I SA/Bd 529/24

I SA/Bd 529/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Mirella Łent /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 34 par. 2 pkt 1 w zw. z art. 33 par. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi C. Sp. z o.o. w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 20 maja 2024 r. nr SKO-4230/28/2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz C. Sp. z o.o. w Ł. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec [...] Sp. z o.o. w Ł. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] listopada 2023 r. wystawionego przez Prezydenta M. B..
P. z dnia [...] grudnia 2023 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G. w Ł. pod numerem [...], w ramach której skarżącej doręczono w dniu [...] grudnia 2023 r. tytuł wykonawczy nr [...].
Skarżąc na podstawie art. 33 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." podał, że podstawę wniesionych zarzutów stanowi naruszenie przez organ egzekucyjny następujących przepisów prawa:
1) na podstawie art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wskazał na brak doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego - stronie doręczono jedynie wydruk dokumentu elektronicznego, nieopatrzonego żadnym podpisem;
2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., wskazał na nieistnienie obowiązku uiszczenia należności pieniężnej z uwagi na fakt niewskazania przez wierzyciela decyzji administracyjnej lub innego orzeczenia, będącego podstawą wydania tytułu wykonawczego;
3) na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a., wskazał, iż w rubrykach D.3. - D.4. tytułu wykonawczego błędnie wskazano, iż podstawa prawna obowiązku zapłaty należności pieniężnej wynika z mocy prawa, a konkretnie z art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1270 ze zm.) – dalej jako: "ustawa o finansach publicznych" podczas gdy wskazany wyżej przepis stanowi źródło pewnej abstrakcyjnej powinności, która dla swego urzeczywistnienia wymaga skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej,
4) na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a wskazał, że:
a) w poszczególnych rubrykach części D tytułu wykonawczego nie określono w żaden sposób decyzji administracyjnej lub innego orzeczenia, które miałoby być podstawą wydania tytułu wykonawczego, w szczególności nie wskazano sygnatury i daty wydania orzeczenia, z tego powodu strona kwestionuje również istnienie obowiązku uiszczenia należności pieniężnej;
b) w rubryce D.6. tytułu wykonawczego wskazano, iż odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, podczas gdy zobowiązanym, w świetle informacji zawartych w części A.1 tytułu wykonawczego jest osoba prawna, a zatem z przyczyn oczywistych powyższy zapis nie może jej dotyczyć;
c) w części D.1 błędnie określono datę powstania ewentualnej należności pieniężnej (22 sierpnia 2022 r.), jak również datę początkową naliczania odsetek (23 sierpnia 2022 r.), albowiem we wskazanym czasookresie stronie nie została jeszcze doręczona żadna decyzja, w konsekwencji, w myśl art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej jako: "k.p.a.", nie wiązała ona organu, a należności nią objęte nie były wymagalne, co więcej, decyzja taka nie mogła zostać nawet sporządzona, albowiem we wskazanym czasookresie postępowanie administracyjne nie było jeszcze wszczęte;
d) błędnie określono czasookresy naliczania odsetek, tj. z pominięciem regulacji wynikającej z art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021, poz. 1540) – dalej jako: "O.p."
5) na podstawie art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., wskazał na błąd co do zobowiązanego, wynikający z wewnętrznej sprzeczności tytułu wykonawczego, polegający na wskazaniu, iż odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, przy jednoczesnym oznaczeniu zobowiązanego w części A.1 tytułu wykonawczego jako osoby prawnej, powyższa sprzeczność prowadzi do konstatacji, iż zobowiązanym do uiszczenia należności pieniężnej powinna być określona osoba fizyczna.
Skarżąc wniósł o uznanie w całości zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej stosownie do treści art. 34 § 2 pkt 2 lit a u.p.e.a., o uchylenie wskazanego tytułu wykonawczego, a także o umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. Wniosł także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozpoznania wniesionych zarzutów.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2024 r. Prezydent M. B. działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1, 2 lit. a i c i pkt 3 i 4 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zarzutów zgłoszonych przez skarżącą w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Prezydenta M. B. w dniu [...] listopada 2023 r. w pkt 1 oddalił zarzut nieistnienia obowiązku, w pkt 2 oddalił zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia, w pkt 3 oddalił zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa, w pkt 4 oddalił zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, w pkt 5 oddalił zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, który zaskarżył je w całości i zarzucił naruszenie art. 34 § 2 pkt 2 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. przez oddalenie zarzutów strony na tytuł egzekucyjny, w sytuacji gdy są one zasadne i winny spowodować umorzenie postępowania. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uznanie zarzutów zobowiązanego za uzasadnione i umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2024 r. [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ wskazał, że obowiązek zwrotu dotacji określony został decyzją Prezydenta M. B. z dnia [...] października 2022 r. znak: [...] utrzymaną w mocy przez [...] nr [...] z dnia [...] października 2023 r. Stwierdził, że kwota widniejąca w części D.1 tytułu wykonawczego odpowiada kwocie wskazanej w ostatecznej decyzji. Stanął na stanowisku, że skoro obowiązek powstał w znaczeniu prawnym i jego wykonanie obciążało skarżącą, to zarzut nieistnienia obowiązku podlegał oddaleniu.
