I SA/Bd 57/25

I SA/Bd 57/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art 28 ust 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 listopada 2024 r. nr UP-744/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę .
Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym [...] lipca 2024r. P. K. ("Skarżący", "Strona") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku powołał się na trudną sytuację życiową, finansową oraz problemy zdrowotne.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] sierpnia 2024 r. wydał decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł, a także działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.
Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Skarżącego, ani nie wykazał jednoznacznie, by powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, a także nie wykazał, aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją ZUS z dnia [...] listopada 2024 r. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z oświadczeniem Strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z [...] lipca 2024 r., Skarżący: od [...] sierpnia 2021 r. jest rozwiedziony; od [...] kwietnia 2021 r. pracuje zarobkowo na umowę o pracę w [...] i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto; posiada dochód z tytułu alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: czynsz [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł; ponosi miesięczne koszty leczenia w kwocie [...]zł; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem S. K. (18 lat) oraz partnerką B. F., która osiąga dochód w kwocie [...]zł netto; wykazał zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków za okres od 2018 r. do 2021 r. w kwocie [...]zł z miesięczną ratą [...] zł, zaciągniętych kredytów od 2022 r. do 2026 r. w kwocie [...]zł z miesięczną ratą [...] zł; zobowiązania są spłacane w układzie ratalnym w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto Skarżący nie posiada nieruchomości, posiada samochód [...] z 2004 r. oraz [...] z 2004 r., nie posiada innych składników mienia ruchomego, nie posiada wierzytelności, nie ma możliwości ani środków, aby podjąć się spłaty zadłużenia wobec ZUS.
Dalej organ wyjaśnił, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym czy ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule 5 ustawy Prawo upadłościowe. Organ stwierdził, że nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (Skarżący ma syna). Organ podkreślił, że zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności tj. zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie, wystąpienie którejkolwiek z wyżej wymienionych okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki. W ocenie organu nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokości należności z tytułu składek, o umorzenie których wnosił Skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które wynoszą [...] zł. Z kolei przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor Oddziału ZUS w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne z rachunków bankowych w [...], a także przez zajęcie wierzytelności pieniężnej w Urzędzie Skarbowym w [...], a postępowanie egzekucyjne nie zostało skutecznie zakończone. W ocenie organu, możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały wyczerpane, a dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości prowadzenia działań egzekucyjnych organ nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.
ZUS podjął zatem czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ ustalił, że aktualny budżet gospodarstwa domowego Skarżącego, na który składają się wynagrodzenie za pracę jego i partnerki oraz alimenty na syna wynosi [...] zł netto. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z [...] lipca 2024 r. Skarżący zaznaczył, że otrzymuje alimenty na syna w kwocie [...]zł miesięcznie. ZUS podkreślił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokojone. Minimum socjalne ustalone [...] października 2024 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło [...] zł, tym samym dochód we wspólnym gospodarstwie domowym Skarżącego jest wyższy od wskazanego minimum socjalnego. Organ dodał, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem – wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi.
We wniosku o umorzenie Skarżący oświadczył, że koszty wyżywienia w gospodarstwie domowym wynoszą [...] zł miesięcznie. Ponadto ponosi miesięczne koszty opłat: telefon [...] zł, Internet [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, utrzymanie środka transportu partnerki [...] zł, edukacja syna [...] zł. Łączna kwota miesięcznych wydatków wynosi [...] zł. Zatem wydatki rodziny wskazane przez Skarżącego wynoszą łącznie [...] zł. Ale Strona nie udokumentowała powyższych wydatków.
W ocenie organu sytuacja gospodarstwa domowego Skarżącego jest na tyle stabilna, że reguluje on bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody, itp. Organ wskazał, że wykazane przez Skarżącego wydatki związane z żywnością wynoszą około 47% dochodu wspólnego gospodarstwa domowego, gdzie wg badań GUS wydatki na żywność miały najwyższy udział w strukturze wydatków ogółu gospodarstw domowych – 27,2% (od 23,5% w gospodarstwach pracujących na własny rachunek poza gospodarstwem rolnym do 31,9% w gospodarstwach rolników). Odnosząc się do zobowiązań kredytowych Skarżącego organ stwierdził, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli nie stanowi przesłanki do umorzenia należnych składek. Organ nie znalazł w sytuacji Skarżącego znamion ubóstwa. Obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności. Skarżący jest aktywny zawodowo, ma 38 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu wiele lat aktywności zawodowej. Działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, dlatego przesłanka § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie.
