I SA/Bd 535/22

I SA/Bd 535/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 933
art. 41a ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 24 sierpnia 2022 r., nr 572882/15 GIW w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz M. K. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący wystąpił o umorzenie w całości bądź części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...]zł wynikającego z decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r., ewentualnie o rozłożenie na 36 rat wskazanego nienależnie pobranego świadczenia. Wniosek został umotywowany niezdolnością w stopniu znacznym oraz trudną sytuacją finansową wynikającą z zaciągnięcia w bankach 6 kredytów oraz 5 pożyczek.
Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił skarżącemu umorzenia nienależnie pobranego świadczenia
w postaci części uzupełniającej renty rolniczej wypadkowej za okres od [...]. do [...] r. w kwocie [...]zł, z czego [...] zł stanowi należność główna, a [...] zł odsetki.
W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie w całości bądź w części nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...]zł, wynikającego z decyzji organu z dnia [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.).
Decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że decyzją z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego małżonki skarżącego - E. K., od
[...] r., na podstawie art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust.1 i art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2022 r., poz. 933 ze zm., dalej: u.u.s.r.). Od decyzji nie wniesiono odwołania. Prawomocna decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego stała się podstawą do ustalenia nadpłaty części uzupełniającej świadczenia skarżącego. W dniu [...] r. Prezes KRUS wydał decyzję o żądaniu zwrotu nienależnie pobranej części uzupełniającej renty rolniczej za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł i zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty [...]zł za okres od [...] r. do [...] r., na podstawie art. 138 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.),
w świetle którego osoba, która nienależnie pobrała świadczenie, jest zobowiązana do jego zwrotu. Organ wskazał, że nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranego świadczenia za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części,
a mimo to świadczenie było jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata. Na poczet nienależnie pobranego świadczenia pomniejszono zadłużenie o nadpłacone składki. Nienależnie pobrane świadczenie za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...]zł zostało odpisane z tytułu przedawnienia. Wniesione odwołanie Sąd Okręgowy w B. oddalił wyrokiem
z dnia [...] r., sygn. akt VI U 2520/20.
Organ podał, że od [...] r. skarżący jest uprawniony do renty rolniczej wypadkowej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W okresie od
[...] r. do [...] r. świadczenie wypłacane było w części składkowej i 100% części uzupełniającej, z uwagi na prowadzenie działalności rolniczej z małżonką, która podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. Część uzupełniająca świadczenia nie przysługuje renciście, jeżeli małżonek, z którym prowadzi działalność rolniczą zostanie wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników.
Organ stwierdził, że nadpłata powstała z winy skarżącego, bowiem pouczeniem zawartym w decyzji o przyznaniu renty rolniczej z dnia [...] r. oraz w kolejnych decyzjach wydawanych w latach 2018-2020 skarżący był informowany o obowiązku informowania Kasy o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo i wysokość przyznanego świadczenia, a także o tym, że w przypadku nienależnie pobranego świadczenia strona będzie zobowiązana do jego zwrotu. Na podstawie decyzji z dnia [...] r. małżonka skarżącego nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od [...] r. bezterminowo. Pomimo zajścia tych okoliczności skarżący nie dopełnił ustawowego obowiązku poinformowania KRUS o ww. okolicznościach mających wpływ na wysokość wypłacanego świadczenia.
