I SA/Bd 422/25

I SA/Bd 422/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz Asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2025 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 czerwca 2025 r. nr UP-427/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: "ZUS", "Organ", "Zakład") wpłynął wniosek P. G. (dalej także jako: "Skarżący") o umorzenie należności z tytułu składek, w którym powołał się na swoją trudną sytuację finansową.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł za okres 5/2013-6/2014 (ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnienia).
W dniu [...] r. do ZUS wpłynął wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku Skarżący podniósł, że w jego sprawie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej także jako: "u.s.u.s.") pozwalające na umorzenie zadłużenia, tj.: zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej w 2015 r., brak majątku podlegającego egzekucji, dysponowanie dochodem w postaci minimalnego wynagrodzenia za pracę, brak skutecznej egzekucji komorniczej, stan zdrowia uniemożlwiający znalezienie lepiej płatnej pracy (niepełnosprawność w stopniu znacznym), spłata zadłużenia wiążąca się z niemożnością zaspokajania niezbędnych potrzeb egzystencjalnych.
Decyzją z [...] r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] r.
W uzasadnieniu Organ podał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] r. wynika, że Skarżący: jest kawalerem; jest zatrudniony na umowę o pracę na czas nieokreślony w [...] z wynagrodzeniem w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto; nie pobiera emerytury ani renty; nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...]zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie [...]zł, koszty związane z leczeniem w kwocie od [...] zł do [...] zł (leki [...] zł); prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, które są dochodzone w egzekucji komorniczej i w układzie ratalnym; łączna kwota spłaty zaległości wynosi [...] zł miesięcznie; nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości; nie posiada składników mienia ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności; ma bardzo złą sytuację życiową i materialną; komornik dochodzi roszczeń z jego wynagrodzenia za pracę.
Natomiast z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że Skarżący: [...] r. zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej; do [...] r. był zatrudniony na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w [...], gdzie osiągnął średni dochód z pracy w kwocie [...]zł; posiada następców prawnych – rodziców i siostrę; nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, nie ma zarejestrowanych pojazdów.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z [...] r. organ prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Organ ustalił, że w przypadku Skarżącego:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie zachodzi – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, wskazać należy, że nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych – rodzice, siostra; zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie – wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza zajścia przedmiotowej przesłanki;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Skarżący wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec Wnioskodawcy Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek.
Następnie Organ podał, że ponieważ wobec Skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej także jako: "Rozporządzenie").
Zdaniem Organu, przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący powołał się na swój stan zdrowia (niepełnosprawność w stopniu znacznym). Z dokumentacji medycznej pozostającej w aktach sprawy wynika, że zmaga się m.in. z żylakami kończyn dolnych, cukrzycą typu 2, zaburzeniami rytmu serca, a także zwyrodnieniami stawu kręgosłupa, otyłością, przewlekłym zapaleniem skory, nikotynizmem, bólami i zawrotami głowy. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do [...] r. Z orzeczenia wynika m.in., że pomimo naruszonej sprawności organizmu jest zdolny do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności, wymaga częściowej lub okresowej pomocy osób trzecich, aby móc pełnić role społeczne.
W ocenie Organu, powyższe nie może stanowić samoistnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności.
W niniejszej sprawie przesłanka wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ, pomimo ww. dolegliwości zdrowotnych, do [...] r. Skarżący był aktywny zawodowo i pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto zgodnie z informacjami zawartymi w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może wykonywać pracę w warunkach chronionych. Wnioskodawca nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być, zdaniem ZUS, uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej klienta każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego. Budżet gospodarstwa domowego Skarżącego do maja br. stanowiło średniomiesięczne wynagrodzenie za pracę Skarżącego, które w okresie od stycznia do maja 2025 r. wyniosło [...] zł. Dochód kształtował się więc na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego [...] r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wyniosło [...] zł i pozwalał na sfinansowanie w całości wykazanych wydatków na utrzymanie (łącznie [...] zł) i kosztów leczenia (od [...] zł do [...] zł), a także regulowanie zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS ([...] zł). Do dyspozycji pozostawała kwota od [...] zł do [...] zł miesięcznie.
