu ZUS wypowiedział się, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą. W związku z tym, biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 kwietnia 2025 r.
3. Na wydaną przez ZUS decyzję z dnia 4 czerwca 2025 r. Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę wnosząc o jej uwzględnienie.
W uzasadnieniu Skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację z odwołaniem się do dokumentów przedstawianych w toku postępowania administracyjnego. Podał, iż wszelkie próby o rozłożenie na raty, umorzenie odsetek itp. były rozpatrywane odmownie, mimo wielkokrotnego składania różnych dokumentów jednoznacznie wskazujących na osobistą i żony sytuację w tym zdrowotną. Zadłużenie natomiast nie wynikało z jego winy lub zaniedbania. Próby zaś uzgodnienia z ZUS spłaty należności
w ramach układu ratalnego spotkała się z odmową a nawet spowodowała zniszczenie jego działalności gospodarczej, zaś urzędnicy, którzy zmieniali się nigdy nie zgodzili się na żadną jego propozycję.
Skarżący też wskazał, że w uzasadnieniach decyzji ZUS pomija rzeczywiste uwarunkowania życia zarówno jego jak i małżonki, która wymaga stałej opieki. ZUS oblicza wskaźniki brutto nie biorąc pod uwagę istotnych zmian rynkowych. Skarżący zwrócił uwagę, że oboje z żoną mają po 75 lat i znajdują się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej (w tym po COVID – 19) i bytowej. Natomiast ZUS ciągle powraca do decyzji z 2 kwietnia 2019 r. nie biorąc pod uwagę zmieniającej się sytuacji gospodarczej
i innych. Skarżący podał, iż aktualnie, na wniosek ZUS komornik zajął wszystkie jego konta bankowe, na które wpływały jakiekolwiek pieniądze w tym z emerytury. Obecnie, jest ciężko chory, poddawany naświetleniom. Był również operowany w szpitalu.
Zarzucając z kolei wadliwą ocenę materiału dowodowego Strona wskazała, że wraz z wyznaczonym przez WSA pełnomocnikiem próbowała dowiedzieć się ile zobowiązań przez 17 lat zostało spłaconych, lecz urzędnicy organu nie potrafili przedstawić i dokładnie wyliczyć co stało się ze spłaconymi należnościami.
4. W odpowiedzi na skargę reprezentowany przez pełnomocnika ZUS wniósł
o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.
5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli, decyzja podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, (które to ograniczenie nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).
Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale
i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Badając z kolei rozpoznawaną sprawę w wyżej zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszeń prawa, skutkujących koniecznością wyeliminowania
z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ZUS.
5.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wydania przez ZUS zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek (z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność) oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w tym na:
- ubezpieczenia społeczne za okres: 01-02/2004, 04/2004, 04/2005, 06-07/2005, 09/2005-03/2006 r. z tytułu składek i odsetek,
- ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09-12/2003, 02/2004, 04/2004, 03-04/2005, 02-03/2006 z tytułu odsetek,
- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 11-12/2003, 02/2004, 04/2004, 03/2005, 09/2005, 02-03/2006 r. z tytułu składek i odsetek
b) oraz umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okresy: 09-12/2003, 02/2004, 04/2004, 03-04/2005, 02-03/2006 z tytułu składek i odsetek w podanych
w decyzji wysokościach.
5.4. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 16 października 2024 r. o sygn. akt I SA/Gd 610/24 uchylił decyzję ZUS z dnia 11 czerwca 2024 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 kwietnia 2024 r.
W związku z powyższym, orzekanie w niniejszej sprawie odbyło się w warunkach związania oceną prawną, o których mowa w art. 153 p.p.s.a.
W tym miejscu podkreślić należy, iż zgodnie z treścią wskazanego przepisu prawa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ponadto podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne,
w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12 oraz z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 757/21 - wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej jako "CBOSA").
Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania. Dodatkowo, wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy (por. wyroki NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16 oraz z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 63/21, CBOSA).
Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania", dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków
w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153).
Zwrócenia uwagi wymaga również, że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21, CBOSA).
Co należy podkreślić, związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną
w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd
w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną
w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., I FSK 506/05; CBOSA).
5.5. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy
w pierwszej kolejności wskazać, iż kwestia umorzenia Stronie skarżącej zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych była już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku m. in. w sprawach o sygn. akt: I SA/Gd 1955/19, I SA/Gd 409/21 oraz I SA/Gd 751/22.
Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 751/22 wskazał, że ZUS przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany jest rozważyć kwestię przedawnienia zobowiązań Skarżącego, w szczególności zgromadzić tytuły wykonawcze oraz potwierdzenia odbioru przez Skarżącego adresowanych do niego pism w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto organ miał rozważyć kwestię sytuacji rodzinnej strony, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia żony Skarżącego, zwłaszcza pod kątem przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.
Podobnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 610/24 Sąd podał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS zobowiązany jest wskazać kwoty zaległości z poszczególnych tytułów, wysokości odsetek na dzień wydania decyzji. Organ zobowiązany jest przedstawić, czy składki, o umorzenie których Skarżący występował wnioskiem z dnia 29 stycznia 2019 r. w kolejnych latach nie uległy zmianie co do ich wysokości, jak również w jaki sposób zostały wyliczone odsetki od zaległych składek. Sąd zaznaczył, że ich wielkość powinna być znana na dzień rozpoznania wniosku, nie zaś na dzień jego złożenia, skoro Skarżący podnosił, że spłacał zaległe składki. Dodatkowo, dostrzeżono też sprzeczności w rozstrzygnięciu
w kwestii odmowy i umorzenia należności. Ponadto, z uwagi na uchybienia organ miał rozważyć kwestię sytuacji rodzinnej Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem stanu zdrowia jego żony oraz ponownie zbadać sytuację materialną w kontekście aktualnej wysokości obciążających Stronę zaległości, w tym naliczonych odsetek w oparciu
o zgromadzony w aktach postępowania materiał dowodowy.
Rolą obecnie kontrolującego decyzję Sądu jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku poprzednio wydanego w sprawie z dnia 16 października 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 610/24, jak i wcześniejszych orzeczeń, które zapadły w tej sprawie.
W ocenie Sądu, poddana obecnie kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżona decyzja zaleceń tych nie wypełnia w pełnym zakresie. Wprawdzie organ wypowiedział się co do przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie – odwołując się w tym zakresie do czynności i wyjaśnień zaprezentowanych w treści decyzji ZUS z 7 kwietnia 2025 r. (k – 16-22), które jak podał, pozostają nadal aktualne, a także do sytuacji życiowej Skarżącego i jego małżonki, jednakże ponownie rozpoznając sprawę, organ jedynie częściowo zastosował się do wskazań Sądu.
Ponownie należy zwrócić uwagę, że kwestia przedawnienia należności miała zostać szczegółowo oparta na dokumentach, które powinny znajdować się w aktach sprawy. Analiza zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy uzasadnia jednak stwierdzenie, że organ rozpoznając sprawę uchybił zaleceniom Sądu w powyższym zakresie.
Jeśli chodzi o treść samej decyzji, to w ocenie Sądu kwestie te nie znajdują oparcia w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Organ bowiem powołuje się na treść tytułów wykonawczych, dowody doręczenia, oraz wezwań przedegzekucyjnych, które miały wpływać na bieg terminu przedawnienia i prowadzić do jego skutecznego zawieszenia. Dokumenty te (mimo wielokrotnych zaleceń, znajdujących odzwierciedlenie w wydanych przez Sąd wyrokach) nie znajdują się w aktach sprawy.
W związku z tym, decyzja w podanym zakresie po raz kolejny wymyka się spod kontroli Sądu w niniejszej sprawie.
W myśl natomiast art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Pod pojęciem "akt sprawy" należy rozumieć materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami, tj. w postępowaniu zakończonym zaskarżonym aktem lub czynnością (zob.: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2005, s. 425).
W orzecznictwie ugruntowanym pozostaje pogląd, że akta administracyjne,
o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., przesyłane do kontroli sądowej wraz ze skargą, winny zawierać wszystkie dokumenty obrazujące kolejne czynności formalne
i merytoryczne, wykonywane przez organy prowadzące postępowanie w rozstrzyganej sprawie. Akta przedkładane sądowi winny posiadać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta winny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lutego 2008 r., VII SA/Wa 2170/07, LEX nr 355205; wyrok WSA we Wrocławiu z 29 listopada 2018 r., III SA/Wr 306/18, LEX nr 2593310; wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2018 r., I SA/Rz 400/18, LEX nr 2517902).
Wobec powyższego sąd administracyjny ocenia, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym przez organy materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego.