Organ podał, że w dniu [...] r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania skarżącego wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że zobowiązany zamieszkuje wraz z żoną, córką i synem, w domu będącym własnością ww. (6 pokoi, kuchnia, łazienka). Ustalono, że żona strony otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne
z GOPS, skarżący prowadzi działalność rolniczą na gruntach o powierzchni 60 ha z czego część jest własnością ww., a 15 ha jest dzierżawione. Z tytułu użytkowania gruntów rolnych strona otrzymuje dopłaty z ARiMR. Składając wniosek do ARiMR
o odszkodowanie za straty poniesione w wyniku suszy wykazano, że średnia wartość produkcji z gospodarstwa w 2018 r. wynosiła [...] zł i od tej kwoty naliczono odszkodowanie w kwocie [...]zł. Skarżący otrzymuje rentę rolniczą w części składkowej (część uzupełniająca ulega zawieszeniu z uwagi na niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej) miesięcznie w kwocie [...]zł (w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w kwocie [...]zł). Strona nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponoszone miesięczne wydatki na utrzymanie, zgodnie
z oświadczeniem wynoszą: gaz - [...] zł, prąd - [...] zł, woda - [...] zł, środki czystości i inne [...] zł, czesne za studia córki [...] zł oraz koszt dojazdu córki na uczelnię - [...] zł. Ponadto, w skali roku strona ponosi wydatki związane
z prowadzeniem działalności rolniczej, tj. pasze na chów 70 sztuk bydła - [...] zł, paliwo - [...] zł, nawozy - [...] zł oraz środki ochrony roślin - [...] zł.
Zdaniem organu, z uwagi na to, że prowadzona przez skarżącego działalność rolnicza daje mu płynność finansową oraz strona zachowuje zdolność kredytową przy kolejnych wnioskach o kredyt/pożyczkę, strona nie pozostaje bez środków do życia, a co się z tym wiąże, ma finanse pozwalające na spłatę zadłużenia. Sytuacja materialna skarżącego pozwala na ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem i na spłatę zadłużenia na rzecz KRUS oraz nie stwarza zagrożenia dla bytu lub zdrowia strony.
Biorąc powyższe pod uwagę, organ stwierdził, że nie znajduje nadal przesłanek do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia.
W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej decyzji organu z dnia [...] r. i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niezasadnym ustaleniu jakoby w sprawie nie występował ważny interes uzasadniający umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości. Skarżący podniósł, że w decyzji z dnia [...] r. błędnie ustalono koszty produkcji rolnej, do której nie doliczono rat kredytów, które szczegółowo wymieniono i udokumentowano we wniosku. W zasadniczej części swego uzasadnienia organ wskazał na koszty produkcji rolnej w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dochody z samej produkcji rolnej w wysokości [...] zł miesięcznie. Jest to całkowicie błędne ustalenie, bowiem na koszty działalności rolniczej nie składają się tylko zakupy w postaci przedstawionych rachunków do pisma z dnia [...] r., tak jak to uznał organ rozpatrując sprawę ponownie. Z pola widzenia organu zniknęły wszystkie wcześniej podnoszone i dokumentowane koszty, które w istocie w dalszym ciągu ubezpieczony jest zmuszony realizować. W szczególności kredyty, których całkowite koszty stanowią koszt prowadzonej działalności. Z uwagi na wcześniejszą potrzebę zakupu maszyn niezbędnych do przetrwania gospodarstwa, pokrycia strat powstałych również przez kalectwo strony, miesięczne zobowiązania kredytowe znacznie przekraczają kwotę [...]zł. Ponadto w decyzji z dnia [...] r. organ skupił się na tym, że działalność rolnicza daje stronie płynność finansową, pominął natomiast koszty życia
i funkcjonowania rodziny, które co oczywiste również należy ponosić i zaspokajać. Skarżący podniósł, że po zsumowaniu kosztów działalności rolniczej oraz kosztów życia, nie starcza środków na ich łączne zaspokojenie. Organ w swej decyzji pominął również fakt, że ubezpieczony jest trwale okaleczony - jest po amputacji obu rąk - co znacznie utrudnia prowadzenie gospodarstwa i wyklucza w istocie pracę w takim gospodarstwie. Do wszystkich czynności musi najmować osoby trzecie. Decyzja z dnia [...] r. całkowicie pomijała tę kwestię. Mając na uwadze wskazane błędy w ustaleniach faktycznych, zdaniem skarżącego, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja
z dnia [...] r. winny zostać uchylone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego
w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów."
