I SA/Bd 623/24

I SA/Bd 623/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi R. Ś. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 5 lipca 2024 r. nr BDSPB02-109/2024 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu [...] września 2021 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej także jako: "ARiMR") w R. wpłynął wniosek R. Ś. (dalej także jako: "Skarżący") o przyznanie płatności na 2021 r. W związku z niedochowaniem ostatecznego terminu do złożenia wniosku, tj. do dnia [...] lipca 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. w dniu [...] września 2021 r. wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Przedmiotowe postanowienie zostało doręczone stronie w dniu [...] września 2021 r.
Wcześnie bo w dniu [...] sierpnia 2021 r. (data stempla pocztowego) R. Ś. złożył wniosek z [...] sierpnia 2021 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 r. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że w terminach wynikających z obowiązujących unormowań i komunikatów nie miał możliwości skutecznego złożenia wniosku. Ponadto oświadczył, że nie dysponował też możliwością elektronicznego sporządzenia i przesłania wniosku o płatności bezpośrednie do upraw i nie miał również możliwości zwrócenia się do kogokolwiek o pomoc by sporządził i złożył wniosek za niego. Wnioskodawca powołał się na sytuację swojej rodziny związaną z epidemią Covid-19. Podał, że w 2020 r. zmarł jego brat, w okresie czerwca i lipca 2021 r. rodzina Skarżącego przechodziła Covid – 19. Ponadto wskazał na odbywanie kwarantanny. W tym czasie pomocy Skarżącemu udzielał sąsiad. Następnie Skarżący stwierdził, że z ARiMR kontaktował się telefonicznie i dostał informację, że terminy już upłynęły. Po otrzymaniu tej informacji w pierwszej kolejności skupił się na żniwach a następnie zwrócił się do organu o przywrócenie terminu.
W wyniku rozpatrzenia wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności na 2021 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wydał w dniu [...] września 2021 r. postanowienie, na mocy którego odmówił przywrócenia terminu na złożenie przedmiotowego wniosku.
Po przeprowadzeniu postępowania zażaleniowego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a.") i do przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ II instancji stwierdził, że wniosek Skarżącego nie zawierający podpisu wnioskodawcy w istocie nie wszczął postępowania administracyjnego przed Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w R., wskazując jednocześnie, iż obowiązkiem organu I instancji w takiej sytuacji było wezwanie, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych pisma przez jego podpisanie.
Pismem z [...] listopada 2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wezwał wnioskodawcę do usunięcia braku formalnego we wniosku z [...] sierpnia 2021 r. o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 r. Skarżący stawił się osobiście w Biurze Powiatowym ARiMR w R. i uzupełnił wniosek o brakujący podpis.
Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wydał w dniu [...] grudnia 2021 r. postanowienie o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 r.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał postanowienie z [...] stycznia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...] grudnia 2021 r. o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775; dalej także jako: "ustawa o płatnościach"), wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Zgodnie natomiast z ust. 2, termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu.
Organ wskazał też, że przepisy regulujące zasady przyznawania płatności przewidują również możliwość składania wniosków po wskazanym powyżej terminie. W myśl bowiem art. 13 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20 czerwca 2014 r. str. 48 ze zm.; dalej także jako: "Rozporządzenie Komisji nr 640/2014") wnioski składane po upływie przepisanego terminu mogą być składane jeszcze przez 25 dni kalendarzowych z tym, że złożenie wniosku pomocowego po wyznaczonym terminie będzie prowadziło do zmniejszenia o 1% na każdy dzień roboczy kwoty płatności do której uprawniony byłby rolnik gdyby wniosek został złożony w terminie, jeżeli zaś opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a rolnikowi nie przyznaje się żadnych uprawnień do płatności. W 2021 r. termin ten upływał z dniem [...] lipca 2021 r.