ZUS oceniając sytuację Skarżącego przez pryzmat przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie znalazł okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Odnosząc się do informacji o leczeniu psychiatrycznym z powodu stanów lękowych, natręctw i nadużywania alkoholu organ uznał, że nie stanowi to wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż opisane problemy nie pozbawiają Skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie udokumentował, że sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Nie przedłożył orzeczenia o niezdolności do pracy wydanego przez uprawnione do tego organy.
Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek ZUS nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji o odmowie umorzenia należności.
W skardze wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając:
- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") przez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentacji przedłożonej przez Skarżącego w załączeniu do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek polegającą na wadliwym przyjęciu, wbrew treści tej dokumentacji oraz wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logiki, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność z tytułu składek, z uwagi na fakt, że jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, który mógł
mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na wadliwym przyjęciu, że w sprawie nie
występuje całkowita nieściągalność z tytułu składek, z uwagi na fakt, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentacji przedłożonej przez skarżącego w załączeniu do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, ocenionego swobodnie, a nie dowolnie, wynika wniosek wprost przeciwny,
- naruszenie art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 6 i art. 32 ust. 1 u.s.u.s. przez jego wadliwe zastosowanie i nieumorzenie Skarżącemu należności z tytułu składek, podczas gdy zaistniały ku temu przesłanki,
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego wadliwe zastosowanie i utrzymanie w mocy poprzedzającej decyzji, pomimo, że w rzeczywistości brak było jakichkolwiek uzasadnionych przesłanek do tego utrzymania,
a z ostrożności, na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów
- naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a. przez dowolną a nie swobodną, ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentacji przedłożonej przez Skarżącego w załączeniu do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek polegającą na wadliwym przyjęciu, wbrew treści tej dokumentacji oraz wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logiki, że w sprawie nie występuje uzasadniony przypadek umarzenia należności z tytułu składek z uwagi na stan majątkowy Skarżącego, a sytuacja rodzinna nie świadczy o tym, że Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległości z tytułu składek, a takie opłacenie nie spowodowałoby zbyt ciężkich skutków dla Skarżącego i jego rodziny i nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,
- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na wadliwym przyjęciu, że w sprawie nie występuje uzasadniony przypadek umarzenia należności z tytułu składek z uwagi na stan majątkowy Skarżącego, a sytuacja rodzinna nie świadczy o tym, że Skarżący nie jest w stanie opłacić zaległości z tytułu składek, a takie opłacenie nie spowodowałoby zbyt ciężkich skutków dla Skarżącego i jego rodziny i nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentacji przedłożonej przez Skarżącego w załączeniu do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, ocenionego swobodnie, a nie dowolnie, wynika wniosek wprost przeciwny,
- naruszenie art. 28 ust. 1, 2 i 3a i art. 32 ust. 1 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez jego wadliwe zastosowanie i nieumorzenie Skarżącemu należności z tytułu składek, podczas gdy zaistniały ku temu przesłanki,
a w konsekwencji wszystkich powyższych organy "zaniechały dokonania powyższej czynności".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z [...] sierpnia 2024r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w u.s.u.s. ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie ich umorzenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Stosownie do § 3 ust. 1 przywołanego na wstępie rozporządzenia, które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W razie nie spełnienia, w sytuacji wnioskującego podmiotu, przesłanek umożliwiających umorzenie należności decyzja organu ma charakter związany i musi być decyzją odmawiającą umorzenia należności. W sytuacji zaistnienia po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia zaległości składkowych, w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru - prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwego i logicznego, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował, uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.
Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.
Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ. ZUS ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Inaczej mówiąc, istnienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.
Przeprowadzona przez Sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodziła żadna ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, a Skarżący nie wykazał także, że z uwagi na swoją trudną sytuację zdrowotną, majątkową czy rodzinną nie ma możliwości spłaty zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.
