I SA/BD 394/23

I SA/Bd 394/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Szulc /przewodniczący/
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi W. Ś. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 czerwca 2023 r. nr 0206-PU/L.411.28,29.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS) po rozpoznaniu wniosku [...] (dalej: "Skarżący") z dnia [...] czerwca 2023 r. o udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia odsetek decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. odmówił Skarżącemu umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł za okres od 2005.1. do 2023.2/06, w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...]zł oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...]zł.
W uzasadnieniu organ podał, że Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,5900 ha fizycznych co stanowi 1,8460 ha przeliczeniowych. Ubezpieczenie Skarżącego ustało z tytułu pobierania zasiłku dla opiekuna w okresie od [...].04.2016 r. do [...].02.2018 r. Skarżący od wielu lat nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. O narastającym zadłużeniu z tego tytułu był informowany pismami z KRUS. Z uwagi na fakt, że zadłużenie narastało Placówka Terenowa zabezpieczyła należności na hipotece od 1993.2-2013.4/12 oraz od 2014.1/01-2023.1/03 (złożono wniosek o wpis hipoteki). Ponadto Placówka Terenowa skierowała do Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze obejmujące należności 1994.4-1995.3, 1996.2-1997.1, 2004.1- 2005.4, 2006.1-2006.4, które zostało umorzone, zaś za okres od 2000.1-2000.4, 2001.1-2001.3 zostały zrealizowane częściowo poprzez potrącenie z US oraz wpłatę własną w wyniku realizowania układu ratalnego. Przeprowadzona wizytacja w gospodarstwie rolnym w dniu [...] czerwca 2023 r. wskazała, że aktualnie powierzchnia gospodarstwa Skarżącego wynosi 6,5900 ha fizycznych co stanowi 1,8460 ha przeliczeniowych. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynikało zdaniem organu, iż w gospodarstwie prowadzona jest produkcja oraz pobierane są przez Skarżącego dopłaty z ARiMR. W związku ze złożonym oświadczeniem podczas wizytacji o zalaniu upraw rolnych, nie zostały udokumentowane żadne straty w uprawach rolnych. Ponadto z oświadczenia Skarżącego wynikało, że osiągane dochody w porównaniu z ponoszonymi wydatkami takimi jak: utrzymanie oraz inne zobowiązania ledwo starczają na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych i nie ma możliwości spłaty zadłużenia. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organy nie stwierdziły żadnych zdarzeń losowych mających wpływ na sytuację materialną w gospodarstwie rolnym. Wniosek o udzielenie pomocy w zakresie należności funduszu emerytalno-rentowego rozpatrzono w oparciu o rozporządzenie Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352) oraz rozporządzenie Komisji (UE) 2019/316 z dnia 21 lutego 2019 r. zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1408/2013 w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.U. L 51 1/1 z 22.02.2019, s.l). Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem organy zasadne było podjęcie decyzji o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o kontrolę zaskarżonej decyzji i jej uchylenie oraz wydanie orzeczenia przez WSA. Wskazał na słabe gleby i straty, jakie dotknęły jego gospodarstwo rolne w zw. z opadami, a także podniósł kwestię alimentów, które były wyższe niż jego dochody.
W piśmie z dnia [...] sierpnia 2023 r. Skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja narusza przepis art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775; dalej: "k.p.a.") w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy zauważyć, iż zasadniczą podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208 z późn. zm.; dalej: "u.u.s.r."). Zgodnie z treścią tego przepisu Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazany przepis zwraca uwagę na konieczność rozważenia między innymi możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz jego sytuacji materialno-bytowej, która ma w tym wypadku doniosłe znaczenie (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 284/21). Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. W ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 29 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1460/17, przypomnieć należy, że wydanie decyzji w oparciu o tzw. "uznanie administracyjne", nie oznacza, że ustawodawca pozostawił organom zupełną swobodę w jego stosowaniu, a zakres uznania administracyjnego nie jest uprawnieniem nieograniczonym. W przeciwnym bowiem wypadku mogłoby to oznaczać dowolność, a nawet samowolność organu przy rozstrzyganiu określonych spraw. Ponadto należy dodać, iż zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 63/18). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazanie w treści art. 41a ust. 1 u.u.s.r. "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Jak już podkreślono powyżej wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2013r., sygn. akt III GSK 2227/11). O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność zapłaty należnych na rzecz organu świadczeń. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ke 83/18).
Należy przy tym zdaniem Sądu podkreślić, iż obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 u.u.s.r. jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności, nie występuje ważny interes pozwalający na umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego w istocie nieznane dla strony, co jest sytuacją niedopuszczalną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 305/19).
Mając na uwadze przedstawione powyższej uwagi odnoszące się wprost do charakteru zaskarżonej decyzji należy zaznaczyć, iż kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny ogranicza się do zbadania, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Tym samym wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny zobowiązany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje prawidłowość przeprowadzonego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie wyjaśniające winno być prowadzone zgodnie z wymogami, wynikającymi z przepisów k.p.a. W szczególności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W sprawach, w których decyzja oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym, istotne znaczenie ma również art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do tych przepisów, decyzja powinna zawierać m. in.: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Wskazuje się, że składniki struktury decyzji uznaniowej są takie same, jak w decyzji związanej, natomiast różnice sprowadzają się do uzasadnienia w ramach przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego, są dalej idące niż ma to miejsce w odniesieniu do decyzji związanej. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie może bowiem nosić cech "dowolności". Nie zmienia to jednak faktu swobody decyzyjnej organu przy podejmowaniu decyzji (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 2010r., sygn. akt II GSK 491/09). Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011r., sygn. akt I OSK 2006/10). Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Stanowi ono naruszenie przepisów prawa procesowego, które ma istotny wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2009r., sygn. akt I OSK 649/09).
Analiza zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS wskazuje, że nie zawiera ona niezbędnych elementów wymaganych przepisami art. 107 § 3 k.p.a. Organ poprzestał bowiem w niej na powołaniu przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, wskazał wysokość kwot będących przedmiotem rozpoznania wniosku o umorzenie a następnie zacytował treść oświadczenia złożonego w toku postępowania przez Skarżącego. Ponadto wskazał organ na złożone przez Skarżącego dowody na okoliczność jego aktualnej sytuacji materialnej, nie przedstawiając przy tym w żaden sposób procesu analizy sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego pod kątem oceny jego realnych możliwości płatniczych w odniesieniu do wysokości kwoty świadczeń obciążających Skarżącego. Organ wskazał ponadto, że nie stwierdzono żadnych zdarzeń losowych mających wpływ na sytuację materialną w gospodarstwie rolnym.
W realiach niniejszej sprawy na podstawie uzasadnienia decyzji organu nie można w żaden sposób prześledzić procesu myślowego, jaki doprowadził organ do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W sprawie brak jest bowiem w tym zakresie jakiejkolwiek analizy i rozważań organu co do przedłożonych przez Skarżącego oświadczeń i dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, uzyskiwaną pomoc z GOPS (k. 637, 641 - 646 akt administracyjnych).
Mając na uwadze powyższe należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przedstawione powyżej stanowisko organu w ocenie Sądu należy traktować jako stanowisko całkowicie dowolne. W sprawie nie wiadomo bowiem jakie przesłanki i argumenty przemawiały w końcowej ocenie organu za odmową uwzględnienia wniosku Skarżącego. W sprawie nie wiadomo w istocie jaki stan faktyczny sprawy został ustalony przez organ i w oparciu o jakie dowody. Sąd, kontrolując zaskarżoną decyzję, nie ma możliwości poznania procesu myślowego organu, jaki doprowadził go do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jako arbitralne i dowolne, a więc wykraczające poza zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, należy bowiem traktować przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko organu. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). W niniejszej sprawie trzeba stwierdzić, że w zaskarżonej decyzji organ nie uczynił zadość wymogom, wynikającym z przywołanych przepisów postępowania.
Niezależnie od powyższego Sąd zaznacza, że ustawodawca nadał Prezesowi KRUS możliwość umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., co powinno być podyktowane ważnym interesem zobowiązanego oraz jego możliwościami płatniczymi (podobnie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 305/19). Chodzi bowiem o należności KRUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na sytuację zobowiązanego, Prezes KRUS może należności te umorzyć, jednakże każdorazowo, niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia, powinno ono być należycie uzasadnione, tak, aby zarówno zobowiązany jak i sąd, badający prawidłowość wydanej decyzji, mogli z łatwością zrozumieć, jakie okoliczności przesądziły o podjęciu takiego, a nie innego, rozstrzygnięcia. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie wydanej decyzji powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym (m.in. dotyczących postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o umorzenie). Decyzja w tym przedmiocie winna być poprzedzona wszechstronnym rozważeniem indywidualnych okoliczności sprawy istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia.
Przede wszystkim podkreślić należy, że jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest zobowiązanie organów administracyjnych do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwienia spraw. Motywy te, powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego - uzasadnienie stanowi jeden z koniecznych skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sądy. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych.
Uzasadnienie prawne decyzji nie może polegać tylko na powołaniu, przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Natomiast uzasadnienie faktyczne decyzji - w świetle art. 107 § 3 k.p.a. - powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Oczywistym jest, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób pozwalający na realizację zasady ogólnej postępowania administracyjnego, jaką jest wyrażona w art. 11 k.p.a. zasada przekonywania. Istotą tej zasady jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady nie ograniczają się do przekonującego uzasadnienia treści decyzji pod względem prawnym i faktycznym, również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony bowiem może pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1984 r., sygn. akt II SA 742/84). Zasada przekonywania łączy się więc ściśle z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Zasada wyrażona w art. 11 k.p.a. realizuje także pewien cel pragmatyczny, a mianowicie doprowadzenie do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu, co jednak nie mieści się w ramach procedury administracyjnej, lecz należy do funkcji postępowania egzekucyjnego administracji (zob. Wróbel Andrzej. Art. 11. W: Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. System Informacji Prawnej LEX, 2019).
Zdaniem tut. Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie może się ostać w takim kształcie, bowiem sporządzenie uzasadnienia jest nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne, gdyż przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Brak rozważań organu w kwestii sytuacji życiowej Skarżącego oraz jego możliwości płatniczych stanowi w ocenie Sądu o istotnym naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co w konsekwencji uzasadnia przyjęcie, że organ co najmniej przedwcześnie orzekł o odmowie umorzenia należności objętych wnioskiem Skarżącego. Brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowi jednocześnie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma zawierać także uzasadnienie faktyczne, a zatem być dla strony, ale również dla sądu, źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Organ zobowiązany więc jest nie tylko do wskazania faktów i okoliczności, które uznał za udowodnione, ale również wskazania, na podstawie jakich dowodów oparł swoje ustalenia, a także wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 377/19).
Reasumując, Sąd uznał, że skarga jest zasadna albowiem organ w zaskarżonej decyzji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art.107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
W sprawie brak było podstaw do orzeczenia na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania bowiem Skarżący nie poniósł wpisu sądowego oraz nie był w sprawie reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego.
Sąd oddalił wnioski o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawarty w piśmie Skarżącego z dnia [...] sierpnia 2023 r. bowiem postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające zmierzające do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Sytuacja taka nie wystąpiła w niniejszej sprawie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy ponownie dokonać oceny złożonego wniosku w świetle zebranego dotychczas w sprawie materiału dowodowego. Ponownie rozpoznanie sprawy otwiera możliwość Skarżącemu, jak i organowi na ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego sprawy. Dopiero przeprowadzona kompleksowa ocena sytuacji życiowej Skarżącego, jego możliwości płatniczych, stanu zdrowia, istnienia po jego stronie ważnego interesu, pozwoli na jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy i stworzy podstawy do wydania stosownej decyzji merytorycznej. Wydana decyzja powinna spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a., aby z jednej strony realizowała zasadę przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. oraz aby przy ewentualnym jej zaskarżeniu, poddawała się kontroli sądowej.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2023 r. (k. 25 akt sądowych). Następnie zarządzeniem z dnia [...] października 2023 r. (k. 31 akt sądowych) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2023 r. Wcześniej Skarżący został poinformowany także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma (k. 24 akt sądowych).
Należy zaznaczyć, że dopuszczalność rozpoznania spraw na posiedzeniach niejawnych w czasie obowiązywania obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt II FSK 1230/21, a wyrażone w nim poglądy tut. Sąd podziela.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
J. Ziołek J. Szulc L. Kleczkowski