Skarżący nie zgodził się z ww. postanowieniem Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej także jako: "WSA") w Bydgoszczy, który wyrokiem z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22, uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R., a także działając w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd wyszedł poza granice skargi i mając na uwadze wszystkie postępowania prowadzone w granicach danej sprawy uchylił postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...] września 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Od powyższego orzeczenia organ wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej także jako: "NSA"), który wyrokiem z 18 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1455/22, oddalił skargę kasacyjną.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. pismem z [...] lutego 2024 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu w zakresie udokumentowania okoliczności powodujących niedochowanie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na rok 2021.
Pismem z [...] lutego 2024 r. przesłanym za pośrednictwem Elektronicznej Platformy Usług Administracji Publicznej (ePUAP) wpłynęła odpowiedź Skarżącego na wezwanie z [...] lutego 2024 r., w którym Skarżący podniósł, że wystąpił o wydanie dokumentów z archiwów szpitalnych, przy czym podkreślił, że instytucje medyczne potrzebują co najmniej dwóch tygodni na przygotowanie i wydanie dokumentacji medycznej za wskazany okres. Podkreślił, że sprawa była procedowana przed sądami wszystkich instancji przez kilka lat. Skarżący wskazał na to w jaki sposób on i jego rodzina zostali doświadczeni przez pandemię Covid – 19. Powtórzył, że nie zawinił w sprawie a bez dopłat nie da się zrealizować zasiewów i kupić nawozów oraz środków ochrony roślin.
Następnie postanowieniem z [...] marca 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. odmówił przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Uzasadniając podjęcie takiego rozstrzygnięcia w sprawie, organ I instancji wskazał na niedopełnienie przez Skarżącego, w przypadku wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, obowiązku przedłożenia dowodów wymaganych przez organ potwierdzających dochowanie terminu na powiadomienie organu o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o którym stanowi art. 4 ust 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014. Organ wyjaśnił przy tym, że w związku ze wskazaniem przez Skarżącego konieczności oczekiwania na uzyskanie dokumentacji medycznej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. postanowił wstrzymać się z rozpatrzeniem wniosku o czas wskazany przez wezwanego. Z upływem jednego miesiąca od dnia otrzymania wezwania R. Ś. nie dopełnił obowiązku udokumentowania przypadku wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, polegających na długotrwałej niezdolności Skarżącego do pracy.
Organ nie uznał za uprawdopodobnione, aby przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności wykluczyły winę zainteresowanego w uchybieniu terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 rok. Przedstawiona przez Skarżącego chronologia zdarzeń nie wskazała bowiem kiedy konkretnie mogło dojść do zachorowania (lub odbywania kwarantanny) i - co z punktu rozpatrywanej sprawy jest szczególnie istotne zdaniem organu - do kiedy ten stan dokładnie trwał. Organ zauważył, że wniosek strony zawiera dość ogólną informację, że "w okresie czerwca i lipca 2021 r. moja rodzina przechodziła covid". Na wezwanie organu w celu przedłożenia dowodów potwierdzających zaistnieje wskazanej sytuacji oraz precyzujących okres jej trwania strona nie przedłożyła żadnego dokumentu / zaświadczenia / odpisu z placówki medycznej choćby uprawdopodabniającego faktyczny brak winy w niedochowaniu terminu na złożenie wniosku. W szczególności zasadnie organ podkreślił, że próba ustalenia okoliczności i czasu przebycia choroby nie jest – na co wskazał w swym wyjaśnieniu Skarżący – "żartem" organu, czy potrzebą gromadzenia "papierków", ale powinnością wynikającą z przywoływanych powyżej przepisów prawa. Organ I instancji stwierdził, że pozbawiony został możliwości dokonania oceny, czy ewentualne okoliczności uniemożliwiające stronie złożenie wniosku w 2021 r. zostały zgłoszone organowi w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba mogła tego dokonać.
