I SA/BD 455/04

I SA/Bd 455/04 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2004-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-08-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Halina Adamczewska-Wasilewicz /przewodniczący/
Leszek Kleczkowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art.29 par.1,art.33
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dz.U. 1934 nr 93 poz 834
art.63
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe
Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
art.204,205
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz, Sędziowie WSA Leszek Kleczkowski, asesor sądowy Grzegorz Saniewski (spr.), Protokolant Joanna Synakiewicz, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. R. E. G. Sp. z o.o. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącej kwotę 340 złotych (trzysta czterdzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
I SA/Bd 455/04
UZASADNIENIE
Pismem z dnia [...] Syndyk Masy Upadłości Z. R. E. G. Sp. z o.o. w G. zgłosił organowi egzekucyjnemu - Pierwszemu Urzędowi Skarbowemu w B. - zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] z tytułu podatku od nieruchomości za wrzesień 2003 r. Jako podstawę zarzutu wskazał błąd co do osoby zobowiązanego oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 33 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) i wniósł o umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu syndyk, powołując się na treść art. 6 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych oraz § 4 aktu notarialnego - umowy sprzedaży przedsiębiorstwa upadłej Spółki stwierdzający, że wydanie przedmiotu umowy nastąpiło w dniu 1 września 2003 r., wywiódł, że z upływem miesiąca sierpnia 2003 r. ustało faktyczne władztwo syndyka nad przedsiębiorstwem, będące okolicznością uzasadniającą obowiązek podatkowy.
Zwrócił uwagę, że dług z tytułu podatku od nieruchomości za wrzesień 2003 r. stał się wymagalny dopiero 15 września 2003 r. (tj. po dacie sprzedaży przedsiębiorstwa), toteż nie ma zastosowania art. 113 prawa upadłościowego stwierdzający, że nabywca przedsiębiorstwa nie odpowiada za długi. W konsekwencji zobowiązanym do uiszczenia podatku powinien być nabywca przedsiębiorstwa.
Uzasadniając zarzut niedopuszczalności egzekucji podatnik wskazał na przepis art. 63 § 4 prawa upadłościowego stwierdzając, że nie zawiera on uprawnienia dla organ egzekucyjnego do podjęcia postępowania egzekucyjnego w sytuacji powstania zaległości, w tym publicznoprawnych, po ogłoszeniu upadłości. W tej kwestii powołał się na orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r. (sygn. III RN 67/01) i z dnia 28 kwietnia 2000 r. (III CZP 1794/98) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 1999 r. (sygn. SA/Sz 1794/98).
Powyższy wniosek Naczelnik I Urzędu Skarbowego w B. powołując się na przepis art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przesłał Wójtowi Gminy D. jako wierzycielowi, w celu zajęcia przez niego stanowiska.
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Wójt działając na podstawie art. 34 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji po rozpatrzeniu zarzutów zobowiązanego Syndyka Masy Upadłości Z. R. E. G. Sp. z o.o. wyraził stanowisko, iż obowiązek wynikający z ww. tytułu wykonawczego istnieje. W uzasadnieniu stwierdził, że zarzut błędu co do osoby zobowiązanego zmierza w kierunku ustalenia kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, co byłoby badaniem zasadności i wymagalności tytułu wykonawczego. Tego rodzaju merytoryczna kontrola przez organ egzekucyjny jest jednak niedozwolona z mocy art. 29 § 1 ustawy. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego może dotyczyć jedynie kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Kwestionowana przez zobowiązanego prawidłowość obciążenia go podatkiem od nieruchomości ze względu na jej zbycie może być wyłącznie przedmiotem postępowania przed organem podatkowym, którym dla podatków i opłat lokalnych jest organ samorządowy.
Wypowiadając się w kwestii zarzutu niedopuszczalności egzekucji Wójt stwierdził, że jest on całkowicie bezpodstawny i nie został przez zobowiązanego w żaden sposób uzasadniony. Przedstawione przez niego na poparcie tego zarzutu tezy idą w gruncie rzeczy w innym kierunku, zupełnie niezwiązanym z zagadnieniem niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, a mianowicie zmierzają one "do niedopuszczalnego w postępowaniu egzekucyjnym ustalenia nieistnienia obowiązku".
W zażaleniu na postanowienie Wójta zobowiązany wskazał, że przedmiotem zgłoszonego zarzutu jest przede wszystkim niedopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co wynika z art. 63 prawa upadłościowego oraz wskazanego orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r. Przyznając, że prawidłowość obciążenia podatkiem od nieruchomości za wrzesień 2003 r. nie jest przedmiotem kontroli w postępowaniu egzekucyjnym odwołujący się stwierdził, iż zarzut ten został podniesiony z ostrożności, w związku z faktem, że egzekucja była wszczęta od razu po odesłaniu wskazanego w art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji upomnienia doręczonego zobowiązanemu, wskutek czego pomimo kwestionowania - poprzez odesłanie - prawidłowości obciążenia podatkiem nie było możliwości wypowiedzenia się co do tej okoliczności przed organem podatkowym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem nr [...] z dnia [...] utrzymało w mocy postanowienie Wójt Gminy D.
W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wskazujący na błąd co osoby zobowiązanego nie może zmierzać w kierunku ustalenia nieistnienia obowiązku podatkowego (art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Kwestia zobowiązania podatkowego powinna być wyłącznie przedmiotem postępowania podatkowego przed uprawnionym organem administracji. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że zobowiązany kwestionuje prawidłowość obciążenia go podatkiem od nieruchomości. W tym stanie sprawy mając na uwadze wykładnię przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, a w szczególności art. 29 i 33 – 34 ustawy, Kolegium uznało swoje orzeczenie za zasadne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego syndyk wniósł o uchylenie postanowienia Kolegium zarzucając mu naruszenie art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz brak ustosunkowania się do podnoszonego zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Skarżący wniósł ponadto o wydanie orzeczenia w sprawie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że zasadniczym podnoszonym przez niego zarzutem była niedopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Kwestionowanie samego obowiązku podatkowego było wywołane brakiem postępowania w tym przedmiocie przed organem samorządowym, a następnie faktem, iż w postanowieniu z dnia [...] Wójt stwierdził "istnienie obowiązku podatkowego" tj. wypowiedział się w kwestii istnienia lub nieistnienia obowiązku podatkowego, co według samego organu jest niedopuszczalne. Uzasadniając zarzut niedopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego skarżący podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w toku postępowania przed organami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Ponadto Kolegium, powołując się na przepisy art. 33 i 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwróciło uwagę, że organem uprawnionym do podjęcia decyzji w przedmiocie ewentualnego umorzenia postępowania jest jedynie organ egzekucyjny prowadzący postępowanie, tj, w przedmiotowej sprawie Naczelnik I Urzędu Skarbowego w B. Kolegium podkreśliło też, że postanowienie organu I instancji jest tylko stanowiskiem wierzyciela, a nie merytorycznym rozstrzygnięciem w kwestii prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym w kwestii jego umorzenia, które to rozstrzygnięcie należy do Naczelnika Urzędu. Stanowisko Wójta nie wnika w zagadnienie wysokości zobowiązania podatkowego, które może być przedmiotem odrębnego postępowania. Zaskarżone stanowisko organu I instancji stwierdzało jedynie istnienie obowiązku podatkowego. Tymczasem zarówno w zażaleniu jak i w skardze odwołujący domaga się rozstrzygnięcia w przedmiocie postępowania egzekucyjnego, a w szczególności jego umorzenia oraz zasadności i prawidłowości obciążenia go podatkiem od nieruchomości – co nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni argumentacji skarżącej Spółki (upadłego) w imieniu której występuje syndyk.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie jest więc "trzecią instancją", organem, który jeszcze raz w oparciu o zgromadzone w toku postępowania administracyjnego (egzekucyjnego), jak również w toku postępowania przed sądem dowody (zeznania, pisma itd) i stanowiska stron dokonuje oceny sytuacji skarżącego i na tej podstawie rozstrzyga sprawę np. poprzez umorzenie postępowania administracyjnego. Sąd jedynie bada, czy sprawa została prawidłowo rozstrzygnięta przez organy administracji tj. czy prawidłowo przeprowadziły one postępowanie administracyjne, jak też czy prawidłowo zdecydowały o zastosowaniu takich a nie innych przepisów prawa oraz czy stosując owe przepisy prawidłowo odczytały ich znaczenie. Nie leży zatem w kompetencjach Sądu, jak to ujmuje skarga. wydanie orzeczenia w sprawie "o umorzeniu postępowania egzekucyjnego" - byłoby to rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy, do którego właściwe są organy administracji.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (pea) skarżąca - upadła Spółka - przyznaje, iż w toku postępowania egzekucyjnego powołując się na błąd co do osoby w istocie wbrew zakazowi zawartemu we wspomnianym przepisie kwestionowała zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Niemniej zarzuca, że ten sam błąd popełniły organy podatkowe skoro wypowiadały się o "istnieniu" obowiązku podatkowego (zwłaszcza w postanowieniu organu I instancji z dnia [...]), zamiast wypowiadać się o dopuszczalności bądź niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego.
Zarzut ten jest o tyle słuszny, że organy zarówno I jak i II instancji wyrażając ocenę, że zgłaszane zarzuty dotyczącą w istocie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w sposób niewłaściwy, nieprecyzyjny używają pojęć ustawowych mieszając je z wyrażeniami potocznymi. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odróżnia "zasadność i wymagalność" obowiązku, od jego "istnienia" lub "nieistnienia". Tymczasem organy używają tych pojęć zamiennie, pomijając fakt, że dotyczą one dwóch odmiennych sytuacji; pierwsze dotyczy oceniania przez organ egzekucyjny kwestii które winny być przedmiotem takiej oceny w postępowania przed organem podatkowym tj. przed wydaniem tytułu wykonawczego (art. 29 § 1 pea), natomiast drugie dotyczy sytuacji będących następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tytułu wykonawczego (patrz NSA w wyroku z dnia 10 grudnia 1998 r. sygn. akt III SA 1418/97 powoływany przez D. Jankowiak w "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2004", Oficyna Wydawnicza "UNIMEX" Wrocław 2004, str. 315). W tej ostatniej sytuacji możliwe jest skuteczne podniesienie zarzutu "nieistnienia obowiązku" na podstawie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W rezultacie sentencja postanowienia organu I instancji "mija się" z jego uzasadnieniem – w świetle wyrażeń ustawowych z sentencji wynika, że organ wypowiada się w kwestii zarzutu wskazanego w art. 33 pkt 1 pea, natomiast w uzasadnieniu wypowiada się co do zarzutu, który w jego mniemaniu odpowiada określonemu w art. 29 § 1 pea, niedopuszczalnemu w postępowaniu egzekucyjnym zarzutowi braku zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Co więcej z ostatniego zdania uzasadnienia wynika wręcz, że w mniemaniu organu nie jest w ogóle możliwe rozważanie "nieistnienia" obowiązku, czyli w ogóle nie można podnosić zarzutu, który ustawodawca wyraźnie przewidział w art. 33 pkt 1 pea. Jeżeli natomiast należy rozumieć ową wypowiedź organu I instancji, że tezy uzasadnienia zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej "zmierzają do niedopuszczalnego w postępowaniu egzekucyjnym ustalenia nieistnienia obowiązku" w ten sposób, że chodzi tu o dążenie zobowiązanego do kwestionowania zasadności i wymagalności obowiązku, to słusznym jest zarzut skarżącego, że w sentencji postanowienia organu I instancji utrzymanego w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zawarta jest wypowiedź stwierdzająca, iż obowiązek podatkowy objęty tytułem wykonawczym jest zasadny i wymagalny – której to okoliczności przecież organ badać nie może.
Słusznie skarżąca zarzuca, że w przedmiotowej sprawie należy uznać niedopuszczalność podjęcia postępowania egzekucyjnego ze względu na wszczęte postępowanie upadłościowe. Do zarzutu tego ani wierzyciel, ani Kolegium w zaskarżonym postanowieniu nie ustosunkowało się szerzej, traktując go jako część argumentacji dotyczącej zasadności i wymagalności samego obowiązku podatkowego, kiedy w istocie jest to zarzut natury procesowej.
Jednakże uznając, co do zasady za słuszny zarzut, iż w niniejszej sprawie niedopuszczalne było wszczęcie postępowania egzekucyjnego po wszczęciu postępowania upadłościowego, należy zwrócić uwagę, że poglądu tego nie można, tak jak czyni to skarżąca, wywodzić z przepisu art. 63 mającego zastosowanie w przedmiotowej sprawie (ze względu na art. 536 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze) - rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe. Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2002 r. (sygn. III RN 67/01, publ. OSNP z 2003 r. nr 6 poz. 139, LEX nr 53656) że przepis ten dotyczy postępowania egzekucyjnego wszczętego przed ogłoszeniem upadłości i jako przepis o charakterze wyjątkowym nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Podstawą przyjęcia poglądu o niedopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego po wszczęciu postępowania upadłościowego powinna być natomiast analiza art. 204 i 205 Prawa upadłościowego. Art. 204 określa kolejność należności ulegających zaspokojeniu z masy upadłości, do pierwszej kategorii zaliczając podatki związane z likwidacją masy upadłości. Natomiast w art. 205 sformułowano zasadę, iż należności pierwszej i drugiej kategorii będą zaspokajane przez syndyka w miarę wpływania potrzebnych sum do masy; o ile w ten sposób nie będą uiszczone, zaspokojone zostaną w drodze podziału. W rezultacie więc podatki związane z likwidacją masy upadłości nie tylko, że są uprzywilejowane poprzez zaliczenie do pierwszej kategorii, ale też podlegają zaspokojeniu w miarę wpływu pieniędzy do masy, a dopiero później ewentualnie w drodze podziału. Oznacza to ich uprzywilejowanie, ale z drugiej strony niemożność innego ich traktowania niż pozostałych należności tej samej kategorii. Przepis art. 205 Prawa upadłościowego wyraźnie dotyczy sposobu zaspokojenia tych należności, co w powiązaniu z istotą postępowania upadłościowego prowadzi do wniosku, że wyłączone jest odrębne postępowanie egzekucyjne dotyczące tych należności. Możliwość prowadzenia takiego odrębnego postępowania egzekucyjnego oznaczałaby bowiem, że zaspokojenie tych należności następowałoby przez ich wyegzekwowanie, a więc w sposób sprzeczny z art. 205 Prawa upadłościowego.
Mając na względzie powyższe należało uznać, że w zaskarżonym postanowieniu z naruszeniem prawa materialnego przyjęto za słuszne stanowisko wierzyciela o niezasadności zarzutu niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego, wskutek czego, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wobec uwzględnienia skargi, stosownie do art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w punkcie 2 wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy, uwzględniając wysokość poniesionego wpisu oraz koszty zastępstwa procesowego stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz.1349 z późn. zm.).