I SA/Bd 39/24

I SA/Bd 39/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Jarosław Szulc /przewodniczący/
Joanna Ziołek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 29, art. 26c, art. 26d
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 2023 r. nr 0401-IEE.7113.113.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz skarżącego M. P. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku M. P. (dalej także jako: "Skarżący") na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...] wystawionego przez Prezydenta M. I., obejmującego zaległości w opłacie za przekształcenie użytkowania wieczystego za lata 2004-2013. Uprzednio postępowanie egzekucyjne obejmujące te same zaległości prowadzone było na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z [...] sierpnia 2004 r., nr [...] z [...] sierpnia 2006 r., nr [...]/ z [...] lipca 2007 r., nr [...] z [...] czerwca 2007 r., nr [...] z [...] grudnia 2011 r., nr [...] z [...] sierpnia 2010, nr [...] z [...] czerwca 2011 r., nr [...] z [...] czerwca 2012 r. oraz nr [...] z [...] maja 2013 r. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z [...] marca 2014 r. nr [...], z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Pismem z [...] maja 2023 r. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...]. We wniosku Skarżący wskazał na przedawnienie dochodzonego obowiązku.
W dniu [...] czerwca 2023 r. Skarżący został przesłuchany w charakterze strony Wyjaśnił, że egzekwowana zaległość uległa przedawnieniu a ponadto, że zaległość w części została opłacona. Z uwagi na upływ czasu Skarżący nie posiada już dokumentów związanych ze sprawą.
Pismem z [...] czerwca 2023 r. (doręczonym w dniu [...] czerwca 2023 r.) Skarżący przedstawił stanowisko, że nie otrzymał odpisu tytułu wykonawczego i nie mógł brać czynnego udziału w sprawie oraz, że doszło do przedawnienia egzekwowanej zaległości.
Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego, postanowieniem z [...] września 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Pismem z [...] września 2023 r., Skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego nr [...], co uniemożliwiło zapoznanie się z jego treścią i czynny udział w sprawie a także brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz przedawnienie dochodzonych należności. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a następnie merytoryczne rozpatrzenie sprawy poprzez wydanie decyzji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania w zakresie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego od organu I instancji.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej także jako: "DIAS") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podał, że po raz pierwszy przerwanie biegu terminu przedawnienia egzekwowanych należności miało miejsce z chwilą wpływu pierwotnie wystawionych tytułów wykonawczych do organu egzekucyjnego, tj. tytułów wykonawczych nr:
- [...] z [...] sierpnia 2004 r. - wpływ [...] sierpnia 2004 r. - dotyczący raty płatnej na [...] marca 2004 r.,
- [...] z [...] sierpnia 2006 r. - wpływ [...] sierpnia 2006 r. - dotyczący raty płatnej na [...] marca 2005 r.,
- [...] z [...] lipca 2007 r. - wpływ [...] sierpnia 2007 r. - dotyczący raty płatnej na [...] marca 2006 r.,
- [...] z [...] czerwca 2007 r. - wpływ [...] czerwca 2007 r. - dotyczący raty płatnej na [...] marca 2007 r.,
- [...] z [...] grudnia 2011 r. - wpływ [...] grudnia 2011 r. – dotyczący raty płatnej na [...] marca 2008 r. oraz na [...] marca 2009 r.,
- [...] z [...] sierpnia 2010 r. - wpływ [...] sierpnia 2010 r. – dotyczący raty płatnej na [...] marca 2010 r.,
- [...] z [...] czerwca 2011 r. - wpływ [...] czerwca 2011 r. – dotyczący raty płatnej na [...] marca 2011 r.,
- [...] z [...] czerwca 2012 r. - wpływ [...] czerwca 2012 r. - dotyczący raty płatnej na [...] marca 2012 r.
Organ podał, że we wskazanych wyżej dniach nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych zostało zakończone postanowieniem z [...] marca 2014 r. i od tego dnia biegł na nowo 10-letni okres przedawnienia. Następnie, przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło [...] czerwca 2016 r., kiedy to wpłynął do organu egzekucyjnego tytuł wykonawczy nr [...].
