I SA/Bd 690/23

I SA/Bd 690/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 27 ust. 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Dz.U. 2015 poz 364
par. 2
Rozporzadzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego  Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 24 ust. 2
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant Starszy asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K. Cz. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu [...] czerwca 2021 r., za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus, do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2021 K. C. (‘Skarżąca’’ Strona", "Wnioskodawczyni", "Producentka"). We wniosku tym Producentka ubiegała się m.in. o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) z ograniczeniami naturalnymi strefa II do powierzchni 0,99 ha oraz o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi strefy I do powierzchni 16,87 ha. Wraz z wnioskiem Strona przedłożyła materiał graficzny.
W dniach: [...].09.2021r., [...].09.2021r., [...].11.2021r., [...].11.2021r. oraz [...].01.2022r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęły dodatkowe dokumenty, przekazane przez Stronę, w postaci wyjaśnień, faktur, wydruków z ksiąg wieczystych, wniosku o podział majątku, pozwu rozwodowego, przelewów bankowych, wpłat w kasie Urzędu Gminy, oświadczeń w zakresie użytkowania spornych działek, wyjaśnień w zakresie protokołu z kontroli na miejscu przeprowadzonej przez inspekcję weterynaryjną a także kopii zgłoszenia kradzieży 3 sztuk krów, mających potwierdzać fakt posiadania i użytkowania przez S. C. działek ewidencyjnych nr [...] oraz posiadania zwierząt zgłoszonych do płatności.
W dniu [...] czerwca 2022r. K. C. stawiła się w Biurze Powiatowym ARiMR w [...], celem zapoznania się z aktami sprawy. W dniu [...] czerwca 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęły wyjaśnienia K. C.. Strona potwierdziła fakt zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. W dniu [...] czerwca 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wystosował wezwanie skierowane do P. C.. Wezwanie dotyczyło udokumentowania faktu użytkowania przez K. C., m.in. w roku 2021, działek ewidencyjnych 18/2 i 17/2. W dniu [...] czerwca 2022 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] stawił się, w charakterze świadka, P. C.. Świadek złożył wyjaśnienia do protokołu. Świadek potwierdził, że na działce [...] prowadzony był przez Stronę wypas bydła. Na działce ewidencyjnej 18/2 zasiane były pszenica i łubin. S. C. w istniejącą uprawę łubinu dokonał wsiewu kukurydzy. Kukurydza została zebrana jesienią przez K. C., z pomocą firmy usługowej. Pszenicę zebrał S. C.. W dniu [...] sierpnia 2022 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynęło pismo K. C., w którym odniosła się do wyjaśnień S. C.. Do pisma Strona dołączyła kolejne dokumenty: kserokopie pozwu i umowy dzierżawy.
Po rozpatrzeniu sprawy, w dniu [...] września 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wydał decyzję w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Na mocy tej decyzji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał Stronie płatność ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II do powierzchni zadeklarowanej. Ponadto organ I instancji odmówił przyznania stronie płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I, nakładając jednocześnie sankcje w tym zakresie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał w dniu [...] lutego 2023 r. decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dla rozstrzygnięcia sprawy jednoznacznego określenia wymagać będzie kwestia użytkowania przez K. C. deklarowanej przez nią we wniosku działki ewidencyjnej nr [...].
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] wydał w dniu [...] lipca 2023r. decyzję w sprawie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Na mocy tej decyzji organ I instancji odmówił przyznania Wnioskodawczyni płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II oraz odmówił przyznania stronie płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I, nakładając w tym zakresie sankcję z tytułu stwierdzonego zawyżenia powierzchni. Podstawą faktyczną odmowy płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa II było stwierdzenie, że powierzchnia 0,99 ha, leżąca w tej strefie, była całkowitą powierzchnią leżącą na obszarach ONW, zgłoszoną we wniosku Strony, która kwalifikowała się do płatności. Tym samym nie został spełniony warunek, zgodnie z którym łączna powierzchnia użytków rolnych, położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, musi wynosić co najmniej 1 ha. Podstawą faktyczną odmowy płatności i nałożenia sankcji w zakresie ONW z ograniczeniami naturalnymi strefa I było stwierdzone zawyżenie powierzchni, wynikające z wykluczenia z wniosku Strony wszystkich gruntów położonych na obszarach ONW. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji stwierdził, że Strona nie spełniała warunków uzyskania płatności ONW z ograniczeniami naturalnymi strefy I w stosunku do żadnej z działek rolnych, zadeklarowanych we wniosku, leżących na obszarach zakwalifikowanych do tej strefy. Jako podlegająca wykluczeniu wskazana została powierzchnia 6,43 ha, położona na działce ewidencyjnej 18/2. W stosunku do działek ewidencyjnych 17/2 oraz 293 organ I instancji ustalił, że stronie nie przysługiwało prawo do ubiegania się o przyznanie płatności ONW do tych działek, ale ich deklarowana powierzchnia nie powinna być uwzględniana jako zawyżenie powierzchni.