Organ I instancji zwrócił uwagę na fakt, że po powrocie do zdrowia Skarżący pierwszy telefoniczny kontakt z Biurem Powiatowym ARiMR w R. w sprawie złożenia wniosku na 2021 r. nawiązał po [...] lipca 2021 r., co wynika z kontekstu opisywanej przez stronę rozmowy telefonicznej. Podczas tej rozmowy Skarżący miał uzyskać informację od pracownika biura powiatowego, że termin na złożenie wniosku już upłynął. Skarżący powziąwszy tę informację postanowił – według własnego osądu sytuacji – skupić się w pierwszej kolejności na żniwach, zaś z wnioskiem o przywrócenie terminu wystąpić w dogodniejszym dla niego terminie, co też faktycznie nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2021 r.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. stwierdził również wniosek o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 został złożony w dniu [...] sierpnia 2021 r. natomiast wniosek o przyznanie płatności wpłynął do Biura Powiatowego dopiero w dniu [...] września 2021 r. Organ stwierdził w związku z tym, że jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu Skarżący nie dopełnił czynności, dla której określony był termin.
W dniu [...] marca 2024 r. do Biura Powiatowego ARiMR w R. wpłynęło zażalenie Skarżącego na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Skarżący zarzucił organowi I instancji niepoważne i niedorzeczne traktowanie sprawy przez organ I instancji, niezapoznanie się z aktami sprawy oraz dokumentacją Skarżącego, wyznaczenie 7 dniowego terminu na udokumentowanie okoliczności powodujących niedochowanie terminu na złożenie wniosku w sytuacji, gdy instytucje medyczne potrzebują co najmniej dwóch tygodni na przygotowanie i wydanie dokumentacji medycznej wynikającej z tamtego okresu, a związanej bezpośrednio z brakiem możliwości strony na złożenie wniosku pomocowego, nękanie strony żądaniem "papierków" w sytuacji, gdy strona już niejednokrotnie opisywała powód niedochowania terminu na złożenie w roku 2021 wniosku pomocowego. Skarżący wskazał na konieczność zapoznania się organu z dokumentacją sądową oraz medyczną a także stwierdził, iż w razie konieczności to organ ma potwierdzić stan faktyczny w sanepidzie i szpitalach. Beneficjent podniósł również, iż organ nie czekał na przedłożenie dokumentacji medycznej i w dniu [...] marca 2024 r. wydał zaskarżone postanowienie w sytuacji, kiedy to dokumentacja medyczna została przez szpital przygotowana, sporządzona i potwierdzona za zgodność dopiero dnia [...] marca 2024 r. Ponadto w dalszej części zażalenia Skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu z [...] sierpnia 2021 r. oraz wcześniejszych pismach. Do zażalenia Skarżący dołączył:
- oświadczenie w sprawie pozyskania dokumentacji medycznej, w którym wskazuje, iż z uwagi na obecny stan zdrowia teścia nie ma możliwości wystąpić do PSSE w R. o potwierdzenie zakażenia teścia i dziadka wirusem sars-Cov 2 w 2021 r. i wnosi, aby organ pozyskał takie poświadczenie bezpośrednio z zasobów PSSE w R.,
- kartę informacyjną leczenia szpitalnego J. S. w okresie od [...] marca 2024 r. do [...] marca 2024 r.,
- kartę informacyjną leczenia szpitalnego J. S. w okresie od [...] lutego 2024 r. do [...] marca 2024 r.,
- kartę medyczną czynności lekarskich, pielęgniarskich, ratowniczych J. S. z [...] lutego 2024 r.,
- kartę informacyjną leczenia szpitalnego N. S. w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] lutego 2021 r.,
- kartę informacyjną leczenia szpitalnego A. Ś. w okresie od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2022 r.,
- zaświadczenie lekarskie z [...] sierpnia 2022 r. o przeciwskazaniach do noszenia przez A. Ś. maseczki ochronnej.
Z uwagi na powyższe Skarżący wniósł o ponowną weryfikację wniosku oraz o wskazanie co jeszcze powinien złożyć i gdzie, aby doprowadzić sprawę do końca.
