I SA/Bd 280/24

I SA/Bd 280/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-09-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /przewodniczący/
Joanna Ziołek
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art 18 art 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art 145
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2024 r. nr 0401-IEE.7113.28.2024.5 w przedmiocie postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
I SA/Bd 280/24
UZASADNIENIE
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. wszczął postępowanie egzekucyjne z majątku K. D. ("Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] kwietnia 2023 r. wystawionego przez P. T., obejmującego należność z tytułu kosztów upomnienia nr [...] wzywającego do wykonania obowiązku szczepienia ochronnego u dziecka. W toku egzekucji, zawiadomieniem z [...] kwietnia 2023r. organ egzekucyjny zajął wierzytelności zobowiązanej z rachunku bankowego w [...] S.A. w W.. W wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego [...] maja 2023 r. wyegzekwowano dochodzoną należność i zakończono egzekucję.
W dniu [...] czerwca 2023 r. (data wpływ do organu) Zobowiązana skierowała do P. T. wniosek na podstawie art. 145a § 1 i art. 149 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego o "wznowienie postępowania egzekucyjnego i jego następcze umorzenie oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych". We wniosku wskazała, że nie otrzymała upomnienia nr [...], a co istotne brak było podstaw do jego wystawienia w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19. Wniosek przekazany został na podstawie art. 65 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T..
Odrębny wniosek z [...] listopada 2023r. o "wznowienie postępowania egzekucyjnego i jego następcze umorzenie oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych" na podstawie art. 145a § 1 i art. 149 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego Strona złożyła również do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T..
Postanowieniem z [...] grudnia 2023r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. na podstawie art. 145a i 149 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego wznowił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu
wykonawczego nr [...]. Postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. organ egzekucyjny działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 59 § 1 pkt 1 oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił zakończenie egzekucji poprzez zapłatę na podstawie tytułu wykonawczego nr 92.2023 oraz umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na niedopuszczalność egzekucji. W ocenie organu egzekucyjnego, z uwagi na brak wymagalności obowiązku stanowiącego podstawę skierowania do zobowiązanej upomnienia, niedopuszczalne było zarówno wystawienie tytułu wykonawczego nr [...], jak i skierowanie go do egzekucji. Pismem z [...] lutego 2024 r. zażalenie wniósł wierzyciel – P. T. wskazując na naruszenie art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zgodnie z którym, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] marca 2024r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.
W uzasadnieniu organ podał, że istotą postępowania wznowieniowego jest zbadanie, czy postępowanie poprzedzające wydanie kwestionowanej decyzji, dotknięte jest kwalifikowanymi wadami prawnymi wymienionymi w art. 145 § 1 lub w art. 145a § 1 i art. 145b § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w wypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie - wydanie nowej decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty. Zgodnie z art. 126 w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tryb wznowienia postępowania ma odpowiednie zastosowanie do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 wydanych w ramach postępowania egzekucyjnego, a zatem jest ograniczony tylko do aktów o charakterze orzeczniczym. Zakończenie egzekucji w przeciwieństwie do umorzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wymaga prowadzenia odrębnego postępowania i wydania postanowienia w sprawie. Powyższe oznacza brak możliwości zastosowania trybu wznowienia do postępowania "w sprawie zakończenia egzekucji", jako że tak zakończone postępowanie nie kończy się wydaniem żadnego aktu stosowania prawa, który mógłby być przedmiotem wznowienia postępowania. Wobec czego nie istnieje przedmiot postępowania wznowieniowego. Wznowienie postępowania nie może odnosić się również do całego postępowania egzekucyjnego, gdyż na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mają w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie odpowiednie. Oznacza to, że są one stosowane w całości, w części lub w ogóle. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji reguluje tryb wznawiania i kończenia postępowania egzekucyjnego (art. 61 i art. 59 ustawy). Z tego powodu zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego organ uchylił w całości, a postępowanie pierwszej instancji prowadzone co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy umorzył w całości. Niedopuszczalne jest bowiem wznowienie postępowania zakończonego w inny sposób, niż poprzez wydanie ostatecznego postanowienia.
W skardze wniesiono o uchylenie w całości postanowienia organu odwoławczego oraz o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji w części dotyczącej kosztów upomnienia. Zarzucono naruszenie:
1a) art. 145a § 1 i art. 149 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: "k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), a także art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483, ze zm.);
1b) art. 59 § 1 u.p.e.a.;
przez zanegowanie zasadności zastosowania tych przepisów przez organ pierwszej instancji (oznacza to w istocie odmowę ich zastosowania w sprawie), co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i uchylenie w całości postanowienia, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że należało:
- utrzymać w mocy postanowienie w części dotyczącej kosztów egzekucyjnych stricte, gdyż w sprawie istnieją materialnoprawne podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny;
- uchylić postanowienie w części dotyczącej kosztów upomnienia i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w tej części wobec braku właściwości rzeczowej po stronie organu egzekucyjnego i w tym zakresie przekazać wniosek zgodnie z właściwością,
jako naruszenia, które miały wpływ na wynik sprawy;
2) art. 105 § 1 K.p.a. – mimo braku jednoznacznego odwołania się do tego przepisu przez organ odwoławczy w postanowieniu – ponieważ organ odwoławczy nie wykazał istnienia bezprzedmiotowości postępowania w jego rozumieniu, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
3) art. 107 § 1 pkt 4 K.p.a. w zw. z art. 6 K.p.a. (zasada legalizmu) przez nie odwołanie się (nie przytoczenie) w żaden sposób (czy to przez zacytowanie, czy też podanie tylko jednostki redakcyjnej tekstu prawnego) w rozstrzygnięciu, jego uzasadnieniu oraz części postanowienia zwanej przez organ odwoławczy "podstawy prawne" art. 105 § 1 k.p.a. jako podstawy formalnej/proceduralnej całego rozstrzygnięcia, kiedy to umorzenie postępowania przez organ odwoławczy w przypadku uchylenia rozstrzygnięcia (w tym przypadku postanowienia) organu pierwszej instancji jest dopuszczalne tylko w zw. z art. 105 § 1 K.p.a., jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
4) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. wobec bardzo lakonicznego uzasadnienia postanowienia, które to uzasadnienie w dużej mierze nie odnosi się do kwestii mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co tym bardziej sprawia, że ta jego cecha (pobieżność) uniemożliwia weryfikację postanowienia pod kątem zgodności z prawem procesowym i materialnym, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
5) art. 65 § 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., gdyż sprawę należało w części przekazać w trybie art. 65 § 1 K.p.a. innemu organowi (w tym przypadku wierzycielowi) i w tej części (i tylko w tej) postępowanie umorzyć, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
6) art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), gdyż organ odwoławczy nie odniósł się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego powołanego/cytowanego we wnioskach Skarżącej o wznowienie postępowania egzekucyjnego, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
7) art. 10 § 1 k.p.a. (zasada wysłuchania stron), gdyż organ odwoławczy nie umożliwił Skarżącej wypowiedzenia się co do materiału dowodowego sprawy, jako naruszenie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 dalej: "p.p.s.a."). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019r., sygn. akt II OSK 1867/17).
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna.
W dniu [...] czerwca do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego wpłynął wniosek Skarżącej o "wznowienie postępowania egzekucyjnego i jego następcze umorzenie oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych". We wniosku wskazano, że Strona nie otrzymała upomnienia nr [...], a co istotne brak było podstaw do jego wystawienia w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 roku sygn. akt SK 8/19. Wniosek przekazany został na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Odrębny wniosek z [...] listopada 2023r. o "wznowienie postępowania egzekucyjnego i jego następcze umorzenie oraz o zwrot niezasadnie pobranych kosztów egzekucyjnych" na podstawie art. 145a § 1 i art. 149 § 1 k.p.a., Skarżąca złożyła również do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. We wniosku wskazała, że nie otrzymała upomnienia nr [...] oraz, że brak było podstaw do jego wystawienia w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 roku sygn. akt SK 8/19.
Należy podnieść, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową pozwalającą na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną w sytuacji, gdy postępowanie prowadzące do jej wydania było dotknięte kwalifikowaną wadą, wyliczoną enumeratywnie w przepisach prawa procesowego. Przesłanki warunkujące uruchomienie trybu wznowienia postępowania kształtują się różnie w zależności od tego, czy ma ono nastąpić z urzędu, czy też na żądanie strony. Jednakże w obu przypadkach należy do nich zakończenie sprawy decyzją ostateczną (art. 145 § 1 ab initio) oraz brak przepisu szczególnego wyłączającego dopuszczalność wznowienia postępowania (por. E. Klat-Górska, L. Klat-Wertelecka, Odmowa wznowienia postępowania administracyjnego, Samorząd Terytorialny, 2006/7–8, s. 117 i n.). Przesłanka zakończenia sprawy decyzją ostateczną zawiera w sobie dwa elementy, nawiązujące do różnych cech decyzji mającej podlegać wzruszeniu. Po pierwsze, musi to być decyzja ostateczna, a więc taka, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 16 § 1 k.p.a. zdanie pierwsze). Nie ma tu znaczenia, czy walor ten posiada ona od początku jako wydana na skutek wniesienia zwyczajnego środka prawnego albo jako niezaskarżalna zwyczajnym środkiem prawnym, czy też uzyskała go w wyniku bezskutecznego upływu terminu do zaskarżenia takim środkiem. Po drugie, musi to być decyzja, która kończy sprawę, a ściśle biorąc – postępowanie w sprawie. Stosownie natomiast do art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. tryb wznowienia postępowania ma odpowiednie zastosowanie do postanowień od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 k.p.a. wydanych w ramach postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zasadnie wyjaśniono, że wznowienie postępowania w sprawie zakończenia egzekucji jest niedopuszczalne. Zakończenie egzekucji nie następuje bowiem poprzez wydanie postanowienia, lecz w wyniku wystąpienia określonych okoliczności faktycznych (w tym przypadku wyegzekwowanie należności głównej wraz z kosztami upomnienia). Tym samym brak jest rozstrzygnięcia, które mógłby być przedmiotem wznowienia postępowania. Z zaskarżonego postanowienia wynika, że po wznowieniu postępowania, jako przepisy regulujące tryb postępowania prowadzonego po wznowieniu organ egzekucyjny przyjął regulacje określone w art. 59 § 1 u.p.e.a., co, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, jest działaniem błędnym. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne nie zostało umorzone, zatem brak było podstaw do wznawiania postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które nigdy na tej podstawie się nie toczyło. Zatem zarzut skargi dotyczący nieprawidłowego zakwestionowania przez organ odwoławczy zastosowania tego przepisu przez organ pierwszej instancji jest niezasadny.
W ocenie Sądu również zarzut naruszenia art. 145a § 1 i art. 149 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 145a § 1 k.p.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiące podstawę wystawienia upomnienia (art. 15 § 1, §1a i § 2), jak i regulujące umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59) nie zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą. W tej sytuacji brak jest przesłanek do wznowienia postępowania na podstawie art. 145a § 1 k.p.a. Wskazane przez Skarżącą orzecznictwo sądów administracyjnych o możliwości wznowienia postępowania w sytuacji braku wydania aktu stosowania prawa ukształtowało się na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14. Sprawa ta dotyczyła wysokosci kosztów egzekucyjnych a Strona w niniejszej sprawie nie kwestionuje przepisów, które wskazanym wyrokiem zostały uznane za niekonstytucyjne.
W skardze Strona przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023r. sygn. akt SK 81/19, który stwierdził niezgodność z Konstytucją przepisów ustawy z 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Powyższy wyrok odnosi się do regulacji, które nie są zawarte w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ocena wpływu, tego orzeczenia na wymagalność obowiązku dokonywania szczepień ochronnych dziecka w świetle kalendarza szczepień określonego w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego leży w gestii wierzyciela. Zgodnie z art 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny nie jest zatem uprawniony do oceny kwestii dopuszczalności skierowania do Skarżącej upomnienia. Zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez brak odniesienia się od orzecznictwa wskazanego przez Skarżącą nie ma więc uzasadnionych podstaw. Niezasadny w ocenie Sądu jest także zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, jakimi przesłankami kierował się organ odwoławczy wydając zaskarżone rozstrzygnięcie. Wskazać jednocześnie należy, że z uwagi na niedopuszczalność wznowienia postępowania, merytoryczna ocenia zarzutów zawartych we wniosku Skarżącej nie mogła mieć miejsca.
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. wyjaśnić należy, że powodem umorzenia postępowania organu pierwszej instancji była niedopuszczalność wznowienia postępowania, z uwagi na brak ostatecznego postanowienia, którego wniosek mógłby dotyczyć. Okoliczność ta stanowiła przeszkodę do merytorycznej oceny sprawy, zatem żaden inny rodzaj rozstrzygnięcia wskazany w art. 138 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania. Nie budzi wątpliwości Sądu, że mając na uwadze okoliczności faktyczne i prawne sprawy podstawa prawna zaskarżonego rozstrzygnięcia jest prawidłowa.
W ocenie Sądu, nie doszło również do naruszenia art. 65 § 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. należy mieć na uwadze, że w postępowaniu egzekucyjnym zasada czynnego udziału strony w postępowaniu podlega ograniczeniu z uwagi na przymusowy charakter tego postępowania. Skarżąca mogła zapoznać się z aktami sprawy na każdym jej etapie, ponadto nie wskazała jakiej konkretnie czynności procesowej istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy nie mogła podjąć.
Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.