Organ wskazał, że choć w aktach sprawy nie ma tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2013 r., dotyczącego raty płatnej na [...] marca 2013 r., to przerwanie biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło [...] czerwca 2016 r. (na skutek wpływu tytułu wykonawczego) jest wystarczające dla stwierdzenia, że nie nastąpiło przedawnienie zaległości objętej tytułem wykonawczym nr [...]. Stosownie do art. 124 § 2 w związku z art. 118 Kodeksu cywilnego, 6-letni okres przedawnienia zacznie biec na nowo dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do okoliczności, że Skarżący nie odebrał odpisu tytułu wykonawczego organ stwierdził, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, odpis tego tytułu został wysłany na adres I. [...], gdzie został doręczony [...] października 2016 r. pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania przesyłki adresatowi. Organ zwrócił uwagę, że taki adres wskazał wierzyciel w tytule wykonawczym oraz taki adres figuruje w bazie danych Urzędu Skarbowego w I. od [...] lipca 2011 r. Ponadto, pismem z [...] października 2016 r. Skarżący złożył skargę na czynności egzekucyjne, wniosek o przywrócenie terminu oraz zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego, gdzie wskazał adres I. [...]. Pod tym adresem Skarżący odbierał między innymi zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z [...] grudnia 2016 r. Organ podkreślił, że w piśmie tym Skarżący wskazał również na nieprawidłowe doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nr [...], z uwagi na – jak wskazał organ za Skarżącym – "brak mojej obecności przez okres kilku dni pod adresem [...]", co potwierdza zdaniem organu, że mieszkał pod tym adresem. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący nie wskazał, dlaczego powyższy adres był nieaktualny oraz jaki był wtedy właściwy adres jego zamieszkania.
Organ dodał, że wbrew twierdzeniom Skarżącego, wzięto pod uwagę jego zeznania co do braku otrzymania odpisu tytułu wykonawczego, lecz nie dano im wiary wobec dysponowania dowodem w postaci potwierdzenia odbioru korespondencji. Dlatego zdaniem organu nieuzasadnione są zarzuty, że uniemożliwiono Skarżącemu czynny udział w sprawie, bowiem zapoznał się on z aktami sprawy w siedzibie Urzędu Skarbowego w I. oraz był przesłuchany w charakterze strony.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, względnie w przypadku stwierdzenia z urzędu naruszenia normy art. 156 k.p.a. wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia organu w całości oraz w całości poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej także jako: "k.p.a."), art. 77 § 1 k.p.a., przepisów bezwzględnie obowiązujących w zakresie instytucji doręczenia przez błędne przyjęcie, że korespondencja w sprawie zawierająca tytuły wykonawcze nr [...] ([...]) dotarła, względnie mogła dotrzeć do adresata z uwagi na dostarczenie jej dorosłemu domownikowi na adres wskazany w dokumentacji sprawy (ul. [...] w I.); twierdzenie, iż z uwagi na podanie danego adresu przez wierzyciela w tytule wykonawczym oraz to, że taki adres rejestracyjny widnieje w danych tut. Urzędu, nie jest przekonujący, wobec bezspornego faktu – braku otrzymania korespondencji – tytułu wykonawczego j/w a w konsekwencji braku realnych/faktycznych możliwości zapoznania się z treścią pism j/w przez zobowiązanego; Skarżący stwierdził, że organy nie zawiadomiły go w sposób prawidłowy i w terminie, co skutkowało upływem czasu od wymagalności zobowiązań, a w konsekwencji na skutek przedawniania, podejmowane działania dalsze, zajęcia pieniężne ze świadczenia z ZUS wobec Skarżącego nie miały skuteczności prawnej, a ponadto należało przeprowadzić postępowanie dowodowe, w którym czynnie mógłby uczestniczyć Skarżący;
2) art. 77 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, polegające na ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem istotnej części materiału dowodowego, tj. m.in. zeznań w charakterze strony Skarżącego, który zaprzecza domniemanym okolicznościom skutecznego doręczenia mu pism w sprawie przerywających bieg przedawnienia jego zobowiązań, dochodzonych postępowaniem egzekucyjnym w sprawie;
3) przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na treść zaskarżanego postanowienia z dnia [...] listopada 2023 r. (i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji), tj. art. 2 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej także jako: "u.p.e.a."), poprzez błędną wykładnię normy tego przepisu nie uwzględniając faktu obowiązywania w roszczeniach majątkowych instytucji przedawnienia;
4) przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżanego postanowienia z dnia [...] listopada 2023 r., tj. art. 10 § 1 k.p.a. przez brak umożliwienia Skarżącemu zapoznania się aktami sprawy i czynnego udziału w postępowaniu dowodowym przed organem I instancji, czego organ II instancji nie uwzględnił w sprawie; 5) ponadto art. 10 § 1 k.p.a. i art. 50 § 1 k.p.a. przez uniemożliwienie Skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, zaniechanie wezwania Skarżącego do złożenia wyjaśnień swojego stanowiska, wykazującego brak otrzymania zawiadomień w sprawie, które nie przerwały przez to biegu przedawnienia.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Odnosząc się do kwestii przedawnienia zobowiązania DIAS wskazał, że w aktach sprawy brakuje tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2013 roku, dotyczącego raty płatnej na [...] marca 2013 roku, jednak wydruk z systemu teleinformatycznego (k. 106-107 akt administracyjnych) potwierdza jego wpływ do organu egzekucyjnego [...] maja 2013 roku. Następnie, przerwanie biegu terminu przedawnienia nastąpiło [...] czerwca 2016 roku, kiedy to wpłynął do organu egzekucyjnego tytuł wykonawczy nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492; dalej także jako: "p.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Oceniając pod kątem opisanych wyżej kryteriów zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego Sąd uznał, że przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wyeliminowanie z obrotu. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wydane stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 w z. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej także jako: "k.p.a.") i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej także jako: "u.p.e.a.")
Wniosek Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczy postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z majątku M. P. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...] wystawionego przez Prezydenta M. I., obejmującego zaległości w opłacie za przekształcenie użytkowania wieczystego za lata 2004-2013.
Pismem z [...] maja 2023 r. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...]. We wniosku Skarżący wskazał na przedawnienie dochodzonego obowiązku.
Kontrolę w niniejszej sprawie należało rozpocząć od sprawdzenia prawidłowości dokumentu, na podstawie którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.
Organ wskazuje na to, że zobowiązania Skarżącego nie uległy przedawnieniu, ponieważ zostały objęte tytułem wykonawczym z [...] października 2016 r. nr [...] (znajdującym się na k. 1-3 akt administracyjnych), na podstawie którego aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Organ podał przy tym, że uprzednio postępowanie egzekucyjne obejmujące te same zaległości prowadzone było na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z [...] sierpnia 2004 r., nr [...] z [...] sierpnia 2006 r., nr [...]/ z [...] lipca 2007 r., nr [...] z [...] czerwca 2007 r., nr [...] z [...] grudnia 2011 r., nr [...] z [...] sierpnia 2010, nr [...] z [...] czerwca 2011 r., nr [...] z [...] czerwca 2012 r. oraz nr [...] z [...] maja 2013 r. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z [...] marca 2014 r. nr [...], z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
W związku z powyższym stwierdzeniem organu wątpliwości Sądu budzi treść tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...] i brak wyjaśnienia przez organy obu instancji na jakiej podstawie zobowiązania Skarżącego objęte wcześniej wydanymi tytułami wykonawczymi zostały objęte następnie tytułem wykonawczym z [...] października 2016 r. nr [...]. Nie wyjaśniono przy tym przyczyny wystawienia tego tytułu wykonawczego. Jednocześnie uważna lektura tego dokumentu wskazuje, że jego podstawą nie był ani art. 26c u.p.e.a. (wystawienie dalszego tytułu wykonawczego), ani też art. 26d u.p.e.a, (wystawienie ponownego tytułu wykonawczego w miejsce utraconego). Nie zostały bowiem zaznaczone ani wypełnione odpowiednie pola (rubryki).
