I SA/Bd 412/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2022-11-15
NSAubezpieczenia społeczneŚredniawsa
ubezpieczenie zdrowotnekoszty świadczeńNFZnieubezpieczonyprawo do świadczeńKodeks postępowania administracyjnegotermin przedawnieniadecyzja administracyjna

WSA uchylił decyzję NFZ nakładającą na skarżącą obowiązek zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych z powodu braku dowodów na złożenie przez nią oświadczenia o prawie do świadczeń, a następnie umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na upływ terminu.

Skarżąca kwestionowała decyzję Prezesa NFZ nakładającą na nią obowiązek zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych udzielonych w lipcu 2017 r. jako osobie nieubezpieczonej. Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych i brak złożenia oświadczenia o prawie do świadczeń. Sąd uznał, że organ nie wykazał w aktach sprawy złożenia przez skarżącą oświadczeń, na które się powoływał, naruszając tym przepisy KPA. Dodatkowo, z uwagi na upływ 5-letniego terminu od udzielenia świadczeń, sąd umorzył postępowanie administracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał skargę M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, która zobowiązała skarżącą do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w lipcu 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł. Organ uznał, że skarżąca w tym okresie była osobą nieubezpieczoną, a świadczenia zostały jej udzielone bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o których mowa w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, wskazując, że w okresie udzielenia świadczeń była uznana za częściowo niezdolną do pracy i podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także zaprzeczyła złożeniu jakichkolwiek oświadczeń. Sąd administracyjny stwierdził, że organ NFZ nie wykazał w aktach sprawy złożenia przez skarżącą pisemnych oświadczeń o prawie do świadczeń, co stanowiło naruszenie przepisów KPA (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 KPA) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Ponadto, sąd stwierdził, że upłynął 5-letni termin od udzielenia świadczeń, po którym nie można już wydać decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów (art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach). Na tej podstawie, sąd umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 Kpa, uznając sprawę za bezprzedmiotową.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ naruszył przepisy KPA, nie wykazując w aktach sprawy dowodów (pisemnych oświadczeń) na poparcie swoich twierdzeń o złożeniu przez skarżącą oświadczenia o prawie do świadczeń.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak dowodów na złożenie oświadczenia przez skarżącą uniemożliwia weryfikację spełnienia przesłanki do wydania decyzji nakładającej obowiązek poniesienia kosztów, co stanowi naruszenie zasad postępowania administracyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.ś.o.z. art. 50 § 6

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Świadczeniobiorca może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń lub złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie, jeśli nie potwierdzono go w sposób określony w ust. 1 lub 3.

u.ś.o.z. art. 50 § 16

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Osoba, której udzielono świadczenia pomimo braku prawa, w wyniku złożenia oświadczenia, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia.

u.ś.o.z. art. 50 § 18

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów świadczeń udzielonych pomimo braku prawa.

u.ś.o.z. art. 50 § 20

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Nie wydaje się decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów, jeżeli od dnia udzielenia świadczenia upłynęło 5 lat.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ stoi na straży praworządności, podejmując czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy zgodnie z prawem.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena stanu faktycznego powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, dowodów oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom.

u.ś.o.z. art. 50 § 17

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Nie stosuje się obowiązku poniesienia kosztów, jeśli osoba działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych.

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola sądów administracyjnych obejmuje zgodność aktów administracyjnych z prawem.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego mające wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, gdy sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ.

p.p.s.a. art. 145 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

ustawa o COVID art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli rozpoznanie sprawy jest konieczne, a rozprawa mogłaby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia.

u.ś.o.z. art. 15 § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Świadczeniobiorcy mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

u.ś.o.z. art. 15 § 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej.

u.ś.o.z. art. 67 § 4

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia.

u.ś.o.z. art. 54

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepis dotyczący uprawnienia do świadczeń zdrowotnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie wykazał w aktach sprawy złożenia przez skarżącą oświadczenia o prawie do świadczeń, co stanowi naruszenie przepisów KPA. Upłynął 5-letni termin od udzielenia świadczeń, co uniemożliwia wydanie decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów.

