I SA/Bd 406/06

I SA/Bd 406/06 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2006-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Dariusz Dudra /przewodniczący sprawozdawca/
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Mirella Łent
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Asesor sądowy Mirella Łent Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2006 r. sprawy ze skargi Łukasza K. na decyzję Dyrektora [...]. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. 200 złotych (dwieście złotych) uiszczone tytułem wpisu
Uzasadnienie
W dniu [...] 2006r. Łukasz K. złożył do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. "Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego". Wniósł o przejęcie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na podstawie złożonego przez - Edwarda K. "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005". Łukasz K. wniosek złożył wskazując na fakt przeniesienia na jego rzecz gospodarstwa rolnego na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 03 listopada 2005r.
Decyzją z dnia [...] 2006 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. odmówił Łukaszowi K. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Organ wskazał, iż uchybiono 14-dniowemu terminowi do złożenia "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego" wynikającemu z art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 40 ze zm.).
Od decyzji organu I instancji Łukasz K. złożył odwołanie, w którym podniósł, iż będąc w Biurze Powiatowym w B. uzyskał błędną informację, co do potrzeby składania wniosku o przejęcie płatności. Zarzucił, iż podczas kolejnej wizyty w Biurze Powiatowym tj. [...] 2006r. został poinformowany o konieczności złożenia wniosku o przyjęcie posiadania i tym samym przejęcie płatności.
Decyzją z dnia [...] 2006 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ II instancji stwierdził, iż wydana przez Kierownika decyzja odmawiająca przyznania płatności odnosi się tylko do schematu pomocowego w zakresie płatności obszarowych, czyli schematu dotyczącego płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Przywołując treść art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych organ odwoławczy wskazał, iż uchybiono 14-dniowemu terminowi - liczonemu od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego - do złożenia wniosku do Kierownika Biura Powiatowego Agencji o przyznanie płatności. W przypadku Łukasza K. przeniesienie posiadania na jego rzecz nastąpiło w dniu [...] 2005 r., a złożenie "Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego" miało miejsce w dniu [...] 2006 r., czyli w 62 dniu po trwałym przekazaniu gospodarstwa.
Organ stwierdził, że nie został spełniony jeden z podstawowych warunków decydujących o możliwości przejęcia płatności, czyli dopełnienie ustawowego wymogu złożenia wniosku o przejęcie płatności w ciągu 14 dni. Termin 14-dniowy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.), jest terminem materialnoprawnym, nieprzywracalnym, do którego nie można zastosować procedury przywrócenia terminu wynikającego z art. 58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego a nie materialnego.
W odniesieniu do zarzutów wysuwanych przez Łukasza K. organ podkreślił, iż termin zwany "rokiem referencyjnym" przestał funkcjonować 12 października 2005r. W dniu [...] 2005 r. informacja o zmianie stanowiska w przedmiocie sposobu przejęcia płatności została przekazana do Biur Powiatowych. Nowe stanowisko zobowiązywało pracowników Agencji do informowania zainteresowane strony o możliwościach przejęcia płatności i wynikającego stąd obowiązku złożenia przez zainteresowaną stronę ,,Wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w przypadku przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego". Formalności związane z wnioskiem o rentę strukturalną były załatwiane, przez ojca Łukasza K. w dniu [...] 2005r., a zatem pracownicy Biura Powiatowego dysponowali już aktualnymi informacjami na temat możliwości uzyskania płatności w przypadku przejęcia posiadania.
Na decyzję organu II instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.
W uzasadnieniu skarżący zawarł takie same argumenty jak w odwołaniu. Dodatkowo podniósł, że nie udzielono mu należytej informacji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Skarżącemu odmówiono przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Powodem odmowy było niezachowanie 14 dniowego terminu, wynikającego z art.
4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z dnia 15 stycznia 2004r. nr 6, poz. 40). Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji, o której mowa w art. 3 ust. 1, nastąpi przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi, jeżeli spełnia on warunki do jej przyznania i w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego złoży wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek.
Z powołanego unormowania przede wszystkim wynika uprawnienie do przejęcia płatności przez nabywcę posiadania gospodarstwa rolnego, o którą wystąpił pierwotny posiadacz tego gospodarstwa. Przy zachowaniu warunków określonych w ustawie nowy posiadacz wstępuje w prawa i obowiązki zbywcy związane z toczącym się postępowaniem o przyznanie płatności. Podstawowym warunkiem przejęcia płatności jest złożenie wniosku w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego do kierownika biura powiatowego Agencji o przyznanie płatności, której dotyczył pierwszy wniosek.
Skarżący takowego wniosku w zakreślonym przez ustawodawcę 14- dniowym terminie nie złożył.
Rodzice skarżącego darowali przedmiotowe gospodarstwo rolne synowi w dniu [...] 2005 r. W dniu 4 listopada skarżący przybył wraz z ojcem do organu pierwszej instancji w celu przedstawienia aktu darowizny gospodarstwa rolnego. Natomiast w dniu 10 listopada strony zawartej umowy darowizny (skarżący i jego ojciec) udali się do Agencji ARiMR w B. w celu złożenia wypisu gruntów. Podczas tych wizyt - jak twierdzi skarżący - dwukrotnie uzyskał informację, że płatności należą się ojcu, bo gospodarstwo zostało przekazane po roku gospodarczym, który skończył się w dniu [...] 2005 r. Nikt z pracowników organu, podczas ich bytności w urzędzie, nie poinformował ich o tym, iż należy złożyć w terminie 14 dni od sporządzenia aktu notarialnego ponowny wniosek o przyznanie płatności.
W związku z zarzutami zawartymi w odwołaniu przeprowadzono postępowanie wyjaśniające w zakresie faktów, na które powoływał się skarżący. Zbigniew G. potwierdził w oświadczeniu, że Edward K. ojciec skarżącego zgłosił się w dniu 4 listopada 2005 r. do Biura Powiatowego w B., a on osobiście pomagał mu w wypełnieniu wniosku o przyznanie renty strukturalnej. Oświadczający stwierdził, że nie wie i nie pamięta, czy na temat przeniesienia płatności ojciec skarżącego był przez niego czy inne osoby obsługujące informowany. Również w dniu 10 listopada 2005 r., gdy Edward K. dostarczył brakujące załączniki, nie rozmawiali o sprawie przeniesienia płatności, a jedynie o kompletności złożonego wniosku. Składający oświadczenie, w końcowej jego części zauważył, że Edward K. gospodarstwo przekazał już wcześniej i wobec wielu osób obsługujących jego sprawę w jakiś sposób przy jego bierności nie została mu przekazana przedmiotowa informacja lub nie przyjął jej do wiadomości.
Mając powyższe na względzie trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący i jego ojciec zostali wprowadzeni w błąd co do tego, komu po dokonaniu darowizny gospodarstwa rolnego przysługują płatności bezpośrednie. Jednak w kontekście zasad procedowania administracyjnego istotne jest to, co sam Zbigniew G. przyznaje, że informacja o obowiązku złożenia wniosku w przedmiocie płatności w terminie 14 dni od dnia aktu darowizny nie została przekazana lub Edward K. nie przyjął jej do wiadomości.
W tym miejscu należy odwołać się do reguł wypływających z treści art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powołany przepis ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Prawo do informacji przyjmuje także Europejski Kodeks Dobrej Administracji. W art. 10 ust. 3 stanowi, iż w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jej działania oraz dotyczącą pożądanego rozstrzygnięcia sprawy, natomiast w art. 22 reguluje sposób postępowania w razie zwrócenia się z prośbą o udzielenie informacji.
Udzielanie informacji w trakcie toczącego się postępowania dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).
W myśl orzecznictwa NSA, zgodnie z art. 9 in fine organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej poprzez wskazanie bądź zacytowanie przepisu, lecz musi podać również ,,niezbędne wyjaśnienia" co do treści przepisów oraz udzielać ,,wskazówek", jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).
Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 kpa. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1740/98, LEX nr 42031).
Istotny w niniejszej sprawie jest również status podmiotu wnoszącego o przyznanie płatności. Rolnik prowadzący działalność rolniczą z uwagi na słabą znajomość przepisów prawa z pewnością wymaga szczególnej pieczy organu podczas toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania płatności z funduszy unijnych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przyznawanie tych świadczeń następuje w oparciu o przepisy, co do których występuje wymóg ich zgodności z prawem wspólnotowym. W zakresie tak trudnej materii niezbędne jest zatem dbałe wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 9 kpa.
Warto w tym miejscu powołać orzecznictwo NSA powstałe na gruncie art. 9 kpa w przedmiocie nieznajomości prawa przez osoby, które nie są zorientowane w problematyce prawnej. W wyroku z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1428/98, LEX nr 41815 Sąd stwierdził, że na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. W orzeczeniu z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt SA/Sz 1476/97 LEX nr 34710 NSA zauważył, iż zasada państwa prawa, jak i przepis art. 9 kpa, nakładają na organy administracji obowiązek czuwania nad tym, by strona uczestnicząca w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Natomiast w wyroku z dnia 18 lutego 1994 r. skonstatował, że strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, a zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi.
Trzeba również wspomnieć, iż w znajdującym się w aktach sprawy piśmie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] 2006 r., w którym przypomina się Biuru Powiatowemu w B., że na mocy pisma z dnia 26 października 2005 r., z załączonym do niego komunikatem ARiMR z dnia 12 października 2005 r., wydanym w kwestii renty strukturalne - płatności, zobowiązano Biuro Powiatowe do informowania rolników (pierwotnych wnioskodawców) o konieczności złożenia wniosku przez ich następców w terminie 14 dni od transakcji, której przedmiotem było gospodarstwo rolne. Korespondencja ta jednoznacznie wskazuje na prawidłowe rozumienie przez jednostkę nadrzędną obowiązków wynikających z art. 9 kpa.
Podnieść także należy, iż wcześniej, przed wydaniem komunikatu z dnia 12 października 2005 r., ze stanowiska ARiMR pochodzącego z lipca 2005r. ( notatka służbowa z dnia [...] 2006 r. znajdująca się w aktach sprawy) wynikało, że jeżeli przekazanie gospodarstwa rolnego nastąpi po zakończeniu rozliczeniowego roku gospodarczego (po 15 października) rolnik ma prawo do renty strukturalnej i płatności. I takich też informacji ówcześnie udzielał organ pierwszej instancji.
Wobec powyższego jednoznacznie skonstatować należy, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia zasady postępowania administracyjnego w postaci obowiązku informowania strony o jej sytuacji faktycznej i prawnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż jeśli nawet Zbigniew G. poinformował ojca skarżącego o konieczności złożenia wniosku w terminie 14 dni, to jednak uczynił to w sposób niewłaściwy bowiem skarżący stosownego wniosku w zakreślonym terminie nie złożył. Doświadczenie życiowe i zasady logiki wskazują, że jeżeli ktoś uzyskuje ważną dla niego informację, dotyczącą znacznego przysporzenia finansowego, to informacją tą jest w sposób szczególny zainteresowany i dokłada staranności, aby wypełnić wszystkie warunki z tą korzyścią związane. Stwierdzić należy, iż jest mało prawdopodobne, aby Edward K. uzyskał prawidłowe wyjaśnienie jego sytuacji faktycznej i prawnej, a jego następca stosownego wniosku w terminie 14 dni nie złożył. Podnieść także trzeba, że wersja prezentowana przez skarżącego, iż został wprowadzony w błąd jest uprawdopodobniona faktem pouczania rolników wg stanowiska ARiMR z lipca 2005 r.
Końcowo zauważyć jeszcze wypada, że znane są Sądowi z urzędu fakty nie wywiązywania się przez organ pierwszej instancji z obowiązków wynikających z treści art. 9 kpa w zakresie informacji o konieczności składania ponownych wniosków o przyznanie płatności w terminie 14 dni (por. wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 13 września 2006r. sygn. akt I SA/Bd 350/06, I SA/Bd 401/06).
Mając zatem na względzie to, że postępowanie organu administracji w świetle zasady wynikającej z art. 9 kpa nie może prowadzić do powstania szkody zarówno u pierwotnej strony postępowania, jak i u jej następcy zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a. Natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.