Podstawą prawną odmowy ww. płatności z sankcjami był art. 19a ust. 1 Rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] października 2023r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu podał, że w stosunku do działek deklarowanych do płatności przez Producentkę, stwierdzono błąd, tzw. konflikt kontroli krzyżowej, polegający na tym, że te same grunty zostały zadeklarowane we wniosku również innych beneficjentów, S. C. oraz J. S.. Konflikt ten dotyczył w sumie trzech działek ewidencyjnych, o numerach 18/2, 17/2 i 293, z czego dwie pierwsze były zadeklarowane we wniosku S. C., a trzecia we wniosku J. S.. Co do działki ewidencyjnej 293 – działka ta została zadeklarowana we wnioskach K. C. i J. S.. J. S. jest jednym ze współwłaścicieli wskazanej działki, przy czym w założonej dla tej działki księdze wieczystej jako współwłaściciele wskazane są jeszcze 4 inne osoby. Jako współwłaścicielka nie jest wskazana K. C..
W ocenie organu odwoławczego, w opisanej sytuacji, w stosunku do działki [...], rozstrzygające dla oceny uprawnień do płatności jest stanowisko zawarte w orzeczeniu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie o sygn. C-216/19. W ocenie TSUE, wskazany przepis należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, w rozumieniu tego przepisu kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów.
Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że działka [...] pozostawała w dyspozycji strony na dzień [...] maja 2021 r., ponieważ nie posiadała ona tytułu prawnego do tego gruntu. Wobec zgłoszenia tej działki do płatności przez osobę posiadającą taki tytuł, tzn. jednego ze współwłaścicieli, bez znaczenia musi pozostać fakt prowadzenia na gruncie działalności rolniczej przez Wnioskodawczynię. Niewątpliwie zgłoszenie do płatności gruntu przez J. S. jest przejawem jego zamiaru skorzystania przez niego z praw własności do tej działki, których to praw nie posiada Strona. Osobną kwestią jest wymóg przedstawienia przez J. S. zgody pozostałych współwłaścicieli do wystąpienia o przyznanie płatności do wspólnego gruntu, kwestia ta jednak nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. spełnienia warunków do uzyskania płatności do przedmiotowego gruntu przez Producentkę. Organ podkreślił, że zgodnie z obecną linią orzeczniczą TSUE, przejmowaną również przez sądy krajowe, prawo właściciela ubiegającego się o płatność do danego obszaru wyprzedza prawo osoby, nie posiadającej żadnego tytułu prawnego do danego gruntu. Niezależnie od tego, nawet gdyby Wnioskodawczyni była jednym ze współwłaścicieli działki [...], dla uznania jej prawa do płatności z tego tytułu konieczne byłoby przedstawienie przez nią zgody pozostałych współwłaścicieli. Brak tytułu własności czy jakiejkolwiek umowy, z której wynikałoby prawo zależne K. C. do działki [...] oznacza, że każdy ze współwłaścicieli ma prawo wystąpienia o przyznanie płatności do tej działki, a prawo to zawsze będzie miało pierwszeństwo w stosunku do osoby, użytkującej grunt bezprawnie.
To samo stanowisko organ przyjął w odniesieniu do działki ewidencyjnej 17/2. Z treści księgi wieczystej KW nr [...] jednoznacznie wynika, że jedynym właścicielem tej działki jest S. C.. Rozstrzygnięcie, czy wpis w księdze wieczystej jest czy nie jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym w żadnym razie nie leży w kompetencji organów ARiMR. Tym samym, organy te są zobowiązane treścią ww. księgi wieczystej. Organ wskazał, że na dzień wydania niniejszej decyzji w KW brak jest wzmianki o możliwości niezgodności wpisu ze stanem faktyczny, a wpisane jest jedynie ostrzeżenie o ustanowionym zakazie zbywania i obciążania nieruchomości. Udzielenie przez sąd cywilny zabezpieczenia o wskazanej powyżej treści samo w sobie nie przesądza o tym, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, a tym samym, do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd, argumenty Strony w tym zakresie nie mogą zostać uwzględnione.
Jednocześnie organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem , że działka ta nie powinna zostać uwzględniona jako objęta zawyżeniem powierzchni przez Stronę. Ustalono bowiem, że Wnioskodawczyni prowadziła na wskazanej działce wypas bydła, a więc użytkowała rolniczo działkę 17/2. Tym samym, jakkolwiek uprawnienie do płatności do tej działki leży po stronie właściciela, który w ocenie organu również wykazał prowadzenie na niej działalności rolniczej, to jednak wobec faktu użytkowania powierzchni tej działki nie należało traktować jako powierzchni zawyżonej przez Stronę. W konsekwencji, powierzchnia ta nie została uwzględniona przy naliczaniu sankcji.
W zakresie działki ewidencyjnej 18/2, również objętej konfliktem kontroli krzyżowej, w ocenie organu zarówno Strona, jak i S. C. wykazali określone, podejmowane przez nich, działania w stosunku do tego gruntu. Wobec dowodów zebranych w sprawie organ uznał, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej podejmowały wobec tych samych gruntów określone zabiegi agrotechniczne. Charakter tych zabiegów wskazuje, że prowadzone one były z wolą użytkowania deklarowanych gruntów na własny rachunek. Zarówno S. C. jak i Wnioskodawczyni przedstawiali dowody na potwierdzenie tego, że użytkowali wskazane grunty bądź osobiście, bądź poprzez inne osoby, działające na ich zlecenie. Organ wskazał, że na rzecz przyjęcia prowadzenia działalności rolniczej na działce [...] przez S. C. przemawiają przedłożone przez niego faktury, m.in. na dokonanie siewu kukurydzy w kwietniu 2021r., czy też zeznania świadka A. P.. S. C. dokonał również zbioru pszenicy z tej działki, a w wyniku prowadzonego w tej sprawie postępowania karnego nie stwierdzono jak dotąd popełnienia przez niego przestępstwa. Brak jest jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania faktu prowadzenia przez S. C. określonych działań w stosunku do działki ewidencyjnej 18/2 czy też przyjęcia, że działania te były bezprawne. Działka ewidencyjna 18/2 stanowi bowiem współwłasność K. C. i S. C. co oznacza, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej maja równe prawa do użytkowania tej działki.
W ocenie organu odwoławczego, dowody przedstawione przez obie strony konfliktu kontroli krzyżowej maja taką sama moc, i jednoznacznie wskazują, że obie strony tego konfliktu uważały się za pełnoprawnych użytkowników spornego gruntu. Fakt, że działania te były często sprzeczne ze sobą i niweczyły działania podejmowane przez drugą stronę świadczy jedynie o istniejącym pomiędzy stronami konflikcie, którego rozwiązanie nie leży jednak w granicach kompetencji organów ARiMR. Organ podkreślił, że wbrew twierdzeniom Strony, nie tylko zbiór zboża (bezprawny w ocenie Strony, co jednak nie wynika z zebranych w sprawie dokumentów) był przejawem prowadzenia działalności na działce [...] przez S. C.. Fakt wysiewu przez S. C. kukurydzy na działce [...] wynika również z zeznań świadka – P. C., złożonych w dniu [...] czerwca 2022 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w [...]. Również Wnioskodawczyni wskazała, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. S. C., poprzez wynajętą firmę, na wskazanej działce ewidencyjnej dokonał wysiewu kukurydzy (przez co, w ocenie Strony, doprowadził do zniszczenia dokonanego przez nią wcześniejszego siewu łubinu).
Organ wyjaśnił, że ocena, czy S. C. działał przy tym zgodnie z prawem, należy jedynie do sądów powszechnych, a nie organów ARiMR. Zadaniem organów jest jedynie ocena, czy wnioskodawca deklarujący we wniosku o przyznanie płatności określone gruntu, spełnia w stosunku do nich określone prawem wymagania. Jednym z nich jest posiadanie zadeklarowanego gruntu na dzień 31 maja roku, którego dotyczy wniosek. Pod pojęciem "posiadania" należy rozumieć prowadzenie na gruncie działań, wchodzących w zakres działalności rolniczej, przy czym działania te muszą być wykonywane na własny rachunek, w oparciu o swobodnie podejmowane decyzje, z wyłączeniem innych osób. W odniesieniu do działki [...], tak rozumiane "posiadanie" nie może być przypisane ani S. C., ani Stronie. Co do części ww. działki [...] z uprawą pszenicy, organ wskazał, że w deklaracjach S. C. i K. C. uprawę pszenicy wskazano na różnych, chociaż zbliżonych powierzchniach: 3,83 ha wg. wniosku S. C. i 3,92 ha we wniosku Strony. Z zeznań świadka – A. P. wynika, że wykonywał on usługi związane z uprawą pszenicy na rzecz S. C., a także że część tej pszenicy otrzymał za wykonane usługi, a pozostałą część zakupił. Na potwierdzenie zakupu, w aktach sprawy znajduje się dokument elektroniczny - potwierdzenie przelewu. Z kolei K. C. przedłożyła do akt sprawy jej dotyczącej rachunek z dnia [...] października 2020 r. na zakup 600 kg pszenicy ozimej, która miała zostać przeznaczona na siew. S. C. przedstawił natomiast dowód zakupu kukurydzy na siew. Zeznania stron oraz świadka zgodnie natomiast wskazują, że zbioru kukurydzy dokonała K. C., a zbioru pszenicy – S. C., przy czym obie strony wskazują, że plony te zostały skradzione przez drugą stronę.
Biorąc pod uwagę powyższe dowody, tj. wyjaśnienia K. C. i S. C., zeznania świadka oraz dokumenty przedłożone do akt spraw podczas postępowań dotyczących ww. osób (dołączonych odpowiednio do postępowań na podstawie postanowień organu I instancji) organ uznał, że w stosunku do działki ewidencyjnej nr [...] zarówno S. C. jak i Wnioskodawczyni prowadzili określone zabiegi agrotechniczne, przy czym dokonywali tego zarówno przed dniem [...] maja 2021 r., jak i po tym dniu. Taki stan faktyczny uniemożliwia przyjęcie, że na wynikający z rozporządzenia dzień [...] maja 2021 r. faktycznym użytkownikiem gruntu była wyłącznie jedna, określona osoba. Nie można przy tym mówić odnośnie ww. działki o jej współużytkowaniu, a raczej o niezależnie od siebie podejmowanych działaniach, częściowo niweczących działania drugiej strony. Zarówno S. C. jak i K. C. traktowali grunt rolny położony na działce ewidencyjnej 18/2 jako pozostający w ich władaniu, pomimo posiadania wiedzy o takim samym stosunku drugiej strony błędu kontroli krzyżowej. Z wyjaśnień stron wynika, a potwierdzeniem tego faktu jest treść księgi wieczystej [...], że wskazana działka jest współwłasnością K. C. i S. C., co przesądza o tym, że każdemu z nich przysługuje tytuł prawny do tego gruntu. Jednocześnie żadna ze wskazanych osób nie była w stanie w sposób samodzielny i niezakłócony przez drugą stronę prowadzić działalności rolniczej na działce [...]
Organ odwoławczy uznał, że powierzchnia 6,43 ha, zadeklarowana przez Producentkę na działce ewidencyjnej 18/2 powinna zostać wykluczona z wniosku, ponieważ Strona nie spełniała w stosunku do tej działki wszystkich wymogów, określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW, w szczególności określonego w § 2 ust. 1 pkt. 2 wymogu posiadania gruntu na dzień 31 maja.
W skardze Skarżąca podtrzymała swoją argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach do ARiMR. Decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 i 8 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nieprzyznanie Skarżącej płatności do wnioskowanych działek pomimo spełnienia wszystkich przesłanek do jej otrzymania, a także naruszenie art. 3 ww. ustawy poprzez nierozpatrzenie w wyczerpujący sposób materiału dowodowego sprawy. W szczególności, w ocenie Strony, w zaskarżonej decyzji brak kompleksowej i logicznej analizy całego materiału dowodowego, a organy zaniechały ustalenia wiarygodności oświadczeń, zarówno S. C. jak i A. P.. Skarżąca wskazała także na opieszałość i wielokrotne przesuwanie terminu załatwienia sprawy. Podniosła, że argumentacja zawarta w decyzji nie podważa w żaden sposób wiarygodności przedstawionych przez nią dowodów, a także nie podważa wyjaśnień P. C., co oznacza, że zostały one uznane za wiarygodne. Ponadto w ocenie Skarżącej, na podstawie braku wpisu w KW organ błędnie uznał, że nie posiada ona tytułu prawnego do działki [...], bowiem powoływanie się na księgę wieczystą niezgodną z rzeczywistym stanem prawnym jest nadużyciem, gdyż istnieje aspekt domniemania współwłasności, jeżeli małżonkowie nie mają ustanowionej rozdzielności małżeńskiej. Skarżąca podkreśliła, że wniosek o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym został skierowany przez sąd do sprawy o podział majątku wspólnego. Sąd wydał postanowienie o zabezpieczeniu przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] Co do wykluczenia działki ewidencyjnej 293, to w ocenie Strony jest ono niezgodne z przepisami UE poprzez wyeliminowanie możliwości uzyskania płatności przez rolników, którzy faktycznie prowadzą działalność rolniczą na danym gruncie. Skarżąca przyznała, że wskazany grunt ma kilku współwłaścicieli i że w stosunku do niego nie zostały uregulowane kwestie spadkowe. Jednocześnie wskazała, że wniosek o przyznanie płatności w stosunku do tej działki, złożony przez J. S. był jednorazowym incydentem, ukierunkowanym na uzyskanie płatności. Złożenie takiego wniosku ukierunkowane było jedynie na stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej, nie powinno jednak skutkować odmową przyznania Skarżącej płatności w niniejszym postępowaniu. Odnośnie działki ewidencyjnej 17/2, zdaniem Wnioskodawczyni organ oparł swoje uzasadnienie na podstawie wyroku TSUE C-216/19. W tym zakresie Skarżąca stwierdziła, że udowodniła fakt wyłącznego posiadania i użytkowania działki [...], a przedstawione przez nią dowody nie zostały zakwestionowane przez organy. Strona nie zgodziła się przy tym z ustaleniem organu co do użytkowania działki [...] również przez S. C.. Odnośnie do działki ewidencyjnej 18/2 Skarżąca ponownie obszernie opisała proces użytkowania tej działki, podkreślając brak użytkowania tego gruntu przez S. C. oraz wskazując, że podejmowane przez niego w stosunku do tego gruntu działania były w istocie tworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności. W istocie doszło bowiem do jednorazowego zawładnięcia gruntem przez S. C. w drodze przestępstwa. W podsumowaniu swojej skargi ponownie podkreśliła, że spełniła wszystkie przesłanki uzyskania płatności. Zdaniem Strony, wymóg zgody współwłaściciela na prowadzenie działalności rolniczej na gruntach należących do współwłasności małżeńskiej ogranicza jej prawa do dysponowania i zarządzania własnością. Zgodnie natomiast z przepisami Kodeksu Cywilnego, strona ma prawo i obowiązek utrzymywać grunty i całe gospodarstwo w dobrym stanie i nie pogarszać sytuacji gospodarstwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Wstępnie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na rozprawie. O taki tryb rozpoznania sprawy Skarżąca wnioskowała w piśmie z dnia [...] stycznia 2024r. W rezultacie, Sąd pismami z [...] stycznia 2024r. zawiadomił Skarżącą i organ o rozprawie wyznaczonej na dzień [...] lutego 2024r. Następnie, Skarżąca pismem z [...] stycznia 2024r. wniosła o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, jednak nie wskazała w nim, czy posiada urządzenia techniczne umożliwiające udział w posiedzeniu zdalnym poza budynkiem sądu. W rezultacie, Sąd wniosku o rozprawę zdalną nie uwzględnił i rozpoznał sprawę na rozprawie zwykłej. Zgodnie z art. 90 § 1 p.p.s.a., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Należy podkreślić, że gwarancje konstytucyjne prawa do sądu obejmują, oprócz prawa dostępu do sądu, także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej. Rozprawa najpełniej odzwierciedla prawo strony do rzetelnego procesu sądowego i najpełniej realizuje jej uprawnienia procesowe.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd doszedł do wniosku, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji.
Istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ocena, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do odmowy stronie wypłaty świadczenia pieniężnego w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021. Zdaniem Skarżącej zostały przez nią spełnione kryteria przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi obszarami (ONW). Organy odmówiły jednak przyznania Stronie płatności i nałożyły sankcję z tytułu zawyżenia powierzchni. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że z płatności zostały w całości wykluczone działki ewidencyjne o nr 17/2, nr 18/2 i nr 293 o łącznej powierzchni 16,87 ha.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy: ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022r. poz. 2422 ze zm., dalej: "ustawa PROW 2014-2020"), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW PROW 2014-2020") oraz przepisy wykonawcze prawa europejskiego, prawidłowo wskazane przez organy administracji w zaskarżonych decyzjach. Z art. 154 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz.U.UE.L.2021.435.1) wynika, że rozporządzenie (UE) nr 1307/2013 traci moc ze skutkiem od dnia 01 stycznia 2023 r. Ma ono jednak w dalszym ciągu zastosowanie do wniosków o przyznanie pomocy odnoszących się do lat składania wniosków rozpoczynających się przed dniem 01 stycznia 2023r. Wobec tego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 608, z późń. zm., dalej: " rozporządzeniem nr 1307/2013") ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie.
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia ONW PROW 2014-2020, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:
1) spełnia warunki określone w art. 31 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz, UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013";
2) łączna powierzchnia użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", położonych na obszarach górskich lub na innych obszarach charakteryzujących się szczególnymi ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha;
3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystany do ubiegania się o tę płatność. Zgodnie z ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW PROW 2014-2020, płatność ONW jest przyznawana do użytków rolnych położonych na obszarach ONW. W myśl § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 329) (w brzmieniu z dnia 15 marca 2010 r., Dz. U. poz. 219), zwane dalej "5-letnim zobowiązaniem", wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Ponadto, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ONW PROW 2014-2020, wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.
Wskazać w tym miejscu należy, że postępowanie w sprawach przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) toczy się zasadniczo w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), co wynika z art. 27 ustawy PROW 2014-2020. Stosownie do tegoż artykułu w postępowaniu w sprawie przyznania pomocy organ administracji publicznej stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Oznacza to znaczne ograniczenie przewidzianych w art. 79a k.p.a. zasad prawdy materialnej, informowania stron oraz czynnego udziału strony w postępowaniu. Wyraźne wyłączenie zastosowania art. 81 k.p.a. (zgodnie z nim okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów) oznacza, że brak możliwości wypowiedzenia się strony na temat poszczególnych dowodów nie wyklucza oparcia na nich ustaleń faktycznych. Nadto, art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 stanowi, iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20, zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - wyprowadzany z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. jest ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego wskazanego przez stronę. Organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego
Z tego wynika, że w postępowaniach dotyczących przyznania płatności sam obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Ustawodawca nie nałożył natomiast na organy obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przyjmując zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. To oznacza przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania wnioskowanej pomocy oraz jednoczesny brak po stronie organu obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na tę okoliczność, a także brak obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ciężar wykazania, że zostały spełnione przesłanki, od których uzależnione jest uprawnienie do płatności, obciąża rolnika, który wnioskował o ich przyznanie.
Skoro jednym z warunków uzyskania płatności jest oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności, to zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności.
Poza tym to na stronie ubiegającej się o płatności spoczywa ciężar wykazania, że w sposób rzeczywisty spełnia warunki do uzyskania wnioskowanej płatności, a rolą organu jest ocena zebranego materiału dowodowego. Jak podnosi się w orzecznictwie, to wnioskodawca powinien wykazać, że faktycznie użytkował grunty wskazane do przyznania płatności, tj. faktycznie nimi władał i rolniczo gospodarował na tych gruntach (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 614/18, wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 982/17, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 217/21).
Sąd podziela pogląd, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Takim producentem jest osoba, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony. Celem wprowadzenia dopłat jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek (zob. np. wyroki NSA: z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt
II GSK 260/07; z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11). Beneficjentem pomocy bezpośredniej stać się więc może rolnik faktycznie użytkujący grunty rolne, który decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a ponadto jest posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) deklarowanych działek rolnych. Nie może być uznany za posiadacza gospodarstwa rolnego, ten kto utracił, chociażby bezprawnie, nad nim faktyczne władztwo, a nowy posiadacz gruntów został uznany za posiadacza w złej wierze (zob. wyrok NSA z 4 czerwca 2009 r. sygn. akt II GSK 1012/08).
Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 2077/19, podczas wykładni pojęcia "posiadanie" użytego przez prawodawcę krajowego, należy uwzględniać podstawowe warunki przyznawania tego rodzaju płatności określone przez prawo wspólnotowe. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd odniósł się do odpowiednich regulacji prawa wspólnotowego podając, iż prawodawca unijny w rozporządzeniu nr 1307/2013 przyjął, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych hektary, o których mowa w ust. 2, muszą pozostawać w posiadaniu rolnika w dniu ustalonym przez państwo członkowskie, który nie może przypadać później niż ustalona przez to państwo członkowskie data zmiany wniosku o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 72 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (art. 36 ust. 5). Z kolei rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013). Na tej podstawie NSA wywiódł, że "aby otrzymać płatności do deklarowanych działek rolnych konieczne jest, aby w okresie objętym płatnością były one zarówno w posiadaniu rolnika, jak to, by to on samodzielnie lub z pomocą innych osób prowadził na nich działalność rolniczą (posiadał decyzyjność w odniesieniu do związanych z gruntem prac polowych). Nie musi ich wykonywać osobiście, ale decyzyjność musi mieć charakter ciągły przez cały rok kalendarzowy. Konieczne jest więc stwierdzenie czy posiadacz, który złożył wniosek o płatność podejmował odpowiednie starania rolne w stosunku do działek".
W ocenie WSA prawidłowe jest więc stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że pod pojęciem "posiadania" należy rozumieć prowadzenie na gruncie działań, wchodzących w zakres działalności rolniczej, przy czym działania te muszą być wykonywane na własny rachunek, w oparciu o swobodnie podejmowane decyzje, z wyłączeniem innych osób.
Organ pierwszej instancji weryfikując złożony przez Skarżącą wniosek ustalił, iż wystąpił, tzw. konflikt kontroli krzyżowej. Oznacza to, że dwóch lub więcej producentów rolnych złożyło wniosek o przyznanie płatności na te same działki ewidencyjne oraz położone na nich działki rolne. Konflikt dotyczył działek ewidencyjnych o nr 17/2, nr 18/2 oraz nr 293.
Co do działki ewidencyjnej nr 293 to trzeba wskazać, że została ona zadeklarowana we wnioskach Strony oraz J. S.. Na podstawie wpisów w księdze wieczystej nr [...] ustalono, że jest on jednym ze współwłaścicieli wskazanej działki. Jako współwłaściciele widnieją jeszcze 4 inne osoby. Wśród współwłaścicieli nie została wskazana Skarżąca. W toku postępowania ustalono również, że Skarżąca nie dysponuje jakimkolwiek innym tytułem prawnym do tej działki. Zbliżona sytuacja był przedmiotem oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. TSUE w wyroku z 17 grudnia 2020 r., C-216/19, WQ przeciwko Landowi Berlin, (LEX nr 3095408) oceniał, czy w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, "kwalifikujące się hektary" odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji", w rozumieniu art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 pierwszego lub drugiego z wnioskodawców, czy też nie są w dyspozycji żadnego z nich. Trybunał uznał, że o ile państwa członkowskie mają prawo domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, o tyle mają one obowiązek systematycznego przeprowadzania kontroli wniosków o przyznanie uprawnień do płatności i odpowiadających im wniosków o płatność w celu zapobiegania i, w razie potrzeby, korygowania popełnionych nieprawidłowości oraz odzyskiwania nienależnych płatności. W przypadku złożenia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o przyznanie uprawnień do płatności, jak miało to miejsce w sprawie przed sądem krajowym, domniemanie, zgodnie z którym kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, zostaje jednak podważone. W takiej sytuacji właściwe organy państw członkowskich są zobowiązane do sprawdzenia, w dyspozycji którego z tych dwóch wnioskodawców są kwalifikujące się hektary. TSUE doszedł przy tym do przekonania, że art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że teza ta ma charakter uniwersalny – w sytuacji, że gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, to nie otrzyma on płatności, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów (wyroki: WSA w Opolu z dnia 5 października 2022 r. sygn. akt I SA/Op 238/22, WSA w Białymstoku z dnia 2 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Bk 386/22).
Z protokołu przesłuchania J. S. z dnia [...] września 2021 r. wynika, iż świadek ten sam użytkuje działkę nr [...]. Zeznał, że w 2021 r. uprawiał na niej facelię. Świadek oświadczył również, że Skarżąca jest osobą trzecią i nie wydaje mu się, by któryś ze współwłaścicieli wyraził zgodę na użytkowanie działki nr [...] przez osobę inną niż on. Mając zatem na uwadze, że Strona nie wykazała tytułu prawnego do działki nr [...], brak jest podstaw do przyjęcia, że działka ta na dzień [...] maja 2021 r. pozostawała w jej dyspozycji. W świetle wykładni art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 dokonanej przez TSUE w cytowanym wyżej wyroku prowadzenie przez Skarżącą na spornym gruncie działalności rolniczej pozostaje bez znaczenia wobec zgłoszenia tej działki do płatności przez jednego z jej współwłaścicieli. Zgłoszenie do płatności gruntu przez J. S. oznacza zamiar skorzystania przez niego z przysługującego mu prawa własności, którego to prawa nie posiada Wnioskodawczyni. Prawnie irrelewantną z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji okolicznością pozostaje przy tym wymóg przedstawienia przez J. S. zgody pozostałych współwłaścicieli do wystąpienia o przyznanie płatności do wspólnego gruntu. Kwestia ta jest istotna jedynie w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem J. S..
Brak tytułu własności czy jakiejkolwiek umowy, z której wynikałoby prawo zależne Skarżącej do działki nr 293 oznacza, że każdy z jej współwłaścicieli ma prawo wystąpienia o przyznanie płatności do tej działki i będzie ono korzystało z pierwszeństwa w stosunku do praw osoby użytkującej grunt bezprawnie. Z tego względu prawidłowe są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji odnoszące się do pozbawienia Strony płatności związanych z użytkowaniem działki nr 293.
W ocenie składu orzekającego prawidłowe są także ustalenia i konkluzje organu odnoszące się do konfliktu kontroli krzyżowej względem działki nr 17/2 – te same grunty zostały bowiem zadeklarowane również przez S. C.. Treść wpisów w Dziale II urządzonej dla tej nieruchomości księgi wieczystej jednoznacznie przesądza, że jedynym jej właścicielem jest S. C.. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1984) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1). Wpisy w księdze wieczystej cechuje jawność formalna: księgi wieczyste są jawne, nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę (art. 2). Poza tym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1).
W skardze podniesiono, że na podstawie braku wpisu w księdze wieczystej nr [...] organ błędnie uznał, że Skarżąca nie posiada tytułu prawnego do działki [...], bowiem powoływanie się na księgę wieczystą niezgodną z rzeczywistym stanem prawnym jest nadużyciem, gdyż istnieje aspekt domniemania współwłasności, jeżeli małżonkowie nie mają ustanowionej rozdzielności małżeńskiej. Dla porządku odnotować należy, że w aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2021 r., sygn. akt [...], ustanawiający rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami S. C. i K. C. (k. 113 akt adm.). Niezależnie od tego trzeba również wskazać, że istotnie domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może zostać obalone, np. w sprawie o podział majątku wspólnego, a sąd może ustalić, iż nieruchomość figurująca w księdze wieczystej jako własność jednego z byłych małżonków, stanowiąca jego majątek osobisty, wchodzi w skład majątku wspólnego. Jak jednak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 3333/19 "Z ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego wynika wprawdzie, że domniemanie, o którym mowa w art. 3 u.k.w.i h., nakazujące traktować prawo jawne z księgi wieczystej jako wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, jest domniemaniem wzruszalnym. Obalenie tego domniemania może być przeprowadzone nie tylko w drodze powództwa wytoczonego na podstawie art. 10 powołanej ustawy, ale także poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego w każdym innym postępowaniu, w którym ocena prawidłowości wpisu ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV CSK 177/05, publ. LEX nr 30183, a także orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r., sygn. akt III CR 320/60, publ. LEX nr 271657). Jednakże w orzecznictwie sądowo administracyjnym utrwalone jest stanowisko, że domniemanie to nie może być wzruszone w sprawie administracyjnej. W żadnej mierze takiego domniemania nie może obalić organ administracyjny, który jest związany treścią wpisu. Wpis do księgi wieczystej, po myśli art. 6268 § 6 k.p.c. jest orzeczeniem, którego organ nie może podważać ani modyfikować. Dopuszczenie badania w postępowaniu administracyjnym i w konsekwencji możliwość odmiennej oceny przesłanki - przysługiwania Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego prawa własności - oznaczałoby wkraczanie władzy administracyjnej w sferę poddaną władzy sądowniczej. Oznaczałoby też akceptację dla równoległego funkcjonowania sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć. Dlatego podkreśla się, że Sąd Najwyższy, mówiąc o możliwości wzruszenia przywołanego domniemania w każdej sprawie, miał na myśli sprawę cywilną, a nie administracyjną (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 746/15, źródło CBOSA)". Mając to na względzie zauważyć należy, że organ w toku postępowania administracyjnego nie mógł obalić domniemania, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje wyłącznie S. C..
W celu ochrony zaufania uczestników obrotu do rejestru publicznego ustawodawca wprowadził rękojmię wiary publicznej – zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Rękojmia działa na korzyść osoby obdarzającej rejestr zaufaniem, gdy występuje niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym (Por. T. Czech [w:] Księgi wieczyste i hipoteka. Komentarz. Tom I. Księgi wieczyste, Warszawa 2022, art. 5). Działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych wyłącza wzmianka o wniosku, skardze na orzeczenie referendarza sądowego, apelacji lub skardze kasacyjnej oraz ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości (art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Treść wpisów we wskazanej wyżej księdze wieczystej takiego ostrzeżenia jednak nie zawiera. Wpisy ostrzeżeń, które nie dotyczą niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, w tym ostrzeżenie o zabezpieczeniu majątkowym wpisane w Dziale III księgi wieczystej tej nieruchomości (o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości położonej w Małym Głęboczku - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o podział majątku wspólnego), nie wyłączają rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Organy ARiMR są więc w przedmiotowej sprawie związane treścią praw wpisanych do księgi wieczystej, a podważenie tych wpisów wykraczałoby poza zakres przyznanych im kompetencji w nieuprawniony sposób ingerując w sferę poddaną władzy sądowniczej.
Skoro więc Skarżąca nie wykazała swego tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, a treść wpisów do księgi wieczystej urządzonej dla działki nr [...] wskazuje, że jej wyłącznym właścicielem jest S. C., to uprawnione było stanowisko organu, że brak jest podstaw do uznania Strony za osobę uprawnioną do uzyskania płatności do ww. działki. Aktualne w tej mierze pozostają wcześniejsze wywody przywołujące tezy z wyroku TSUE z 17 grudnia 2020 r., C-216/19. Jednocześnie skład orzekający podziela stanowisko organu, że działka ta nie powinna zostać uwzględniona jako objęta zawyżeniem powierzchni przez Skarżącą. Przedstawione w sprawie dowody wskazują, że Strona użytkowała rolniczo działkę nr 17/2 prowadząc na niej wypas bydła. Wprawdzie więc uprawnienie do płatności do tej działki leży po stronie właściciela, który w ocenie organu również wykazał prowadzenie na niej działalności rolniczej, to jednak wobec faktu użytkowania rolniczego tej działki nie należało traktować jej jako powierzchni zawyżonej przezWnioskodawczynię. Prawidłowo zatem organy nie uwzględniły jej powierzchni przy naliczaniu sankcji.