Wezwaniem z [...] kwietnia 2024 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. zwrócił się do Skarżącego o przedłożenie dowodów, mogących potwierdzać działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających stronie złożenie w roku 2021, za pomocą internetowej aplikacji eWniosekPlus, wniosku pomocowego. Organ wskazał jakie dowody winna organowi przedłożyć strona, tj. dowody potwierdzające fakt przebycia przez Skarżącego choroby Covid – 19 oraz okresu jej trwania, przeprowadzenia u Skarżącego testów na koronawirusa, okresu przebywania przez Skarżącego na kwarantannie domowej, okresu leczenia szpitalnego Skarżącego w 2021 r., potwierdzenie braku technicznej możliwości złożenia wniosku. Ponadto wezwano Skarżącego do wskazania z czyjego wsparcia korzystał składając wniosek pomocowy z [...] września 2021 r. W odniesieniu do domowników Skarżącego organ wskazał, że strona powinna przedłożyć wszelkie dowody potwierdzające okres chorobowy oraz okres przebywania przez domowników na kwarantannie domowej w związku z pandemia Covid - 19. Jednocześnie organ pouczył Skarżącego, iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym, ciężar udowodnienia zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności spoczywał na stronie.
Postanowieniem z [...] lipca 2024 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji z [...] marca 2024 r. o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na niewykazanie 15-dniowego terminu, o którym mowa w art. 4 ust 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, przedłożony w dniu [...] sierpnia 2021 r. wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. jako zgłoszenie organowi przypadku siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności.
Odnosząc się do załączonych do zażalenia dokumentów organ wskazał, że niektóre z nich dotyczą one osób niezwiązanych ze sprawą i pozostają bez znaczenia dla przedmiotowego postępowania.
W odniesieniu do kwestii wystąpienia przez organ o pozyskanie odpowiedniej dokumentacji medycznej do Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w R. organ przypomniał, że ciężar udowodnienia zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności spoczywa na stronie.
Następnie organ podał, że jak wskazano w uzasadnieniu wyroku WSA w Bydgoszczy przesłanką uwzględnienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności jest spełnienie warunku, określonego w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014. Zdaniem organu o ile w przedmiotowej sprawie stan epidemii Covid-19 i sytuacja wywołana epidemią, w której znalazł się Skarżący, może zostać uznana za przypadek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności to nie został przez stronę spełniony warunek jego zgłoszenia właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy lub przekazanie do ponownego rozpatrzenia. Powtórzył swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał m.in. na materiały prasowe dotyczące Covid - 19. Skarżący zarzucił organom ARiMR niepoważne i niedorzeczne traktowanie sprawy, niezapoznanie się z aktami sprawy oraz dokumentacją Skarżącego, wyznaczenie 7-dniowego terminu na udokumentowanie okoliczności powodujących niedochowanie terminu na złożenie wniosku w sytuacji, gdy instytucje medyczne potrzebują co najmniej dwóch tygodni na przygotowanie i wydanie dokumentacji medycznej z tamtego okresu, a związanej bezpośrednio z brakiem możliwości Skarżącego na złożenie wniosku pomocowego, żądanie od Skarżącego "papierków" w sytuacji, kiedy Skarżący już niejednokrotnie opisywał powód niedochowania terminu na złożenie w roku 2021 wniosku pomocowego. Skarżący wskazał na konieczność zapoznania się organu z dokumentacją sądową oraz medyczną, a także pouczył organ, iż w razie konieczności to organ ma potwierdzić stan faktyczny w sanepidzie i szpitalach. Skarżący podniósł również, iż organ I instancji nie czekał na przedłożenie dokumentacji medycznej i w dniu [...] marca 2024 r. wydał zaskarżone postanowienie w sytuacji, kiedy to dokumentacja medyczna została przez szpital przygotowana, sporządzona i potwierdzona za zgodność dopiero dnia [...] marca 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).
Następnie podać należy, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia do tut. Sądu było postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z [...] lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2021 r.
Podać należy, że sprawa z wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2021 r. była przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1455/22, oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22. Ww. wyrokiem WSA w Bydgoszczy uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu na złożenie wniosku. Ponadto działając w myśl art. 135 p.p.s.a. Sąd wyszedł poza granice skargi i mając na uwadze wszystkie postępowania prowadzone w granicach danej sprawy uchylił postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z [...] września 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Wobec tego w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii uwzględnienia przez organy ocen i realizacji wskazań sformułowanych przez WSA i zaakceptowanych przez NSA. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, to wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Zatem zarówno organ, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do tak rozumianej oceny prawnej i wskazań, zawartych w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97; z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Zasadniczo ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Stwierdzić należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.
Ponadto należy mieć na uwadze, że NSA oddalił skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji, a zatem w sprawie ma także zastosowanie art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z uwagi na moc wiążącą orzeczenia, wynikającą z art. 170 p.p.s.a., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.
W związku z tym należy wskazać, że wyrokiem z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22, tut. Sąd rozstrzygnął sprawę ze skargi R. Ś. na postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie płatności w 2021 r. W wyroku tym tut. Sąd wskazał na treść:
- art. 13 ust. 1 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, zgodnie z którym z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4, złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1% za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie;
- art. 13 ust. 1 akapit 3 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, który stanowi, że jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia;
- art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. L 347 z 20 grudnia 2013 r. s. 549 z zm.; dalej także jako: "Rozporządzenie nr 1306/2013"), który stanowi, że do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: a) śmierć beneficjenta, b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym, d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym, e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw, f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku;
- art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, zgodnie z którym przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
W odniesieniu do powyższych regulacji WSA w Bydgoszczy stwierdził, że zaistnienie przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności należy zgłosić organowi w terminie 15 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie tego dokonać. Warunkiem nieodzownym tego zgłoszenia jest udokumentowanie przypadku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, jak również wykazanie zachowania 15 dniowego terminu, o którym mowa w przywołanym przepisie. W świetle powyższego Sąd wskazał na konieczność wyjaśnienia po pierwsze – czy stan epidemii COVID-19 i sytuacja wywołana epidemią, w której znalazł się Skarżący, można uznać za przypadek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia nr 1306/2013, po drugie – czy wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 r. można potraktować jako zgłoszenie organowi przypadku siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, a jeśli tak, to czy zgłoszenie to zostało udokumentowane i Skarżący wykazał zachowanie terminu, o którym mowa w powyższym przepisie.
Przywołanymi ocenami, zarówno tut. Sąd jak i organy, są związane. Obecnie zatem nie można oceniać na nowo (od początku) tych zagadnień, których ocena została dokonana w wyroku WSA w Bydgoszczy z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22.
Mając powyższe na uwadze, dokonując kontroli aktualnie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z [...] lipca 2024 r. o odmowie przywrócenia terminu, wskazać należy, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie celem wyjaśnienia kwestii wskazanych przez WSA w Bydgoszczy w ww. wyroku. Tym samym tut. Sąd stwierdza, że organy ponownie rozpoznające sprawę uwzględniły ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22.
W kwestii wyjaśnienia czy stan epidemii COVID-19 i sytuacja wywołana epidemią, w której znalazł się Skarżący, można uznać za przypadek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 Rozporządzenia nr 1306/2013 Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że stan epidemii COVID-19 i sytuacja wywołana epidemią, w której znalazł się Skarżący, może zostać uznana za przypadek siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności. Zdaniem organu epidemia COVID-19 była bowiem zdarzeniem nieprzewidywalnym, niezależnym od strony a jej następstw (zachorowania lub kwarantanny) nie można było wykluczyć nawet mimo zachowania należytej staranności. Powyższe ustalenie nie budzi wątpliwości Sądu oraz pozostaje bezsporne pomiędzy stronami.
W kwestii ustalenia czy wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2021 r. można potraktować jako zgłoszenie organowi przypadku siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014, a jeśli tak, to czy zgłoszenie to zostało udokumentowane i Skarżący wykazał zachowanie terminu, o którym mowa w powyższym przepisie, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w zaskarżonym postanowieniu stwierdził, że nie został przez Skarżącego spełniony warunek zgłoszenia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba byli w stanie dokonać tej czynności.
