I SA/BD 417/25

I SA/Bd 417/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-12-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Mirella Łent /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 350
art. 24 ust. 5d i art. 31
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant referent stażysta Anna Szymanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2025 r. ze skargi syndyka masy upadłości [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
W dniu [...] kwietnia 2025 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek J. S. ("Skarżący", "Strona", "Zobowiązany") o umorzenie należności z tytułu składek. We wniosku wskazano przesłanki do umorzenia należności wynikające z art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej: "u.s.u.s.") – całkowita nieściągalność oraz szczególnie trudna sytuacja osobista. Skarżący poinformował, że jest ofiarą nadużyć i manipulacji osób trzecich, a stan zdrowia uniemożliwia mu ponoszenie odpowiedzialności finansowej za zobowiązania Fundacji. Ściągniecie należności w tych okolicznościach byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i doprowadziłoby do pogłębienia jego trudnej sytuacji.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 u.s.u.s. odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika, należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji z [...] maja 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres 3-4, 8-9,11/2014 r., 1-8/2015 r., 10/2015 r. - 4/2018 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł i kosztów egzekucyjnych [...] zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 3-4, 7/2014 r., 9/2014 r. - 7/2015 r., 10/2015 r. - 4/2018 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: odsetek [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł i kosztów egzekucyjnych [...] zł, c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 3-4/2014 r., 10/2014 r. - 7/2015 r., 9/2015 r. - 12/2016 r., 3-4/2018 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek [...] zł, odsetek [...] zł, kosztów upomnienia [...] zł. Odsetki liczone na dzień złożenia wniosku, tj. [...] kwietnia 2025 r.
W uzasadnieniu organ podał, że w dniu [...] kwietnia 2025 r. wpłynęło do organu pismo Zobowiązanego wraz z załącznikami, w którym wskazał, że dołączone dokumenty niezbicie dowodzą, iż uregulowanie zaległych należności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a także naruszałoby względy humanitarne wynikające z jego stanu zdrowia. Do pisma dołączono: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, pismo i zarządzenie Prokuratury Rejonowej we [...] z [...] lipca 2024 r, zeznania podatkowe za 2024 r. (PIT-37, PIT-11a, PIT-40A), orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z [...] grudnia 2009 r., zaświadczenie lekarskie, wyrok Sądu Okręgowego we [...] z [...] grudnia 2019 r. oddalający odwołanie.
Organ podał, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty: historia operacji na rachunku bankowym A. S. za okres od 1 lutego do [...] kwietnia 2025 r., raport zbiorczy Fundacji [...] z informacją o ustanowieniu kuratora, pismo i zarządzenie Prokuratury Rejonowej we [...] z [...] lipca 2024 r., dokumentacja medyczna (zaświadczenie lekarskie i karta informacyjna leczenia szpitalnego), oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, zeznania podatkowe za 2024 r. (PIT-37, PIT-11a, PIT-40A), orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z [...] grudnia 2009 r., zaświadczenia lekarskie, wyrok Sądu Okręgowego we [...] z [...] grudnia 2019 r. oddalający odwołanie. Ponadto organ korzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
ZUS podał, że Fundacja [...] zobowiązana była opłacać składki za każdy miesiąc, a ponieważ nie zostały one opłacone – powstało zadłużenie. ZUS naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Decyzją z [...] maja 2019 r. przeniesiono na Stronę jako prezesa odpowiedzialność za zadłużenia Fundacji. Organ podał, że wobec przedmiotowych należności wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] lipca 2021r. spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal. Okresu trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. Ponadto bieg terminu przedawnienia należności, do których spłaty Skarżący został zobowiązany został zawieszony na czas obowiązywania umów ratalnych jakie zawarł z Zakładem na ich spłatę tj.: od [...] lipca 2022 r. do [...] maja 2023 r. oraz od [...] lipca 2023 r. do [...] kwietnia 2025 r.
Organ podał, że Strona pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potracenia na rzecz Komornika Sadowego w wysokości [...] zł. Do wypłaty pozostaje [...] zł. Zobowiązany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Ustalono, że pobiera ona świadczenie w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Rodzina ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł oraz kosztów leczenia – [...] zł. Skarżący poinformował, że posiada zobowiązania w bankach oraz inne na łączna kwot [...]zł. Zobowiązania te dochodzone są przez Komornika Sądowego. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców figuruje jako właściciel [...] r. Nie figuruje w rejestrach jako właściciel nieruchomości.
Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność (art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.). Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę i stanowią katalog zamknięty, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule.
Na podstawie decyzji z [...] maja 2019. została na Stronę przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania Fundacji [...], w związku z czym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie mają w sprawie zastosowania. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. W odniesieniu do przedmiotowych należności nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności. Istnieje możliwość przyłączenia się do prowadzonej przez Komornika Sądowego egzekucji z emerytury Zobowiązanego. Organ dodał, że egzekucja ze świadczenia nie zagrozi egzystencji Skarżącego ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji. Tym samym, do czasu stwierdzenia brak majątku, nie można wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W stosunku do Strony nie wystąpiła zatem przesłanka całkowitej nieściągalności wskazań w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy. Zdaniem Zakładu umorzenie należności prze wyczerpaniem środków egzekucyjnych oraz wszelkich innych możliwości dochodzenia byłoby działaniem sprzecznym z interesem ZUS. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z które można prowadzić egzekucję. Nie można zatem stwierdzić, że okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 u.s.u.s. zaistniały w sprawie.
Zasady odpowiedzialności osób trzecich za zaległości innych osób prawnych niż wymieni w art. 116 regulują art. 116a O.p. Odpowiedzialność osób trzecich rozciąga się na zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę tej zaległości oraz koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 116 O.p., za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem wspólnicy spółki. Odpowiedzialność wspólników ma charakter osobisty obejmując całość ich majątku. Jest to także odpowiedzialność solidarna ze spółką. Z ww. powodów nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygniecie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ wyjaśnił również, że umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), nie stanowi w powyższej sprawie podstawy do umorzenia należności. Powyższe przesłanki dotyczą tylko należności za osobę samodzielnie prowadzącą działalność gospodarczą. W związku z tym powołane przez Skarżącego argumenty dotyczące sytuacji finansowej i zdrowotnej nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia ww. należności.
Odnosząc się do twierdzeń Strony, że został wykorzystany jako figurant w Fundacji i padł ofiarą nadużyć osób trzecich, organ zaznaczył, że przedmiotem postępowania nie jest kwestia ustalenia, z jakich przyczyn składki nie były opłacane. Oznacza to, że powołane okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności, bowiem skutki finansowe działalności fundacji nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Niewywiązywanie się z powyższych obowiązków nie może być premiowane umorzeniem należności.
W skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, zobowiązanie ZUS do ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, z uwzględnieniem: dowodów na bycie ofiarą oszustwa przez Fundację "[...]", pełnej dokumentacji medycznej i orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS oraz obiektywnych możliwości egzekucyjnych, w tym braku majątku i relacji kosztów do wpływów. Zarzucono naruszenie:
1. art. 6 k.p.a. (zasada praworządności) przez ignorowanie faktu, iż Fundacja [...] "[...]" była zarządzana przez osobę unikającą odpowiedzialności oraz pominięcie udokumentowanych nadużyć, w wyniku których Skarżący padł ofiarą oszustwa;
2. art. 7 k.p.a.a (zasada prawdy obiektywnej), gdyż organ nie uwzględnił dokumentacji medycznej, zaświadczeń lekarskich oraz orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS (z [...] grudnia 2009 r.), potwierdzających zły stan zdrowia Skarżącego, a także zignorowano dokumenty Prokuratury Rejonowej we [...] (z [...] lipca 2024 r.) dowodzące nadużyć wobec Skarżącego;