Wskazania wymaga także, że akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 i art. 54 § 2 p.p.s.a., oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu. Przepisy natomiast nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06, LEX nr 453486, wyrok WSA w Poznaniu z 3 kwietnia 2019 r., IV SA/Po 979/18, LEX nr 2656135).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że przedłożone Sądowi akta administracyjne nie zawierają brakujących dokumentów źródłowych wskazanych w uzasadnieniach zapadłych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. I SA/Gd 610/24, I SA/Gd 751/22, I SA/Gd 409/21 oraz I SA/Gd 1955/19, a które były niezbędne, do oceny czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.
Sąd nie może natomiast wyrokować na podstawie wybiórczej dokumentacji przedstawionej mu przez organ, którego orzeczenie jest przedmiotem skargi. Tylko bowiem pełne akta administracyjne dają sądowi możliwość wszechstronnego
i dogłębnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a następnie podjęcia obiektywnego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.
W konsekwencji brak pełnego materiału dowodowego uniemożliwia Sądowi pełną kontrolę zaskarżonej decyzji. Obowiązkiem organu jest zaś przekazanie Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych akt administracyjnych. Rolą Sądu nie jest natomiast (jak już wcześniej przedstawiono) poszukiwanie akt w celu ich skompletowania. Poza tym, niedopuszczalne jest, aby Sąd orzekał nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami, a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi.
W rozpoznawanej sprawie akta nie pozwalają zatem w pełni ustalić stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji nie jest możliwa ocena kwestionowanej obecnie decyzji pod względem merytorycznym. Oznacza to, że zaskarżona decyzja zapadła
z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., nakazujących respektowanie zasad: prawdy obiektywnej, zupełności materiału dowodowego oraz swobodnej oceny dowodów, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto Sąd w wyroku z dnia 16 października 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 610/24 zobowiązał organ do wskazania kwot zaległości z poszczególnych tytułów oraz wysokość odsetek na dzień wydania decyzji, wskazując, że z akt sprawy nie wynika, czy przedmiotowe składki w kolejnych latach nie uległy zmianie co do ich wysokości, jak również z akt sprawy nie wynika w jaki sposób organ wyliczył odsetki od zaległych składek.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organ nie wykonał zaleceń Sądu w tym zakresie i w aktach sprawy nadal brak jest dokumentów pozwalających dokonać oceny prawidłowości wskazywanych wysokości istniejących zaległości z tytułu składek, jak i wyliczonych odsetek. Tym bardziej jest to uzasadnione w sytuacji podnoszonej przez stronę w skardze, co do braku uzyskania od organu wyjaśnień dotyczących istniejących zaległości z uwzględnieniem dokonywanych spłat na przestrzeni ostatnich 17 lat.
5.6. Podsumowując, organ z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. przy wydaniu decyzji ponownie dopuścił się we wskazanym wyżej zakresie naruszenia przepisów postępowania o charakterze tożsamym, jaki miał miejsce przy poprzednim rozpoznawaniu przez Sąd przedmiotowej sprawy, co oznacza, że w sprawie nie zebrano w sposób pełny materiału dowodowego i nie przeprowadzono postępowania dowodowego skutkującego prawidłowym ustaleniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, a które to okoliczności mogłyby mieć istotny wpływ na treść podjętej decyzji.
W konsekwencji wobec stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów postępowania, zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego.
Mając natomiast na uwadze wykazane jej wadliwości, przedwczesna jest ocena co do pozostałych zarzutów podniesionych przez Skarżącego w skardze.
5.7. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie w pierwszej kolejności uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym powyżej zakresie, co znajdzie odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, a następnie dokonać oceny kwestii przedawnienia zobowiązań Skarżącego, co do zaległości za poszczególne okresy z tytułu składek, ustosunkowując się w szczególności do kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia, mające potwierdzenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy.
Ponadto organ wskazując wysokość nieprzedawnionych zaległości z tytułu składek oraz odsetek, zgromadzi materiał dowodowy pozwalający dokonać oceny, czy uwzględniono dotychczasowe spłaty należności dokonywane przez Skarżącego.
Z uwagi na powyższe uchybienia, organ ponownie też rozważy sytuację rodzinną Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnego stanu jego zdrowia oraz małżonki (wymagającej stałej opieki i rehabilitacji), oraz ponownie zbada jego sytuację materialną z uwzględnieniem bieżących zaległości, w tym naliczonych odsetek. Ocena taka powinna znaleźć dokładne odzwierciedlenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym.
Całość natomiast dokonanych przez ZUS ustaleń oraz ocen, powinna zostać wyrażona w treści uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 k.p.a.
5.8. Wobec przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.