W powyższej kwestii Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. wezwał R. Ś. pismem z [...] lutego 2024 r. do uzupełnienia wniosku z [...] sierpnia 2021 r. i udokumentowania okoliczności, które stanowiły przeszkodę w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2021. Skarżący odpowiedział na wezwanie i powtórzył dotychczasową argumentację jednak nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu postanowienia z [...] marca 2024 r., że wstrzymał się z wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie uwzględniając w ten sposób wskazanie Skarżącego o konieczności oczekiwania na dokumentację medyczną. Zarzut Skarżącego w tym zakresie jest nieuzasadniony. Pomimo oczekiwania przez organ przez ponad miesiąc od dnia doręczenia Skarżącemu wezwania z [...] lutego 2024 r. (k. 75-76 akt administracyjnych), Skarżący nie przedłożył organowi I instancji wymaganej dokumentacji.
Następnie wraz z zażaleniem Skarżący przedstawił dokumenty w postaci: - karty informacyjnej leczenia szpitalnego J. S. w okresie od [...] marca 2024 r. do [...] marca 2024 r., - karty informacyjnej leczenia szpitalnego J. S. w okresie od [...] lutego 2024 r. do [...] marca 2024 r., - karty medycznej czynności lekarskich, pielęgniarskich, ratowniczych J. S. z [...] lutego 2024 r., - karty informacyjnej leczenia szpitalnego N. S. w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] lutego 2021 r., - karty informacyjnej leczenia szpitalnego A. Ś. w okresie od [...] lipca 2022 r. do [...] lipca 2022 r., - zaświadczenia lekarskiego z [...] sierpnia 2022 r. o przeciwskazaniach do noszenia przez A. Ś. maseczki ochronnej.
Podkreślenia wymaga, że w zażaleniu Skarżący wniósł o ponowną weryfikację wniosku oraz o wskazanie co jeszcze powinien złożyć i gdzie, aby doprowadzić sprawę do końca (k. 100 akt administracyjnych). W odpowiedzi na powyższe w piśmie z [...] kwietnia 2024 r. organ II instancji skierował do Skarżącego precyzyjne pytania o przedłożenie dokumentów - dowodów dotyczących Skarżącego, jak również domowników Skarżącego. Organ wskazał na konieczność przedstawienia dokumentów potwierdzających okres choroby oraz okres kwarantanny domowej w związku z pandemią Covid – 19. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącemu w dniu [...] maja 2024 r. (k. 106-107 akt administracyjnych) i pozostało bez odpowiedzi.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy słusznie ocenił, że dokumenty załączone do zażalenia (opisane powyżej) pozostają bez znaczenia dla przedmiotowego postępowania. Po ich otrzymaniu organ II instancji zasadnie skierował do Skarżącego wezwanie z [...] kwietnia 2024 r. jednak Skarżący zaniechał udzielenia odpowiedzi na to pismo organu. Skarżący nie wskazał związku przedłożonych dokumentów ze sprawą, nie przedstawił dowodów dotyczących samego Skarżącego, jak również nie wskazał okresu choroby oraz okresu kwarantanny domowej w związku z pandemią Covid – 19 jego lub jego domowników. Okoliczności te nie wynikały natomiast z przedłożonych wcześniej do akt sprawy dokumentów. Słusznie zatem zdaniem Sądu organ uznał, że nie został przez Skarżącego spełniony warunek zgłoszenia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba byli w stanie dokonać tej czynności. Zdaniem Sądu Skarżący nie wykazał bowiem ani wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności względem niego, ani tego kiedy siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności zaprzestały oddziaływać na sytuację Skarżącego.
Nietrafne okazały się w związku z powyższym zarzuty Skarżącego dotyczące nierozpatrzenia przez organy dowodów przedstawionych przez stronę. Organ odniósł się bowiem do twierdzeń i dokumentów przedłożonych przez Skarżącego. To, że dokonana przez organ ocena dowodów nie jest zgodna z oczekiwaniami Skarżącego nie powoduje, że organ uchybił przepisom postępowania. Zarzuty Skarżącego w tym zakresie nie podważają prawidłowości postępowania organu i wydanego rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu podkreślenia wymaga – co słusznie akcentował organ odwoławczy – że to na Skarżącym w toku kontrolowanego postępowania spoczywał ciężar udowodnienia twierdzeń, które podnosił. Samo opisanie w sposób ogólny faktu wystąpienia choroby i jej następstw w życiu Skarżącego nie jest bowiem wystarczające do uznania, że zostały spełnione warunki zgłoszenia organowi wystąpienia siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności. Z art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014 wynika bowiem, że przypadki siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności zgłasza się na piśmie wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ.