Godne uwagi sformułowania

Organ stoi na straży praworządności zasada prawdy materialnej całokształt materiału dowodowego brak w aktach sprawy oświadczeń, na które powołuje się organ, uniemożliwia weryfikację postępowanie stało się bezprzedmiotowe

Skład orzekający

Jarosław Szulc

przewodniczący-sprawozdawca

Agnieszka Olesińska

członek

Halina Adamczewska-Wasilewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wykazanie przez sąd wadliwości postępowania administracyjnego organu w zakresie braku dowodów w aktach sprawy oraz zastosowanie przepisu o umorzeniu postępowania z powodu upływu terminu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku dowodów w aktach sprawy oraz upływu 5-letniego terminu. Interpretacja przepisów KPA dotyczących ciężaru dowodu i zasady prawdy materialnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe udokumentowanie przez organ administracji publicznej podstaw swojej decyzji, a także jak istotne są terminy procesowe. Jest to przykład praktycznego zastosowania przepisów KPA i ustawy o świadczeniach.

NFZ chce zwrotu kosztów leczenia, ale zapomniał o dowodach? Sąd uchyla decyzję!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Bd 412/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-11-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Służba zdrowia
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 50 ust. 18 i 19
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 15 czerwca 2022 r. nr 313/02/2022/KL w przedmiocie obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie administracyjne
Uzasadnienie
I SA/Bd 412/22
UZASADNIENIE
[...] Odział Wojewódzki NFZ pismem doręczonym M. B. (Skarżąca) w dniu [...] kwietnia 2022 r. wszczął na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) postępowanie w sprawie obowiązku poniesienia przez Skarżącą kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach [...] lipca 2017 r. oraz [...] lipca 2017 r., a także kosztów refundacji leków, które nabyła w oparciu o receptę wystawioną [...] lipca 2017 r. W toku postępowania, na podstawie analizy danych sprawozdanych przez Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w C. ustalono, że tenże świadczeniodawca udzielił Skarżącej świadczenia opieki zdrowotnej w zakresie diabetologii, które sfinansował Narodowy Fundusz Zdrowia, w kwocie [...]zł. Na podstawie analizy danych sprawozdanych przez Centrum Onkologii w B., ustalono, że ten świadczeniodawca udzielił Skarżącej świadczenia opieki zdrowotnej – badanie tomografii komputerowej, które sfinansował Narodowy Fundusz Zdrowia, w kwocie [...]zł. Organ podał też, że analiza danych sprawozdanych przez świadczeniodawcę wykazała uzyskanie przez Skarżącą recepty wystawionej przez Zakład Opieki Zdrowotnej w C. w dniu [...] lipca 2017 r. na leki refundowane przez NFZ w kwocie refundacji [...] zł. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej zostały udzielone bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o których mowa w art. 50 ust. 6 Ustawy o świadczeniach. Koszt udzielenia powyższych świadczeń wyniósł [...] zł i został uregulowany przez NFZ z ww. świadczeniodawcami oraz apteką realizującą recepty w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego. Wymienione świadczenia nie są świadczeniami gwarantowanymi z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Ponadto organ podał, że analiza danych Centralnego Wykazu Ubezpieczonych wykazała, iż w dniach [...] lipca 2017 r. oraz [...] lipca 2017 r. Skarżąca była osobą nieubezpieczoną, z uwagi na zakończenie pobierania świadczenia rentowego z dniem
[...] czerwca 2017 r.
W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego Skarżąca
w dniu [...] kwietnia 2022 r. (data wpływu do K-P OW NFZ: [...] kwietnia 2022 r.) przesłała wniosek o umorzenie opłaty. Pismem z dnia [...] maja 2022 r. organ poinformował stronę, że całkowite lub częściowe umorzenie kosztów, przesunięcie terminu ich spłaty, bądź rozłożenie ich spłaty na raty, rozpatruje Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego NFZ, na podstawie upoważnienia Prezesa NFZ, na pisemny wniosek, który można złożyć po uprawomocnieniu się decyzji wymiarowej, nakładającej obowiązek poniesienia tych kosztów. Pismem z dnia [...] maja 2022 r. zawiadomiono Skarżącą o zakończeniu postępowania administracyjnego oraz o przysługującym stronie prawie zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia co do zebranych materiałów i dowodów w sprawie.
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. zobowiązał Skarżącą do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach [...] lipca 2017 r. i [...] lipca 2017 r., z których skorzystała nie będąc osobą ubezpieczoną lub uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej – w łącznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z danymi pozyskanymi drogą elektroniczną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Skarżąca w okresie od [...] lipca 2015 r. do [...] maja 2017r. została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba pobierająca świadczenie rentowe, a w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] lipca 2017 r. była uprawniona do świadczeń zdrowotnych na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach. Wobec tego, Skarżąca w okresie od [...] lipca 2017 r. r. do [...] lipca 2017 r. (tj. po upływie 30 dni od daty wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba pobierająca świadczenie rentowe do dnia uzyskania uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 54) była osobą nieubezpieczoną i nie posiadała prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ nie znalazł podstaw do zastosowania przesłanki, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Zdaniem organu nie ma podstaw do przyjęcia, iż Skarżąca mogła złożyć oświadczenia lub przedłożyć dokumenty o prawie do świadczeń działając w usprawiedliwionym, błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Skutecznie poinformowana o toczącym się postępowaniu, Skarżąca nie wskazała żadnych przesłanek mogących usprawiedliwić niewiedzę o braku prawa do świadczeń. Organ podał, że na podstawie art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach, osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia. W ocenie organu, na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach należało uznać, iż Skarżąca w dniach [...] lipca 2017 r. oraz [...] lipca 2017 r. skorzystała z przedmiotowych świadczeń opieki zdrowotnej nie będąc osobą ubezpieczoną lub uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej, w wyniku czego zobowiązana jest do poniesienia kosztu udzielenia wskazanych świadczeń, w łącznej wysokości [...] zł.
