I SA/BD 191/22

I SA/Bd 191/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Leszek Kleczkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1820/22 - Wyrok NSA z 2025-07-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1341
art. 15 ust. 6
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r. oddala skargę
Uzasadnienie
J. K. w dniu [...] kwietnia 2019 r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w T. wniosek o przyznanie płatności na 2019 r., do którego dwukrotnie złożył zmiany. Skarżący ubiegał się o przyznanie następujących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego: jednolitej płatności obszarowej (JPO) do powierzchni, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatności za zazielenienie), płatności dodatkowej (redystrybucyjnej), a także płatności związanej do powierzchni upraw buraków cukrowych do pow. 26,66 ha. Odnośnie do płatności cukrowej skarżący przedłożył umowę kontraktacyjną na dostawy buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020, zawartą dnia [...] marca 2019 r. pomiędzy nim a grupą producentów rolnych Spółdzielnią Rolników "[...]" z siedzibą w R. .
W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wydał w dniu [...] grudnia 2019 r. decyzję, na mocy której przyznał płatności zgodnie do powierzchni zgodnej z deklaracją strony, a także płatność związaną do powierzchni upraw buraków cukrowych do areału 26,65 ha. Realizacja płatności przyznanych decyzją nastąpiła na wskazany przez skarżącego rachunek bankowy w dniu [...] listopada 2019 r. (płatność zaliczkowa) oraz w dniu [...] stycznia 2020 r. (płatność końcowa).
Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych decyzją z [...] grudnia 2019 r., zaś w dniu [...] października 2021 r. wydał decyzję o ustaleniu skarżącemu kwoty [...]zł nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organ pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ podał, że reguły ustalające przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawarte są m.in. w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (dalej: "u.p.s.w.b").
Organ podkreślił, że przedmiotem postępowania jest ocena, czy w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiły pozytywne przesłanki do żądania zwrotu kwoty wypłaconej skarżącemu z tytułu płatności cukrowej za 2019 r. przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, wyłączających obowiązek zwrotu po stronie rolnika.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podał, że nie został spełniony został warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. Skarżący zawarł umowę kontraktacyjną ze Spółdzielnią Rolników "[...]". Na mocy decyzji Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. o stwierdzeniu niespełniania przez grupę warunków uznania, Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych, nie jest więc od tego momentu "grupą producentów rolnych" w rozumieniu wskazanego przepisu.
W kontekście art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. organ nie zgodził się z zarzutem strony co do braku precyzji w określeniu warunków płatności. Ten brak precyzji przejawia się, w ocenie strony, w braku odesłania dla interpretacji użytego w tym przepisie pojęcia "grupa producentów rolnych" do przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz zmianie niektórych ustaw. Zdaniem natomiast organu brak jest podstaw do przyjmowania innej wykładni pojęcia "grupa producentów rolnych" niż ta, która wynika z ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że wypłata stronie płatności, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła na skutek błędu ARiMR, gdyż w dniu wydania decyzji przyznającej płatność cukrową informacja o niespełnieniu przez Spółdzielnię Rolników "[...]" warunków uznania i wykreśleniu jej z rejestru widniała w rejestrze grup producentów. Jednocześnie jednak, w ocenie organu odwoławczego, deklaracja płatności cukrowej w 2019 r. była błędna z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy. Organ stwierdził, że z uwagi na to, iż postępowanie administracyjne wszczynane jest na wniosek strony, to ona kształtuje zakres swojego żądania i bierze na siebie odpowiedzialność za poprawną deklarację w zakresie żądania wskazanej we wniosku płatności. Za merytoryczną treść wniosku każdorazowo odpowiada występujący o płatności i to on powinien ponieść konsekwencje zgłoszenia nieprawidłowych danych. Zatem nawet w sytuacji, gdy w sprawie doszło do błędnej oceny wniosku dokonanej przez organ pierwszej instancji, to odpowiedzialność w tym zakresie nie może spoczywać wyłącznie na tym organie, z pominięciem winy strony. Działanie w obszarze korzystania z funduszy unijnych wymaga przestrzegania wielu regulacji krajowych i unijnych. Ich naruszenie często wiąże się z dotkliwymi skutkami finansowymi, dlatego też producent rolny powinien dokładać szczególnej staranności ustalając stan faktyczny. W przekonaniu organu odwoławczego błąd mógł zostać wykryty przez producenta przy dołożeniu należytej staranności. To na wnioskodawcy bowiem ciąży odpowiedzialność za prawidłowość złożonego wniosku a skutki działań i zaniedbań, tak pozytywne jak i negatywne, obciążają odwołującego.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podkreślił, że przesłanki negatywne do dochodzenia zwrotu nienależnie przyznanej stronie płatności cukrowej za 2019 r., określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 muszą wystąpić łącznie.
Odnosząc powyższe do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego organ uznał, że brak jest przesłanek do przyjęcia, iż wnioskodawca, który jednocześnie pozostawał wiceprezesem Spółdzielni Rolników "[...]" nie mógł uzyskać przy zachowaniu choćby minimum staranności informacji o tym, że Spółdzielnia utraciła status grupy producentów, o której mowa w art. 15 ust. 6 u.p.s.w.b. Przeciwnie, w związku z funkcją pełnioną przez wnioskodawcę organ przyjął, że informacja taka powinna być znana stronie.
Biorąc pod uwagę powyższe Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że nie zaistniała druga z przesłanek wskazana w art. 7 ust. 3, tzn. błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Organ wskazał, że dołączona do wniosku na 2019 r. umowa kontraktacyjna na dostawę buraków cukrowych w kampanii cukrowniczej 2019/2020 pomiędzy J. K. a Spółdzielnią Rolników "[...]" została zawarta w dniu [...] marca 2019 r., czyli po wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatności, organ stwierdził, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Organ nie uznał za uzasadnione twierdzenia strony, iż nie mogła ona wykryć błędu, gdyż rejestr grup producentów rolnych jest ogólnie dostępny dla nieograniczonej liczby odbiorców i znajduje się na stronach internetowych ARiMR.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zwrotowi powinny podlegać wszystkie wypłacone środki, co do których stwierdzone zostanie, że wnioskodawcy w istocie nie posiadali prawa do ich otrzymania. Wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą wynikać z przepisów prawa i nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.
W świetle powyższego Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że brak jest podstaw do zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014. Tym samym, zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, powstał obowiązek zwrotu nienależnej płatności w łącznej wysokości [...] zł.
W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji w całości, zarzucając naruszenie:
1) art. 2 Konstytucji przez ustalenie tego, że skarżący był zobowiązany dostrzec pomyłkę organu i wobec tego winien ponieść konsekwencje tej pomyłką;
2) art. 7 Konstytucji przez ustalenie, że organ nie dopełnił obowiązku praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy;
3) art. 29 ust. 1, 2, 4, 7 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przez nieprawidłowe zastosowanie skutkujące ustaleniem skarżącemu kwoty nienależnie pobranych środków publicznych pomimo niezaistnienia przesłanek ustawowych dla dokonania takiego ustalenia;
4) art. 7, art. 7a, art. 11 w zw. z art. 77 § 4 k.p.a. przez brak wyczerpującego zbadania stanu faktycznego sprawy błędne rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego;
5) art. 75 k.p.a. przez pominięcie dowodów powołanych przez skarżącego;
6) art. 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 przez jego nieprawidłowe zastosowanie;
7) art. 7 ust. 3 w/w rozporządzenia przez błędną wykładnię co do zwykłych okoliczności i upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty płatności do dna wydania decyzji, jako negatywnej przesłanki dochodzenia zwrotu płatności;
8) art. 9 ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych przez pominięcie tego, że Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR prowadzi rejestr grup producentów rolnych oraz wydaje decyzje o cofnięciu uznania i skreśleniu grupy z rejestru, a zatem wiedział o statusie takiej grupy;
9) art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez brak wskazania i umotywowania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji tego, czy skarżący miała możliwość wykrycia w zwykłych okolicznościach pomyłki organu pierwszej instancji co do statusu spółdzielni jako grupy producentów rolnych;
10) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ona prawa.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przed wydaniem wyroku Sąd umożliwił skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie.
Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wypłacona J. K. płatność do powierzchni upraw buraków cukrowych w wysokości [...] zł w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2019 r., była przyznana nienależnie. Organ podnosi, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. Ponadto nie można uznać, że producent rolny nie jest winny stwierdzonych nieprawidłowości, dlatego w ocenie organu II instancji nie zachodzą okoliczności do odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności cukrowej. Przeciwne stanowisko zajmuje skarżący, zauważając, że brak jest podstaw do orzeczenia o jej zwrocie, bowiem błędnie organ przyjmuje, że mógł wykryć błąd o wykreśleniu Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych. W ocenie Sądu w zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ust. 6 u.p.s.w.b. płatność związana do powierzchni upraw buraków cukrowych jest przyznawana rolnikowi:
1) jeżeli zawarł:
a) umowę dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013, która określa również powierzchnię gruntów, na której rolnik jest zobowiązany uprawiać buraki cukrowe, lub
b) umowę z:
– grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub
– organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub
– zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem, w której rolnik zobowiązuje się do wytworzenia i dostarczenia grupie, organizacji lub zrzeszeniu określonej ilości buraków cukrowych z określonej powierzchni gruntów, a grupa, organizacja lub zrzeszenie zobowiązują się te buraki odebrać w umówionym terminie, zapłacić za nie umówioną cenę i przeznaczyć te buraki na produkcję cukru.
W świetle powyższego warunkiem uzyskania płatności związanej do uprawy buraków cukrowych było zawarcie przez skarżącego umowy dostawy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013 albo umowy z grupą producentów rolnych, której jest członkiem, lub organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem.
Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący nie zawarł umowy, o której mowa w pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II do rozporządzenia nr 1308/2013. Zgodnie z regulacją zawartą w rozporządzeniu nr 1308/2013 "umowa dostawy" oznacza umowę dostawy buraków do produkcji cukru zawartą pomiędzy sprzedawcą a przedsiębiorstwem. Analiza treści wskazanego rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, że przez przedsiębiorstwo, o jakim mowa w wymienionym pkt 5 w sekcji A w części II załącznika II należy rozumieć przedsiębiorstwo cukrownicze. Takim podmiotem nie jest niewątpliwie Spółdzielnia Rolnicza "[...]", z którą skarżący zawarł umowę na dostawę buraków.
W odniesieniu do podmiotów wymienionych w art. 15 ust. 6 pkt 1 lit. b u.p.s.w.b. nie budzi wątpliwości, że skarżący nie zawarł umowy dostawy organizacją producentów uznaną na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, której jest członkiem, lub zrzeszeniem organizacji producentów uznanym na podstawie rozporządzenia nr 1308/2013, do którego należy organizacja producentów, której jest członkiem. Nie można także przyjąć, aby Spółdzielnia Rolników "[...]" posiadała status "grupy producentów rolnych". W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Rynku Rolnego w B. z [...] marca 2017 r., z której wynika, że ww. Spółdzielnia została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. W rezultacie skarżący nie zawarł również umowy z grupą producentów rolnych.
Kwestią wymagającą ustalenia jest to, czy w sprawie zachodziły przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Spór sprowadza się do oceny możliwości zastosowania w ustalonym stanie faktycznym art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Na podstawie art. 7 ust. 1 ww. rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. Stosownie do art. 7 ust. 3 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie dwóch przesłanek, tj.: 1) płatność dokonana musi być na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach (por. wyroki NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Bk 252/18). W kontrolowanej sprawie organ nie kwestionuje, że płatność została przekazana na rachunek skarżącego na skutek pomyłki. Organ potwierdza, że na etapie przyznania płatności nie wziął od uwagę faktu, że Spółdzielnia Rolników "[...]" została wykreślona z rejestru grup producentów rolnych. Zatem pomimo niespełnienia tego warunku, płatność została przyznana i wypłacona. Należy jednak zgodzić się z organem, że powyższy błąd jest tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Rejestr grup producentów rolnych jest bowiem jawny i ogólnie dostępny. W związku z tym skarżący mógł się z nim zapoznać. Okoliczność tę skarżący kwestionuje i na poparcie swojej argumentacji powołuje się na okoliczność złożenia trzech wniosków w sprawie aktualizacji rejestru producentów rolnych i wydania trzech decyzji uwzględniających te wnioski, co uzasadniało, że działa w dobrej wierze.
Odnosząc się do tego zauważyć należy, że początkowo rejestr grup producenckich prowadziła Agencja Rynku Rolnego. Wykreślenie Spółdzielni Rolników "[...]" z rejestru grup producentów rolnych nastąpiło decyzją Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Wówczas rejestr grup producentów rolnych prowadziła Agencji Rynku Rolnego, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw oraz ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 – Dz.U. z 2015 r. poz. 1888).
Zgodnie natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (Dz.U. z 2017 r. poz. 624) "Z dniem 31 sierpnia 2017 r. znosi się Agencję Rynku Rolnego i Agencję Nieruchomości Rolnych." Zatem Agencja Rynku Rolnego została z tym dniem zlikwidowana. Na podstawie art. 46 ust. 3 tej ustawy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dniem 31 sierpnia 2017 r. z mocy prawa wstąpiła w prawa i obowiązki Agencji Rynku Rolnego związane z wykonywaniem zadań, które z dniem wejścia w życie tej ustawy stały się zadaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ponadto w myśl art. 52 ust. 1 ww. ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. "Akta spraw, o których mowa w art. 47, rejestry, spisy, wykazy, ewidencje i bazy danych, prowadzone przez organy ANR, organy ARR i Agencję Rynku Rolnego, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy przejmują właściwe organy KOWR, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, organy ARiMR albo Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa." Z powyższego wynika, że ARiMR przejęła rejestr wcześniej prowadzony przez Agencję R. Rolnego. Natomiast ARiMR nie tworzyła od podstaw rejestru grup producentów rolnych. W związku z tym wcześniejsze wykreślenie danego podmiotu z grup producentów rolnych było ujęte w rejestrze prowadzonym przez Agencję Rynku Rolnego, który to rejestr został przejęty przez ARiMR. Zatem nie budzi wątpliwości, że na dzień [...] sierpnia 2017 r. Spółdzielnia Rolników "[...]" była wskazana jako wykreślona z rejestru przejętego przez ARiMR. Nie ma zatem podstaw do uwzględnienia twierdzenia, że skarżący nie mógł wykryć błędu, skoro rejestr ten jest jawny.
Co więcej z racji pełnionej funkcji – wiceprezesa, fakt wykreślenia Spółdzielni z rejestru grup producentów rolnych powinien być mu znany z urzędu. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 48 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 658) zarząd kieruje działalnością spółdzielni i ją reprezentuje na zewnątrz. Członkowi zarządu spółdzielni powinien zatem być znany stan spraw spółdzielni, a co za tym idzie okoliczność, że nie posiada ona statusu grupy producentów rolnych. W konsekwencji skarżący nie może powoływać się na działanie w zaufaniu do organów państwa.
Strona wskazuje również, że wydane przez organ decyzje w sprawie aktualizacji rejestru producentów rolnych uzasadniają twierdzenie, że działał w dobrej wierze. Podkreślenia jednak wymaga, że rejestr (ewidencja) producentów rolnych prowadzony jest na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 203). Natomiast rejestr grup producentów rolnych prowadzany jest na podstawie ustawy z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 395). Wskazane zatem decyzje w żaden sposób nie odnoszą się do rejestru grup producentów rolnych i trudno, aby uzasadniały one dobra wiarę skarżącego.
Należy też zauważyć, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że celem, określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014, wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tą część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 stanowi bowiem, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik – przy dołożeniu należytej staranności – mógł się dowiedzieć, że wypłacane mu płatności kwalifikują się jako nienależna (por. wyroki NSA: z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20).
Zdaniem Sądu przy zachowaniu należytej staranności okoliczność, że Spółdzielnia została wykreślona z rejestru grup producentów powinna być skarżącemu znana, w szczególności, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że był on wiceprezesem tej Spółdzielni oraz że rejestr ten jest ogólnie dostępny i znajduje się na stronach internetowych ARiMR. Zatem nawet w przypadku stwierdzenia, iż płatność została dokonana na skutek błędu organu, skarżący powinien i mógł się dowiedzieć w zwykłych okolicznościach, że Spółdzielnia nie posiada statusu grupy producentów rolnych. Z tytułu pełnionej funkcji okoliczność ta powinna być mu wręcz znana z urzędu.
Nadto należy zauważyć, że beneficjent pomocy ma obowiązek starannego przygotowania wniosku i sprawdzenia jego treści, również pod względem merytorycznym. Biorąc pod uwagę, że umowa kontraktacji musi być dołączana do wniosku w każdym kolejnym roku ubiegania się o płatność trzeba stwierdzić, że obowiązkiem wnioskodawcy ubiegającego się o płatność cukrową jest każdorazowe zweryfikowanie podmiotu, z którym zawiera umowę, pod względem spełniania przez ten podmiot kryteriów określonych w ustawie o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Sąd dostrzega przy tym, że przepisy dotyczące płatności nie są regulacjami "prostymi". Jednak złożenie wniosku o przyznanie dopłat jest sui generis oświadczeniem woli i wiedzy osoby ubiegającej się o pomoc finansową. Wnioskodawca podejmuje suwerenną decyzję o zakresie, w jakim ubiega się o wsparcie finansowe oraz składa oświadczenie, co do stanu faktycznego (pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 k.k.), a także o posiadaniu wiedzy o warunkach przyznawania dopłat. Oznacza to, że wnioskujący podejmuje ryzyko i przyjmuje odpowiedzialność za błędne wypełnienie wniosku o przyznanie dopłat (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 909/09).
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 przez błędną wykładnię co do upływu 12 miesięcy od dnia wypłaty płatności do dnia wydania decyzji jako negatywnej przesłanki dochodzenia zwrotu płatności. Przypomnieć należy, że akapit drugi art. 7 ust. 3 powyższego rozporządzenia stanowi, iż w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Sytuacja opisana w akapicie drugim ust. 3 nie miała jednak miejsca w rozważanej sprawie, dla której właściwym był termin przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 stanowiącym, że okres przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 przywołanego rozporządzenia, państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 6/22). Organ wyliczył, że termin przedawnienia wynikający w art. 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia nie upłynął, co nie jest kwestionowane w skardze.
Strona zarzuciła też organowi naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego i procesowego. Zdaniem Sądu żadnemu ze wskazanych w skardze przepisów organ nie uchybił. Wydając zaskarżoną decyzję, organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i nie naruszył przepisów k.p.a. Organ wyjaśnił także, że nie jest trafne powoływanie się przez stronę na fakt składania przez Spółdzielnie wniosków o zmianę ewidencji producentów i ich uwzględniania przez organy ARiMR, gdyż ewidencja producentów jest rejestrem odrębnym od rejestru grup producentów rolnych.
Jednocześnie Sąd oddalił wniosek strony o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu następuje w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ (por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt I GSK 222/18; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GSK 199/18). Podkreślenia wymaga, że dokumenty załączone do skargi znajdują się w aktach sprawy (np. wnioski i decyzje w przedmiocie aktualizacji rejestru producentów rolnych). Jedynym nowym dokumentem załączonym do skargi (którego nie ma w aktach sprawy) jest faktura VAT z dnia 13 grudnia 2019 r. nr 9/2019, jednakże przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.