W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd przekazał informację o ww. regulacji prawnej, doręczył odpis odpowiedzi na skargę i poinformował o możliwości wypowiedzenia się w sprawie, kierując do Pełnomocnika skarżącego pismo z dnia [...] r. (k. 19-20 akt sądowych). Podnieść należy, że dopuszczalność rozpoznania spraw na posiedzeniach niejawnych w czasie obowiązywania obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 1230/21, a wyrażone w nim poglądy tut. Sąd podziela.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej
z obrotu prawnego, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty skargi Sąd podzielił.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy umorzenia przez organ zaległości z tytułu nienależnie pobranego świadczenia.
Podstawę prawną podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia stanowił art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stosownie do tej regulacji, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Brzmienie powyższego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego przy udziale strony, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.
Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje, Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności czy organ w sposób wyczerpujący zebrał
i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział
w postępowaniu, a końcowo czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).
Zakres okoliczności jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej stan finansów funduszu emerytalno-rentowego.
Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.
Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 446/15, publ.: CBOiS).
Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że narusza ona przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie została poprzedzona prawidłowo dokonaną analizą materiału dowodowego, a ponadto decyzja ta nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, co powoduje, że rozstrzygnięcie to nie poddaje się kontroli Sądu. Organ bowiem nie ustalił w sposób kompleksowy, jakie są możliwości spłaty nienależnego świadczenia i czy nie pozbawi to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny, a stwierdzenia w tym zakresie nie zostały poparte pełnymi wyliczeniami.
Z akt oraz zaskarżonej decyzji wynika, że dniu [...] r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania Skarżącego wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że zamieszkuje on wraz z żoną, córką i synem, w domu będącym ww. własnością. Żona skarżącego otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z GOPS. Skarżący prowadzi działalność rolniczą na gruntach o powierzchni 60 ha, z czego część jest jego własnością, a 15 ha jest dzierżawione. Z tytułu użytkowania gruntów rolnych Skarżący otrzymuje dopłaty z ARiMR. Składając wniosek do ARiMR o odszkodowanie za straty poniesione
w wyniku suszy wykazał, że średnia wartość produkcji z gospodarstwa skarżącego
w 2018 r. wynosiła [...] zł i od tej kwoty naliczono odszkodowanie w kwocie [...]zł. Ponadto skarżący otrzymuje rentę rolniczą w części składkowej (część uzupełniająca uległa zawieszeniu z uwagi na niezaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej), miesięcznie w kwocie [...]zł (w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w kwocie [...]zł). Ustalono, że skarżący nie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Podano w zaskarżonej decyzji, że ponoszone miesięczne wydatki na utrzymanie zgodnie z oświadczeniem wynoszą: gaz - [...] zł, prąd - [...] zł, woda - [...] zł, środki czystości i inne - [...] zł, czesne za studia córki - [...] zł oraz koszt dojazdu córki na uczelnię - [...] zł. Ponadto w skali roku skarżący ponosi wydatki związane
z prowadzeniem działalności rolniczej, tj. pasze na chów 70 sztuk bydła – [...] zł, paliwo – [...] zł, nawozy – [...] zł oraz środki ochrony roślin – [...] zł. Na podstawie dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ ustalił, że od [...] r. do [...] r. średnio skarżący ponosił koszty produkcji rolnej w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast dochody z samej produkcji rolnej (średnia ze sprzedaży mleka i z dopłat unijnych) wynoszą
[...] zł miesięcznie. Na tej podstawie organ stwierdził, że prowadzona przez skarżącego działalność rolnicza daje płynność finansową oraz zachowanie zdolności kredytowej, skarżący nie pozostaje bez środków do życia, a co się z tym wiąże, ma finanse pozwalające na spłatę zadłużenia. Organ ocenił, że sytuacja materialna skarżącego pozwala na ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem i na spłatę zadłużenia na rzecz KRUS oraz nie stwarza zagrożenia dla jego bytu lub zdrowia.
W konsekwencji organ nie doszukał się przesłanki z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r.