Zasadnie Zakład uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4b i 4c, 5 gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a). W tym miejscu podkreślić należy, że zadłużenie skarżącego wobec ZUS było objęte postępowaniem egzekucyjnym z rachunku bankowego w [...] oraz wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku. Strona, pobiera wynagrodzenie za pracę z tytułu zatrudnienia w wysokości [...] zł brutto, a także otrzymuje alimenty na syna w wysokości [...] zł, wobec tego brak podstaw do stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku ściągalności zaległości. W skardze Strona podniosła zarzut wadliwej oceny przesłanki, o której mowa w punkcie 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który to przepis wiąże stan całkowitej nieściągalności z sytuacją, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż nie neguje poglądów wyrażonych w orzecznictwie przywołanych przez pełnomocnika Skarżącego, niemniej jednak należy mieć na uwadze, że ocena wystąpienia tej przesłanki winna być rozpatrywana każdorazowo z uwzględnieniem konkretnej indywidualnej sytuacji zobowiązanego. Nadto należy zwrócić uwagę, iż w przepisie tym jest mowa o oczywistości. Przepis znajduje bowiem zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. A zatem w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika jednoznacznie, zdecydowanie, niepodważalnie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie organ wskazywał, że brak jest owej oczywistości, bowiem postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności objętych niniejszym wnioskiem toczyło się skutecznie. Nadto lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazuje, że organ upatruje możliwości skutecznej egzekucji z dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego także w przyszłości. Wprawdzie, aktualnie możliwość efektywnego ściągnięcia należności jest ograniczona, jednakże Skarżący jest zatrudniony na umowę o prace, a nadto jest osobą młodą, niespełna 40 - letnią, zdrową, zdolną do pracy. Zatem organ zasadnie nie wykluczył możliwości skutecznej egzekucji, przyjmując prognozy jej efektywności w oparciu o potencjalne możliwości zarobkowe Strony. Tym samym organ miał podstawy by ocenić, iż obecna sytuacja może mieć charakter przejściowy, a przejściowe trudności w uzyskaniu zaspokojenia należności, wykluczają uznanie już na obecnym etapie, że egzekucja w przyszłości nie ma szans powodzenia. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.
Okoliczność, że organ nie porównał spodziewanych kosztów egzekucji z majątkiem Skarżącego (nie przedstawił w tym zakresie stosownych obliczeń, jak zarzuca Strona) nie podważa oceny organu. Jak już wyżej wyjaśniono w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Natomiast sytuacja Skarżącego na taką oczywistość nie wskazuje. Ocena możliwości egzekucyjnych nie zawsze odnosi się wyłącznie do bieżącej sytuacji, w szczególności gdy bieżącej sytuacji nie można przypisać cech trwałości. Branie pod uwagę potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia m.in. interes społeczny. Zdaniem Sądu, wobec możliwej w przyszłości, potencjalnej aktywności zawodowej Skarżącego, nie zachodzi sytuacja trwałej utraty zdolności zarobkowania. Zasadne zatem było odniesienie się przez organ także do przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych Strony. Tym samym organ słusznie przyjął, że w sprawie istnieje szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
W związku z powyższym, w ocenie Sądu, prawidłowa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W ocenie Sądu, organ, wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył również przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus w związku z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).
Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący jako uzasadnienie swojego żądania w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne wskazywał na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną. Organ wziął pod uwagę podnoszone przez Stronę okoliczności i w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Skarżącego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, co wyklucza zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Prowadzenie działalności gospodarczej Strona zakończyła w marcu 2021 r. i nie było ono spowodowane przez żadne zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym.
W sprawie brak podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Przedstawione przez organ okoliczności sprawy nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że sytuacja zdrowotna Skarżącego nie pozbawia go uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie należności. Strona jest bowiem zatrudniona i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie.
Organ prawidłowo przeprowadził również analizę sytuacji Strony skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21, dostępny w CBOSA).
Organ dokonał analizy dochodów Skarżącego, a następnie porównał je z przedstawionymi (choć nie udokumentowanymi) przez niego wydatkami jego gospodarstwa domowego i wykazał, że dochód Strony jest wyższy od minimum socjalnego dla 3-osobowej rodziny, które wynosi [...] zł, wobec czego pozwala na zaspokojenie wydatków niezbędnych dla utrzymania się rodziny Skarżącego. Sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jawi się jako stabilna, bowiem na bieżąco regulowane są zobowiązania związane z jego utrzymaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby Strona posiadała zaległości w regulowaniu zobowiązań wobec dostawców prądu czy gazu itp. Organ podkreślił, że Strona posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaległości podatkowych oraz kredytu bankowego. Zobowiązania te spłacane są w układzie ratalnym.
Dodatkowo podnieść należy, że nie zasługują na uwzględnienie podnoszone przez Skarżącego argumenty dotyczące powodów niepowodzeń w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, gdyż nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych. W sprawach dotyczących kwestii umarzania zaległych należności składkowych istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej, ekonomicznej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 15 września 2011r., sygn. akt: II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.
Skoro zatem organ ustalił, że Skarżący nie wykazuje problemów z bieżącymi płatnościami, nie korzysta z pomocy opieki społecznej to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Reasumując zajęte przez organ stanowisko odpowiada prawu. Rezygnacja przez państwo z należnego mu dochodu prowadzi do osłabienia realizacji jego zobowiązań finansowanych, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych. Dlatego też umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.
W niniejszej sprawie wbrew zarzutom Strony organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz zdrowotną Skarżącego wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez Stronę w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości.
Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.