Następnie Kolegium wyjaśniło, iż obowiązek zwrotu dotacji powstaje z mocy prawa, a decyzja w tym zakresie ma charakter jedynie deklaratoryjny. Ponieważ skarżąca nie zwróciła dotacji w terminie 15 dni od dnia stwierdzenia okoliczności w myśl przepisu art. 252 ustawy o finansach publicznych, obowiązek zwrotu dotacji został skonkretyzowany w drodze decyzji. Organ stanął na stanowisku, że prawidłowo w tytule wykonawczym wskazano, że chodzi o obowiązek powstający z mocy prawa, stąd zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia i przepisu prawa podlegał oddaleniu.
Organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 106/24 oddalił skargę wniesioną przez skarżącą na decyzję Kolegium nr [...] z dnia [...] października 2023 r. w przedmiocie zwrotu dotacji pobranej w nadmiernej wysokości za lata 2018-2019 w łącznej kwocie [...]zł. W skardze Spółka podniosła m.in. zarzut naruszenia art. 252 ust. 1 pkt 2 i ust. 6 pkt 2 ustawy o finansach publicznych przez ich bezpodstawne zastosowanie co do zaistnienia przesłanek zwrotu dotacji. Zarzut ten odnosił się do terminów naliczania odsetek od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Podkreślił, że kwestia odsetek wynikała z ostatecznej decyzji [...] nr [...] z dnia [...] października 2023 r. stanowiącej formalną podstawę egzekucji. Decyzja ta w sposób zamknięty ustaliła okres za jaki powinny być naliczane odsetki. Prawidłowość określenia tego okresu nie podlega kontroli w toku postępowania egzekucyjnego. Dodał, że WSA w Bydgoszczy podzielił stanowisko Kolegium w powyższym zakresie. W związku z powyższym organ uznał, że zarzuty określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia oraz niezgodnie z treścią przepisu prawa podlegały oddaleniu.
W odniesieniu do zarzutu błędnego oznaczenia zobowiązanego organ podkreślił, że podmiotem zobowiązanym w niniejszej sprawie nie jest osoba fizyczna, w związku z czym pole A.1 w tytule wykonawczym powinno zostać puste. Dodał, że błędne wypełnienie pola nie pogorszyło sytuacji prawnej zobowiązanej, gdyż organ egzekucyjny i tak nie mógłby skorzystać z dobrodziejstwa instytucji odpowiedzialności majątkiem wspólnym, dlatego także ten zarzut podlegał oddaleniu.
Z kolei odnosząc się do zarzutu niedoręczenia upomnienia, z uwagi na to, że upomnienie nie zawiera okresu, którego dotyczy należność nim objęta, organ zauważył, że w dniu [...] listopada 2023 r. wierzyciel skierował do zobowiązanej upomnienie nr [...] wzywające do uregulowania należności z tytułu dotacji nienależnie pobranej pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Upomnienie to skarżąca odebrała w dniu [...] listopada 2023 r., co nie było kwestionowane. W ocenie organu upomnienie to spełniało wymogi formalne określone w art. 15 § 1a i 1b u.p.e.a. oraz w Zarządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. P. zawierało wskazany okres, w którym powstała wymagalność zwrotu dotacji. Jako okres wskazana została rata "[...]" w związku z datą wymagalności zwrotu dotacji przypadającą na dzień [...] sierpnia 2022 r. Organ uznał, że prawidłowo powiązano okres, którego dotyczy należność objęta upomnieniem z chwilą wskazaną w art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jako "stwierdzenie okoliczności". W związku z tym, również ten zarzut organ oddalił.
