I SA/Bd 266/22

I SA/Bd 266/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-06-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1719/22 - Wyrok NSA z 2025-06-17
I GSK 266/22 - Wyrok NSA z 2023-01-18
III SA/Po 194/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-09-02
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 2, 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Inne z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] września 2021r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek za okres od września 2020 r. do lutego 2021 r. wskazując, że ze względu na stan zdrowia i sytuację materialną nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Skarżący podał, że w marcu 2021 r. zawiesił działalność gospodarczą. Jej nieopłacalność oraz stan zdrowia uniemożliwia dalsze prowadzenie działalności.
Decyzją z [...] grudnia 2021 r. Zakład odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...]zł z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek.
Decyzją z [...] lutego 2022 r. ZUS utrzymał w mocy powyższą decyzję. Organ ponownie rozpatrzył wszystkie przypadki mogące być podstawą do umorzenia należności składkowych. Dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego podanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, a także rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z [...] grudnia 2021 r. Organ rozpoznając sprawę korzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. ZUS przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że Skarżący:
[...] marca 2021 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe [...] K. M. w zakresie wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych;
- jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego przez [...] Sp. z o.o. jako: członek rady nadzorczej od [...] października 2018 r.; podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł; pracownik od [...] czerwca 2021 r.; podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł, a zasiłek chorobowy – [...] zł;
na jego nazwisko nie są zarejestrowane pojazdy;
- według zapisów w księgach wieczystych jest: właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej działki zabudowanej o powierzchni 0,1195 ha w B., użytkownikiem wieczystym we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej działki zabudowanej o powierzchni 0,0695 ha oraz właścicielem we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej budynku, stanowiącego odrębną nieruchomość w B.; w działach II obu ksiąg wieczystych znajdują się wzmianki z sierpnia 2021r. dotyczące wpisów prawa wieczystego użytkowania oraz własności/współwłasności, oznacza to, że dane te uległy zmianie; jednak treść tych zmian zostanie ujawniona dopiero pod dokonaniu przez sąd wieczystoksięgowych stosownych wpisów;
- przymusowe dochodzenie należności objętych wnioskiem o umorzenie nie zostało dotychczas wdrożone, jednak okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021r., poz. 423 ze zm. – dalej "u.s.u.s.") jeszcze nie upłynął.
Organ wskazał na art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawo upadłościowe. Dalej organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej [...] marca 2021 r., co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których Skarżący wnosił przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności za okres objęty wnioskiem o umorzenie nie jest prowadzone.
Organ uznał, że ponieważ nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
W dalszej kolejności organ wskazał na art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), odnosząc się do zawartych w nich przesłanek umorzenia składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ uznał, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacania należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a w razie uchybienia tym terminom - także odsetek za zwłokę.
Organ uznał, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący poinformował, że choruje na cukrzycę oraz polineuropatię, przeszedł zapalenie pnia mózgu oraz cierpi na powikłania pocovidowe. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna, z której wynika, że choruje na cukrzycę insulinozależną z powikłaniami neurologicznymi. Organ uznał jednak, że w aktach sprawy brak jest dowodów na trwałe wykluczenie Skarżącego z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Skarżący nie informował o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jest aktywny zawodowo i uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy oraz jako członek rady nadzorczej, dlatego wskazana przesłanka nie zachodzi.
Ograniczonych możliwości płatniczych Skarżącego, podnoszonych jako jeden z głównych argumentów, organ nie uznał za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Według ustaleń organu Skarżący uzyskuje dochody jako:
- członek rady nadzorczej [...] Sp. z o.o. i podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł, tj. [...] zł netto,
- pracownik [...] Sp. z o.o. i podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł, zasiłek chorobowy - [...] zł, tj. [...] zł netto.
Ponadto według danych KRS Prezesem Zarządu [...] Sp. z o.o. jest syn Skarżącego – R. M.. Do lipca 2021 r. Skarżący był wspólnikiem Spółki i posiadał 14.800 udziałów o łącznej wartości [...] zł. W Radzie Nadzorczej Spółki, poza Skarżącym, zasiada także jego była żona – L. M. oraz osoba trzecia. Powyższe doprowadziło organ do wniosku, że wysokość wynagrodzenia Skarżącego zależy od decyzji członka lub członków jego rodziny. Organ ustalił, że małżeństwo zostało rozwiązane [...] czerwca 2021 r. przez rozwód, a Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe.
Organ podał, że wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, a budżet gospodarstwa domowego Skarżącego jest zdecydowanie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w grudniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...]zł w III kwartale 2021 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Skarżący nie korzysta ze wsparcia instytucji socjalnych. Zaznaczył, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów leczenia – [...] zł oraz innych – [...] zł. Budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości.. Wydatki te nie mają charakteru nadzwyczajnego, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.
Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.
W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie:
- art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 3a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędne niezastosowanie i nieumorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy zaszły okoliczności uzasadniające umorzenie tychże należności;
- art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 pkt 3 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie całkowitej nieściągalności skarżącego, podczas gdy skarżący nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby zaspokoić należności z tytułu składek;
- art. 28 ust. 2 i 3a polegające na ich błędnej wykładni prowadzącej do przyjęcia, że brak środków pozwalających na zaspokojenie należności stanowi wyłącznie subiektywne odczucie skarżącego, a nadto uzależniającej ubóstwo i konieczność pobierania świadczeń socjalnych od umorzenia należnych składek;
- art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego przez przekroczenie granic uznania administracyjnego, niepełne przeprowadzenie postępowania dowodowego, jak również dowolną, a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;
- art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego przez błąd w poczynionych ustaleniach faktycznych polegający na mylnym przyjęciu, że Skarżący jest żonaty, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych i ma majątek, z którego mógłby zaspokoić należności z tytułu składek, kiedy w rzeczywistości takiego majątku nie posiada, nie jest żonaty i posiada również inne zobowiązania.
- § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez jego błędne niezastosowanie, pomimo wykazania przez skarżącego jego przewlekłego, złego stanu zdrowia, jak też braku perspektyw na jego poprawę oraz wykazania braku majątku do zaspokojenia należności;
- § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne polegającą na jego błędnej wykładni względnie błędnym przyjęciu, że do zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia konieczne jest wykazanie przez skarżącego trwałego wykluczenia z rynku pracy, co nie stanowi przesłanki do jego zastosowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie należy zauważyć, że rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony zarówno przez organ w odpowiedzi na skargę z dnia [...] kwietnia 2022 r., jak i przez Skarżącego w piśmie z dnia [...] maja 2022 r. Jak wynika z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2022 r. wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a tym samym skarga podlega oddaleniu.
Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Innymi słowy, jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Podkreślenia również wymaga, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zawartą w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Należy mieć również na uwadze istotę Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłata świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.
Zasadą jest, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s.). Wobec tego, należności z tytułu składek za okres od września 2020 r. do lutego 2021 r., których umorzenia w niniejszej sprawie domaga się Skarżący, nie uległy jeszcze przedawnieniu. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na zaistnienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1 do 6 u.s.u.s.
Z oczywistych względów nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. - w stosunku do Skarżącego nie było bowiem prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Wysokość zadłużenia z tytułu niepłaconych składek przewyższa zaś kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym wynoszącą w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia [...] zł, nie ma więc zastosowanie także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy.
W celu wyegzekwowania należności z tytułu składek nie toczyło się dotychczas postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego, z tego względu naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskałoby się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości nie zostały zatem wyczerpane. Nadto, ponieważ zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej z dniem [...] marca 2021 r. nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania, organ słusznie przyjął, że nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5, i 6 u.s.u.s.
W związku z powyższym właściwa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez organ analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Z treści tej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi pociągnęłaby dla niego zbyt ciężkie skutki.
W szczególności w ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia. W tym zakresie należało ocenić, czy Skarżący wykazał, mając na uwadze stan rodzinny i majątkowy, że opłacenie składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub że przewlekła choroba Skarżącego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Odnośnie przesłanki podanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w ocenie Sądu, stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącego nie wskazuje, że nie może on opłacić należności z tytułu składek. Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z [...] października 2021 r. podał, że jest żonaty, pracuje zarobkowo od [...] czerwca 2021 r. na podstawie umowy o pracę w [...] Sp. z o.o. za wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie; prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, kosztów leczenia - [...] zł oraz innych - [...] zł; nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych; nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym. Ponadto jest członkiem rady nadzorczej wymienionej spółki. Na ustalenia te nie wpływa podnoszona w skardze okoliczność, że w chwili obecnej Skarżący jest po rozwodzie – w wydanej decyzji przyjęto bowiem zgodnie ze złożonym oświadczeniem, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Natomiast, według ustaleń organu skarżący uzyskuje dochody:
- jako członek rady nadzorczej [...] Sp. z o.o., a podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł, tj. [...] zł netto;
- z tytułu zatrudnienia w [...] Sp. z o.o. Podstawa wymiaru składek za styczeń 2022 r. wyniosła [...] zł, zasiłek chorobowy - [...] zł, tj. [...] zł netto.
Trafnie zatem ZUS porównawczo wskazał, że osiągany dochód jest zdecydowanie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...]zł w III kwartale 2021 r. dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego
Organ ustalił również, że do lipca 2021 r. Skarżący był wspólnikiem wymienionej Spółki i posiadał 14.800 udziałów o łącznej wartości [...] zł.
W związku z tym nie można stwierdzić, że spłata należności z tytułu składek, w dogodnej dla Skarżącego formie, pozbawiłaby by go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Wprawdzie rację ma Skarżący podnosząc w skardze, że fakt, iż nie korzysta z pomocy społecznej, nie może stanowić argumentu uniemożliwiającego umorzenie należności, a także, iż na aprobatę zasługuje to, że czyni samodzielne starania do zaspokajania swoich podstawowych potrzeb bytowych, nie angażując w zapewnienie swojego bytowania instytucji publicznych, z których pobierałby świadczenia socjalne.
Należy jednak podkreślić, że podanie przez organ, iż Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej miało zasadniczo walor informacyjny. Była to jedna z wielu okoliczności, które zostały wyważone przez organ w niniejszej sprawie, wskazujących łącznie, że w takiej wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej skorzystanie z najdalej idącej ulgi w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, Skarżący się nie znajduje.
Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 maja 2014r., sygn. akt I SA/Bd 398/14, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do trudności finansowych, ponieważ każda osoba indywidualnie, w ramach przysługującej jej samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
W toku postępowania administracyjnego poza zaległościami wobec ZUS Skarżący nie wskazał na istnienie innych zobowiązań pieniężnych. Podkreślenia wymaga, że dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego strona załączyła do skargi wydruk korespondencji mailowej dotyczący zadłużenia z tytułu nielegalnego poboru gazu. Niemniej, nawet posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, na innych ubezpieczonych. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19, przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż dochodziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.
W ocenie Sądu, prawidłowe jest także stanowisko organu w kwestii niespełnienia przez Skarżącego przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący nie wykazał, że choruje na przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, nie wykazał również istnienia takiej okoliczności w związku z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Organ nie negował problemów zdrowotnych Skarżącego. Sam przewlekły, zły stan zdrowia strony oraz brak perspektyw na jego poprawę nie świadczy o wystąpieniu przesłanki umożliwiającej umorzenie należności. Wskazane przez Skarżącego dolegliwości, na co trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji, nie ograniczają go bowiem w możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący jest czynny zawodowo, uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę jak i z tytułu zasiadania w radzie nadzorczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Uwzględniając powyższe, możliwa jest splata należności, chociażby w proponowanej przez ZUS formie ratalnej. Trafnie również wskazał organ, że potencjalnym źródłem spłaty zadłużenia może być także wznowienie zawieszonej działalności gospodarczej.
W sprawie nie występuje także przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Jak wynika z akt sprawy, zadłużenie powstało z powodu nieopłacania przez Skarżącego w ustawowym terminie należności składkowych w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Opłacanie składek w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.
W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych ZUS prawidłowo przyjął, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W ustalonych przez organ okolicznościach sprawy, odmowa uwzględnienia wniosku nie jest sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami rozporządzenia. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych;. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, jednakże skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego przez pewien czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywołania dla niego zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozporządzenia.
W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła żadna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach. Obowiązkiem organu była więc odmowa umorzenia tych należności.
W rezultacie nie są zasadne podniesione zarzuty naruszenia wskazanych w skardze jednostek redakcyjnych art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Wydanej decyzji nie można również ocenić jako dowolnej, naruszającej wskazane w skardze przepisy postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że poprzedzona ona została wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w zakresie możliwym do ustalenia przez ZUS, który, co istotne, dokonując ustaleń w sprawie opierał się zarówno na wyjaśnieniach i informacjach podanych przez Skarżącego jak i własnych ustaleniach, opisanych w decyzji. Należy podkreślić, że zarzucane w skardze mylne przyjęcie przez ZUS, że Skarżący jest żonaty i nie posiada innych zobowiązań pieniężnych opierało się na Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym przez Skarżącego. Stąd nieporozumieniem jest kierowanie tego rodzaju zarzutu wobec organu. Podjęte w następstwie dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, nie uchybiając treści art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu organ dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania wskazanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Ponadto organ stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. ZUS nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla Skarżącego, lecz zobligowany był odpowiednio i bezstronnie wyważyć słuszny interes zobowiązanego i interes społeczny (art. 7 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), a dokonana w tym zakresie ocena nie budzi wątpliwości Sądu.
Z powyższych względów, nie dopatrując się naruszenia prawa, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.