Zgodnie z art. 26c § 1 u.p.e.a. w razie potrzeby prowadzenia egzekucji przez więcej niż jeden organ egzekucyjny lub zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową, w tym hipoteką morską przymusową, wierzyciel wydaje dalszy tytuł wykonawczy. Z kolei w myśl art. 26d § 1 u.p.e.a. w przypadku utraty tytułu wykonawczego, po wszczęciu egzekucji administracyjnej, wierzyciel ponownie wydaje tytuł wykonawczy po uprzednim wydaniu postanowienia o utracie pierwotnego tytułu wykonawczego. Należy przy tym podkreślić, że z treści art. 26c § 2 i art. 26d § 2 u.p.e.a. wynika wyraźnie, że dalszy tytuł wykonawczy poza wymogami, o których mowa w art. 27, zawiera także numer porządkowy oraz oznaczenie celu, dla którego został wydany, zaś na ponownie wydanym tytule wykonawczym wierzyciel umieszcza adnotację o jego wydaniu oraz oznaczenie postanowienia o utracie pierwotnego tytułu wykonawczego. Jednocześnie art. 26c § 4 i art. 26d § 4 u.p.e.a. stanowią, że zobowiązanemu nie doręcza się ani dalszego, ani ponownie wystawionego odpisu tytułu wykonawczego.
W ocenie Sądu uszło zatem uwadze organów, że żaden przepis u.p.e.a. nie daje podstaw do ponownego (wielokrotnego) wydania tytułów wykonawczych w stosunku do należności, wobec których uprzednio wydano już tytuły wykonawcze. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 306/16, stwierdził, że: "(...) co do zasady organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego tylko jeden raz tytułu wykonawczego (oryginału). Wystawienie zaś drugich tytułów wykonawczych co do tej samej należności jest niedopuszczalne, gdyż narusza gwarancje ochrony praw zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (chroni przed wielokrotnym dochodzeniem jednej i tej samej należności). Konieczność ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w stosunku do zobowiązanego w celu wyegzekwowania należności, która była już przedmiotem egzekucji, a która została umorzona wobec jej nieskuteczności, może nastąpić na podstawie tylko jednego, pierwotnie wystawionego tytułu wykonawczego (oryginału). Podkreślić należy, że wyjątki od ww. zasady, przewidującej jeden tytuł wykonawczy w jednej sprawie (tj. dotyczącej tej samej należności) ustawodawca przewidział w polskim systemie prawnym - w art. 26c i art. 26d u.p.e.a, a dotyczą tylko wystawienia dalszego tytułu wykonawczego (w sytuacjach określonych przepisem art. 26c) oraz utraty tytułu wykonawczego (art. 26d u.p.e.a. - por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 146/06; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II OSK 2307/10, publikowane w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl, czy też wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Sz 960/15)".
Tymczasem organ odwoławczy nie przeanalizował treści, podstawy prawnej ani podstawy faktycznej wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] z [...] października 2016 r. Tym samym organ odwoławczy rozpoznając wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie dokonał oceny istotnych okoliczności związanych z wszczęciem tego postępowania, na które – pośrednio – wskazywał Skarżący formułując w zażaleniu zarzut przedawnienia zobowiązań będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego.
Wskazać przy tym należy, że organ egzekucyjny z mocy art. 29 u.p.e.a. obowiązany był do badania dopuszczalności egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji z przyczyn przedmiotowych zachodzi wówczas, gdy dotyczy zarówno podstaw, jak i przedmiotu egzekucji. Na przykład, niedopuszczalna będzie egzekucja z na podstawie tytułu wykonawczego niespełniającego wymagań formalnych. Organ egzekucyjny ma prawo i obowiązek przeprowadzania wszelkich niezbędnych ustaleń w tym zakresie.
Z uwagi na powyżej opisane uchybienie organu w przedmiocie zaniechania oceny istotnych okoliczności sprawy (dotyczących dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego) zaskarżone postanowienie należało uchylić.