Odnosząc się do zarzutu braku doręczenia stronie tytułu wykonawczego, a jedynie wydruku dokumentu elektronicznego nieopatrzonego żadnym podpisem, organ wyjaśnił, iż kwestie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu co do zasady nie mogą być podstawą zarzutów, które stanowią zamknięty katalog wymieniony w art. 33 § 2 u.p.e.a. Prawidłowość doręczeń tytułów wykonawczych nie mieści się w dyspozycji art. 33 § 3 u.p.e.a. Badanie czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu (ich zgodność z prawem i prawidłowość), a nie są objęte zakresem innego środka prawnego (w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej), następuje w ramach postępowania skargowego prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Rozpatrzenie w postępowaniu dotyczącym zarzutów podstaw postępowania skargowego byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności i środków zaskarżenia. Wyjaśnił, że środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Kolegium wyjaśniło jednak, że z akt sprawy wynika, że zgodnie z art. 26e § 4 u.p.e.a. doręczenie wydruku pisma, o którym mowa w § 2, uznaje się za doręczenie tego pisma lub jego odpisu, co też, jak wynika z akt, nastąpiło i nie jest kwestionowane.
Skargę na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez bezkrytyczne powielenie stanowiska przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu Prezydenta M. B., co narusza prawo skarżącej do dwukrotnego, merytorycznego rozpoznania sprawy, gwarantowane przez art. 15 k.p.a.,
2. naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 lit a i c u.p.e.a, przez bezpodstawne odejście od przyjętej dotychczas przez Inne praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym co do spełnienia przesłanek wskazanych jako podstawy zarzutów, co spowodowało utrzymanie wydanie niniejszego postanowienia utrzymującego zaskarżone postanowienie w mocy, przy jednoczesnym uznaniu zarzutów określenia obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia i niezgodnie z treścią przepisu prawa w postępowaniu obejmującym taki sam stan prawny i faktyczny, to jest w orzeczeniu [...],
3. naruszenie art. 34 § 2 pkt 2 w zw. z art. 33 §2 u.p.e.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia oddalającego zarzuty strony na tytuł egzekucyjny, w sytuacji gdy są one zasadne i winny spowodować umorzenie postępowania, tj.:
a. stronie nie doręczono tytułu wykonawczego, a jedynie wydruk dokumentu elektronicznego nieopatrzonego żadnym podpisem;
b. w treści tytułu wykonawczego błędnie zidentyfikowano i określono podstawę prawną obowiązku;
c. w treści tytułu wykonawczego nie wskazano decyzji administracyjnej lub innego orzeczenia, będącego podstawą wydania tytułu wykonawczego;
d. rubrykach D.3. - D.4. tytułu wykonawczego błędnie wskazano, iż podstawa prawna obowiązku zapłaty należności pieniężnej wynika z mocy prawa, a konkretnie z art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, podczas gdy wskazany wyżej przepis stanowi źródło pewnej abstrakcyjnej powinności, która dla swego urzeczywistnienia wymaga skonkretyzowania w drodze decyzji administracyjnej;
e. w tytule wykonawczym błędnie oznaczono zobowiązanego, przez wskazanie, iż odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, przy jednoczesnym oznaczeniu zobowiązanego w części A.1 tytułu wykonawczego jako osoby prawnej, powyższa sprzeczność prowadzi do konstatacji, iż zobowiązanym do uiszczenia należności pieniężnej powinna być określona osoba fizyczna;
f. w tytule wykonawczym w części D.1. błędnie określono datę powstania ewentualnej należności pieniężnej ([...] sierpnia 2022 r.), jak również datę początkową naliczania odsetek ([...] sierpnia 2022 r.), albowiem we wskazanym czasookresie skarżącej nie została jeszcze doręczona żadna decyzja, w konsekwencji, w myśl art. 110 k.p.a., nie wiązała ona organu, a należności nią objęte nie były wymagalne, co więcej - decyzja taka nie mogła zostać nawet sporządzona, albowiem we wskazanym czasookresie postępowanie administracyjne nie było jeszcze wszczęte;
g. w tytule wykonawczym błędnie określono czasookresy naliczania odsetek, tj. z pominięciem regulacji wynikającej z art. 54 O.p.
h. stronie nie zostało doręczone pisemne upomnienie.
Powyższe, zdaniem skarżącej stanowiło podstawy do uznania zarzutów w całości oraz wystąpienie do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego .
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Inne z dnia [...] maja 2024 r. wraz z poprzedzającym je postanowieniem Prezydenta M. J.-Z. z dnia [...] stycznia 2024 r., o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Również o dopuszczenie dowodu z odpisu postanowienia [...] z [...] kwietnia 2024 r. [...] wraz z aktami sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Skarga została uwzględniona.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach określonych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Wskutek takiej kontroli decyzja lub postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 120 w zw. z art.119 p.p.s.a.
W odniesieniu do wniosku o dopuszczenie dowodu z odpisu postanowienia [...] z [...] kwietnia 2024 r. [...] wraz z aktami sprawy, WSA wyjaśnia, że stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. możliwość przeprowadzenia dowodów w tym postępowaniu zależy od tego, czy są one niezbędne do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sądowego. Nie należą do nich dowody nakierowane na zmianę rozstrzygnięcia ze względu na orzeczenie, któremu ustawodawca nie nadał żadnej mocy w stosunku do obecnie kontrolowanego.
Przedmiotem sporu jest zasadność zarzutów, jakie wniesiono w egzekucji administracyjnej i takie są granice sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podstawą prawną złożenia zarzutów jest art. 33 § 1 oraz § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a.". Zgodnie z art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie, zatem mając na względzie treść pisma z [...] grudnia 2023 r. w sprawie zakres zarzutów sprowadzał się do art. 33 § 2 pkt 1, 2 lit. a i c, 3 i 4 u.p.e.a. Zgodnie z nim, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; oraz 3) błąd co do zobowiązanego i 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane. Przedmiotem kontroli było postanowienie wydane na podstawie art. 34 § 3 i § 2 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.
Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego, czyli dochodzenia egzekwowanego obowiązku. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że: a) nie jest prawdziwe twierdzenie wierzyciela, że obowiązek istnieje (art. 33 § 2 pkt 1) albo b) wprawdzie obowiązek został nałożony na zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, ale określenie obowiązku w tytule wykonawczym odbiega od treści nałożonego obowiązku (art. 33 § 2 pkt 2), albo c) obowiązek został nałożony na inną osobę niż wskazana w tytule wykonawczym jako zobowiązany (art. 33 § 2 pkt 3), albo d) tytuł wykonawczy został wystawiony przedwcześnie, bo przed doręczeniem zobowiązanemu upomnienia, które było wymagane (art. 33 § 2 pkt 4).
Zachowuje aktualność w obecnym stanie prawnym pogląd, że poszczególne podstawy zarzutu wyłączają się wzajemnie. Nie można zatem przywoływać jednej okoliczności jako dwóch lub więcej podstaw zarzutu. Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutu uzupełniać zarzutu zgłoszonego w terminie, powołując nowe jego podstawy, gdyż zarzut w tym zakresie jest spóźniony i nie podlega rozpatrzeniu. Zarzut oraz inne środki odwoławcze przysługujące w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego; zmiana lub uchylenie takiej decyzji może nastąpić wyłącznie w ramach jednego z dedykowanych trybów. Podobnie wniesienie zarzutu nie uprawnia organu egzekucyjnego do weryfikacji innych niż decyzja administracyjna orzeczeń lub rozstrzygnięć, na których podstawie wystawiono tytuł wykonawczy (por. P. Przybysz, Postepowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, eLEX).
Skarżący na podstawie art. 33 § 1 i 2 u.p.e.a. podał, że podstawę wniesionych zarzutów stanowi naruszenie przez organ egzekucyjny następujących przepisów prawa: 1) na podstawie art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. wskazał na brak doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego - stronie doręczono jedynie wydruk dokumentu elektronicznego, nieopatrzonego żadnym podpisem; 2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., wskazał na nieistnienie obowiązku uiszczenia należności pieniężnej z uwagi na fakt niewskazania przez wierzyciela decyzji administracyjnej lub innego orzeczenia, będącego podstawą wydania tytułu wykonawczego. Wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), podniesiono, że obowiązek nie istnieje, gdyż w tytule wykonawczym nie wskazano orzeczenia będącego podstawą jego wydania.
WSA przyjął, gdyż z materiału sprawy wynika, że w tytule wykonawczym nie wskazano orzeczenia będącego podstawą jego wydania, niemniej do akt załączono decyzję z dnia [...] października 2023 r., [...], w której [...] określa obowiązek zwrotu dotacji za lata 2018-2019 dla skarżącego w kwocie [...]zł. Istnienia tej decyzji skarżący nie podważa. Zatem skarżący nie okazuje dowodów nieistnienia obowiązku. Nie wykazuje, by treść obowiązku nie była powtórzona za decyzją nakładającą obowiązek. Skoro przez nieistnienie obowiązku należy rozumieć brak należności objętych tytułem wykonawczym (TW), to bezzasadnym jest kwestionowanie go przez wykazywanie braków jedynie co do treści TW. Powołanie w TW decyzji, z mocy której na zobowiązanym ciąży egzekwowany obowiązek, wypełnia powinność wskazania podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku, o jakim mowa w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a nie stanowi o jego istnieniu.
Tytuł wykonawczy stanowi podstawę prowadzenia egzekucji. Jest w nim wskazany obowiązek, który ma być egzekwowany i jest on dokumentem urzędowym. Zobowiązany może kwestionować tytuł wykonawczy, żądając umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. ze względu na to, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Co istotne, błędna treść tytułu wykonawczego nie oznacza, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymagań określonych w art. 27 u.p.e.a. (por.: P. Przybysz, op.cit.). Co do konsekwencji braku wszystkich elementów tytułu wykonawczego należy wskazać na obowiązki organu egzekucyjnego wynikające z art. 29 u.p.e.a. Obecnie kontrolowanym jest orzeczenie wierzyciela wydane w sprawie zarzutów, co do których ocenę ustawodawca zakreśla do treści, jaka wynika z żądania zobowiązanego.
W świetle powyższego należy uznać, że skarżący nie ma racji oczekując uznania za zasadny zarzut nieistnienia oraz określenia obowiązku niezgodnie z jego treścią, gdy ten wynika z decyzji orzekającej o zwrocie dotacji, a opisane przez skarżącego nieprawidłowości odnoszą się do treści tytułu wykonawczego, a nie istnienia obowiązku o określonej treści. Rację należy przyznać organowi, który ustosunkował się do zarzutów postawionych na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. a i c u.p.e.a., również określenia daty ewentualnej należności pieniężnej ([...] sierpnia 2022 r.), czy daty, od której naliczane były odsetki ([...] sierpnia 2022 r.). Te wynikają ze stanowiska organu, jakie wyraził w decyzji wymiarowej odnosząc się do dat obowiązku zwrotu dotacji, jako istotnych okoliczności faktycznych rzutujących na wyliczenie wysokości należności. Rację ma organ dostrzegając, że prawidłowość tej oceny potwierdził tut. Sąd w wyroku z 15 kwietnia 2024 r., I SA/Bd 106/24, jednak obecnie jest to wyrok nieprawomocny. Mimo to, w żaden sposób nie można doszukać się określenia obowiązku niezgodnie z treścią wynikającą z decyzji odnoszącej się do zastosowanych przepisów prawa. Związanie organu doręczeniem decyzji, na jakie powołuje się skarżący przywołując art. 110 k.p.a. miałoby znaczenie, gdyby decyzja była decyzją konstytutywną, a więc tworzącą obowiązek, a nie tylko określającą jego wysokość.
Wykonalność decyzji, na jaką powołuje się skarżący łączy się z przymusowym wykonaniem decyzji, co należy odróżnić od wymagalności zwrotu należności. W odniesieniu do obowiązków, które powstają z mocy prawa, podatnik jest zobowiązany do zwrotu dotacji w wysokości właściwej i we właściwych terminach. Niewypełnianie tych obowiązków uzasadnia wydanie decyzji, co jednak nie zmienia oceny, że zobowiązania te powstały już wcześniej i powinny zostać wykonane w terminach i wysokości przewidzianej w przepisach prawa. Przyjmuje się, że decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny. Jest to decyzja określająca (a nie ustalająca) należność przypadającą do zwrotu. Jest tak z tego względu, że to podmiot występujący o dotację dokonuje wykazania podstaw obliczenia i przyznania należności, organ zaś uprawniony jest do jej weryfikacji. To z kolei oznacza, że decyzja określająca należność z tytułu dotacji pobranej w nadmiernej wysokości nie tworzy zobowiązania do zwrotu dotacji, a jedynie stwierdza fakt pobrania (uzyskania) dotacji w wysokości wyższej niż należna (por. wyrok NSA z 28 lutego 2024 r., I GSK 944/20). Odpowiedzialność za zwrot dotacji należy powiązać z momentem powstania obowiązku zwrotu powstającego z mocy prawa. Wtedy to zobowiązania te stają się wymagalne. Decyzja nie kształtuje nowego obowiązku zwrotu (zapłaty). Dla obowiązków powstających z mocy prawa, wymagalność zobowiązania nie została więc powiązana z datą wydania lub doręczenia decyzji określającej jego wysokość. Art. 252 ust. 1 pkt 2 i ust. 6 ustawy o finansach publicznych odwołuje się do wymagalności, a nie wykonalności obowiązku zwrotu. Należy stwierdzić, że wymagalność nie wymaga istnienia w obrocie prawnym decyzji. Zobowiązany, wnosząc zarzut błędnego określenia obowiązku, błędnie twierdzi, że istnieje rozbieżność między jego treścią podaną w tytule wykonawczym a określoną w rozstrzygnięciu w sprawie indywidualnej w powyższej kwestii.
W odniesieniu do czasookresu naliczania odsetek, to rację należy przyznać skarżącemu, że jest to okoliczność istotna chociaż nie tyle co dla ustalenia czy treść obowiązku dochodzonego w ramach egzekucji administracyjnej odpowiada treści decyzji, ale czy odpowiada istniejącemu obowiązkowi. Wysokość odsetek na dzień wystawienia tytułu wykonawczego (D1.3) powinna być ustalona w zgodzie z prawem, weryfikowalna. Nie jest wystarczające wskazanie na nieprawomocny wyrok oddalający skargę na (będącą podstawą prawną obowiązku) decyzję, z której w żaden sposób nie wynika, że organ odniósł się do art. 54 O.p. Skoro wysokość odsetek określa się jak dla zaległości podatkowych (art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych), to stanowią one obowiązek podlegający egzekucji. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa, o czym stanowi art. 53 § 4 czy art. 55 § 1 O.p. Konieczne jest więc ich wykazanie w tytule wykonawczym i precyzyjne określenie ich wysokości. Precyzyjne określenie wysokości odsetek oznacza konieczność uwzględnienia przerw w ich naliczaniu. Wierzyciel nie może bowiem w wyniku przymusowej realizacji obowiązku uzyskać należności wyższej niż należna (por. wyrok NSA z 15 maja 2024 r., III FSK 610/22). Oddalenie zarzutu opartego o błędne wyliczenie dochodzonych odsetek wymagało wykazania przez wierzyciela zasadności wyliczenia, jakie umieścił w tytule wykonawczym również z uwzględnieniem art. 54 O.p. Brak tego rodzaju narusza art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., co może mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż może prowadzić do błędnego ustalenia istniejącego obowiązku, jaki dochodzono. Ponownie rozpoznając zarzut, organ rozstrzygnie o jego zasadności w oparciu o wykazanie okoliczności istotnych dla (braku) przerw w naliczaniu wysokości odsetek w zw. z art. 54 O.p.
Nie ma racji skarżący stawiając zarzut błędu co do zobowiązanego. Jak podnosi, w rubryce D.6. tytułu wykonawczego wskazano, że odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka, podczas gdy zobowiązanym, w świetle informacji zawartych w części A.1 tytułu wykonawczego jest osoba prawna, a zatem z przyczyn oczywistych powyższy zapis nie może jej dotyczyć. Skarżący na podstawie art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a., wskazał na wewnętrzną sprzeczność tytułu wykonawczego, polegającą właśnie na wskazaniu, iż odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje również majątek wspólny.
Przez błąd co do zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, chodzi o sytuację, w której organ egzekucyjny lub egzekutor podjęli czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznali za zobowiązanego, w związku z czym doręczyli jej tytuł wykonawczy oraz pouczyli o prawie zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata orzeczenia lub innego dokumentu, stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Różnica w tym zakresie może być zarówno wynikiem popełnienia przez wierzyciela błędu przy sporządzaniu tytułu wykonawczego, jak również skutkiem przejścia obowiązku na inny podmiot przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (por. P. Przybysz, op.cit.). W sprawie takich okoliczności nie wykazywano. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący jako zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym, w tytule wykonawczym został określony w sposób jasny, z podaniem jego nazwy własnej i jest to wystarczające, mimo błędu w zaznaczeniu rubryki odnoszącej się do majątku wspólnego małżonków. Błąd ten, jakkolwiek nie powinien mieć miejsca, nie powoduje czynności egzekucyjnych prowadzonych wobec osoby innej niż skarżący. Nie oznacza również, że w tytule wykonawczym wskazano osobę, na której nie ciąży obowiązek. Jest to wniosek logiczny i zgodny z doświadczeniem życiowym, a sam skarżący nie zgłasza wątpliwości co do takiego ujęcia podnoszonej kwestii.