W skardze do Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi Narodowego Funduszu Zdrowia zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu faktu, że w okresie od [...] czerwca 2017 r. do [...] czerwca 2019 r. była uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy przez orzecznika ZUS i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu i społecznemu;
- naruszenie art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach przez przyjęcie, iż udzielenie jej świadczeń opieki zdrowotnej miało miejsce na podstawie oświadczenia, o którym mowa w tym przepisie, podczas gdy takiego oświadczenia nigdy nie składała.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała, że na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2017 r. została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] czerwca 2019 r., a zatem w okresie, kiedy zostały jej udzielone sporne świadczenia i podlegała ubezpieczeniom zdrowotnym i społecznym. Stwierdziła, że być może w chwili udzielania jej świadczeń decyzja nie była prawomocna i stąd wynika przeświadczenie organu o konieczności poniesienia przez nią kosztów leczenia.
Skarżąca podała również, że w chwili udzielania świadczeń nie składała jakichkolwiek oświadczeń co do podlegania ubezpieczeniu. Przebieg świadczeń miał standardowy charakter i nikt nie pytał jej o ubezpieczenia. Była przekonana, iż wszystkie formalności zostały dopełnione przez właściwe organy. Wniosła o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Wskazała, że jest osobą na emeryturze, a uzyskiwany dochód "na rękę" wynosi [...] zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji i postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.
z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: "ustawa o COVID"). Zgodnie z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie zarządzeniem z dnia [...] października 2022r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżąca została poinformowana o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Zasadniczym przedmiotem sporu jest zagadnienie, czy zasadnie organ zobowiązał skarżącą do poniesienia kosztów udzielonych jej świadczeń opieki zdrowotnej w wysokości [...] zł. Zdaniem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia skarżąca nie była ubezpieczona lub uprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej. Zostały one udzielone bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o których mowa w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach. Z kolei skarżąca podnosi, że na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2017 r. została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] czerwca 2019 r., a zatem w okresie, kiedy zostały jej udzielone sporne świadczenia podlegała ubezpieczeniom zdrowotnym i społecznym. Ponadto zaprzecza, aby w chwili udzielania świadczeń składała jakiekolwiek oświadczenia co do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a przebieg świadczeń miał standardowy charakter.
Odnosząc się do istoty sporu należy wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. Zgodnie z ust. 2 pkt 1 cytowanego przepisu świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Natomiast art. 50 ust. 16 pkt 2 tej ustawy stanowi, że w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6, - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1. Przy czym obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 17 ustawy). W myśli zaś art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Wynika z tego, że postępowania w tego typu sprawach ma charakter jednoinstancyjny.
W analizowanej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie danych uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od [...] lipca 2015 r. do [...] maja 2017 r. jako osoba pobierająca świadczenie rentowe, a następnie w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] lipca 2017 r. była uprawniona do świadczeń zdrowotnych na podstawie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wydanej na podstawie art. 54 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 67 ust. 4 tej ustawy, prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym i członków jej rodziny ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Biorąc to pod uwagę należy zgodzić się z organem, że w okresie od [...] lipca 2017 r. do [...] lipca 2017 r. skarżąca była osobą nieubezpieczoną.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniach [...] lipca 2017 r. korzystała ze świadczeń zdrowotnych (w zakresie diabetologii, badania tomografii komputerowej oraz refundacji leku). Okolicznościom tym skarżąca nie zaprzeczyła. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że świadczeń udzielono bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o jakich mowa w art. 50 ust. 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Należy jednak zaznaczyć, że akta sprawy administracyjnej przedłożone wraz z odpowiedzią na skargę nie zawierają pisemnych oświadczeń, jakie miała zdaniem organu złożyć skarżąca. Natomiast w złożonej do tutejszego Sądu skardze strona podkreśliła, że w chwili udzielania świadczeń nie składała żadnych oświadczeń co do podlegania ubezpieczeniu.