W związku z powyższym bezzasadne są argumenty Skarżącego, iż to organ powinien zwrócić się do sanepidu i szpitali celem uzyskania dokumentacji medycznej i informacji o skutkach pandemii Covid – 19 dla Skarżącego i jego domowników. Zdaniem Sądu ciężar udowodnienia zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w kontrolowanym postępowaniu spoczywał na Skarżącym, który powyższych okoliczności nie udowodnił.
W ocenie Sądu Skarżący nie był przy tym zwolniony z obowiązku udowodnienia własnych twierdzeń przez to, że fakt wystąpienia pandemii koronawirusa był okolicznością obiektywną, znaną powszechnie. W tym kontekście podać bowiem należy, że powiązanie znanego powszechnie faktu wystąpienia pandemii koronawirusa z osobistą sytuacją Skarżącego i jego domowników nie należało w kontrolowanym postępowaniu do organu. Pandemia koronawirusa nie wpłynęła bowiem na wszystkich ludzi w taki sam sposób. Zatem to Skarżący powinien wykazać kiedy i jaki konkretnie był wpływ Covid – 19 na jego sytuację i możliwość podejmowania aktywności zawodowej, w tym kierowania wniosków do organów administracji.
W ocenie Sądu w kontrolowanym postępowaniu organy obu instancji zrealizowały wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku WSA w Bydgoszczy z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 173/22, i podjęły czynności procesowe zmierzające do ustalenia istotnych, wskazanych w uzasadnieniu ww. wyroku kwestii. Skarżący zaniechał jednak współpracy z organem celem wyjaśniała czy i kiedy względem Skarżącego wystąpiła siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności. W konsekwencji powyższego organ słusznie stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym niemożliwe było przywrócenie terminu, co wynika wprost z art. 21 ust. 2 ustawy o płatnościach. Ponadto z uwagi na niedopełnienie czynności określonych w art. 4 ust. 2 Rozporządzenia Komisji nr 640/2014 - pomimo wezwań skierowanych do R. Ś. przez organ zarówno I, jak i II instancji brak było możliwości rozpatrzenia wniosku Skarżącego w oparciu o art. 2 ust. 2 Rozporządzenia nr 1306/2013. Przedłożony [...] sierpnia 2021 r. wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony jako zgłoszenie organowi przypadku siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności.
Końcowo podać należy, że na aprobatę zasługuje wskazanie przez organ II instancji, że przywołane Rozporządzenie Komisji nr 640/2014 zostało uchylone ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2023 r. na podstawie art. 13 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zrządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością (Dz.U.UE.L.2022.183.12 z dnia 8 lipca 2022 r.). Na podstawie tej samej jednostki redakcyjnej Rozporządzenie Komisji nr 640/2014 stosuje się jednak nadal do wniosków o przyznanie pomocy w ramach płatności bezpośrednich złożonych przed 1 stycznia 2023 r., wniosków o płatność złożonych w związku ze środkami wsparcia wdrażanymi na podstawie Rozporządzenia nr 1305/2013 oraz systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności. Oznacza to, że w kontrolowanym postępowaniu przepisy te nadal miały zastosowanie. Ponadto organ słusznie zauważył, że zgodnie z art. 168 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261) z dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. z dniem 15 marca 2023 roku, straciła moc ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.). Jednakże zgodnie z art. 167 ww. ustawy do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego określonych w ustawie uchylanej w art. 168, a także do postępowań w sprawach dotyczących tych płatności wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy oraz zakończonych ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy - stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) miała zastosowanie do kontrolowanego postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.