3. art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), gdyż decyzja podważa zaufanie obywatela do organu, gdyż pomimo przedstawienia dowodów na bycie ofiarą oszustwa, organ uznał te okoliczności za "nieistotne dla umorzenia";
4. art. 75 § 1 k.p.a., bowiem organ nie przeprowadził rzetelnej analizy dowodów, w tym: dokumentacji medycznej, wyroku Sądu Okręgowego we [...] (z [...] grudnia 2019 r.), zeznań podatkowych (PlT-37, PIT-1 la, PIT-40A);
5. art. 77 § 1 k.p.a. (obowiązek udowodnienia faktów), przez to, że ZUS nałożył na Skarżącego obowiązek udowodnienia "całkowitej nieściągalności", jednocześnie pomijając kluczowe dokumenty wskazujące na brak możliwości egzekucji;
6. art. 78 k.p.a. (wniosek dowodowy strony), ponieważ Skarżący złożył wnioski dowodowe (m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym, dokumentację medyczną), które nie zostały uwzględnione w uzasadnieniu decyzji;
7. art. 80 k.p.a. (zasada swobodnej oceny dowodów), gdyż ocena dowodów przez organ była nierzetelna, np. uznano, że "egzekucja z emerytury jest możliwa", pomimo potrąceń komorniczych (918,41 zł miesięcznie), stałych wydatków rodziny (1.800 zł miesięcznie) i zadłużenia przekraczającego [...] zł;
8. art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji), ponieważ uzasadnienie jest sprzeczne wewnętrznie, gdyż organ stwierdził, że "nie wyczerpano możliwości egzekucji", jednocześnie przyznając, iż Skarżący nie posiada majątku; dłużnik nie posiada żadnego auta i uda się do Wydziału Komunikacji we [...] w celu wyjaśnienia sprawy;
9. art. 10 § 1 KPA (zasada czynnego udziału strony), bowiem Skarżący nie otrzymał możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego zebranego po dniu [...] maja 2025 r., naruszając prawo do obrony;
10. art 79 k.p.a. (udział strony w czynnościach dowodowych), ponieważ organ nie umożliwił Skarżącemu udziału w czynnościach dowodowych, np. weryfikacji danych z Krajowego Rejestru Sądowego;
11. art. 81 k.p.a. (prawo strony wypowiedzenia się co do dowodów), przez to, że Skarżący nie mógł odnieść się do raportu zbiorczego Fundacji "[...]", wykorzystanego jako dowód bez jego konsultacji.
12. art. 140 w zw. z art 10 § 1 k.p.a. (prawo wypowiedzenia się co do uzupełniającego materiału), bowiem w postępowaniu odwoławczym organ nie udostępnił Skarżącemu pełnej dokumentacji, uniemożliwiając złożenie wyczerpującego stanowiska;
13. art. 9 k.p.a. (konieczność wyjaśnienia zasadności przesłanek), gdyż organ nie wyjaśnił, dlaczego przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ("oczywista nieopłacalność egzekucji") nie została uznana, mimo: braku majątku Skarżącego, kosztów egzekucji przewyższających potencjalne wpływy (średnie potrącenie: [...] zł przy kosztach postępowania);
14. materialnego prawo administracyjne przez:
- ignorowanie faktu oszustwa: Fundacja "[...]" była zarządzana przez osobę unikającą odpowiedzialności, co potwierdzają dokumenty Prokuratury Rejonowej we [...];
- bagatelizowanie stanu zdrowia Skarżącego, pomimo: orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS, zaświadczeń lekarskich, karty informacyjnej leczenia szpitalnego;
- błędne stwierdzenie, że "egzekucja jest możliwa", podczas gdy średnie potrącenia z emerytury (918,41 zł) nie pokryją kosztów egzekucji, Skarżący nie posiada majątku, a jego dochody (2.273,11 zł netto) nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Pismem z dnia 11 września P. C., syndyk masy upadłości J. S. poinformował że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2025r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w T. Wydział V Gospodarczy ogłosił upadłość J. S. i wyznaczył syndyka masy upadłości. Wniósł również o zawieszenie postępowania z urzędu. Postanowieniem z dnia 29 wrzesnia 2025r. tut. Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowoadmimistracyjnego. Na rozprawę w dniu 30 września strony nie stawiły się a Sąd mając informację o ogłoszeniu upadłości Skarżącego postanowił zwrócić się do syndyka o udzielenie odpowiedzi na pytanie czy przystępuje do sprawy. Rozprawę odroczono na termin z urzędu. Odpowiadając na wezwanie Sądu pismem z dnia [...] października 2025r. syndyk masy upadłości poinformował o przystąpieniu do sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] czerwca 2025r. o sygn. akt I SA/Bd 417/25.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, wskazane zostały w art. 145 § 1 p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu skarga jest zasadna aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.