Jak już wcześniej wskazano, postępowanie przed Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia jest jednoinstancyjne. Od wydanej decyzji przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zatem w trybie administracyjnym sprawa nie jest ponownie rozpoznawana. Oznacza to, że jeżeli przed organem w postępowaniu jednoinstancyjnym nie zostanie wykazana przez stronę dana okoliczność, to strona może ją podnieść dopiero na etapie skargi. W jednoinstancyjnym postępowaniu zachowanie zasad postępowania musi być szczególnie respektowane przez organy. Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, co należy rozumieć w ten sposób, że podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, odbywa się w zgodzie z przepisami prawa procesowego oraz prawa materialnego, które mają zastosowanie w konkretnej sprawie administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 października 2021 r., sygn. akt III OSK 4214/21, LEX nr 3256734). Wyrażoną w tym przepisie zasadę prawdy materialnej należy rozumieć jako wymóg oparcia rozstrzygnięcia jedynie na okolicznościach faktycznie istniejących, a nie wyprowadzanych w drodze domniemań. Organ zatem przed rozstrzygnięciem sprawy powinien przeprowadzić wszelkie możliwe dowody, aby wyjaśnić jej okoliczności, tak aby być pewnym, iż ustalenia dokonane na podstawie zebranych dowodów są zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym. Zasada ta koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. odzwierciedlać wszystkie okoliczności faktyczne, które mają znaczenie w sprawie. Z obowiązku zgromadzenia przez organ administracji całego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy, wynika konieczność podjęcia przez organ stosownych działań, np. przeprowadzenia z urzędu dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego sprawy, zażądania od strony przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzeń lub wystąpienia do innych organów albo instytucji o zajęcie stanowiska w sprawie. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne, nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym, w materiale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Jak wynika bowiem z art. 80 Kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wynik tej oceny winien znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 Kpa).
W świetle powyższych rozważań, przyjęcie przez organ, że świadczeń udzielono bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o których mowa w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach, tj. pisemnych oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, bez włączenia tych dowodów do akt sprawy, narusza wskazane przepisy postępowania administracyjnego, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był bowiem cytowany wcześniej art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach. W oparciu o ten przepis Prezes Funduszu wydaje decyzję ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności, w przypadkach określonych w ust. 16. Zgodnie z treścią art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, wydanie tego rodzaju decyzji dotyczy więc wyłącznie sytuacji, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6.
Brak w aktach sprawy oświadczeń, na które powołuje się organ, uniemożliwia weryfikację, czy spełniona została przesłanka umożliwiająca wydanie decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów.
W niniejszej sprawie organ nie zebrał wszystkich dowodów istotnych dla wyjaśnienia sprawy, czym naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 50 ust. 18 i ust. 16 ustawy.
Z powyższych względów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Jak z kolei wynika z art. 141 § 4 p.p.s.a., w wyroku wydanym w wyniku uwzględnienia skargi uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, ale wtedy, gdy sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Tymczasem w niniejszej sprawie, stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaszła podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego. Z przepisu art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach wynika bowiem, że nie wydaje się decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. Taka sytuacja zaistniała w odniesieniu do świadczeń udzielonych skarżącej w dniach [...] lipca 2017r. W następstwie uchylenia zaskarżonej decyzji, upływ pięcioletniego terminu powoduje niemożność ponownego wydania przez organ decyzji ustalającej obowiązek poniesienia wymienionych kosztów. W rezultacie, zastosowanie ma przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowiący, iż w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taką przyczyną jest zaś niemożność wydania przez organ decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego jest obowiązany o takim umorzeniu orzec. Przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. jest odpowiednikiem unormowania zawartego w art. 105 § 1 Kpa stanowiącego, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wyrok sądu zastępuje rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty.
Odnosząc się końcowo do złożonego przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy wskazać, że nie mógł on zostać uwzględniony, gdyż w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest możliwe zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu, niezależnie od wyniku sprawy, albowiem brak jest ku temu stosownej podstawy prawnej. W postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi nie obowiązuje zasada odpowiedzialności za wynik postępowania, którą to zasadę wprowadzono jedynie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (art. 203 i art. 204 p.p.s.a.).
Z podanych względów, orzeczono jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI