I SA/Bd 379/24

I SA/Bd 379/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art 153 i 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art 33 par 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi K.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2024 r. nr SKO-432/4/24 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy na rzecz K. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020r. Prezydent M. B. po rozpoznaniu zarzutów K. S. ("Strona", "Skarżący", "Zobowiązany") z dnia [...] grudnia 2018r. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego stwierdził niedopuszczalność zarzutu nieistnienia obowiązku – złożonego w kontekście prawidłowości wydania decyzji określającej wysokość podlegającej zwrotowi niepodatkowej należności budżetowej (pkt 1); oddalił zarzuty w przedmiocie: przedawnienia obowiązku – złożonego w kontekście wszczęcia postępowania egzekucyjnego i zastosowania środków egzekucyjnych po upływie terminu przedawnienia obowiązku (a), zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (b), niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów formalnych (c), określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku z decyzji administracyjnej (d).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W wyniku wniesienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 287/21 uchylił postanowienie Kolegium. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] listopada 2021r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta M. B. z dnia [...] sierpnia 2020r. Wyrokiem z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 74/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił postanowienie Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta M. B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odniósł się do wiążących wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 74/22.
Wyrokiem z dnia 28 marca 2023r. sygn. akt I SA/Bd 73/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy kolejny raz uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ prawidłowo rozpatrzył zarzut przedawnienia wyjaśniając, iż termin ten upływa z dniem [...] lutego 2023r. Sąd zaakceptował także stanowisko organu co do niezasadności zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W ocenie Sądu, nie jest także zasadny zarzut niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W ramach tego zarzutu zobowiązany kwestionował wydanie na podstawie tożsamej decyzji dwóch różnych tytułów wykonawczych wskazanie w tytułach błędnej podstawy prawnej, błąd w zakresie określenia należności pieniężnych oraz daty powstania obowiązku. Zdaniem Sądu aby rozważać uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia wymogów formalnych wystawionych tytułów wykonawczych ich nieprecyzyjność musiałaby przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania innej kwoty niż obciążająca zobowiązanego. Tymczasem Skarżący nie twierdził, że z powodu nieścisłości (wskazanych przez Sąd), została wyegzekwowana od niego nieprawidłowa kwota. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie ponieważ w dalszym ciągu organ nie wyjaśnił podnoszonej przez Skarżącego kwestii nieprawidłowego wyliczenia odsetek.
Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną Skarżący, stawiając zarzuty: naruszenia:
- art. 33 § 1 pkt 8) w zw. z art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: "u.p.e.a.") w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez wyrażenie w zaskarżonym wyroku błędnego poglądu prawnego wiążącego organy administracji polegającego na uznaniu, że nie jest jakoby zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym dokonanie zajęcia rachunków bankowych Skarżącego w trzech różnych bankach, w sytuacji gdy Skarżący przedstawił organowi egzekucyjnemu jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wiarygodne informacje pozwalającej na skuteczne wyegzekwowanie należności objętej tytułami wykonawczymi z jednego rachunku bankowego, jak również przyjęcie, że nie jest stosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wystawienie przez organ egzekucyjny dwóch tytułów wykonawczych dotyczących jednej należności wynikającej z jednej decyzji egzekwowanej na rzecz jednego (tego samego) wierzyciela, mimo że czynności te generują po stronie zobowiązanego dodatkowe koszty i w żaden sposób nie są uzasadnione celem postępowania;
b) art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 3 u.p.e.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. i w związku z przepisami prawa materialnego tj. art. 68 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 252 ust. 1 i art. 67 ustawy o finansach publicznych poprzez nieuzasadnione pominięcie zastosowania wymienionych przepisów na gruncie błędnego i w istocie rzeczy nieuzasadnionego należycie w treści zaskarżonego wyroku poglądu prawnego wiążącego w toku dalszego postępowania organy administracji, polegającego na przyjęciu, że decyzja o zobowiązaniu do zwrotu dotacji oświatowej ma charakter deklaratoryjny, a w konsekwencji w sprawie zastosowanie mają przepisy przewidujące 5-letni okres przedawnienia zobowiązania do zwrotu dotacji oświatowej, co skutkuje nieuwzględnieniem zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, a dotyczących prowadzenia egzekucji pomimo przedawnienia zobowiązania, względnie wręcz nieistnienia obowiązku objętego egzekucją, a także określenia w tytule wykonawczym egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.p.e.a., tj. niezgodnie z treścią decyzji zobowiązującej do zwrotu dotacji;
c) art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a. poprzez wyrażenie błędnego poglądu prawnego wiążącego organy administracji w przedmiotowej sprawie polegającego na przyjęciu, że niejasne i budzące wątpliwości określenie w treści tytułów wykonawczych podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej (co jest wymagane zgodnie z art. 27 § 1 pkt 3 i pkt 6 u.p.e.a., a tym samym brak czytelnego wskazania decyzji administracyjnych, na podstawie których wystawione zostały tytuły egzekucyjne, jakoby nie uniemożliwia kontroli obu tytułów wykonawczych i nie budzi zastrzeżeń związanych z prawidłowym wypełnieniem tytułów wykonawczych;
d) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek odniesienia się przez WSA w Bydgoszczy do zgłoszonego skargą zarzutu naruszenia w toku postępowania egzekucyjnego art. 33 § 1 pkt 8) u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 7b, art. 8 § 1 oraz 12 § 1 i § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2022 poz. 2000, dalej "k.p.a."), dotyczącego nieuzasadnionej zwłoki w zakresie podjęcia postępowania egzekucyjnego, skutkującej obciążeniem Skarżącego dodatkowymi odsetkami;
e) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia nie zawierającego w istocie rzeczy należytego wyjaśnienia stanowiska WSA w Bydgoszczy, w tym wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w inny sposób, niż stwierdzenie "powszechności" danego poglądu dotyczącego deklaratoryjnego charakteru decyzji zobowiązującej do zwrotu dotacji lub przywołanie wyłącznie tez rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach.
W zakresie wadliwości wyliczenia należności objętych tytułami wykonawczymi z uwagi na uwzględnienie tego zarzutu przez WSA argumentacja sądu obejmująca tę część zaskarżonego orzeczenia nie została kwestionowana.
Wyrokiem z dnia 05 grudnia 2023r. sygn. akt I GSK 842/23 Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił. W uzasadnieniu podkreślono, że strona skarżąca może mieć interes prawny w zaskarżeniu wyroku uchylającego rozstrzygnięcie organu odwoławczego. W przypadku, gdy strona nie zgadza się z częścią uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, może je zakwestionować tylko wyłącznie poprzez zaskarżenie całego orzeczenia. W takiej sytuacji, weryfikując zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, na których oparł się WSA, Sąd kasacyjny mógłby orzec na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a., taką skargę kasacyjną wprawdzie oddalając, ale weryfikując motywy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, w tym - wyrażoną w nim ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest podstaw by uznać, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia ustawowych wymagań, zawiera ono wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w przepisie art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji zawarł w nim bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu administracyjnym oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia WSA w kwestionowanym zakresie. Okoliczność natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, że uzasadnienie wyroku jest niepełne i nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 i art. 7 § 2 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy. NSA podkreślił jednak, że Skarżący wskazał należący do niego rachunek bankowy w [...] S.A., na którym znajdowały się środki ([...] zł) pokrywające dochodzoną przez organ należność. Jednak wobec braku dobrowolnego uiszczenia stosownej kwoty, organ egzekucyjny w celu doprowadzenia do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym zajął trzy konta Skarżącego w różnych bankach. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie organu w tej kwestii stanowiło nadmierną uciążliwość dla Skarżącego. Skoro zostało wskazane konto, z którego była możliwość ściągnięcia całości zadłużenia organ egzekucyjny powinien był przeprowadzić egzekucję właśnie z tego konta, a w razie stwierdzenia nie wystarczającej ilości środków kontynuować z pozostałych kont Skarżącego. NSA wskazał, że skuteczność egzekucji jest bezsprzecznie ważnym jej elementem, natomiast nie może stanowić celu samego w sobie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024r. ponownie utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta M. B. z [...] sierpnia 2020r.
W uzasadnieniu odnosząc się do zarzutu przedawnienia organ wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] marca 2017r. (przed upływem okresu przedawnienia), została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 2017r. następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Bd 805/17 oddalił skargę a wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2591/18 oddalono skargę kasacyjną. Obowiązek zwrotu dotacji został określony w decyzji z dnia [...] marca 2017r. i nie został uchylony. Wobec powyższego organ przyjął, iż podniesiony przez Skarżącego zarzut przedawnienia obowiązku jest niezasadny, gdyż do końca 2017r. istniała w obrocie prawnym decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. W dniu [...] grudnia 2018 r. wystawiono tytuł egzekucyjny. W sprawie nie toczy się sprawa dotycząca zobowiązania określonego decyzją. Przywołując treść art. 70 § 7 pkt 2 O.p. zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się, a po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności organ wskazał, że Strona wniosła skargę na poprzednio wydane przez SKO postanowienie w dniu [...] stycznia 2023 r. Prawomocne orzeczenie doręczono organowi w dniu [...] marca 2024r. Z wyroku wynika, że przedawnienie upływałoby w dniu [...] lutego 2023 r. Między [...] stycznia 2023 r. a [...] lutego 2023 r. jest 34 dni, liczone od [...] marca 2024 r.
Dalej organ podał, że w zażaleniu z dnia [...] sierpnia 2020 r. oraz treści pisma z dnia [...] grudnia 2018 r. Zobowiązany podniósł, iż w obu tytułach organ wadliwie określił odsetki za zwłokę. Wyliczenia odsetek Skarżący zweryfikował w oparciu o obowiązujące przepisy i algorytm publikowany przez Ministerstwo Finansów. Przykładowo Skarżący wskazał na tytuł wykonawczy nr [...] rubrykę E.1 z kwoty [...]zł odsetki w tytule [...] zł, a powinny być [...] zł, suma odsetek została zawyżona. Wyliczenie należności odsetkowych w kwestionowanym tytule wykonawczym w każdej pozycji zostało zawyżone od kilku do kilkudziesięciu złotych. Kolegium kierując się wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zawartymi w wyroku z dnia 29 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 73/23 odnośnie przykładowego wskazania przez Skarżącego wadliwego obliczenia odsetek wyjaśniło, że kwota odsetek od należności głównej [...] zł wynosi [...] zł.
Dalej organ podał, że tytuły wykonawcze znajdujące się w aktach sprawy posiadają wszystkie elementy wskazane w art. 27 1 pkt 3 u.p.e.a. W przypadku konieczności zapłaty odsetek, wymagalne jest podanie jedynie terminu początkowego od którego odsetki rozpoczęły swój bieg, gdyż dniem końcowym rozpoczętego biegu terminu, jest zapłata dochodzonej należności głównej wraz z odsetkami. Odsetki od dotacji zgodnie z art. 252 ust. 6 u.f.p. nalicza się począwszy od dnia przekazania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Jedynym sposobem obliczania odsetek jest rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz. U. z 2005 r. Nr 165 poz. 1373 ze zm.,). Skarżący dokonał obliczenia przez kalkulator zaległości podatkowych i nie uwzględnił innej daty naliczania odsetek w dotacjach. Kolegium dokonując obliczeń odsetek na podstawie kalkulatora od zaległości podatkowych (uwzględniając datę naliczenia odsetek stosownie do art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p.) ustaliło, że kwoty odsetek nieznacznie różnią się od tych figurujących w tytule wykonawczym [...]. SKO wyjaśniło jednak, że wysokość odsetek jest wyliczeniem orientacyjnym i zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. tytuł wykonawczy obligatoryjnie zawiera określenie wysokości należności pieniężnej, termin, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaj i stawki tych odsetek. Organ wskazał, że odsetki są generowane automatycznie przez komputer. Natomiast ich datą końcowa jest data zapłaty, która nie jest uwzględniona w tytule wykonawczym.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta M. B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zarzucił naruszenie:
a) art. 33 § 1 pkt 8) w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego zarzutów dotyczących zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego polegającego na dokonaniu zajęcia rachunków bankowych Skarżącego aż w trzech rożnych bankach, w sytuacji gdy Skarżący przedstawił organowi egzekucyjnemu jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wiarygodne informacje pozwalającej na skuteczne wyegzekwowanie należności objętej tytułami wykonawczymi z jednego rachunku bankowego, jak również stosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego poprzez wystawienie przez organ egzekucyjny dwóch tytułów wykonawczych dotyczących jednej należności wynikającej z jednej decyzji egzekwowanej na rzecz jednego (tego samego) wierzyciela, co generuje po stronie zobowiązanego dodatkowe koszty i w żaden sposób nie jest uzasadnione celem postępowania;
b) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 33 § 1 pkt 8) w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego zarzutów dotyczących zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, pomimo faktu, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając w toku niniejszego postępowania skargę kasacyjną "uznał, że postępowanie organu w tej kwestii stanowiło nadmierną uciążliwość dla skarżącego. Skoro zostało wskazane konto, z którego była możliwość ściągnięcia całości zadłużenia organ egzekucyjny powinien był przeprowadzić egzekucję właśnie z tego konta, a w razie stwierdzenia nie wystarczającej ilości środków kontynuować z pozostałych kont skarżącego. Skuteczność egzekucji jest bezsprzecznie ważnym jej elementem, natomiast nie może stanowić celu samego w sobie." (zob. wyrok NSA z dnia 05 grudnia 2023 roku wydany w sprawie I GSK 842/23);
c) art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, a dotyczących prowadzenia egzekucji pomimo przedawnienia, względnie wręcz nieistnienia obowiązku objętego egzekucją;
d) art. 33. § 1 pkt 3 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, a dotyczących określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 u.p.e.a., tj. niezgodnie z treścią decyzji zobowiązującej do zwrotu dotacji;
e) art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. przez nieuwzględnienie zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego, a dotyczących niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w szczególności przez brak wskazania podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 27 § 1 pkt 3) i pkt 6 u.p.e.a. – brak czytelnego wskazania decyzji administracyjnych, na podstawie których wystawione zostały tytuły egzekucyjne, co w praktyce uniemożliwia kontrolę obu tytułów
wykonawczych;
f) art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w związku z art. 7, art. 7b, art. 8 § 1 oraz 12 § 1 i § 2 k.p.a. przez nieuzasadnioną zwłokę w zakresie podjęcia postępowania egzekucyjnego, skutkującą obciążeniem skarżącego dodatkowymi odsetkami;
g) art. 6, art. 7, art. 7a § 1, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., do których odsyła art. 18 u.p.e.a. przez sporządzenie przez SKO w B. uzasadnienia postanowienia nie spełniającego kryteriów wyznaczonych wymienionymi przepisami, w tym m.in. brak należytego zweryfikowania zarzutów Skarżącego co do wadliwości wyliczeń należności odsetkowych objętych kwestionowanymi tytułami wykonawczymi.
Wskazał ponadto, że wyliczenia zaległych odsetek zarówno w kwestionowanych tytułach wykonawczych, jak i w postanowieniu Prezydenta M. B. zostały określone błędnie, nad czym SKO przechodzi najwyraźniej "do porządku dziennego". Tymczasem Skarżący nadal nie ma informacji, jaka dokładnie kwota (wyliczona poprawnie, a nie "orientacyjnie") stanowiła przedmiot egzekucji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019r., sygn. akt II OSK 1867/17).
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu, który skutkuje koniecznością wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność wniesionych przez Skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa ta była już rozpoznawana przez tut. Sąd, który wyrokami z dnia: 15 czerwca 2021 r., I SA/Bd 287/21, 15 marca 2022 r., I SA/Bd 74/22 oraz 28 marca 2023r. sygn. akt I SA/Bd 73/23 uchylił poprzednie postanowienia SKO w B.. Ten ostatni wyrok został zaskarżony przez Stronę skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 05 grudnia 2023r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, weryfikując motywy rozstrzygnięcia tut. Sądu.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i praktyka sądowa jednolicie przyjmują, że ustanowiona w ww. przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (zob. T. Woś, Komentarz do art. 153, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 maja 2007 r., I FSK 857/06; z 16 października 2014 r., II FSK 2506/12; publik. CBOSA). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 (i art. 170 p.p.s.a.) oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 sierpnia 2022 r., III FSK 1531/21; z 22 lutego 2024r., I OSK 2202/20) .
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy podkreślić należy, że SKO ponownie rozpatrując sprawę związane było oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu tut. Sądu z dnia 28 marca 2023r. z uwzględnieniem stanowiska NSA, który w swoim wyroku dokonał innej oceny zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
W toku postępowania egzekucyjnego Skarżący podniósł zarzuty: przedawnienia ewentualnie nieistnienie obowiązku objętego egzekucją (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia (art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) oraz niespełnienie wymogów określonych w art. 27 (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Na naruszenie wskazanych przepisów Skarżący wskazał także w zażaleniu na postanowienie Prezydenta M. B. z dnia [...] sierpnia 2020r. zawierającego rozstrzygnięcie w sprawie wniesionych zarzutów.
W odniesieniu do zarzutu przedawnienia tut. Sąd w orzeczeniu z dnia 28 marca 2023r. wskazał, iż stanowisko organu nie budzi zastrzeżeń. Należności z tytułu dotacji za 2012 r. i 2013 r. nie uległy przedawnieniu. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że obowiązek zwrotu dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem powstaje z mocy prawa i że decyzja orzekająca o zwrocie dotacji ma charakter deklaratoryjny (np. wyroki NSA: z dnia 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12; z dnia 3 września 2014 r., II GSK 916/13). W ocenie Sądu organ prawidłowo wywiódł, że do obliczenia terminu przedawnienia zwrotu dotacji ma zastosowanie art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, co oznacza, że w odniesieniu do dotacji za 2012r. i 2013r., termin przedawnienia zobowiązania do ich zwrotu mijał odpowiednio z końcem 2017 r. i 2018r., gdyby nie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Prawidłowość tego stanowisko znajduje także potwierdzenie we wskazanym wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 29 stycznia 2018 r., I SA/Bd 805/17 oraz wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2022 r., I GSK 2591/18. W rezultacie Sąd nie podzielił poglądu Skarżącego, że decyzja w sprawie zwrotu dotacji ma charakter konstytutywny, i że prawo do wydania decyzji dotyczącej zwrotu dotacji przedawniło się w sposób wynikający z art. 68 § 1 Ordynacji podtkowej. Pogląd ten został potwierdzony przez Naczelny Sąd Administracyjny, który, w przywołanym orzeczeniu z dnia 05 grudnia 2023r. (I GSK 842/23), podkreślił, że kwestia deklaratoryjności decyzji została już przesądzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2022r. sygn. akt I GSK 2591/18. Sąd w obecnym składzie poglądami tymi, tak jak i organ orzekający w sprawie, jest związany na mocy przywołanego wyżej art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Organ, w zaskarżonym obecnie postanowieniu, zasadnie wyjaśnił, iż mając na uwadze okoliczność wniesienia przez Stronę kolejnej skargi (nadanej za pośrednictwem poczty w dniu [...] stycznia 2023r.) oraz otrzymania przez organ prawomocnego orzeczenia sądu w dniu [...] marca 2024r. termin przedawnienia wydłużony został o 34 dni liczone od [...] marca 2024r. Zaskarżone postanowienie wydane zostało [...] kwietnia 2024r., przed upływem terminu przedawnienia.
Sąd, rozpatrujący poprzednią skargę, za niezasadny uznał również zarzut polegający na niespełnieniu przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W ramach tego zarzutu Zobowiązany kwestionował (poza sprawą odsetek) wydanie na podstawie tożsamej decyzji dwóch różnych tytułów wykonawczych, wskazanie w tytułach błędnej podstawy prawnej, błąd w zakresie określenia należności pieniężnych oraz daty powstania obowiązku. Sąd podkreślił, że wymogi formalne tytułu wykonawczego nie są przewidziane same dla siebie, ale w celu zagwarantowania zobowiązanemu, że prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne znajduje podstawy prawne i że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której jest on rzeczywiście zobowiązany. Naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego, musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania innej kwoty niż obciążająca zobowiązanego. Zarzuty wadliwości postępowania egzekucyjnego opartego na niespełniającym wymogów formalnych tytule wykonawczym należy więc oceniać przez pryzmat wypełnienia funkcji gwarancyjnej oraz pewności co do tego, czy wyegzekwowana zostanie faktycznie obciążająca zobowiązanego kwota. Zdaniem Sądu, aby rozważać uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia wymogów formalnych wystawionych tytułów wykonawczych ich nieprecyzyjność musiałaby przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania innej kwoty niż obciążająca zobowiązanego. Tymczasem Skarżący nie twierdził, że z powodu powyższych nieścisłości została wyegzekwowana od niego nieprawidłowa kwota dotacji. Wobec powyższego Sąd przyjął, że stwierdzone uchybienia nie miały istotnego znaczenia.
W poddanym obecnie kontroli Sądu postanowieniu organ w zakresie zarzutu naruszenia art. 27 ust. 1 u.p.e.a. przyjął przywołaną powyżej ocenę prawną wyrażoną w wyroku I SA/Bd 73/23. Maja na uwadze zasadę związania sądu ponownie orzekającego w sprawie wykładnią prawa dokonaną we wcześniejszym orzeczeniu, zarzuty podniesione w tym zakresie Sąd w obecnym składzie uznał za niezasadne.
Sąd uchylając wyrokiem z dnia 28 marca 2023r. postanowienie SKO z [...] grudnia 2022r. wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu, w dalszym ciągu organ nie wyjaśnił podnoszonej przez Stronę kwestii nieprawidłowego wyliczenia odsetek. W uzasadnieniu postanowienia będącego obecnie przedmiotem kontroli Sądu organ dokonał przykładowego wyliczenia wysokości odsetek w odniesieniu do kwoty należności głównej [...] zł i [...] zł zgadzając się, że wysokość odsetek w tytułach wykonawczych została wyliczona nieprawidłowo. Kolegium wyjaśniło ponadto, że wysokość odsetek jest wyliczeniem orientacyjnym albowiem zgodnie z art. 27 § 1 u.p.e.a. tytuł wykonawczy obligatoryjnie zawiera określenie wysokości należności pieniężnej, termin od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz rodzaj i stawki tych odsetek.
W ocenie Sądu organ wykonał zalecenia Sądu wobec czego stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu uznać należy za prawidłowe. Organ wyjaśnił, że odsetki od dotacji zgodnie z art. 252 ust. 6 u.f.p. nalicza się począwszy od dnia przekazania z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem. Jedynym sposobem obliczania odsetek jest rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz. U. z 2005 r. Nr 165 poz. 1373 z późń. zm.). Zgodnie z § 2 ust. 1wskazanego rozporządzenia odsetki za zwłokę są naliczane według wzoru KZ x L x O podzielone przez 365 = On = Opz. Poszczególne symbole oznaczają: Kz - kwota zaległości, L - liczba dni zwłoki, O - stawka odsetek za zwłokę w stosunku rocznym, 365 - liczbę dni w roku, On - kwotę odsetek, Opz - kwotę odsetek po zaokrągleniu. Organ wskazał, że Kolegium dokonując obliczeń odsetek na podstawie kalkulatora od zaległości podatkowych (uwzględniając datę naliczenia odsetek stosownie do treści art. 252 ust. 6 pkt 1 u.f.p.) ustaliło, że kwoty odsetek nieznacznie różnią się od tych figurujących w tytułach wykonawczych. Mając jednak na uwadze fakt, że art. 27 § 1 u.p.e.a. nie wymaga podania konkretnej kwoty odsetek a jedynie termin, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaj i stawki tych odsetek, Sąd akceptuje stanowisko Kolegium iż błędne wyliczenie wysokości odsetek nie stanowi naruszenia prawa.
Podkreślić w tym miejscu należy, na co wskazywał tut. Sąd w poprzednim wyroku wydanym w niniejszej sprawie, odnosząc się do podkreślanego przez Stronę sformalizowanego charakteru tytułu wykonawczego, że te wymogi formalne nie są przewidziane same dla siebie, ale w określonym celu. Tym celem jest zagwarantowanie zobowiązanemu, że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której rzeczywiście jest zobowiązany na podstawie decyzji organu. Wobec tego naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania kwoty, która nie obciąża zobowiązanego. W okolicznościach niniejszej sprawy, kiedy zważyć, że tytuł wykonawczy prawidłowo opisuje decyzję, na podstawie której został wystawiony oraz wysokość należności podlegającej egzekucji, to w konsekwencji zasadna jest konstatacja, że ten tytuł wykonawczy pozwalał organowi na prawidłowe przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, a w jego ramach samej egzekucji przy jednoczesnej pełnej i niewątpliwej wiedzy Zobowiązanego jaka należność i na jakiej podstawie jest od niego egzekwowana wobec braku dobrowolnej zapłaty. Podkreślić należy, że w zakresie wysokości - kwoty odsetek Skarżący jako naruszenie art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wskazuje na błędne wyliczenie w sytuacji gdy z treści przywołanego artykułu wprost wynika, że kwota odsetek nie jest obligatoryjnym elementem tytułu wykonawczego.
Sąd uchylił jednak zaskarżone postanowienie z uwagi na nieuwzględnienie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sytuacji gdy kwestia ta została pozytywnie przesądzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 grudnia 2023r. Jak wyjaśnił NSA Skarżący wskazał należący do niego rachunek bankowy w [...] S.A., na którym znajdowały się środki ([...] zł) pokrywające dochodzoną przez organ należność. Jednak wobec braku dobrowolnego uiszczenia stosownej kwoty, organ egzekucyjny w celu doprowadzenia do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym zajął trzy konta Skarżącego w różnych bankach. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę uznał, (odmiennie niż tut. Sąd w wyroku z dnia 28 marca 2023r.) że postępowanie organu w tej kwestii stanowiło nadmierną uciążliwość dla Skarżącego. Skoro zostało wskazane konto, z którego była możliwość ściągnięcia całości zadłużenia organ egzekucyjny powinien był przeprowadzić egzekucję właśnie z tego konta, a w razie stwierdzenia nie wystarczającej ilości środków kontynuować z pozostałych kont skarżącego. Skuteczność egzekucji jest bezsprzecznie ważnym jej elementem, natomiast nie może stanowić celu samego w sobie.
Organ pomimo nakazu wynikającego z art. 153 i art. 170 p.p.s.a. zignorował ocenę prawną wyrażona w sprawie przez NSA i przyjął, że zastosowano najmniej uciążliwy środek wobec dłużnika wobec czego działania wierzyciela znajdują oparcie w prawie.
Wobec powyższego zaskarżone postanowienie narusza art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 8 i art. 7 § 2 u.p.e.a. Kolegium będzie zatem zobowiązane rozpatrując zażalenie Strony uwzględnić zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata uiszczona od pełnomocnictwa (17 zł).