Z kolei Skarżący podnosi, że jest to całkowicie błędne ustalenie, ponieważ na koszty działalności rolniczej nie składają się tylko zakupy w postaci przedstawionych rachunków do pisma z dnia [...] r., tak jak to uznał organ, lecz także inne koszty, w szczególności kredyty, z uwagi na wcześniejszą potrzebę zakupu maszyn niezbędnych do przetrwania gospodarstwa, pokrycia strat powstałych również przez kalectwo ubezpieczonego, koszty życia i funkcjonowania rodziny. W konsekwencji skarżący twierdzi, że po zsumowaniu kosztów działalności rolniczej oraz "kosztów życia", nie starcza środków do ich "łącznego zaspokojenia". Skarżący zaznacza, że organ pominął fakt, iż ubezpieczony jest trwale okaleczony - po amputacji obu rąk - co znacznie utrudnia prowadzenie gospodarstwa i wyklucza w istocie pracę w gospodarstwie, a do wszystkich czynności musi najmować osoby trzecie.
Mając na uwadze powyższe dane, tut. Sąd stwierdza, że ocena sytuacji materialnej w tym finansowej skarżącego i jego rodziny wymaga ponownej należytej analizy. Organ obowiązany jest - przy udziale skarżącego - ustalić średni miesięczny dochód rodziny wliczając w to wszystkie uzyskiwane kwoty (sumując je), a nie tylko
z produkcji rolnej. Równolegle obowiązany jest ustalić średnie miesięczne wydatki obejmujące nie tylko koszty związane z produkcją rolną, ale także z utrzymaniem rodziny (w tym dzieci), leczeniem, ponoszeniem wynagrodzenia z tytułu zatrudniania osób
w gospodarstwie rolnym. Następnie tak wyliczony średni dochód miesięczny należy porównać z wyliczonymi średnimi wydatkami miesięcznymi. Nie można oceniać możliwości płatniczych rodziny skarżącego wyłącznie przez pryzmat tylko niektórych pozycji osiąganych dochodów i wybiórczych wydatków. Wyłącznie kompleksowe wyliczenie osiąganych dochodów i wydatków pozwala na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. To pozwoli dopiero ocenić, czy występuje nadwyżka dochodu nad wydatkami, jeżeli tak, to w jakiej wysokości, czy też takiej nadwyżki nie ma. Ustalenia
w tym zakresie umożliwią dopiero ocenę, czy w sprawie występuje przesłanka ważnego interesu zainteresowanego.
Od razu tut. Sąd zastrzega, że obecnie nie przesądza tego zagadnienia, bowiem wymaga ono ponownej analizy przez organ, a w razie potrzeby także uzupełnienia materiału dowodowego o aktualne dane.
Zatem w omawianej sprawie organ nie dokonał pełnej analizy przesłanki warunkującej możliwość umorzenia należności. W szczególności nie zestawił (nie porównał) uzyskiwanych przez skarżącego i jego rodzinę wszystkich dochodów
z wysokością wszystkich wydatków. Organ nie wskazał nawet jakim dochodem, po potrąceniu uwzględnionych wydatków, dysponuje rodzina Skarżącego, jaka jest nadwyżka dochodu nad wydatkami.
W ocenie Sądu oczywistym jest także, że na koszty utrzymania rodziny (wydatki) muszą się składać także takie wydatki, jak chociażby zakup żywności, ubrania (z decyzji nie wynika, w której wymienionej kwocie zostały one uwzględnione). Wydatki ponoszone przez rodzinę, to nie tylko koszty produkcji w gospodarstwie rolnym, ale także utrzymanie rodziny, wykształcenie dzieci. W konsekwencji w tym zakresie organ powinien
w prawidłowy sposób ustalić rzeczywistą wysokość niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego. Istotna jest też okoliczność podnoszona przez skarżącego, że ma amputowane obydwie ręce i praktycznie do wszystkich prawie prac zmuszony jest korzystać z siły najemnej. Zdaniem Sądu podnoszona w tym zakresie argumentacja jest w pełni zasadna, stąd należy zgodzić się ze skarżącym, że taki wydatek należy uwzględnić przy wyliczeniu średniej kwoty ponoszonych wydatków.
Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie podnoszona w skardze okoliczność związana z uwzględnieniem kredytów, które miałyby mieć pierwszeństwo w zaspokojeniu przed zwrotem nienależnie pobranego świadczenia z KRUS. Odnośnie zatem wydatków na spłatę kredytów należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym posiadanie innych zobowiązań wobec wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności
z tytułu składek czy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zaciągając kredyty, skarżący powinien dokonać oceny swoich możliwości finansowych w zakresie spłaty zadłużenia, a ryzyko z tym związane nie może być przerzucane na instytucje publiczne. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych czy zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych na innych ubezpieczonych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny
w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19, przyznanie priorytetu
w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż prowadziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Sąd
w obecnym składzie to stanowisko podziela. W konsekwencji nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że w pierwszej kolejności powinien spłacać kredyty, natomiast zwrot pobranych nienależnych świadczeń w dalszej kolejności regulować, o ile wystarczy na nie w ogóle środków finansowych. Zdaniem Sądu nie można traktować instytucji bankowych jako podmiotów, wobec których należy wykazywać się większą dyscypliną
w spłacaniu należności (kredytów, pożyczek) niż wobec KRUS i żądać, aby Prezes KRUS umarzał zaległe należności z tytułu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd podkreśla, że KRUS musi mieć na uwadze nie tylko możliwości płatnicze wnioskodawcy, ale także stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, czego zdaje się w ogóle nie dostrzegać skarżący.
Reasumując - w ocenie tut. Sądu - organ nie wykazał w sprawie braku przesłanki z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Sąd zatem nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że powinno ono być podjęte po ponownym zbadaniu, czy wystąpiła przesłanka z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Dla ustalenia tego, niezbędne jest dokonanie wyliczenia osiąganych dochodów oraz wydatków, następnie porównanie ich i wyliczenie ewentualnej nadwyżki. W związku z tym art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. został naruszony przez organ poprzez przedwczesne przyjęcie, że przesłanka w nim wymieniona nie występuje. Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Podkreślenia wymaga, że z kolei skarżący ubiegający się o umorzenie zaległości, obowiązany jest wykazać, iż przesłanki zostały spełnione, składając stosowne dowody na poparcie swoich argumentów. Nie wystarczy powoływać się na pewne okoliczności, lecz należy je udowodnić, chyba że dotyczy to danych powszechnie znanych. To skarżący najlepiej zna swoją sytuację materialną oraz zdrowotną i powinien ją rzetelnie - z zachowaniem jej aktualności - przedstawić organowi i przedłożyć aktualne dowody. Wobec tego, że sprawa wraca do organu, skarżący będzie miał możliwość ponownego, rzetelnego i aktualnego przedstawienia swojej sytuacji, jeżeli zaszły zmiany w stosunku do danych wynikających z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Powinien też terminowo i skrupulatnie stosować się do wezwań organu.
Rozpatrując ponownie sprawę organ obowiązany jest wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, tj. ustalić aktualną sytuację rodziny zobowiązanego,
z uwzględnieniem jej stabilności, a następnie zbadać możliwości spłaty zaległości
i określić, czy istnieje ważny interes zobowiązanego, który mógłby uzasadniać umorzenie. Dopiero w następnej kolejności organ powinien podjąć decyzję, którą należy w wyczerpujący sposób uzasadnić, odnosząc konkretne okoliczności sprawy do ustawowych przesłanek umorzenia.
Reasumując, wymienione mankamenty postępowania wyjaśniającego i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności podjętego rozstrzygnięcia, zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należy tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległości
z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak również nie może nakazać Prezesowi KRUS udzielenia ulgi. Ponadto wyjaśnia, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia z art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. (czyli ważnego interesu skarżącego), Prezes KRUS nie ma obowiązku umorzyć zaległości, jednakże obowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego i wydać decyzję w ramach uznania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. Skarżący nie był obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego ze względu na charakter sprawy objęty zwolnieniem. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 ze zm.), na które składa się wynagrodzenie Pełnomocnika w kwocie – [...] zł i opłata od pełnomocnictwa – [...] zł.