Przedmiot kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2025r. odmawiająca Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika, należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z decyzji z dnia [...] maja 2019r. Przeprowadzona przez Sąd kontrola powyższego rozstrzygnięcia wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, obligującym Sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji rozpocząć należy od wskazania, że rozstrzygnięcie organu dotyczy składek, które ciążyły na Fundacji [...], "[...]". W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że decyzją nr [...] z [...] maja 2019r. przeniesiono na Skarżącego jako prezesa odpowiedzialność za zadłużenie Fundacji. W przypadku składek, które ciążyły na Fundacji ustawodawca w art. 31 u.s.u.s. nakazał do należności tych stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025r. poz. 111 ze zm., dalej: "O.p."). Podkreślenia wymaga, że członkowie zarządu osób prawnych według przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa- zaliczani są do kręgu osób trzecich. W przypadku więc likwidacji osoby prawnej za jej zobowiązania odpowiadają w szczególnym trybie, przewidzianym w przepisie art. 116 i 116a O.p. Powyższe oznacza, że obciążenie członka zarządu składkami, które ciążyły na osobie prawnej jest możliwe w wyniku wydania i doręczenia decyzji konstytutywnej, o której mowa w art. 108, art. 116 i art. 116a O.p. Dopiero wówczas - po powstaniu zobowiązania członka zarządu do zapłaty składek - istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r. III SA/Wa 263/05 LEX nr 166514). Jak wskazano wyżej organ odwołał się do decyzji z dnia [...] maja 2019r. w przedmiocie przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności za zaległe składki. Przyjąć zatem należy, że w rozstrzyganej sprawie istnieje podstawa do domagania się przez ZUS od Strony zapłaty składek nieuregulowanych przez Fundację, a co za tym idzie istnieje również możliwość zastosowania wobec Strony ulgi w postaci umorzenia składek, a zatem postępowanie w przedmiotowej sprawie było co do zasady dopuszczalne.
Kolejno wskazać należy, że wydanie prawidłowej decyzji odmawiającej umorzenia należności składkowych wymaga wyjaśnienia przez organ, czy istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, o których umorzenie występuje Zobowiązany, a następnie czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie ich całkowitej nieściągalności u.s.u.s.
W tym zakresie w pierwszym rzędzie rozważenia wymaga kwestia przedawnienia należności z tytułu składek. W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją, zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07, WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14, NSA z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20; 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji. Wobec powyższego obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez Stronę postępowania składki objęte zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu. W ocenie Sądu z obowiązku tego organ nie wywiązał się prawidłowo.
Zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s., obowiązującym w dacie wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Przepis ten wszedł w życie od dnia 01 stycznia 2003 r. (art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) - podobnie jak art. 24 ust. 1 u.s.u.s., wydłużający termin przedawnienia zobowiązań z tytułu składek z 5 do 10 lat licząc od dnia ich wymagalności. Regulacja zawarta w ustawie zmieniającej wprowadzała też instytucję nieprzedawnienia się należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.), zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5a, ust. 5b i ust. 6 u.s.u.s.), przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5c u.s.u.s.), a także wspomniane przedawnienie zobowiązania z tytułu składek, wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ( art. 24 ust. 5d u.s.u.s. ). Podkreślić w tym miejscu należy, że przepisy o systemie ubezpieczeń społecznych nie regulują kwestii przerwania, czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, albowiem w tym zakresie nie mają zastosowania art. 24 ust. 5 a i ust. 5 b, ani art. 24 ust. 5 c u.s.u.s., ponieważ dotyczą zobowiązań płatnika składek, a nie osoby trzeciej (zob. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 630/10, LEX nr 994591. wyrok WSA w Olsztynie z 30 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 359/15, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019r. sygn. akt I SA/Bd 770/18, wyrok NSA z 30 lipca 2020r. sygn. akt I GSK 860/20). Powołanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w oparciu o art. 24 ust. 5a i 5b jest zatem błędne. W tym zakresie nie ma również podstaw do odwołania się do przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Co prawda przepis art. 31 u.s.u.s. nakazuje do należności z tytułu składek odpowiednio stosować wskazane przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa ale w brzmieniu obecnie obowiązującym z przepisów istotnych dla niniejszej sprawy wymienia art. 118 § 1. Z przepisu tego wynika, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek, albowiem kwestia w nim normowana nie została uregulowana w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Do dnia 12 czerwca 2017r. art. 31 u.s.u.s odwoływał się również do art. 118 § 2 O.p. Stosownie do art. 118 § 2 zdanie pierwsze przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji, o której mowa w § 1, następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Przepis ten nie miał zastosowania do regulacji przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej, wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności, ponieważ zagadnienie to zostało uregulowane odmiennie w przepisie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Z kolei ze zdania drugiego § 2 art. 118 O.p., wynikało, że przepisy art. 70 § 2 pkt 1 i § 3–5 stosuje się odpowiednio, z tym że termin biegu przedawnienia po jego przerwaniu wynosi 3 lata". Normy powołane w tym przepisie regulują kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia (art. 70 § 2 pkt 1 O.p.), przerwania biegu terminu przedawnienia (art. 70 § 3 i 4 O.p.). Z kolei przepis art. 70 § 5 O.p. dotyczy nieprzerywania biegu terminu przedawnienia na skutek kolejnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nie mniej ustawa z dnia 11 maja 2017r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie ustawy kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw wykreśliła z art. 31 u.s.u.s. odesłanie do art. 118 § 2 O.p. W konsekwencji w obowiązujących obecnie przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych brak jest regulacji dotyczących zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności.
Odnosząc przedstawioną argumentację prawną do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że decyzją z dnia [...] maja 2019r. ZUS orzekł o odpowiedzialności Skarżącego za zaległe zobowiązania Fundacji z tytułu składek. Mając zatem na uwadze treść przepisu art. 118 § 1 O.p., stosowanego odpowiednio na mocy art. 31 u.s.u.s., pięcioletni termin umożliwiający organowi wydanie decyzji w odniesieniu do należności o najwcześniejszym terminie płatności tj. za miesiąc marzec 2014r., upływał z dniem 31 grudnia 2019r. Z przepisu tego wynika bowiem, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, upłynęło 5 lat. Na dzień wydania decyzji tj. [...] maja 2019r. termin ten nie upłynął, a zatem w tym zakresie organ nie naruszył przepisu art. 118 § 1 O.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Z kolei, zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5d u.s.u.s., obowiązującym w dacie wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Zatem, mając na uwadze podaną datę wydania decyzji, termin przedawnienia upłynął z dniem 31 grudnia 2024r. Zaskarżona decyzja wydana została [...] czerwca 2025r. a zatem po upływie terminu przedawnienia. Jak wyjaśniono wyżej powołanie się przez organ w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia na okoliczności określone w art. 24 ust. 5a i 5b u.s.u.s. jest nieskuteczne albowiem dotyczą one wyłącznie zobowiązań płatnika składek a nie osoby trzeciej. Obecnie obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawierają przepisów w zakresie zawieszenia bądź przerwy biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do zobowiązań wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.
Powtórzyć jeszcze raz należy, że dla dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek istotne jest ustalenie, czy zobowiązanie do zapłaty składek nie uległo przedawnieniu. W sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie gdy zobowiązanie wynikające z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności przedawniło się to postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległych składek stało się bezprzedmiotowe. Wobec powyższego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd w punkcie 2 sentencji wyroku umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., gdyż wobec przedawnienia zobowiązania postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Jak bowiem podnosi się w doktrynie i w orzecznictwie przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. W konsekwencji powyższego za bezprzedmiotowe należało uznać formułowanie wobec organu podatkowego wytycznych, gdyż postępowanie zostało umorzone.