I SA/Bd 270/24

I SA/Bd 270/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi P. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 11 marca 2024 r. nr 0401-IOA.4802.6.2024 w przedmiocie kary pieniężnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz P. Ż. kwotę 2217 zł (dwa tysiące dwieście siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w T. nałożył na P. Ż. (skarżącego) karę pieniężną w wysokości [...] zł, z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego odpadów przez transportującego bez oznakowania środka transportu tablicą "ODPADY".
W złożonym odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Decyzją z dnia [...] marca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w B. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że
podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy: ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 180, ze zm.) - dalej również u.o.t.d., ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 699, ze zm.) - dalej ustawa o odpadach oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z 7 października 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1742).
Organ podał, że jak wynika z akt sprawy [...] sierpnia 2022 r., na drodze ekspresowej [...], w miejscowości B. B., funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej poddali kontroli pojazd silnikowy marki S. nr rej. [...] wraz z przyczepą marki S. nr rej. [...], kierowany przez P. P.. Powyższym zespołem pojazdów przewożone były odpady zaklasyfikowane do kodu 20 03 01.
W trakcie działań kontrolnych, ujawniono naruszenie przepisów u.o.t.d., polegające na wykonywaniu przewozu drogowego odpadów bez oznakowania środka transportu tablicą "ODPADY", wskazującą na taki rodzaj przewozu. Na powyższą okoliczność sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach protokół kontroli drogowej nr [...], z których jeden po przeczytaniu i podpisaniu przekazano kierowcy. Do sporządzonego protokołu z kontroli drogowej, kierujący pojazdem nie wniósł zastrzeżeń.
Następnie organ I instancji [...] grudnia 2023 r. wydał decyzję, którą nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł, z uwagi na wykonywanie przewozu drogowego odpadów przez transportującego odpady bez oznakowania środka transportu tablicą "ODPADY".
Organ wskazał, że strona składając odwołanie od decyzji, zarzuciła organowi I instancji między innymi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 92c ust. 1 pkt 1 u.o.t.d., poprzez nieumorzenie postępowania pomimo, że okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie stwierdzonego naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Odnosząc się do powyższego zarzutu organ odwoławczy zauważył, że podmiot zajmujący się przewozem drogowym nie odpowiada na zasadzie winy, ale za fakt naruszenia prawa nawet, jeżeli doszło do niego w sposób niezawiniony. Organ wyjaśnił, że regulacja prawna zawarta w art. 92c ust. 1 pkt 1) u.o.t.d., ma wyjątkowy charakter i znajduje zastosowanie jedynie w takim przypadku, gdy okoliczności sprawy i dowody wyraźnie wskazują, że przedsiębiorca nie miał jakiegokolwiek wpływu na powstanie naruszenia, a samo naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, które nie są typowe i których przedsiębiorca przy dołożeniu należytej staranności w zakresie organizacji pracy przedsiębiorstwa nie mógł przewidzieć. Przepis ten nie może być interpretowany w taki sposób, który dopuszczałby zwolnienie podmiotu wykonującego przewóz drogowy z obowiązków określonych prawem, nawet w przypadku jego niedbalstwa. Zatem okolicznościami, o których mowa ww. przepisie mogą być wyłącznie sytuacje ponadprzeciętne, odbiegające od standardowych stanów faktycznych. Organ podkreślił, że okoliczności objęte hipotezą przepisu art. 92c ust. 1 u.o.t.d. powinien udowodnić przedsiębiorca, gdyż to on wywodzi skutki prawne wynikające z tych przepisów, które mają uwalniać go od odpowiedzialności za stwierdzone wykroczenia kierowcy pojazdu. Organ wyjaśnił również, że w toku prowadzonego postępowania strona miała wielokrotnie możliwość przedstawienia dowodów wskazujących, że nie miała wpływu na powstałe naruszenia, a naruszenie związane z brakiem tablicy nastąpiło w skutek zdarzeń i okoliczności których nie mogła przewidzieć, czego jednak nie uczyniła. Strona wskazała jedynie, że pomimo polecenia, kierujący pojazdem nie odsłonił tablicy i jej zdaniem, było to skutkiem zwykłego błędu kierowcy, na który przewoźnik nie miał żadnego wpływu. Organ podkreślił, że strona, jako profesjonalista świadczący usługi przewozu rzeczy, powinna przed rozpoczęciem przewozu upewnić się czy środek transportu został oznakowany właściwe oraz czy oznakowanie pojazdu zostało na nim umieszczone w sposób trwały, czego wymagają przepisy prawa. Podobnej kontroli pojazd powinien być poddany po każdej przerwie, czy postoju w trakcie przewozu. Są to podstawowe obowiązki przewoźnika. Skoro strona działając osobiście, czy to przez swojego kierowcę, nie dołożyła należytej staranności przy przygotowaniu środka transportu służącego do przewozu odpadów, to zdaniem organu nie można mówić o braku jej odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia, a przede wszystkim nie można w niniejszej sprawie twierdzić, że strona nie miała wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć.
Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie, nie doprowadziło do wykazania przez stronę, że nie miała ona wpływu na brak oznaczenia pojazdu, a wyjaśnienie, że do stwierdzonego naruszenia doszło w wyniku błędu kierowcy, nie uwalnia jej od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przepisów u.o.t.d., a jedynie potwierdza brak należytego nadzoru nad zatrudnionym kierowcą lub brak odpowiedniego jego wyszkolenia. Organ zauważył, że to na przewoźniku ciąży obowiązek systematycznej kontroli kierowców, którymi się posługuje przy wykonywaniu przewozów. Wpływ przedsiębiorcy na pracę kierowców realizujących przewóz w jego imieniu i na jego rzecz, powinien być realny, gdyż to na przedsiębiorstwie transportowym spoczywa obowiązek takiego zorganizowania pracy, ażeby działalność z zakresu transportu drogowego odbywała się w sposób bezpieczny, bez zagrożenia życia, zdrowia i mienia innych osób oraz z poszanowaniem obowiązujących przepisów. Przedsiębiorstwo to ponosi więc konsekwencje zarówno jego niewłaściwej organizacji, jak i braku należytego nadzoru nad osobami, którymi się posługuje. Organ wyjaśnił, że do istoty działalności polegającej na wykonywaniu przewozów drogowych należy to, że przedsiębiorca nie jest obecny podczas każdego przejazdu wykonywanego przez zatrudnionych przez niego kierowców. Nie można zatem przyjąć, że od momentu wyposażenia kierowcy we wszystkie wymagane dokumenty, poinformowania kierowcy o wykorzystaniu tablicy w zależności od transportowanego towaru, zainstalowaniu w pojazdach tablic umożliwiających zasłonięcie lub odsłonięcie napisu "ODPADY" oraz poleceniu i poinformowaniu o obowiązku odsłonięcia tablicy, jego pracodawca jest automatycznie zwolniony od odpowiedzialności za stwierdzone podczas przejazdu naruszenia przepisów u.o.t.d.. Wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorcy, w sytuacji gdy naruszenie wynika, np. z zawinionego działania kierowcy, którym się on posługuje przy wykonywaniu transportu drogowego, prowadziłoby w istocie do każdorazowego uniknięcia sankcji przez ten podmiot za błędy w szkoleniu, nadzorze czy doborze pracowników. Dlatego też w tym przypadku, np. brak wiedzy przedsiębiorcy o tym, że kierowca nie umieścił na pojeździe tablicy "ODPADY", czy błąd kierowcy, nie daje podstaw do przyjęcia braku wpływu na powstanie naruszenia, czy też okoliczności, których nie mógł przewidzieć. To na przedsiębiorcy spoczywa bowiem obowiązek takiej organizacji pracy i jej nadzorowania, aby nie dochodziło do naruszeń w powyższym zakresie. Tym samym strona, jako profesjonalista świadczący usługi przewozu rzeczy, powinna należycie zadbać o to, aby kierowcy posiadali tablicę "ODPADY" i aby oznakowanie środka transportu odpadów było czytelne i trwałe, w tym odporne na warunki atmosferyczne, co jest wymagane rozporządzeniem w sprawie szczegółowych wymagań dla transportu odpadów.
Organ stwierdził, że nie zwalnia również strony z odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie przepisów u.o.t.d. fakt, że przewoźnik wyposażył kierowcę we wszystkie wymagane dokumenty, poinformował kierowcę o obowiązku odsłonięcia tablicy "ODPADY", a samo naruszenie było wynikiem zwykłego błędu kierowcy. To sprawą przewoźnika jest wprowadzenie takich organizacyjnych rozwiązań, które będą dyscyplinować osoby wykonujące na jego rzecz usługi kierowania pojazdem i eliminować naruszenia. To obowiązkiem podmiotu wykonującego przewóz drogowy odpadów jest oznakowanie środków transportu tablicą z napisem "ODPADY". Nawet zatem gdyby przedmiotowy przewóz drogowy wykonywany był bez wymaganej tablicy z powodu uchybień kierowcy wykonującego przewóz na rzecz przedsiębiorcy, to taka okoliczność nie wyłącza odpowiedzialności, albowiem to przedsiębiorca ma możliwość i obowiązek wpływania na zachowanie kierowcy.
Organ odwoławczy uznał także za bezzasadny zarzut naruszenia art. 189f k.p.a., a także art. 189a § 2 pkt 1 -3 k.p.a. a contrario, art. 189d k.p.a., poprzez niezastosowanie do nałożonej kary pieniężnej przepisów k.p.a. działu IVa, dotyczących administracyjnych kar pieniężnych. Wyjaśnił, że mając na względzie treść przepisu art. 189a § 1 i § 2 k.p.a. zgodnie z którym przepisów Działu IVA k.p.a. nie stosuję się w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej oraz biorąc pod uwagę fakt, że przepisem odrębnym w tym zakresie jest przepis art. 92c u.o.t.d. organ stwierdził, że przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej wskazane w art. 189f k.p.a., nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że strona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zobowiązana była do oznaczenia środka transportu tablicą "ODPADY", tym samym Naczelnik Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w T. słusznie uznał, że w sprawie należy wydać decyzję nakładającą na stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł. Organ wyjaśnił również, że wymierzanie kar pieniężnych na podstawie ustawy o transporcie drogowym nie przewiduje możliwości ich miarkowania, ani organom, ani Sądowi. Taryfikacyjny charakter kar przewidziany u.o.t.d. sprawia, że konsekwencją ustalenia przypadku naruszenia prawa, jest nałożenie na podmiot kary w ustalonej, sztywnej wysokości.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do tut. Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, t.j.: art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., poprzez nieumorzenie postępowania pomimo, że okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie stwierdzonego naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć;
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, tj.:
- art. 189f k.p.a., a także art. 189a § 2 pkt 1 -3 k.p.a. a contrario, art. 189d k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w u.t.d. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącego administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar pieniężnych i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych przez organy na podstawie ustawy u.t.d., a które to przepisy pozwalają miarkować kary i od nich odstępować lub poprzestać na pouczeniu i które to przepisy zostały przez organy pominięte pomimo, że kary pieniężne w ustawie u.t.d. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w pkt 1- 6 art. 189a § 2 k.p.a., przede wszystkim kwestii odstępowania od nałożenia kary, przez co koniecznym jest w przypadku przepisów u.t.d. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości
i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m.in., że kierowca został wyposażony przez przewoźnika we wszystkie dokumenty, które pozwoliły na wykonanie przewozu odpadów zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Nie było bowiem żadnych nieprawidłowości dotyczących przewożonego towaru. W toku postępowania administracyjnego strona przedłożyła także kartę przekazania odpadów komunalnych, która potwierdza zarówno odebranie odpadów jak i ich dostarczenie do miejsca przeznaczenia. Skarżący zauważył, że w dniu kontroli pojazd był wyposażony w wymaganą przepisami prawa tablicę "ODPADY", a kierowca został poinformowany przez przewoźnika o wykorzystaniu tablicy w zależności od transportowanego towaru. Zainstalowane w pojazdach tablice umożliwiają zasłonięcie lub odsłonięcie napisu "ODPADY". Kierowca, pomimo polecenia przewoźnika, nie odsłonił tablicy. Stwierdzone naruszenie było więc wynikiem zwykłego błędu na który przewoźnik nie miał żadnego wpływu. Powyższe okoliczności wyłączają odpowiedzialność strony na podstawie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Ponadto w opinii skarżącego waga naruszenia prawa jest znikoma zarówno z przedmiotowego jak i podmiotowego punktu widzenia. Stwierdzone naruszenie nie spowodowało bowiem żadnych negatywnych skutków i miało charakter incydentalny. Naruszenie nie zostało również zawinione przez stronę, bowiem nie miała ona wpływu na stwierdzone naruszenie, które nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności niemożliwych do przewidzenia. Mając na uwadze również to, że strona zaprzestała naruszenia organ powinien odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej
i poprzestać na pouczeniu zgodnie z przepisem art. 189f k.p.a.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Pismem z [...] maja 2024 r. skarżący uzupełnił zarzuty zawarte w skardze. Wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 63 § 3 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. poprzez wydanie przez organ II instancji decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, od której to decyzji pełnomocnik skarżącego wniósł odwołanie, które omyłkowo nie zostało opatrzone własnoręcznym podpisem, a pomimo tego nie został on wezwany do uzupełnienia braków formalnych odwołania. W związku z tym skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości.
Organ odwoławczy odnosząc się do tego zarzutu, w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2024 r. wyjaśnił, że decyzją z [...] grudnia 2023 r., nałożono na przewoźnika P. Ż. T. - W., karę pieniężną w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym. Odwołanie z [...] stycznia 2024 r. od tej decyzji złożył pełnomocnik Adwokat D. K., podpisując je nadrukiem o treści "D. K. A.", jednakże bez własnoręcznego podpisu przy imieniu i nazwisku. Analizując przedłożone odwołanie pod względem formalnym, organ omyłkowo uznał to jako podpis elektroniczny i pismem z [...] stycznia 2024 r., wezwał pełnomocnika Adwokata D. K., jedynie do usunięcia braku formalnego poprzez przedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania w postępowaniu odwoławczym prowadzonym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, od decyzji Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w T. z [...] grudnia 2023 r. P. z [...] stycznia 2024 r., Adwokat D. K. uzupełniając brak formalny przedłożył oryginał pełnomocnictwa, pismo zostało podpisane w taki sam sposób jak odwołanie, jednakże zostało uzupełnione o podpis w postaci parafki przy nadruku o treści "D. K. A.". W ocenie organu podatkowego, uchybienie to, nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, tj. utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: jako "p.p.s.a.") – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zachodzą podstawy do stwierdzenia jej nieważności, gdyż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Należy podkreślić, iż odwołanie z [...] stycznia 2024 r. złożone od decyzji Naczelnika Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia [...] grudnia 2023 r nakładającej na P. Ż. karę pieniężną zostało wniesione na piśmie, za pośrednictwem Poczty [...] w tym samym dniu. Na odwołaniu brak jest podpisu występującego w imieniu skarżącego pełnomocnika. Do odwołania nie dołączono także pełnomocnictwa.
Sąd podziela argumentację pełnomocnika opierającą się na orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2023r. sygn. akt III OSK 3139/21, w którym wyjaśniono, że "odwołanie jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 k.p.a. W związku z tym powinno spełniać wymogi formalne, o których mowa w art. 63 § 2 i 3 k.p.a., a organ, do którego wpływa odwołanie, w tzw. postępowaniu wstępnym, zobowiązany jest do zbadania, czy wymogi te są spełnione. Zgodnie z treścią art. 63 § 3 k.p.a. podanie wniesione na piśmie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Nie ulega zatem wątpliwości, że podpis wnoszącego podanie na piśmie jest jego obligatoryjnym elementem (...). Jeżeli zaś wniesione przez stronę podanie - w tym przypadku odwołanie od decyzji organu I instancji - nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, w tym własnoręcznego podpisu - wówczas organ odwoławczy zobowiązany jest w pierwszej kolejności wezwać wnoszącego odwołanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że ich nieusunięcie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.)".
Ponadto, z przepisu art. 32 k.p.a. wynika, że strona może działać przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (art. 33 § 2 k.p.a.). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Adwokat lub radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie (art. 33 § 3 k.p.a.).
Z powyższego wynika, że w sytuacji, gdy do organu odwoławczego wpływa odwołanie, to organ ten w pierwszej kolejności zobowiązany jest je zbadać w postępowaniu wstępnym pod względem formalnoprawnym, tzn. ustalić czy odwołanie jest wniesione w ustawowym terminie, czy jest wniesione prawidłowo, w tym także czy zostało podpisane.
W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy pismem z [...] stycznia 2024 r. wezwał wnoszącego odwołanie do usunięcia braku formalnego poprzez przedłożenie pełnomocnictwa do reprezentowania strony w postępowaniu odwoławczym. Brak ten został uzupełniony poprzez przesłanie oryginału pełnomocnictwa. Organ nie wzywał natomiast do uzupełnienia innych braków formalnych pisma.
Zaskarżona do WSA decyzja została więc wydana na skutek rozpatrzenia odwołania obarczonego nieusuniętym brakiem formalnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na odwołaniu znajdującym się w aktach sprawy brak jest podpisu pełnomocnika skarżącego. Brak podpisu osoby wnoszącej odwołanie, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków formalnych, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych związanych z jego wniesieniem. Odwołanie wniesione bez podpisu strony, czy jak w obecnie rozpoznawanej sprawie, bez podpisu ustanowionego w sprawie pełnomocnika, nie jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a., a jego rozpoznanie jest dotknięte wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3369/21 i orzeczenia tam powołane; B. Adamiak, Komentarz do art. 128, pkt 4 (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, wyd. el. Legalis; K. Glibowski, Komentarz do art. 128, pkt III.5 (w:) R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, wyd. el. Legalis). Nie zasługują przy tym na uwzględnienie wyjaśnienia organu, że znajdującą się pod odwołaniem treść "D. K. Adwokat" organ omyłkowo uznał za podpis elektroniczny, a uchybienie to nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Należy podkreślić, że brak podpisu pod odwołaniem uniemożliwia wywołanie skutku prawnego dla tej czynności procesowej, nie dając możliwości jego merytorycznego rozpatrzenia. Okoliczność wydania przez organ administracji decyzji na skutek rozpatrzenia uznanego za podanie pisma niepodpisanego przez wnoszącego powoduje, że decyzja musi być uznana z wydaną z rażącym naruszeniem prawa.
W tym stanie rzeczy, zaskarżoną decyzję organu odwoławczego należy uznać za nieważną, a wniesioną skargę, z podanych przyczyn za uzasadnioną. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien wezwać pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie, w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Jedynie w przypadku uzupełnienia tego braku formalnego, organ odwoławczy będzie mógł rozpoznać wniesione odwołanie merytorycznie.
Z podanych względów, brak jest możliwości odniesienia się przez Sąd do pozostałych zarzutów skargi oraz oceny merytorycznej poprawności stanowiska organu i podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Zwrot niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata obejmuje wpis od skargi, wynagrodzenie adwokata ustalone w wysokości [...] zł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa.
L. Kleczkowski J. Szulc U. Wiśniewska