Sąd nie dopatrzył się również nieprawidłowości w zakresie ustaleń odnoszących się do działki ewidencyjnej nr 18/2. Wspomniana działka wchodzi w skład nieruchomości, dla której urządzono księgę wieczystą nr [...]. W jej Dziale II wpisano, że własność tej nieruchomości przypada Skarżącej oraz S. C. jako wspólność ustawowa małżeńska. Zarówno Strona, jak i S. C. zadeklarowali wymienione grunty do przyznania płatności, co doprowadziło do konfliktu kontroli krzyżowej. Oboje też wykazali określone, podejmowane przez nich, działania w stosunku do tego gruntu. Wskazywały one, że był on użytkowany rolniczo: osobiście, bądź poprzez inne osoby, działające na ich zlecenie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że o prowadzeniu działalności rolniczej na działce [...] przez S. C. świadczą dowody w postaci dokumentów (np. faktura na dokonanie siewu kukurydzy w kwietniu 2021 r. - k. 187 akt adm.), jak również zeznania świadka - A. P. (k. 244 akt adm.). Zeznał on, że kukurydzę wysiał S. D.. Nie wie kto dokonał zbioru kukurydzy i pszenicy. Nawożenia dokonywał osobiście S. C. użyczonym przez świadka sprzętem. Świadek zeznał też, że na spornej działce syn Skarżącej wcześniej wysiał łubin. Jak wskazywała w toku postępowaniaStrona, siew kukurydzy doprowadził do zniszczenia uprawy łubinu. Nadto wskazała, że S. C. zebrał także z tej działki pszenicę. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie faktu prowadzenia przez S. C. określonych działań w stosunku do działki ewidencyjnej 18/2. W świetle wpisów w księdze wieczystej nie sposób też działaniom tym przydać cechę bezprawności – skoro bowiem działka nr 18/2 stanowi przedmiot współwłasności K. C. i S. C., to obie strony konfliktu kontroli krzyżowej mają równe prawa do użytkowania tej działki. Zebrane w toku postępowania dowody potwierdzają, że również Wnioskodawczyni użytkowała rolniczo działkę nr 18/2. Do akt przedłożyła bowiem rachunek z dnia [...] października 2020 r. na zakup 600 kg pszenicy ozimej, która miała zostać przeznaczona na siew (k. 40 akt adm.). Z zeznań syna wynika, iż na działce nr 18/2 Strona zasiała łubin – 2,5 ha oraz pszenicę – 4 ha. S. C. w łubin wsiał kukurydzę. Jesienią skarżąca zebrała kukurydzę (z pomocą firmy usługowej). Podczas zbioru była obecna Policja. Pszenicę zebrał S. C. bez wiedzy i zgody Wnioskodawczyni.
Z powyższego wynika, że obie strony konfliktu krzyżowego były współposiadaczami i zarazem faktycznymi użytkownikami przedmiotowej działki. Ich posiadanie nie miało jednak niezakłóconego charakteru. Faktycznym użytkownikiem gruntu nie była wyłącznie Skarżąca. Można zauważyć, że działania stron konfliktu kontroli krzyżowej wzajemnie się znosiły – zasiew kukurydzy w miejsce wcześniej wsianego łubinu, zebranie przez Stronę kukurydzy wcześniej zasianej przez S. C., zebranie przez niego pszenicy zasianej przez Stronę. Z tego powodu żadna ze wskazanych osób nie była w stanie w sposób samodzielny i niezakłócony przez drugą stronę prowadzić działalności rolniczej na działce nr 18/2. W efekcie, skoro Skarżąca nie wykazała, że samodzielnie użytkowała zadeklarowane grunty rolne, to organ słusznie odmówił jej przyznania płatności. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organy ARiMR nie występują w roli arbitra między stronami konfliktu kontroli krzyżowej, gdyż ich rolą nie jest rozstrzyganie sporów (cywilnych, karnych) między wnioskodawcami, lecz ustalenie, kto jest posiadaczem działek oraz kto spełnia wymogi dotyczące przyznawania wnioskowanych płatności.
W tej sytuacji organy słusznie uznały, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności na podstawie wniosku Skarżącej na rok 2021 wynosi 6,43 ha i dotyczy jedynie powierzchni działek ewidencyjnych nr 18/2, a wykluczyć należy powierzchnię wynoszącą 6,43 ha, zadeklarowaną na działce ewidencyjnej 18/2. Prawidłowo również wobec tego organy zastosowały do rozstrzygnięcia sprawy w zakresie jednolitej płatności obszarowej treść art. 19a ust. 1 rozporządzenia 640/2014. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo, kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony.
Sąd wskazuje, iż wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, organ w sposób wyczerpujący i dogłębny przeprowadził postępowanie dowodowe, umożliwił wypowiedzenie się przez strony konfliktu, przesłuchał zgłoszonych świadków. Zebrane dowody ocenił logicznie, w całokształcie materiału dowodowego. Zebrany materiał przeanalizował z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Skarżąca miała możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów w sprawie. W konsekwencji organ rzetelnie ustalił stan faktyczny sprawy, a Strona nie zakwestionowała skutecznie ustaleń organów. Opierając się zatem na tych ustaleniach organ dokonał prawidłowego wywodu w przedmiocie posiadania i użytkowania gruntu rolnego, jako koniecznego warunku do otrzymania płatności, w drodze wykładni celowościowej i z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Prawidłowo zastosowane zostały także przepisy prawa materialnego, szczegółowo omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ dał temu wyraz w sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał w nim fakty, które uznał za udowodnione, omówił dowody, na których się oparł i przyczyny, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności. Wskazał podstawę prawną swego rozstrzygnięcia z przytoczeniem właściwych przepisów. Reasumując, zaskarżona decyzja znajduje podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym znajdującym zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które miałyby istotny wpływ na wynik tego postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, oddalił skargę.