Organ uznał, że skoro Skarżący nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, oznacza to, że obecnie jego sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś, w ocenie Organu świadczy o tym, że trudności finansowe nie mają charakteru trwałego, a pomimo trudnej sytuacji finansowej podnoszonej we wnioskach o umorzenie, Skarżący jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne. Jednocześnie w aktach sprawy brak jest dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty czy upomnienia, które świadczyłyby o problemach z regulowaniem należności.
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1044) od [...] r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej - [...] zł.
Od [...] r. Skarżący nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Zdaniem Organu, ma on jednak możliwość poszukiwania zatrudnienia dostosowanego do swoich kwalifikacji zawodowych i predyspozycji zdrowotnych na otwartym rynku pracy.
W ocenie Organu, Skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę zaległych należności wobec ZUS. Umorzenie składek powoduje zwolnienie z długu na stałe. Z tej przyczyny należy zawsze rozważyć czy istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości chociażby niewielkimi kwotami. Zatem biorąc pod uwagę wiek Skarżącego ([...] lat) i wysokość posiadanego zadłużenia w ZUS ([...] zł – stan na [...] r.), organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności - czy to w postępowaniu egzekucyjnym, czy w układzie ratalnym.
W skardze do tut. Sądu Wnioskodawca zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przez nieuwzględnienie jego sytuacji majątkowej, finansowej i osobistej, która powoduje całkowitą nieściągalność zadłużenia. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że z dniem [...] r. utracił zatrudnienie i z uwagi na stan zdrowia ubiega się o przyznanie zasiłku chorobowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym (określającym prawa i obowiązki stron) oraz z prawem procesowym (regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej). Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo to uchyla taką decyzję.
Przedmiotem oceny tut. Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję o odmowie Skarżącemu umorzenia należności w łącznej kwocie [...]zł za okres 5/2013-6/2014 (ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami i kosztami upomnienia). Oceniając zaskarżoną decyzję według wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym jej uchylenie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 Rozporządzenia.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe przesłanki ustanawiają zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z nich umożliwia umorzenia tych należności.
W myśl zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje § 3 Rozporządzenia wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. W przypadku stwierdzenia ziszczenia się przesłanki umorzenia organ może - lecz nie jest do tego zobowiązany - uwzględnić wniosek. Rozstrzygnięcie uznaniowe nie może jednak mieć charakteru dowolnego, lecz powinno stanowić wynik rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność w tym zakresie wyklucza również norma określona w art. 6 k.p.a. zobowiązująca organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje, w niniejszej sprawie kontroli sądowej podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia. Sąd ocenia również kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru przez organ. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. O tym zaś, czy należności z tytułu składek powinny być umorzone, czy też nie, decyduje organ. Przy czym negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rzetelnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
W ocenie Sądu, w pierwszej kolejności Organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje Skarżący istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1491/17, w którym wyrażony został następujący pogląd, który tut. Sąd podziela, że: "W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Skład orzekający NSA podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (...). Z tych samych względów Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża Skarżącego." Podobny pogląd został wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17, w którym stwierdzono, iż "W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne."
Należy zatem wskazać, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Niniejsza sprawa, według treści decyzji ZUS z [...] r. dotyczy wniosku o umorzenie należności z okresu 5/2013-6/2014 a zatem sprzed ok. 12 lat (na dzień wydania zaskarżonej decyzji).
Odnosząc się do kwestii przedawnienia Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z [...] r. nr [...] organ I instancji prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu." W decyzji ZUS z [...] r. wskazano natomiast: "Należności figurujące na Pana koncie są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek wpływ miało: - wdrożenie postępowania egzekucyjnego [...] r., które pozostaje nadal aktualne. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."
Zaprezentowanego powyżej stanowiska Organ w żaden sposób nie rozwinął. W zaskarżonej decyzji brak jakichkolwiek rozważań i wskazań Organu co do podejmowanych czynności egzekucyjnych odnoszących skutek względem biegu terminu przedawnienia, w szczególności opisu podejmowanych czynności ze wskazaniem daty ich podjęcia, daty doręczenia Skarżącemu stosownych zawiadomień i informacji. Ponadto w przedłożonych do Sądu wraz z odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących prowadzonej egzekucji. Przekazany Sądowi 1 tom akt administracyjnych zawiera bowiem jedynie: zaskarżoną decyzję, decyzję z [...] r., zawiadomienia o zakończeniu postępowania (x2), wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, formularz oświadczenia Skarżącego, pismo Wnioskodawcy do Zakładu z [...] r., kopertę z dokumentacją medyczną Wnioskodawcy, zawiadomienie – pismo Zakładu z [...] r. wskazujące Skarżącemu na konieczność przesłania wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, wniosek o umorzenie zaległości.
Tymczasem stosownie do art. 54 § 2 p.p.s.a. organ, za pośrednictwem którego wniesiono skargę do sądu administracyjnego, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.
Sąd zwraca przy tym uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22, w którym został zaprezentowany pogląd, który tutejszy Sąd podziela, iż "Tylko kompletne akta administracyjne przekazane sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą. Skoro bowiem obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też orzekanie w oparciu o materiał dowodowy, który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony".
W związku z powyższym analiza treści zaskarżonej decyzji oraz przekazanych akt postępowania przed Organem prowadzi do powstania wątpliwości co do podstaw faktycznych wziętych pod uwagę przez Organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, w szczególności w zakresie istnienia podstaw do stwierdzenia, że należności Skarżącego są nieprzedawnione. W aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodów wskazujących na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Powyższe uchybienia świadczą o naruszeniu przez ZUS art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Organ obowiązany jest dokonać wszechstronnego i wnikliwego rozważenia całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). W kontrolowanej sprawie powyższe wymogi proceduralne nie zostały zachowane bowiem stanowisko Organu co do kwestii braku przedawnienia należności z tytułu składek nie wynika z analizowanych przez Zakład i przekazanych Sądowi akt postępowania.
Wobec nieprzedstawienia przez Organ dokumentów, na podstawie których ZUS stwierdził brak przedawnienia należności, Sąd nie miał możliwości dokonania pełnej kontroli zaskarżonej decyzji. Równocześnie zaznaczyć należy, że na obecnym etapie postępowania przedwczesne byłoby dokonanie przez Sąd oceny kwestii zastosowania przez Organ uznania administracyjnego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek.
Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS - z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. - zobowiązany będzie do zgromadzenia kompletnych akt administracyjnych, zawierających dane i dokumenty, w oparciu o które dokona prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w oparciu o zgromadzone dowody dokona rozstrzygnięcia. W przypadku uznania, po rzetelnej analizie, że zobowiązanie uległo przedawnieniu Organ zobowiązany będzie postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). W przeciwnym razie Organ rozpozna ponownie wniosek co do meritum zgodnie z art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia. Jeżeliby Organ na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów stwierdził, że do przedawnienia należności z tytułu składek nie doszło to koniecznym będzie umożliwienie Skarżącemu aktualizacji wniosku co do jego sytuacji materialnej, dochodowej i rodzinnej. Następnie ZUS dokonana pełnej i wyczerpującej oceny przesłanek umorzenia mogących mieć zastosowanie w sprawie w kontekście zindywidualizowanego i aktualnego stanu faktycznego.
Końcowo należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a, gdyż Organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. 3 akt sądowych), zaś Skarżący we wskazanym powyżej terminie nie zażądał rozpoznania sprawy w innym trybie.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl