I SA/LU 480/23

I SA/Lu 480/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Sygn. powiązane
I GSK 1149/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-28
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 r. sprawy ze skargi I. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lipca 2023 r. nr 1431/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 13 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie (dalej: ZUS) odmówił I. H. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) w łącznej kwocie 61 242,97 zł w tym:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05/2008-04/2012 w łącznej kwocie 33 701,07 zł, w tym z tytułu: składek -15 076, 37 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 17 kwietnia 2023 roku przypadających od ww. składek -18 139, 00 zł, kosztów upomnienia - 105, 60 zł, kosztów egzekucyjnych przekształconych w składki - 380,10 zł
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 05/2008-04/2012 w łącznej kwocie 25 036,22 zł, w tym z tytułu: składek-10 891, 92 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 17 kwietnia 2023 roku przypadających od ww. składek-13 833,00 zł, kosztów upomnienia -105, 60 zł, kosztów egzekucyjnych przekształconych w składki - 205,70 zł
c) Fundusz Pracy - za okres 05/2010-04/2012 w łącznej kwocie 2 505,68 zł, w tym z tytułu: składek - 1 138,78 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 17 kwietnia 2023 roku przypadających od ww. składek-1312,00 zł, kosztów egzekucyjnych przekształconych w składki - 54,90 zł.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że I. H. (dalej: strona, skarżąca) podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ponieważ nie opłacała należności z tytułu składek na jej koncie płatnika powstały zaległości.
17 kwietnia 2023 r. do ZUS wpłynął wniosek strony o umorzenie wszystkich ciążących na niej zobowiązań powstałych w związku z nieuiszczeniem w terminie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie. Wniosek motywowała przedawnieniem należności, wskazując, że zgodnie z obowiązującym prawem należności z tytułu nieopłaconych, ale wymagalnych składek ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat od dnia ich wymagalności, co w niniejszym przypadku nastąpiło, nawet gdy zostanie wzięty pod uwagę 10-cio letni okres przedawnienia, jaki obowiązywał poprzednio. Wnioskodawczyni powołała się na zapis abolicyjny, który dotyczy zobowiązań z tytułu ubezpieczenia społecznego powstałych do dnia 1 stycznia 2012r., art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Strona precyzowała przy tym, że wnosząc o umorzenie ciążących na niej zaległościach w opłatach ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego oraz Funduszu Pracy i Funduszu Świadczeń Pracowniczych, ma na myśli umorzenie wszystkich pozostałych należności takich jak: odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, opłaty gotówkowe, koszty upomnienia oraz pozostałe, ponieważ wynika to z orzecznictwa Sądu Najwyższego, który wprowadził i utrwalił pogląd, że pod pojęciem należności z tytułu składek mieszczą się oprócz właściwych zaległości również dodatkowe. Następnie pismem z dnia 22 maja 2023r. strona zwróciłam się o potraktowanie prośby z 17 kwietnia 2023 r. jako wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Rozpatrując sprawę ZUS dodatkowo (poza ww. wnioskami) wykorzystał oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 9 maja 2023r. (data wpływu do ZUS). Wykorzystał również informacje pozyskane z urzędu tj.: z Centralnej Ewidencji i informacji o Działalności Gospodarczej, z REGON, z Centralnej Ewidencji Pojazdów, z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, z postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 10 lutego 2022 r. i 1 marca 2022 r., z pisma Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 7 października 2019r., 19 września 2019r., z decyzji z 4 czerwca 2013r., 16 sierpnia 2012r., 20 grudnia 2011r,z pisma z 16 września 2019r. skierowane do Naczelnika II Urzędu Skarbowego w Lublinie, z wniosku o rozłożenie zaległości na raty z 2 lutego 2010r. (data wpływu do ZUS), z wezwania do uzupełnienia wniosku z 5 lutego 2010r., z pisma z 4 marca 2010r. informującego o pozostawieniu wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty bez rozpoznania.
ZUS ustalił, że strona podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, jest mężatką. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem (S. H.), pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę od 12 lipca 2018r. w "B. " z wynagrodzeniem w wysokości 3.490 zł brutto, tj. 2.715, 48 zł netto, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form wsparcia.
ZUS potwierdził również w stosownych rejestrach (w bazie KSI ZUS i Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej), że mąż wnioskodawczyni prowadzi działalność od 1 lipca 2018r. aktywnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej odzieży prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach. Strona przy tym wskazywała na ponoszenie strat z tej działalności.
Wzięto pod uwagę również stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, które strona określiła na łączną kwotę 1.950 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych - 350 zł oraz innych -1 600 zł, uwzględniono informację strony, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 20.000 zł - miesięcznie 824,95 zł, które strona reguluje je w formie dobrowolnych wpłat. Organ ustalił też, że jedyne nieruchomości jakich właścicielem jest strona (ustalenia na podstawie danych z Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych) to: grunty orne – ˝ udziału, o powierzchni 1,3005 ha, położonych w miejscowości B. , nr KW LU1I/[...], gruntów rolnych zabudowanych - 1/6 udziału, o powierzchni 0,2594 ha, położonych w miejscowości T., nr KW LU1I/[...], na których ZUS O/Lublin dokonał zabezpieczenia spłaty należności wpisem hipoteki na podstawie decyzji z 2011r., 2012r. i 2013r. Innych nieruchomości strona nie posiada, nie posiada też środków transportu.
ZUS zauważył, że w trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawczyni nie wskazywała problemów zdrowotnych własnych i członków swojej rodziny, a także nie przedstawiła żadnych dokumentów medycznych. Organ podał też, że w dniu 2 lutego 2010r. strona wystąpiła z wnioskiem o rozłożenie zaległości na raty, jednak wnioskowi temu nie nadano dalszego biegu, z uwagi na nie opłacenie kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a także nie przedłożenie wymaganych dokumentów. Ustalono też, że w sprawie było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, które zostało umorzone postanowieniami z 10 lutego 2022r. i 1 marca 2022r. z uwagi na bezskuteczność, oraz, że aktualnie należności z tytułu nieopłaconych składek nie są objęte przymusowym dochodzeniem należności.
ZUS mając na uwadze okres powstania składek, dokonał też ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia i stwierdził, że całość zadłużenia z tytułu składek figurującego na koncie płatnika nie uległo przedawnieniu i jest wymagalne, zaś na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miały wpływ następujące czynności: wszczęcie postępowania egzekucyjnego w dniu 15 stycznia 2009r. dla należności za okres 05/2008. Kolejne zaległości sukcesywnie wdrażano do przymusowego dochodzenia, które zostało umorzone postanowieniami z 10 lutego 2022r. i 1 marca 2022r. Organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie wskazano na zabezpieczenie spłaty całości zadłużenia z tytułu składek wpisem hipoteki na nieruchomości będącej Pani własnością co do 1/6 udziału (nr KW LU1I/[...]). Wpis hipoteki został dokonany na podstawie wydanych przez ZUS Oddział w Lublinie decyzji, tj.: decyzji z 4 czerwca 2013r., 20 grudnia 2011r. i 16 sierpnia 2012r. i w tym kontekście organ wskazał na treść art. 24 ust 5 u.s.u.s., który stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Ustosunkowując się do wniosku o umorzenie ZUS w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 poz. 1009 - dalej; " u.s.u.s.") z którego wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022r. poz. 1520);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W ocenie ZUS analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.
Organ wskazał, że z uwagi na to, że w stosunku do działalności podatniczki nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do Pani zadłużenia. W sprawie nie ma również nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1.
Wysokość nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w sytuacji strony nie ma zastosowania.
Dalej organ wskazał, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Jako istotne w kontekście ww. przesłanek wskazał, że postanowieniami z 10 lutego 2022r. i 1 marca 2022r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony na podstawie tytułów wykonawczych z uwagi na bezskuteczność, przy czym w uzasadnieniu wskazano m.in., że:
- figuruje ona jako pracownik zgłoszony do ubezpieczeń przez S. H. - w dniu 30.08.2019 roku sporządzono zajęcie wynagrodzenia za pracę; z uwagi na kwotę wolną nie podlegającą egzekucji nie nastąpiła realizacja,
- nie pobiera świadczeń, brak informacji o rachunku bankowym,
- zgodnie z informacją CEPIK - nie jest współwłaścicielem pojazdu,
- posiada prawo własności 1/2 nieruchomości położonej w miejscowości B. oraz K. , dla której Sąd Rejonowy Lublin-Wschód z siedzibą w Świdniku prowadzi księgę wieczystą nr LU11/[...]
Odnosząc się do zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s organ odwołał się do treści wyroku WSA w Lublinie sygn. sygn. akt III SA/u 1191/15, podając, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.
Dalej organ zwrócił uwagę, iż obowiązkiem wierzyciela jest badać na bieżąco czy sytuacja finansowa dłużnika uległa zmianie oraz że w przypadku nabycia praw majątkowych lub podjęcia zatrudnienia ZUS jako wierzyciel, zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022r. poz. 479) ma nie tylko prawo ale i obowiązek ponownego zastosowania środków egzekucyjnych. W tym kontekście organ zwrócił uwagę, że obecnie strona jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w ZUS jako pracownik osiągający z tego tytułu minimalne wynagrodzenie oraz że figuruje jako właściciel gruntów ornych co do 1/2 udziału, o powierzchni 1,3005 ha, nr KW LU1I/[...] i gruntów rolnych zabudowanych co do 1/6 udziału, o powierzchni 0,2594 ha, nr KW IU1I/[...], na których ZUS dokonał zabezpieczenia spłaty należności wpisem hipoteki.
ZUS ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Stwierdził przy tym, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane, zatem dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Nie mamy zatem do czynienia z przesłankami, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
W ocenie ZUS w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy u.s.u.s.
Następnie organ wskazał, że przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) i że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,.
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W kontekście powyższych przesłanek ZUS stwierdził, że nie zaszły w sprawie przesłanki do umorzenia wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ strona nie prowadzi działalności. Brak także sytuacji z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Strona pracuje zawodowo i we wniosku nie odwoływała się do żadnych problemów zdrowotnych, a także nie przedłożyła Pani żadnych dokumentów medycznych.
W ocenie ZUS nie mamy też do czynienia z trudną sytuacją finansową, która w przypadku spłaty przez Panią zadłużenia pozbawiłaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia).
Strona prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, w którego firmie jest jednocześnie zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy, uzyskując minimalne wynagrodzenie 3.490 zł brutto/miesięcznie, zaś mąż skarżącej od 2018r. aktywnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej odzieży prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach, według jego oświadczenia ponosząc straty.
Stałe miesięczne wydatki strony związane z utrzymaniem to 1.950 zł.
W tym kontekście organ podał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne, zaś dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 2.684, 65 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2022r.). Skoro dochód strony to 3.490 zł brutto (około 2.700 zł netto) , to kwota ta przekracza poziom minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie przesłanka ubóstwa nie zachodzi. Odnosząc się do straty z działalności męża organ zwrócił uwagę, że skoro w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, to istnieje szansa, że jego sytuacja finansowa ulegnie poprawie. ZUS odwołał się przy tym do treści przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
ZUS wyraził ocenę, że sytuacja materialna strony umożliwia spłatę zaległości względem ZUS, ponieważ nie wykazała ona żadnych problemów zdrowotnych, które stanowiłyby utrudnienie w codziennym życiu i ograniczały jej możliwości zarobkowe. ZUS akcentował, że strona jest osobą aktywną zawodowo i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie, ma również możliwość w przyszłości zmienić miejsce zatrudnienia i osiągać wyższe wynagrodzenie. Ponadto strona posiada dwie nieruchomości, które stanowią jej majątek.
