I SA/Bd 219/05

I SA/Bd 219/05 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2005-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Izabela Najda-Ossowska /przewodniczący sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski
Urszula Wiśniewska
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 116 par. 1, art. 116 par. 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Tezy
Wpisy dotyczące członków zarządu do rejestru mają charakter deklaratoryjny i nie mogą stanowić jedynej przesłanki przypisania odpowiedzialności z art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kleczkowski, asesor sądowy Urszula Wiśniewska, Protokolant Magdalena Buczek, po rozpoznaniu w dniu 06 lipca 2005r. na rozprawie sprawy ze skargi Krzysztofa K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2005r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1999r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego kwotę 1.512 zł (jeden tysiąc pięćset dwanaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Syg. Akt I SA/Bd 219/05
U Z A S A D N I E N I E
Zaskarżoną decyzją z [...] 2005r Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z [...] 2004r w sprawie odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu Spółki z o.o. Firma Handlowo-Produkcyjna “K." z siedzibą w N., za zaległości Spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1999r w kwocie 7.773,80zł oraz należne od tej kwoty odsetki wynoszące na dzień wydania decyzji 11.536,70zł.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał się na następujące ustalenia faktyczne i prawne: organ pierwszej instancji orzekł o odpowiedzialności K. K. jako członka zarządu Spółki z o.o. Firma Handlowo-Produkcyjna “K." w N. za zaległości spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1999r.
W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 107 par.1 w związku z art. 116 i 134 par.1 ordynacji podatkowej w związku z tym, że decyzja została skierowana do osoby, która w okresie powstania przedmiotowego zobowiązania podatkowego nie była już członkiem zarządu. Wydając decyzję organ pierwszej instancji nie uwzględnił dokumentów i dowodów przedłożonych w sprawie; natomiast oparto się na aktach rejestrowych Sądu Rejonowego w B., wśród których znajduje się postanowienie Sądu o odmowie dokonania wpisu w przedmiocie wykreślenia z rejestru K. K. jako Prezesa Zarządu Spółki na podstawie protokołu z III posiedzenia walnego zgromadzenia wspólników z [...] 1999r, spisanym na okoliczność przyjęcia rezygnacji z funkcji. Od tego dnia jedynym udziałowcem, pełniącym także obowiązki prezesa był Wincenty K. Odwołujący się podniósł, że wpis do rejestru handlowego ma charakter deklaratoryjny, stąd faktyczne odwołanie z funkcji prezesa zarządu było skuteczne i nastąpiło z chwilą podjęcia uchwały przez uprawniony organ spółki. Późniejsza odmowa Sądu co do ujawnienia dokonanych zmian w rejestrze handlowym, nie zmieniła tej oceny.
Rozstrzygając sprawę w postępowaniu odwoławczym, Dyrektor Izby Skarbowej w B. podniósł, że prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z koniecznością ponoszenia odpowiedzialności za dokonane czynności bądź zaniechania. Wynikająca z art. 116 ordynacji podatkowej odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu spółki.
Organ odwoławczy wskazał, że nierespektowanie przepisów prawa zrodziło w sprawie konsekwencje, które spowodowały odpowiedzialność odwołującego się.
Zdaniem organu odwoławczego istniejące dowody nie potwierdzają stanowiska strony, że w chwili powstania zaległości podatkowych spółki, K. K. nie pełnił już funkcji Prezesa Zarządu Spółki. Nie potwierdza tego protokół III walnego zgromadzenia wspólników z [...] 1999r o przyjęciu rezygnacji z tej funkcji. Przedłożony do Sądu Rejonowego w B. jako podstawa do dokonania zmian w rejestrze handlowym, nie został przez Sąd uznany. W postanowieniu Sąd stwierdził, że “przedłożony przez wnioskodawcę protokół z [...] 1999r nie spełnia wymogów bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 239 par. 2 kh; w szczególności nie stwierdzono w nim prawidłowości zwołania zgromadzenia, jego zdolności do powzięcia uchwał, nie wymieniono powziętych uchwał, nie wymieniono ilości głosów oddanych za uchwałą ani też zgłoszonych sprzeciwów".
Organ wskazał, że aczkolwiek nie ma podstaw do kwestionowania okoliczności, iż w dniu 15 marca 1999r odbyło się walne zgromadzenie, to nie ma też podstaw do uznania, że spełnione zostały warunki decydujące o prawidłowości podjętej w tym dniu uchwały. Braki wskazane przez Sąd w postanowieniu, dotąd nie uzupełnione, stanowią o istotnych skutkach zaniechania w zakresie wypełnienia rygorów wymaganych art. 239 par 2 kodeksu handlowego. W tych okolicznościach organ odmówił uznania za udowodnioną okoliczność, że z funkcji Prezesa Zarządu Spółki “K." strona została skutecznie odwołana. Zatem odmowa przez Sąd wpisu zmiany do rejestru nie stanowi w tej sprawie braku deklaratoryjnego potwierdzenia zaistniałej zmiany, ale decyduje o zakwestionowaniu powstania konstytutywnej jej podstawy (prawidłowo podjętej uchwały przez mogące o tym stanowić zgromadzenie).
Dowodem na poparcie odwołania nie jest też rozwiązanie z dniem [...] 1999 r. umowy o pracę w Spółce “K.", ani zbycie udziałów, bowiem zgodnie z art. 195 par 2 kodeksu handlowego do zarządu mogą być powoływane osoby spośród wspólników lub spoza ich grona.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że po 15 marca 1999r odwołujący się działał w imieniu Spółki o czym świadczy znajdujące się w aktach Spółki w Sądzie Rejestrowym w B. pismo z [...] 2000r, którym K. K. wystąpił w imieniu Spółki o “wydanie kopii rejestru handlowego"
W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego - art. 107 par 1 w związku z art. 116 ustawy ordynacji podatkowej polegające na orzeczeniu wobec K. K. o jego odpowiedzialności jako członka zarządu spółki za jej zaległości podatkowe, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w czasie, w którym powstało zobowiązanie będące przedmiotem zaskarżanych decyzji, skarżący nie był już członkiem zarządu Spółki.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zebrane w sprawie dowody jednoznacznie świadczą o tym, iż w czasie, w którym powstało zobowiązanie, skarżący nie był już członkiem zarządu spółki. Dowodem potwierdzającym tę okoliczność jest protokół z III Posiedzenia Walnego Zgromadzenia Wspólników z [...] 1999r spisany w związku z rezygnacją skarżącego z funkcji Prezesa Zarządu Spółki z dniem [...] 1999r.
Zgodnie z art. 202 par 4 kodeksu spółek handlowych mandat członka zarządu wygasa również wskutek rezygnacji. W wyroku z 03 marca 2004r WSA w sprawie III SA/Ol 2889/02 Sąd stwierdził, że Kodeks handlowy nie zawierał co prawda takiego unormowania, jednakże nie przesądza to o tym, że przed wejściem w życie Kodeksu spółek handlowych rezygnacja członka zarządu z pełnionej funkcji nie powodowała wygaśnięcia mandatu. Wątpliwości prawne nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony. We wskazanym wyroku Sąd przychylił się do poglądu, że złożenie rezygnacji członka zarządu z pełnionej funkcji powodowało wygaśnięcie jego mandatu także w okresie obowiązywania Kodeksu handlowego.
Skoro skarżący złożył rezygnację i w konsekwencji wygasł jego mandat z dniem [...] 1999r, to nie pełnił on już obowiązków członka zarządu w okresie objętym zaskarżoną decyzją, nie ponosi też odpowiedzialności za na podstawie art. 116 ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki.
Skarżący wskazał, że fakt rezygnacji był bezsporny i został uznany przez Dyrektora Izby Skarbowej w B. W związku z tym nie mają znaczenia dla prawnej skuteczności aktu rezygnacji z członka zarządu, ani odmowa dokonania przez sąd rejestrowy wpisu zmian w składzie zarządu, ani uchybienia formalne przy sporządzeniu protokołu obrad wspólników, co skarżący podkreślał już wcześniej w odwołaniu.
Ponadto skarżący podniósł, w ślad za wskazanym wyrokiem, że w art. 116 par 2 ordynacji podatkowej określeniem “pełnienie obowiązków" oznacza, że chodzi o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie funkcji, z którą te obowiązki są związane. Skoro więc skarżący sam złożył rezygnację z funkcji Prezesa, która została przyjęta, to oczywiste jest, iż z tym dniem przestał w rzeczywistości wykonywać związane z tą funkcją czynności.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od chwili złożenia przez skarżącego rezygnacji jedynym udziałowcem był Wincenty Kijak, który zeznał, iż od [...] 1999r pełnił funkcję Prezesa Spółki z o.o. “K.".
Rozwiązanie przez skarżącego z dniem [...] 1999r umowy o pracę (potwierdza to pisemna prośba o rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron z dnia [...] 1999r, świadectwo pracy) oraz zbycie udziałów w spółce miało na celu całkowite wycofanie się ze spółki - twierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej w B., iż te czynności nie stanowią dowodu na poparcie odwołania skarżącego jest nietrafne. Błędne jest także powoływanie się przez organ na art. 195 par 2 kodeksu handlowego.
Skarżący podkreślił, że jego wystąpienie pismem z [...] 2000r do Krajowego Rejestru Sądowego o wydanie kopii rejestru handlowego również nie przesądza o jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Krajowy Rejestr Sądowy jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w tym rejestrze oraz każdy ma prawo otrzymać poświadczone odpisy, wyciągi i zaświadczenia o danych zawartych w Rejestrze. Wniosek skarżącego w żaden sposób nie przesądza o ty, iż działał on jako członek zarządu spółki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powołując w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania albowiem poczynione ustalenia faktyczne na tym etapie postępowania dowodowego nie pozwalały na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia organów stanowi art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, zgodnie z którym za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości albo wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy; członek zarządu może także zwolnić się od odpowiedzialności wskazując mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Na podstawie §2 art. 116 ordynacji podatkowej odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.
Dla przesądzenia o odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 116 § 2 ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 1999r niezbędne jest, ustalenie że skarżący we okresie, którego dotyczą zaległości podatkowe pełnił formalnie i faktycznie obowiązki członka zarządu. Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy na tę okoliczność nie spełnia wymogów art. 122 i 187 § 1 ordynacji podatkowej.
Okolicznością niekwestionowaną przez organy było ustalenie, że pismem z dnia [...] 1999r skarżący zwrócił się do wspólników spółki o rozwiązanie z tym dniem umowy o pracę na mocy porozumienia stron, zawartej z nim w dniu [...] 1998r; [...] 1999r odbyło się III Walne Zgromadzenie Wspólników spółki, które - jak wynika z treści protokołu sporządzonego na tę okoliczność - zajmowało się kwestią przyjęcia rezygnacji skarżącego z funkcji Prezesa Zarządu z tym dniem. Z przedmiotowego protokołu wynika także, że w walnym zgromadzeniu uczestniczyli wszyscy udziałowcy.
Niesporną okolicznością było, że powyższe dokumenty załączone zostały do wniosku z [...] 1999r skierowanego do Sądu Rejonowego Wydziału Gospodarczego w B. o dokonanie zmiany w rejestrze handlowym nr [...] poprzez wykreślenie K. K. z funkcji Prezesa Zarządu. Sąd Rejonowy w B. Wydział VIII Gospodarczy postanowieniem z [...] 1999r odmówił dokonania wpisu do rejestru handlowego z uwagi na braki protokołu z [...] 1999r określone bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 239 § 2 kodeksu handlowego. Sąd stwierdził uchybienia w postaci braku stwierdzenia prawidłowości zwołania zgromadzenia, jego zdolności do powzięcia uchwał, w protokole nie wymieniono powziętych uchwał ani ilości głosów oddanych za czy przeciw uchwale.
Powyższe dowody wskazują bezspornie, że przedstawione czynności rzeczywiście dokonywane były w marcu 1999r. Nie budzi wątpliwości, że wpisy dotyczące członków zarządu do rejestru mają charakter deklaratoryjny i nie mogą stanowić jedynej przesłanki przypisania odpowiedzialności z art. 116 ordynacji podatkowej; wpis taki jest następstwem powstania bądź ustania stosunku uczestnictwa w zarządzie spółki w następstwie wyboru, rezygnacji czy odwołania i w tym znaczeniu jest niezależny od tego czy zostało ono ujawnione stosownym wpisem do rejestru.
W stanie faktycznym sprawy odpowiedź na pytanie czy w dniu [...] 1999r podjęta została uchwała, na podstawie której spółka przyjęła rezygnację skarżącego musiałaby być negatywna, z uwagi na wskazane formalne braki. Jednakże okoliczność ta ma drugorzędne znaczenie w sprawie, jeśli potraktować stanowisko skarżącego jako rezygnację z pełnienia funkcji (tak określone to zostało w protokole z [...] 1999r, jakkolwiek skarżący w swoim piśmie wnosił jedynie o rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, do czego potrzeba konsensusu obu stron).
Obecny Kodeks spółek handlowych w art. 202 jednoznacznie wskazuje na katalog przyczyn, które skutkują wygaśnięciem mandatu członka zarządu; wśród tych przyczyn ustawodawca wymienia rezygnację. Takiej przyczyny nie wymieniał obowiązujący wcześniej kodeks handlowy, jednakże na gruncie jego przepisów przeważająca część doktryny opowiadała się za stanowiskiem o dopuszczalności zakończenia pełnienia funkcji członka zarządu przez złożenie rezygnacji. Argumentem uzasadniającym takie stanowisko było powołanie się na umowę zlecenia, w świetle której przyjmujący zlecenie może w każdym czasie wypowiedzieć umowę (M. Allerhand Kodeks Handlowy Komentarz Bielsko-Biała 1997r str 291). Kolejną istotną kwestią przy tak rozumianej możliwości rezygnacji z pełnienia funkcji członka zarządu jest przesądzenie czy jest to czynność o charakterze jednostronnym a wówczas wystarczałoby złożenie oświadczenia woli przez zainteresowanego, czy też ma ona charakter dwustronny i dla swej skuteczności potrzebuje przyjęcia tego oświadczenia przez spółkę.
Sąd w niniejszej sprawie podziela pogląd, że rezygnacja z funkcji członka zarządu ma charakter czynności jednostronnej, i dla jej skuteczności wystarczy (oprócz złożenia oświadczenia) że oświadczenie woli o rezygnacji dotarło do podmiotu, do którego było adresowane. Jest to konsekwencja przyjęcia stanowiska, że wykonywanie funkcji członka zarządu w swym charakterze odpowiada cechom umowy zlecenia a wówczas do tego stosunku prawnego znajduje zastosowanie art. 746 kodeksu cywilnego. Obecna regulacja zawarta w art. 202 § 5 kodeksu spółek handlowych potwierdza prawidłowość takiej oceny.
W świetle powyższych wywodów ponownie rozstrzygając sprawę organ winien ustalić jednoznacznie, czy zamiarem skarżącego było rzeczywiście złożenie rezygnacji z pełnienia obowiązków prezesa zarządu, na co wskazać mogą okoliczności dotyczące tego, czy po [...] 1999r K. K. wykonywał nadal jakieś czynności w spółce wskazujące na to, że nie zrezygnował z pełnionej funkcji; sprawowanie funkcji prezesa zarządu musiałoby w praktyce znaleźć odzwierciedlenie w dokumentach i czynnościach integralnie związanych z taką funkcją. Organ powinien także ustalić cel i charakter wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem z [...] 2000r. Wbrew bowiem przyjętej ocenie, nie można z tego dokumentu w sposób jednoznaczny wyprowadzić wniosku, że skarżący działał w imieniu spółki. Rację ma w tym przedmiocie skarżący podnosząc, że rejestry są jawne i przedmiotowy wniosek, który nie był przecież jedynym wnioskiem składanym do tego rejestru, mógł wynikać z innego tytułu niż działanie w imieniu spółki.
Powyższe braki w postępowaniu dowodowym skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z wymogiem art. 152 ustawy Sąd orzekł, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Na podstawie art. 200 w.w. ustawy Sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz skarżącego kwotę 1.512 zł (312zł uiszczonego wpisu oraz 1200zł kosztów zastępstwa zgodnie z § 6 pkt.4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r w sprawie opłat za czynności radców prawnych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.