Wojewódzki Sąd Administracyjny za nieprawidłowe uznał stanowisko organu w przedmiocie zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Organ uznał, że w dniu [...] listopada 2023 r. wierzyciel skierował do zobowiązanej upomnienie nr [...] wzywające do uregulowania należności z tytułu dotacji nienależnie pobranej pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a upomnienie to odebrano w dniu [...] listopada 2023 r. W ocenie organu upomnienie to spełniało wymogi formalne określone w art. 15 § 1a i 1b u.p.e.a. oraz w Zarządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Przyjęto, że pismo zawierało wskazany okres, w którym powstała wymagalność zwrotu dotacji. Jako okres wskazana została rata "1/2022" w związku z datą wymagalności zwrotu dotacji przypadającą na dzień [...] sierpnia 2022 r. Organ oparł się na tym, że prawidłowo powiązano okres, którego dotyczy należność objęta upomnieniem z chwilą wskazaną w art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jako "stwierdzenie okoliczności".
WSA stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się dokument zatytułowany upomnienie (k. 6), a jego treść jest bezsporna. W piśmiennictwie wykazuje się, że zgodnie z pkt 2 załącznika do rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Rec (2003) 16 z 9.09.2003 r. w sprawie wykonywania rozstrzygnięć sądowych i administracyjnych ze sfery prawa administracyjnego (Recommendation Rec (2003) 16 of the Committee of minister to member states on the execution of administrative and judicial decisions in the field of administrative law) zobowiązany powinien mieć możliwość dobrowolnego wykonania obowiązku w rozsądnym terminie. Waga tego uprawnienia zobowiązanego jest tak duża, że uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego jako sankcję za naruszenie obowiązku upomnienia zobowiązanego (por.: P. Przybysz, op.cit.).
Sąd podkreśla, że upomnienie określone przez krajowego ustawodawcę w art. 15 § 1 u.p.e.a. odnosi się do roli, jaką pełni tego typu działanie, tj. umożliwienie dobrowolnego spełnienia obowiązku. Zarówno dane, jakich wymaga się dla tego typu dokumentu, jak i czas dany na działanie adresata upomnienia, to wszystko ma właśnie na celu uniknięcie przymusu w dochodzeniu należności. Dlatego chcąc uznać upomnienie za doręczone każdorazowo należy wykazać zupełne wypełnienie formularza. Tę zupełność należy ocenić formalnie i materialnie, tj. pod kątem umożliwienia adresatowi dobrowolnego wykonania obowiązku. Argumentacja przedstawiona przez organ w tej kwestii nie jest przekonująca.
W sprawie chodzi o obowiązek, który został określony w decyzji [...] z [...] października 2023 r., [...]. Dlatego też nie jest dostatecznie czytelnym wyjaśnienie organu, że pismo zawierało wskazany okres, w którym powstała wymagalność zwrotu dotacji. Nie wiadomo dlaczego za taką należy uznać ratę "[...]" i jaki ma ona związek z datą wymagalności zwrotu dotacji przypadającą na dzień [...] sierpnia 2022 r. Nie jest jasną wypowiedź, że "prawidłowo powiązano okres, którego dotyczy należność objęta upomnieniem z chwilą wskazaną w art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jako "stwierdzenie okoliczności"".
Analiza treści przedłożonego upomnienia pozwala je połączyć z decyzją z [...] października 2023 r. jedynie co do wysokości zwrotu dotacji i początkowego dnia, od którego należy liczyć odsetki, co jednak wymaga sięgnięcia do treści uzasadnienia decyzji. Wiadomo również, że chodzi o dotację pobraną w nadmiernej wysokości, to jednak połączono z symbolem [...] którego nie wiadomo gdzie szukać. Zatem tezy organu są na tyle niejasne, że może to budzić wątpliwości, co do określenia skarżącemu, o jakie obowiązki chodzi w związku z upomnieniem doręczonym w sprawie. Tym samym nie można stwierdzić, że umożliwiono mu dobrowolne wykonanie obowiązku.
Należy przypomnieć, że zgodnie z § 2 pkt 4 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 2194), upomnienie zawiera wskazanie treści obowiązku, a w przypadku należności pieniężnej: określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnej, którą należy zapłacić, oraz okresu, którego dotyczy ta należność. Zatem oddalenie zarzutu co do braku doręczenia upomnienia, na tym etapie, należy uznać za naruszające art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz § 2 pkt 4 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. i w konsekwencji art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i zastosowanie, co ma wpływ na wynik sprawy, bo może prowadzić do nieuprawnionego wniosku o doręczeniu upomnienia.
Działając w granicach sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.)., Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 34 § 2 pkt 2 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a., t.j. braku doręczenia stronie tytułu wykonawczego i tym samym, niewypełnienie obowiązku z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. Organ wyjaśnił, iż kwestie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu co do zasady nie mogą być podstawą zarzutów, które stanowią zamknięty katalog wymieniony w art. 33 § 2 u.p.e.a. i stanowisko to na tym etapie jest wystarczające. Skarżący w skardze nie przywołuje argumentów, które mogłyby zakwestionować trafność wyjaśnień organu. Nie wiadomo też, jaki wpływ na wynik sprawy miałoby tego rodzaju naruszenie prawa. Kolegium wyjaśniło, że z akt wynika, że zgodnie z art. 26e § 4 u.p.e.a. doręczenie wydruku pisma, o którym mowa w § 2, uznaje się za doręczenie tego pisma lub jego odpisu, co też, jak wynika z akt, nastąpiło i nie jest kwestionowane. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę na postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W takim zakresie nie stwierdzono naruszenia art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Nawet uznane przez stronę jako bezkrytyczne, powielenie stanowiska przedstawionego w kontrolowanym postanowieniu organu pierwszej instancji, nie jest jeszcze naruszeniem prawa skarżącego do dwukrotnego, merytorycznego rozpoznania sprawy (art. 15 k.p.a.). Ta niewątpliwie została rozpoznana przez dwie instancje, a art. 15 k.p.a. nie oznacza, że w przypadku nieuznania stanowiska strony, organy powinny posługiwać rożną argumentacją, do czego sprowadza się stanowisko skarżącego.
Nie może mieć też wpływu na wynik postulowane naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 lit a i c u.p.e.a. Ustawodawca nie przewidział takiej instytucji, jak "przyjęta dotychczas przez [...] praktyka rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym co do spełnienia przesłanek wskazanych jako podstawy zarzutów", na co powołuje się strona. W szczególności brakuje procedur, które mogłyby prowadzić do ustalenia, że rzeczywiście chodzi o sprawy na tyle tożsame, że można by oczekiwać podobnego wyniku. Przede wszystkim jednak, rozstrzygnięcie, na jakie powołano się w skardze nie jest obecnie dla organu wiążące.
Reasumując skargę uwzględniono, ponieważ WSA stwierdził naruszenie art. 34 § 2 pkt 1 w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., przez błędną wykładnię i zastosowanie, gdyż stwierdzono brak uzasadnienia kwestii zw. z art. 54 O.p. oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz § 2 pkt 4 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. i w konsekwencji art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i zastosowanie, co do doręczenia upomnienia. Jak wcześniej wyjaśniono, naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni oceny wyrażone powyżej ze wskazaniem na konieczność uzupełnienia argumentacji zarówno co do wyliczenia odsetek, jak i wykazania, że w sprawie treść doręczonego upomnienia pozwoliła na dobrowolne spełnienie obowiązku znanego (identyfikowalnego) stronie.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W tym miejscu podkreślić należy, że pojęcie "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym oraz, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o samą sentencję wyroku, lecz także o jego uzasadnienie. Wprowadzenie do p.p.s.a. art. 153 miało na celu zapobieżenie wielokrotnemu rozpoznawaniu tej samej kwestii. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dokonywana przez sąd ocena prawna ma na celu wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa oraz sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, natomiast wskazania, co do dalszego postępowania zakreślają obszar działań organu w toku ponownego rozpoznania sprawy. Tak więc, organ czy sąd pierwszej instancji rozpoznając ponownie sprawę nie powinien pominąć oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych we wcześniej wydanym wyroku w tej samej sprawie. Należy jednak zauważyć, że związanie oceną prawną nie ma bezwzględnego charakteru. Nie wiąże ono, w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy ulegnie istotnej zmianie oraz w przypadku zmiany stanu prawnego.
Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., WSA uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964, tj.).
Urszula Wiśniewska Mirella Łent Halina Adamczewska-Wasilewicz