Jako istotne organ wskazał również, że w toku postępowania strona nie wykazała również podejmowania działań mających na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych, nie wykazała korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności). ZUS zwrócił też uwagę, że skoro strona posiada zobowiązania cywilnoprawne, które reguluje w formie dobrowolnych wpłat, to zobowiązania wobec ZUS nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter, a Zakład nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności, dając tym samym pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym.
ZUS podkreślał, że zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, gdyż umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Poza tym w przypadku trudności w jednorazowej spłacie zadłużenia strona może przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek wobec ZUS w ramach umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty.
Podsumowując organ stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że w przypadku strony zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zaległości z tytułu składek. Zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują, aby sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatą zaległości wobec ZUS. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek w ocenie Zakładu byłoby przedwczesne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję ZUS I. H. reprezentowana przez doradcę podatkowego, wnosząc o uchylenie decyzji w całości, zarzuciła naruszenie:
- art. 7, art. 77 i art. 107 § 3, art. 105 § 1 K.p.a. obligujących organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia, ustaleń w zakresie istnienia przedmiotu postępowania (wskazanych w decyzji składek) których brak oznacza, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Strona zarzucała, że naruszenia te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy bowiem dopuszczalność i prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek musi być poprzedzone rzetelnie przeprowadzonym postępowaniem ustalającym czy istnieją owe zaległości i w jakiej wysokości a wobec upływu ustawowego terminu płatności także do stwierdzającym czy nie doszło do ich przedawnienia,
- art. 28 ust. 3a u.s.u.s." w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1; Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek w zw. art. 105 § 1 k.p.a bowiem postępowanie jako bezprzedmiotowe powinno być umorzone.
- art. 2 art. 64 ust. 2 Konstytucji w zw. z zastosowaniem w sprawie oczywiście niekonstytucyjnego art. 24 ust. 5 u.s.u.s. W ocenie strony ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych, a bieg terminu nie został skutecznie zawieszony do wskazanych w decyzji składek, co ma istotny wpływ na wynik sprawy i nie można podzielić stanowiska organu, że w odniesieniu do spornych należności nadal istnieje możliwość dochodzenia z uwagi na zabezpieczenie ich hipoteką na nieruchomości. Przyjęciu tezy, że składki nie uległy przedawnieniu, jednakże po upływie terminu jego przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki sprzeciwia się sprzeciwia się wykładnia wskazanego przepisu dokonana w zgodzie z art. 2 Konstytucji, która nakazuje pominąć ten przepis w procesie orzekania, przedawnienie składek winno skutkować umorzeniem prowadzonego postępowania,
- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, przez błędną wykładnię tego przepisu, i uznanie przez organ, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna strony pozwala jej na opłacenie wskazanych w decyzji należności składkowych bez przedstawienia przekonującej argumentacji w zakresie możliwości uiszczenia przedmiotowych należności bez uszczerbku dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb.
- zasad zaufania do organów podatkowych, zasady praworządności, uzasadnionych oczekiwań wywodzonych z art. art. 8 K.p.a. oraz art. 2 i art. 7 i 64 Konstytucji RP poprzez prowadzenie postępowania sprzecznie z zasadą praworządności i sprawiedliwości w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do organów państwa które doprowadzą do nadużycia organu w postaci niedostrzeżenia skutków przedawnienia składek;
- art. 2, 31, 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483) - dalej Konstytucji RP, poprzez niedopuszczalne różnicowanie pozycji podatników przez pryzmat posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej bez dostrzeżenia, że wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne i nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony podnosił, iż organ nie wskazał, od kiedy organ liczy początek biegu terminu przedawnienia i ile on wynosi, tymczasem wobec należności, o których mowa w decyzji okres przedawnienia zarówno 10 letni jak i 5 letni liczony od 2012 roku upłynął. Organ nie wyjaśnił przesłanek zastosowania art. 24 ust. 5b u.s.u.s
ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Przede wszystkim jednak nie przeprowadzono postępowania ustalającego czy istnieją owe zaległości, czy nie mamy do czynienia z przedawnieniem należności z tytułu składek. Organ w tej materii przywołał oczywiście niekonstytucyjny przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
Strona odwołała się do orzecznictwa TK i SN i skonkludowała, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. W konsekwencji nie może zgodzić się z organem, że w odniesieniu do spornych należności nadal istnieje możliwość dochodzenia z uwagi na zabezpieczenie ich hipoteką na nieruchomości.
W ocenie strony skarżącej nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku jest bezprzedmiotowe, co w tej sprawie obligowało organ do umorzenia wszczętego w sprawie postępowania.
Dodatkowo strona argumentowała, że wynagrodzenie brutto 3.490 zł przy braku innych źródeł dochodu, w sytuacji gdy prowadzona przez małżonka działalność generuje straty, oraz wskazane obciążenia kredytowe i koszty utrzymania stanowią przesłankę umorzeniową - czyni wyrażone stanowisko organu dowolnym (naruszenie art. 80 k.p.a.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo ZUS odniósł się do argumentacji pełnomocnika strony w tym zakresie, w jakim zarzucał on powołanie przez organ niekonstytucyjnego art. 24 ust. 5 u.s.u. i w jakim twierdził, iż ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, zatem bieg przedawnienia biegł na zasadach ogólnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U 2023, poz. 1634 ze zm. - oznaczanej dalej jako "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.
Skarga jest nieuzasadniona, zdaniem Sądu nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętych przez organ rozstrzygnięć, a postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.
Wbrew zarzutom przedstawionym w skardze sporne należności publicznoprawne, nie uległy przedawnieniu.
Niewątpliwie kwestia przedawnienia zobowiązania publicznoprawnego jest kwestią kluczową, którą sąd winien brać pod uwagę w każdym postępowaniu (uchwała NSA z 24 maja 2021 r., sygn. akt I FPS 1/21). Na kwestii przedawnienia składek koncentrują się też w zasadniczej mierze zarzuty skargi, co tym bardziej wymaga odniesienia Sądu w tej materii.
Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji ZUS w sposób prawidłowy i wystarczający odniósł się do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem egzekucyjnym, które zostało zakończone postanowieniami z 10 lutego 2022 i 1 marca 2022 r. (postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) oraz w związku z zabezpieczeniem spłaty zadłużenia wpisem hipoteki na nieruchomości, co miało miejsce na podstawie decyzji 20 grudnia 2011 r., 16 sierpnia 2012 r. i 4 czerwca 2013 r.
Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek, w tym odsetek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do u.s.u.s. zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. I tak zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).
Według przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W wyroku z 9 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1210/21: NSA wskazał, że "Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych.".
Z treści badanej decyzji wynika, że powyższe regulacje zostały przez organ uwzględnione przy ocenie upływu okresu przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozstrzygnięciem organu w zakresie wniosku o umorzenie.
Podzielić należy przedstawioną w tym zakresie argumentację organu dotyczącą wszczęcia postępowania egzekucyjnego z dniem 15 stycznia 2009 r. dla należności od 05/2008 (z tymi okolicznościami strona w skardze nie polemizuje) a także konkluzję, iż zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Z zarzutów i uzasadnienia skargi wnioskować można, iż przedawnienia składek, których umorzenia strona wnioskuje, pełnomocnik upatruje w niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w sytuacji gdy organ wskazuje, że zabezpieczenia całości zadłużenia z tytułu składek dokonano wpisem hipoteki na nieruchomości będącej własnością strony do 1/6 udziału, na podstawie wskazanych przez organ decyzji ZUS, przy czym z samą okolicznością wpisu hipoteki strona nie polemizuje.
Wskazać w tym kontekście należy, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Wykładnia tego przepisu jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalona. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r., w sprawie sygn. SK 40/12 orzekł w pkt 2, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, jednak wśród wymienionych w art. 31 u.s.u.s. przepisów O.p., które mają odpowiednie zastosowanie, nie ma art. 70 O.p., którego dotyczy wspomniany wyrok TK. Zatem przy dokonywaniu wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ma podstaw do zastosowania (na zasadzie analogii) wspomnianego wyroku TK.
Ponadto, co słusznie wskazuje ZUS w odpowiedzi na skargę, odnosząc się do argumentacji skargi, wyrokiem z 20 maja 2020 r. w sprawie P 2/18 TK orzekł, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny uznał tym samym, że wyłączenie to nie narusza zasady równej ochrony własności i innych praw majątkowych (por. m.in. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., w sprawie sygn. I GSK 2555/18, dostępny w bazie orzeczeń CBOiSA). Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 O.p., a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał spostrzegł przy tym, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności.
Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wskazał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości. Może z niej korzystać, pobierać pożytki, może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Dlatego Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21, stwierdził, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (por. wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. I GSK 5/21 , CBOiSA
Zatem organ w kontrolowanej sprawie prawidłowo przystąpił do oceny zasadności wniosku skarżącego pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 2, 3, 3a u.s.u.s oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia.
Badając kwestię trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu wskazać również trzeba, że zapadło ono w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej, w ustalonych wyczerpująco okolicznościach rozpatrywanej sprawy, ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Oczywistym jest przy tym, że przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych w sprawie przepisach prawnych. Tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). Wydanie takiej decyzji poprzedzać musi należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Z kolei, sądowa kontrola legalności wydanej w następstwie tego decyzji ograniczona jest do zbadania jej zgodności z prawem. W szczególności Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, gdyż jest to wyłączna kompetencja organu administracji (organu ZUS). Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności nie oznacza oczywiście dowolności, bowiem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej analizy i oceny wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy doszło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i czy zostały one poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie.
W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że organ nie naruszył kryteriów wyżej wskazanych.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez organ, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. W myśl art. 28 ust. 2 ustawy, w/w należności mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a. Ten z kolei przepis otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W tym przypadku należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. I tak, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego Prawo upadłościowe,
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Organ stwierdził, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 4, 4a i 4b, 4c 5 i 6 u.s.u.s. Obszerne ustalenia ZUS w tym zakresie Sąd uznaje za prawidłowe. Prawidłowo przy tym organ, odwołując się również do orzecznictwa, stwierdził, iż przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego i akcentując swój obowiązek bieżącego badania sytuacji dłużnika. Organ szczegółowo przedstawił sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną skarżącej. Ustalając istnienie przesłanek miał na uwadze jej aktualną na dzień wydania decyzji sytuację życiową i majątkową. Tym samym, zdaniem Sądu, organ ZUS prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W związku z powyższym, w opinii Sądu, zasadnie ZUS stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art 28 ust. 3 u.s.u.s. W przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
W ocenie Sądu ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji o sytuacji rodzinnej i materialnej strony (zwłaszcza w oparciu o twierdzenia samej strona zawarte we wniosku, w oparciu o jej Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym(...)), na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie oraz danych z Centralnej Ewidencji i informacji o Działalności Gospodarczej, z REGON, z Centralnej Ewidencji Pojazdów, z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, z postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 10 lutego 2022r. i 1 marca 2022r.,z pisma Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 7 października 2019r., 19 września 2019r., z decyzji z 4 czerwca 2013r., 16 sierpnia 2012r., 20 grudnia 2011r,z pisma z 16 września 2019r. skierowane do Naczelnika II Urzędu Skarbowego w Lublinie, z wniosku o rozłożenie zaległości na raty z 2 lutego 2010r. (data wpływu do ZUS), z wezwania do uzupełnienia wniosku z 5 lutego 2010r., z pisma z 4 marca 2010r. informującego o pozostawieniu wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty bez rozpoznania.
W ocenie Sądu ZUS zasadnie wyjaśnił również, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.
Słusznie organ zwraca uwagę, strona skarżąca nie powołała się na sytuację zdrowotną, którą organ winien wziąć pod uwagę, która w jej ocenie uzasadniałaby wniosek. Nie przedstawiła również żadnej dokumentacji medycznej, która mogłaby wskazywać na okoliczności związane ze stanem zdrowotnym swoim lub członka rodziny.
Jak wskazano wyżej, organ w oparciu o materiał dowodowy słusznie wywodził, iż skarżąca zamieszkuje z mężem prowadzącym działalność gospodarczą (sprzedaż odzieży), jest zatrudniona u niego i zgłoszona jako pracownik, otrzymując minimalne wynagrodzenie. Wydatki związane z utrzymaniem to 1.950 zł.
Słusznie wskazuje organ, że wykazany dochód w gospodarstwie domowym, składający się tylko z dochodu otrzymywanego przez nią (strona wskazuje na stratę z działalności męża), kształtuje się na poziomie nieco wyższym od ustalonego według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalnego.
W ocenie Sądu ta pozornie trudna sytuacja materialna gospodarstwa domowego skarżącej jest, przy jej niewysokim dochodzie, spowodowana osiąganiem straty z działalności gospodarczej małżonka skarżącej, przy czym jest to okoliczność, która – jak słusznie zauważa organ - w każdej chwili może ulec zmianie. Zwłaszcza, że małżonek skarżącej działalność tą prowadzi od roku 2018, można więc przypuszczać, że okresy straty z niej lub bardzo niskiego poziomu dochodów są na tyle przejściowe, iż działalności tej nie zawiesza, nie wyrejestrowuje i jest w stanie rekompensować te okresy straty kolejnymi okresami z wyższym poziomem dochodów, a na pewno dla niego satysfakcjonującym finansowo.
Ma rację też ZUS zauważając, iż w sytuacji niezadowolenia z poziomu zarobków strony, istnieje realna szansa w perspektywie - na podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej przez skarżącą w innym miejscu, u innego pracodawcy, a co za tym idzie możliwości poprawy, w określonej perspektywie czasowej sytuacji materialnej rodziny i spłaty zaległości.
W sprawie nie zaistniały również żadne okoliczności mające cechy zdarzeń szczególnych, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia długu. Zaznaczyć należy, że ZUS w celu złagodzenia spłaty należności daje możliwość uregulowania powstałego zadłużenia w układzie ratalnym, na co organ również wskazywał stronie w treści uzasadnienia decyzji.
Podsumowując stwierdzić trzeba, że organ ustalił i zbadał wszystkie okoliczności istotne dla oceny wystąpienia przesłanek umorzenia należności. Zebrał i prawidłowo ocenił materiał dowodowy. Z ustaleń tych wynika, że nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z tytułu składek wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ obszernie wyjaśnił również przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 a ww. ustawy i § 3 ust. 1 pkt 1 -3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. i słusznie uznał, że nie miały miejsca w sprawie. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera szczegółowe ustalenie faktów na których oparł się organ, a uzasadnienie prawne odnosi się do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa. Ponadto w rozpoznawanej sprawie organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i wystarczający do podjęcia decyzji, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., nie przekraczając granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu, organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, nie naruszając zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., nie dopuścił się również naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., art. 9 i art. 11 k.p.a. Decyzja organu nie narusza również zasady zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie został zebrany materiał dowodowy, na podstawie którego właściwie, zgodnie z zasadami logiki i z poszanowaniem art. 80 k.p.a. oceniono wszystkie przewidziane prawem przesłanki umożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia o umorzeniu należności z tytułu składek.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku