I SA/Bd 230/22

I SA/Bd 230/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz
Jarosław Szulc /przewodniczący sprawozdawca/
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1217/22 - Wyrok NSA z 2024-06-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 56 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Sędziowie sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku M. M. (Skarżąca) na podstawie tytułów wykonawczych, które zostały doręczone Skarżącej w dniach: [...] kwietnia 2017r., [...] września 2017r., [...] października 2017r., [...] października 2019r. oraz [...] czerwca 2020r.
Pismem z dnia [...] października 2021 r. Skarżąca wniosła o wstrzymanie egzekucji, wstrzymanie czynności egzekucyjnych oraz określenie terminu dogodnego dla organu w celu zapoznania się z aktami w sprawie. W piśmie wskazała, że wymagalna kwota dochodzonych należności uległa znacznemu uszczupleniu w związku ze złożeniem korekt deklaracji oraz zawnioskowaniem zaliczenia wskazanych tam nadwyżek na poczet zobowiązań za lata 2012 i 2013. Podała, że wykonuje bez przymusu czynności powodujące wygaśnięcie zobowiązań. Wobec tego dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest lub niedługo będzie bezzasadne, będzie też powodowało nadmierne uciążliwości. Jednocześnie Skarżąca poprosiła o potraktowanie pisma jako zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w przypadku, gdy należność podlegająca egzekucji nie została dotychczas ograniczona lub organ nie przychyli się do przedmiotowego wniosku.
Z uwagi na wątpliwości co do charakteru prawnego pisma, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. pismem z dnia [...] października 2021 r. wezwał Skarżącą do jego sprecyzowania, pod rygorem potraktowania pisma, w przypadku braku odpowiedzi, jako wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Odpowiedź na wezwanie nie wpłynęła do organu egzekucyjnego w wyznaczonym terminie.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego wskazując, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, warunkujących zawieszenie postępowania egzekucyjnego.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lutego 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek z dnia [...] października 2021 r. Skarżąca uzasadniła istnieniem nadpłaty w podatku od towarów i usług za rok 2015 wskazując, że kwota dochodzonych należności uległa zmniejszeniu w związku ze złożeniem korekt deklaracji oraz zawnioskowaniem zaliczenia wskazanych tam nadwyżek na poczet zobowiązań za lata 2012 i 2013.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że powołane okoliczności nie mogą skutkować zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, gdyż nie mieszczą się w katalogu przyczyn enumeratywnie określonych w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Ponadto organ stwierdził, że nie zaistniała żadna z innych przesłanek, o których mowa w powołanym wyżej przepisie, obligująca organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W sprawie nie doszło bowiem do wstrzymania wykonania ani odroczenia terminu wykonania obowiązku. Nie została rozłożona na raty spłata którejkolwiek z dochodzonych należności. Nie wystąpiły także inne okoliczności wymienione przez ustawodawcę w art. 56 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. utrata przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i brak jego przedstawiciela ustawowego oraz śmierć zobowiązanego. O zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie wystąpił też wierzyciel. Zgodnie z art. 56 § 1 pkt 5 ustawy zawieszenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić również w innych okolicznościach, niż wskazane w art. 56 § 1 pkt 1-4 pod warunkiem, że wynika to z przepisów o charakterze ustawowym, co w sprawie nie miało miejsca.
Odpowiadając na zastrzeżenia zawarte we wniosku z dnia [...] października 2021 r. oraz w zażaleniu organ wyjaśnił, że w związku ze złożeniem przez Skarżącą korekty deklaracji VAT za 1/2016, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. zwrot podatku od towarów i usług w kwocie [...]zł zaliczył na poczet odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek za poszczególne miesiące 2012r. oraz na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. na należność główną [...] zł i odsetki za zwłokę [...] zł. Zaliczenie to nie spowodowało wygaśnięcia zobowiązania za 2012 r. w całości. W konsekwencji zaliczenia dokonano aktualizacji tytułów wykonawczych dotyczących odsetek od niezapłaconych zaliczek oraz zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. Wobec powyższego, aktualnie egzekwowane są zaległości uwzględniające rozliczenie zwrotu podatku od towarów i usług wynikającego z korekty deklaracji z dnia [...] października 2021r.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, organ egzekucyjny zasadnie przyjął, że w sprawie brak jest podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że nie wystąpiła żadna z przesłanek warunkujących zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Brak jest zatem podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonego postanowienia.
W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, wyrażenie przez Sąd swojej oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania oraz wstrzymanie czynności w ramach postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła naruszenie:
- art. 56 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez jego bezpodstawne niezastosowanie i w konsekwencji brak zawieszenia postępowania egzekucyjnego,
- art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez jego bezpodstawne zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy w sytuacji,
gdy istniały podstawy do jego uchylenia i umorzenia postępowania.
W uzasadnieniu skargi podała, że aktualnie nie istnieją podstawy do kontynuowania postępowania egzekucyjnego w administracji, w sytuacji, gdy przed datą licytacji Skarżąca złożyła korekty deklaracji podatkowych, czego skutkiem było dalekie zmniejszenie jej zaległości wobec Skarbu Państwa. Wobec powyższego zasadnym jest docelowo umorzenie postępowania egzekucyjnego, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania wynikającą z faktu wykonania zobowiązania. W piśmie z dnia [...] marca 2022r. Skarżąca podkreśliła, że w toku postępowania egzekucyjnego w administracji podniosła szereg zarzutów na podstawie przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny z naruszeniem przepisów prawa oraz słusznych interesów strony nie uwzględnił tych zarzutów i nie nadał im prawidłowego biegu. Strona podjęła szereg inicjatyw w tym wniosek o udostępnienie przez organ akt postępowania, wniosek o zmianę sposobu prowadzenia egzekucji z podkreśleniem, że przedmiotowa nieruchomość stanowi główny składnik majątku strony. Inicjatywy te nie zostały uwzględnione przez organ egzekucyjny, a zaniechanie ich rozpoznania oraz nadania im biegu stanowi o wadliwości postępowania organów egzekucyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Z akt sprawy administracyjnej wynika, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne w oparciu o dziewięć tytułów wykonawczych Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. wystawionych w dniach:
- [...] kwietnia 2017 r. – nr [...],
- [...] sierpnia 2017 r. – nr [...] oraz od [...] do [...],
- [...] września 2017 r. – [...],
- [...] września 2019 r. – [...],
- [...] maja 2020 r. – [...] oraz [...].
Odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone w dniach: [...] kwietnia 2017 r., [...] września 2017 r., [...] października 2017 r., [...] października 2019 r. oraz [...] czerwca 2020 r.
Jak stanowi art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r., poz. 2070), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm. – dalej: u.p.e.a.). i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Biorąc pod uwagę powyższe, mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji należało ustalić w brzmieniu obowiązującym przed [...] lipca 2020 r.
Sedno sporu w niniejszej sprawie stanowi kwestia, czy prawidłowo organ drugiej instancji utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Instytucja zawieszenia tego postępowania, zgodnie z poglądami podnoszonymi w doktrynie, polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek powstania przeszkód w prowadzeniu egzekucji. Przeszkody te muszą powstać w toku postępowania egzekucyjnego, bowiem ich wystąpienie przed jego zainicjowaniem, powinno skutkować brakiem wszczęcia tego postępowania. Chodzi też o przeszkody, które da się usunąć, bowiem ich trwały charakter, uniemożliwiający normalny bieg postępowania egzekucyjnego stanowi podstawę do jego umorzenia. Jeśli przeszkody zostaną usunięte, postępowanie egzekucyjne toczy się dalej (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wydanie 10, Warszawa 2021 r., Legalis C.H. BECK). Zawieszenie postępowania egzekucyjnego polega zatem na przerwaniu na pewien czas biegu tego postępowania, w związku z wystąpieniem przeszkód w jego dalszym prowadzeniu.
Przepis art. 56 § 1 u.p.e.a. stanowi, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Skarżąca stoi na stanowisku, że skoro przed datą licytacji złożyła korekty deklaracji podatkowych, czego skutkiem było dalekie zmniejszenie jej zaległości wobec Skarbu Państwa, to nie istnieją już podstawy do kontynuowania postępowania egzekucyjnego w administracji do jej majątku i zgodnie z art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. zaistniała podstawa do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Uważa również, że zasadnym jest docelowo umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko niej, z uwagi na bezprzedmiotowość tego postępowania, wynikającą z faktu wykonania zobowiązania wobec Skarbu Państwa.
W ocenie Sądu, w będącej przedmiotem kontroli sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził w sposób właściwy, iż art. 56 § 1 u.p.e.a. wymienia przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie pozostawiając organowi egzekucyjnemu swobody wyboru co do zawieszenia postępowania. W zakresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny związany jest treścią tego przepisu, zawierającego enumeratywnie wymienione przesłanki zawieszenia postępowania. Tylko, jeśli wystąpi któraś z podanych w nim okoliczności, organ ten ma obowiązek zawiesić postępowanie.
Jednocześnie podkreślić trzeba, że w art. 56 § 1 u.p.e.a. nie zostały ujęte okoliczności, na które strona powołuje się zarówno w swym piśmie z dnia [...] października 2021 r., zażaleniu z dnia [...] stycznia 2022 r. jak i w skardze do Sądu. Z ustawy Ordynacja podatkowa wynika, że wykazane w deklaracji VAT kwoty podatku do zwrotu podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych. Zaliczenie następuje odpowiednio z dniem złożenia deklaracji wykazującej zwrot podatku lub korekty takiej deklaracji ( art. 76 i art. 76b Ordynacji podatkowej ). Należy zauważyć, że prawodawca w art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. ograniczył się tylko do stwierdzenia, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Wobec tego, dotyczyć to może wyłącznie takich sytuacji, gdy przepis innej ustawy zobowiązuje bądź upoważnia organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. Mogą to być zarówno ustawy odrębne, jak i ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednak przepisy regulujące dokonywanie zaliczeń nadpłat i zwrotów podatku (Dział III, Rozdział 9 Ordynacji podatkowej) ani żadnej innej ustawy nie wskazują jako podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w administracji, okoliczności podanych przez stronę.
W ocenie Sądu podkreślić trzeba, że wskutek złożenia w dniu [...] października 2021 r. korekty deklaracji VAT za styczeń 2016 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. zaliczył wynikającą z niej kwotę zwrotu podatku od towarów i usług w wysokości [...] zł na poczet najstarszych należności, tj. odsetek od niezapłaconych w terminie należnych zaliczek w podatku dochodowym od osób fizycznych obejmujących okres od stycznia do grudnia 2012 r. oraz na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012r. i należnych, związanych z nim odsetek. Wskutek tego zaliczenia wierzyciel zaktualizował tytuły wykonawcze. I tak, dochodzona na podstawie tytułów nr [...] i [...] należność z tytułu odsetek od niezapłaconych w terminie należnych zaliczek w podatku dochodowym od osób fizycznych wygasła, a na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. dochodzonego tytułem wykonawczym nr [...] zaliczono [...] zł na należność główną i [...] zł na odsetki za zwłokę. Wskutek tego należność główna z tego tytułu zmniejszyła się z [...] zł do [...] zł. Pozostałe tytuły wykonawcze obejmowały należności późniejsze, na pokrycie których kwota zwrotu wykazana w korekcie deklaracji okazała się niewystarczająca.
Z tego względu nie jest zasadny pogląd przedstawiony w skardze, że nie istnieją podstawy do kontynuowania postępowania egzekucyjnego. Zauważyć też trzeba, że umorzenie postępowania egzekucyjnego będzie możliwe dopiero po zaspokojeniu wszystkich należności objętych tytułami wykonawczymi.
Sąd nie podziela też poglądu zawartego w skardze, że organy zaniechały zebrania wszystkich dowodów pozwalających na kompleksowe zbadanie sprawy i jej wyjaśnienie oraz że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony dowolnie i w sposób niewyczerpujący. Podkreślić trzeba, że Skarżąca nie wskazuje dowodów, których pozyskania organ zaniechał, jak również nie podaje, które dowody zostały niewłaściwie ocenione. Z akt sprawy wynika, że pismo strony inicjujące niniejszą sprawę wpłynęło do organu [...] października 2021 r. Postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego wydano [...] grudnia 2021 r. uwzględniając w nim okoliczność złożenia przez stronę korekty deklaracji. W zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wziął pod uwagę postanowienie wydane w przedmiocie zaliczenia kwoty zwrotu podatku, wynikającej ze złożonej [...] października 2021 r. korekty deklaracji VAT za styczeń 2016 r.
Nie jest też zasadny podniesiony przez Skarżącą zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego z naruszeniem zasady przejrzystości (transparentności), a organ w toku postępowania, również przed licytacją, nie zawiadomił strony o skutkach i efektach prowadzonych dotychczas czynności. Należy podkreślić, że przedmiot niniejszej sprawy obejmuje badanie podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a nie całokształt tego postępowania. Na obecnym etapie postępowania nie jest więc możliwe rozpatrywanie innych, niż podstawy zawieszenia kwestii. Wykluczyć należy możliwość wykorzystania skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego, do kontroli innych działań i zaniechań organu egzekucyjnego, na które przysługiwały odrębne środki zaskarżenia.
W tym stanie rzeczy, uznając, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu skargi.