Niezależnie od powyższych rozważań Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ze skargi na postanowienie DIAS stwierdza, że w przedłożonych Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych brak tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2013 r. Na brak tego dokumentu w aktach sprawy wskazał już Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. w postanowieniu z dnia [...] września 2023 r., w którym stwierdził, że: "W aktach brak jest tytułu wykonawczego nr [...] z [...].05.2013 r. dot. raty płatnej na [...].03.2013 r., który nie został odnaleziony w archiwum. Jednak zaległość ta stała się wymagalna [...].04.2013 r., zatem przerwanie biegu przedawnienia, które nastąpiło [...].06.2016 r. na skutek wpływu tytułu wykonawczego nr [...] ([...]) jest wystarczające dla stwierdzenia, że nie nastąpiło przedawnienie zaległości wynikającej z tego tytułu wykonawczego." (k. 89 akt administracyjnych). Stanowisko organu I instancji zaakceptował DIAS (k. 103 akt administracyjnych), który w odpowiedzi na skargę doprecyzował, że wydruk z systemu teleinformatycznego (k. 106-107 akt administracyjnych) potwierdza wpływ brakującego tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego w dniu [...] maja 2013 roku.
Zdaniem Sądu kontrola zaskarżonego postanowienia przez sąd administracyjny jest możliwa na podstawie kompletnych akt, obejmujących wszystkie dokumenty mające znaczenie dla oceny terminu przedawnienia zobowiązania Skarżącego, w tym zawieszenia lub przerwania biegu tego terminu. Brak tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2013 r. dotyczącego – jak podaje organ - raty płatnej na [...] marca 2013 r., na podstawie którego uprzednio było prowadzone postępowanie egzekucyjne powoduje, że aktualnie Sąd nie ma możliwości dokonania kontroli sprawy pod kątem zarzutów sformułowanych przez Skarżącego. W ocenie Sądu w celu rozpoznania skargi na postanowienie DIAS z dnia [...] listopada 2023 r. konieczne jest zapoznanie się z treścią ww. tytułu wykonawczego. Zdaniem Sądu należy przy tym podkreślić, że dokumentu w postaci ww. tytułu wykonawczego nie może zastąpić włączenie do akt administracyjnych wydruku z systemu teleinformatycznego z dnia [...] stycznia 2024 r. (k. 106-107 akt administracyjnych) powstałego już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Dla oceny stanu sprawy istotna jest bowiem treść tytułu wykonawczego nr [...] z [...] maja 2013 r. Dokumentu tego nie ma jednak w aktach sprawy.
Należy w tym miejscu podkreślić, że kognicja sądu administracyjnego, której przedmiotem jest kontrola legalności zaskarżonych decyzji, nie pozwala sądowi orzekającemu na dokonywanie samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie, w tym na podstawie domysłów bądź przypuszczeń. Ustaleń tych dokonują określone organy, przy czym dokonane ustalenia muszą znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym przez te organy materiale dowodowym. Wskazać w tym miejscu należy, że sąd administracyjny w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy skompletowanych przez organ administracji publicznej, w których zawarty został materiał faktyczny i dowodowy pozwalający na określenie stanu wiedzy umożliwiającej dokonanie kontroli sądowej w związku ze złożeniem skargi do sądu administracyjnego. Brak kompletnych akt administracyjnych sprawy należy postrzegać jako uchybienie determinujące negatywną ocenę procedowania przez dany organ. W niniejszej sprawie - jak wskazano powyżej – DIAS wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że poczynił ustalenia w sprawie dotyczące terminu przedawnienia zobowiązania Skarżącego na podstawie dokumentów i informacji, których nie ma w aktach sprawy przedłożonych Sądowi. Nie został w aktach sprawy utrwalony tytuł wykonawczy nr [...] z [...] maja 2013 r. Dokument ten według organów obu instancji miał znaczenie dla oceny kwestii terminu przedawnienia zobowiązania. Tym samym w ocenie Sądu organ był zobowiązany przedłożyć ten dokument wraz z odpowiedzią na skargę. Nieprzedłożenia tego dokumentu nie usprawiedliwia w ocenie Sądu fakt nieodnalezienia go w archiwum.
Powyższe uchybienia odnoszące się do zgromadzenia i przedstawienia materiału dowodowego uniemożliwiają jednoznaczną weryfikację ustaleń poczynionych przez organ a tym samym weryfikację prawidłowości zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu tylko kompletne akta administracyjne przekazane sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia tut. Sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą.
Zauważyć należy, że jednymi z podstawowych zasad postępowania administracyjnego są uregulowane w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zasada oficjalności, zasada ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11). Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie a ponadto na podstawie art. 107 § 2- § 5 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w tym na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem rozstrzygnięcia, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma też kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, że organ odwoławczy w badanej sprawie naruszył powyższe przepisy k.p.a., ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie nie zawiera uzasadnienia spełniającego ww. wymogi. W ocenie Sądu kontrolowane postanowienie, nie zawiera w wystarczającym stopniu opisanych wyżej elementów. Wskazany w treści zaskarżonego postanowienia tytuł wykonawczy nr [...] z [...] maja 2013 r. będący przedmiotem analizy organu zarówno I, jak i II instancji nie znajduje się w aktach sprawy. Tymczasem uzasadnienie powinno odzwierciedlać tok rozpatrywania sprawy przez organ i odwoływać się do dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.
W takiej sytuacji Sąd pozbawiony został możliwości merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia organu odwoławczego, podjętego w toku prowadzonego przez organ odwoławczy postępowania i zobowiązany był do uchylenia tej decyzji, z uwagi na stwierdzone naruszenia przepisów postępowania tj. art. 107 § 3, ale także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. mających, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy.
Z podanych względów Sąd ocenił kontrolowane postanowienie za wadliwe, wydane przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania wymienionych powyżej, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec opisanych powyżej uchybień organu w zakresie gromadzenia i utrwalania w aktach sprawy materiału dowodowego sprawy, jak również jego oceny, zdaniem Sądu, konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wobec wątpliwości w zakresie prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] października 2016 r. nr [...], dokonywanie przez Sąd oceny pozostałych zarzutów skargi (w tym rozstrzyganie sporu dotyczącego dokonanego doręczenia) na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Sąd nie jest bowiem upoważniony do ustalania stanu faktycznego sprawy zamiast organu w sytuacji, gdy wprawdzie organ w zaskarżonym postanowieniu ocenił kwestię przedawnienia zobowiązania Skarżącego, jednak nie jest jasne na podstawie jakich dokumentów organ dokonał tej oceny bowiem jeden z dokumentów wskazanych przez organ w postanowieniu nie znajduje się w aktach (tytuł wykonawczy nr [...]), zaś drugi budzi wątpliwości co do prawidłowości jego sporządzenia (nr [...]). Równocześnie podkreślić należy, że wyłącznie dokumenty prawidłowe co formy oraz treści wywołują skutki prawne określone w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.
Rozpoznając sprawę ponownie organ drugiej instancji uwzględni stanowisko prawne przedstawione powyżej, eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. W szczególności organ dokona oceny prawidłowości sporządzenia tytułu wykonawczego nr [...] i możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tego dokumentu. Niezależnie od powyższego organ podejmie stosowne czynności procesowe zmierzające do włączenia do akt sprawy tytułu wykonawczego nr [...]. Następnie organ oceni podniesiony przez Skarżącego zarzut przedawnienia. Dokonane ustalenia, oceny i podjęte czynności organ przedstawi w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji mając na uwadze przepisy k.p.a. i u.p.e.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sąd oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień/zeznań Skarżącego na okoliczność wykazania braku skutecznego doręczenia mu zawiadomień w sprawie wszczętych postępowań egzekucyjnych. Sąd administracyjny zasadniczo nie prowadzi postępowania dowodowego. Przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje, gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Równocześnie podkreślenia wymaga, że z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. Tymczasem Skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień/zeznań Skarżącego. Uwzględnienie tak sformułowanego wniosku dowodowego byłoby niedopuszczalne przed sądem administracyjnym. Niezależnie od powyższego podkreślić również należy, że wszelkie kwestie związane z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego powinny być dokonane w postępowaniu przed organami podatkowymi, a istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). W rezultacie, sąd administracyjny nie może wbrew materiałom zgromadzonym w aktach postępowania podatkowego oraz odmiennie niż wynika to z treści zaskarżonej decyzji dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia: 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 699/17; z dnia 19 czerwca 2018r., sygn. akt I FSK 2078/14).
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie wydane na skutek wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc mieszczące się w katalogu postanowień wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1110/13). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
J. Ziołek J. Szulc H. Adamczewska - Wasilewicz